ایران‌پدیا

انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۱۳۱ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۵۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''''انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی؛''''' بمب‌گذاری در دفتر مرکزی حزب در تهران و کشته‌شدن ۷۳ تن از جمله سیدمحمد بهشتی، جمعی از وزیران و نمایندگان مجلس.
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی.jpg
| زیرنویس تصویر    =بازتاب خبر انفجار دفتر حزب جمهوری و جان‌باختن چند تن از مسئولان کشور در روزنامه کیهان، ۸ تیر ۱۳۶۰ش
|image_alt=بازتاب خبر انفجار دفتر حزب جمهوری و جان‌باختن چند تن از مسئولان کشور در روزنامه کیهان
| فایل پادکست      =انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی.ogg
| حجم فایلپادکست    =3/37
| تاریخ پادکست      =5-1-1404
| زیرنویس عنوان    =
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
'''''انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی؛''''' بمب‌گذاری در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی در تهران.


انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی که در ایران از آن با عنوان فاجعه هفتم تیر یاد می‌شود، رویدادی است که در تاریخ ۷ تیر ۱۳۶۰ش در تهران رخ داد. در این حادثه، دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی با بمب‌گذاری منهدم شد و ۷۳ تن از اعضای این حزب از جمله سید محمد بهشتی، رئیس قوه قضائیه و دبیرکل حزب، به همراه جمعی از وزیران و نمایندگان مجلس شورای اسلامی کشته شدند. این رویداد از نقاط عطف تاریخ جمهوری اسلامی ایران به شمار میرود.
انفجار دفتر [[حزب جمهوری اسلامی]] که در [[ایران]] از آن با عنوان فاجعهٔ هفتم تیر یاد می‌شود، رویدادی است که در تاریخ [[۷ تیر]] ۱۳۶۰ش در [[تهران]] رخ داد. در این حادثه، دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی با بمب‌گذاری منهدم شد و ۷۲ تن از اعضای این حزب از جمله [[سید محمد بهشتی]]، رئیس دیوان عالی کشور و دبیرکل حزب، به همراه جمعی از وزیران و نمایندگان [[مجلس شورای اسلامی]] کشته شدند. این رویداد در بستر تنش‌های سیاسی و امنیتی سال‌های آغازین پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران رخ داد و یکی از مهم‌ترین حملات تروریستی تاریخ معاصر ایران به‌شمار می‌آید.


== پیشینه ==
== معرفی حزب جمهوری اسلامی ==
حزب جمهوری اسلامی یکی از مهم‌ترین تشکل‌های سیاسی بود که به همت گروهی از روحانیان مبارز در ۲۹ بهمن ۱۳۵۷، اندکی پس از پیروزی انقلاب ایران تأسیس شد و نقش مهمی در تحولات سال‌های نخست انقلاب ایفا کرد.<ref>دارابی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، ۱۳۸۸ش، ص۶۹–۷۰.</ref> روحانیت سیاسی با استفاده از تجربه تاریخی شیعه از صفویه تا مشروطه، به این نتیجه رسیده بود که داشتن تشکل سیاسی برای کسب قدرت یا نظارت بر آن ضروری است.<ref>دارابی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، ۱۳۸۸ش، ص۱۵۹–۱۶۰.</ref> بر همین اساس، طی سال‌های ۱۳۲۰ش تا ۱۳۵۷ش تشکل‌های اسلامی متعددی مانند فداییان اسلام، حزب ملل اسلامی و هیئت‌های مؤتلفه اسلامی پدید آمدند.<ref>فوزی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران،۱۳۸۴ش، ج1، ص392.</ref> حزب جمهوری اسلامی که در آغاز با موافقت و حمایت امام خمینی تشکیل شد، بعدها نارضایتی ایشان را موجب گردید. گسترش تشکیلات حزب در سراسر کشور، به‌گونه‌ای که ائمه جمعه و جماعات را نیز دربر می‌گرفت، از نظر ایشان خوشایند نبود.<ref>درویشی، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور، ۲۹۰.</ref> افزون بر این، بروز اختلافات شدید درون‌حزبی موجب شد امام خمینی درباره مواضع پیشین خود بازنگری کند.<ref>محتشمی‌پور، چندصدایی در جامعه روحانیت،  ۱۳۷۹ش، ص۷۰.</ref> رهبران حزب نیز به عدول حزب از اهداف اولیه پی برده، در کنگره دوم پیشنهاد توقف فعالیت‌ها را مطرح کردند<ref>درویشی، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور، ۱۳۸۵ش، ص۲۹۹.</ref> سرانجام در خرداد ۱۳۶۶، سیدعلی خامنه‌ای و اکبر هاشمی رفسنجانی طی نامه‌ای به امام خمینی، ادامه کار حزب را بهانه‌ای برای اختلاف و خدشه در وحدت ملت دانستند و تصمیم شورای مرکزی بر تعطیلی حزب را اعلام کردند.<ref>امام‌خمینی، صحیفه، ۱۳۸۹ش، ج2، ص۲۷۵–۲۷۶.</ref>
حزب جمهوری اسلامی از مهم‌ترین تشکل‌های سیاسی پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] بود که در [[۲۹ بهمن]] ۱۳۵۷ش به همت گروهی از روحانیان مبارز تأسیس شد.<ref>دارابی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، ۱۳۸۸ش، ص۶۹–۷۰.</ref> این حزب که با تجربهٔ تشکل‌های اسلامی پیشین مانند [[فداییان اسلام]] و [[هیئت‌های مؤتلفه اسلامی|هیئت‌های مؤتلفه]] شکل گرفت، با موافقت و حمایت [[امام خمینی]] آغاز به کار کرد،<ref>دارابی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، ۱۳۸۸ش، ص۱۵۹–۱۶۰.</ref><ref>فوزی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران، ۱۳۸۴ش، ج1، ص392.</ref> اما گسترش تشکیلات و بروز اختلافات شدید درون‌حزبی موجب نارضایتی وی شد.<ref>درویشی، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور، ۲۹۰.</ref> سرانجام در خرداد ۱۳۶۶ش، [[سید علی خامنه‌ای|سیدعلی خامنه‌ای]] و [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] طی نامه‌ای به امام خمینی، ادامهٔ فعالیت حزب را عاملی برای اختلاف دانسته و تعطیلی آن را اعلام کردند.<ref>امام‌خمینی، صحیفه، ۱۳۸۹ش، ج2، ص۲۷۵–۲۷۶.</ref>


== شرح رویداد ==
== شرح رویداد ==
در ساعت ۲۰:۳۰ روز یکشنبه ۷ تیر ۱۳۶۰، جلسه‌ای در سالن اجتماعات دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی واقع در محله سرچشمه تهران برگزار شد. موضوع این جلسه، بررسی وضعیت تورم و انتخابات ریاست‌جمهوری آینده بود. در این جلسه بیش از ۹۰ تن از مقامات عالی‌رتبه کشور از جمله اعضای کابینه و نمایندگان مجلس حضور داشتند. سید محمد بهشتی سخنان خود را آغاز کرد که در لحظاتی پس از شروع سخنرانی، دو بمب که در محل کارگذاشته شده بود، منفجر شد و سالن اجتماعات را به کلی ویران کرد.
دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی در تهران واقع در منطقه سرچشمهٔ تهران، روز [[یکشنبه]] [[۷ تیر|هفتم تیرماه]] ۱۳۶۰ش میزبان یکی از جلسات هفتگی این حزب بود. در این نشست، جمعی از اعضای حزب، نمایندگان [[مجلس شورای اسلامی]] و شماری از وزرای دولت حضور داشتند. در ساعت ۲۱ و در حالی که [[سید محمد بهشتی]] مشغول سخنرانی بود، دو بمب با قدرت تخریبی بالا در محل دفتر مرکزی حزب منفجر شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3692963/جنایت-نافرجام-تفاله-های-شیطان-اعتراف-رجوی-به-انفجار-حزب-جمهوری «جنایت نافرجام تفاله‌های شیطان/ اعتراف رجوی به انفجار حزب جمهوری»، خبرگزاری مهر.]</ref>


انفجار چنان قدرتمند بود که لرزش آن در سراسر تهران احساس شد و هزاران نفر از مردم شوکه‌شده را به خیابان‌ها کشاند. روز بعد، تظاهرات گستردهای در شهرهای مختلف ایران برای محکومیت این اقدام تروریستی برگزار شد. محمدعلی رجایی، نخستوزیر وقت، دو روز تعطیل رسمی و یک هفته عزای عمومی اعلام کرد.
بر اساس گزارش‌ها، انفجار موجب فروریختن بخشی از ساختمان دفتر مرکزی حزب و آسیب به ساختمان‌های اطراف شد. شمار زیادی از حاضران زیر آوار گرفتار شدند و عملیات امداد و انتقال مصدومان به بیمارستان‌ها آغاز گردید. همچنین، نیروهای نظامی و انتظامی برای حفظ نظم و امنیت در محل حادثه و مراکز درمانی مستقر شدند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/267182/بازخوانی-فاجعه-تروریستی-هفتم-تیر-زندگینامه-شهدا «بازخوانی فاجعه تروریستی هفتم تیر + زندگینامه شهدا»، خبرگزاری شبستان.]</ref>


== عاملان و طراحان ==
=== عاملان و طراحان ===
محمدرضا کلاهی صمدی به‌عنوان عامل اصلی انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی معرفی می‌شود. بر اساس گزارش‌های موجود، وی پیش از برگزاری جلسه، دو بمب را در محل اجتماعات کار گذاشت و در آخرین لحظات پیش از انفجار، آن مکان را ترک کرد. پس از این رویداد، او توسط اعضای سازمان مجاهدین خلق از مرزهای غربی کشور به عراق منتقل شد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3058596-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C «نگاهی به پرونده انفجار حزب جمهوری»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref>
[[پرونده:انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی1.jpg|جایگزین=محمدرضا کلاهی صمدی|بندانگشتی|محمدرضا کلاهی صمدی]]
[[محمدرضا کلاهی صمدی]] به‌عنوان عامل اصلی انفجار دفتر مرکزی [[حزب جمهوری اسلامی]] در هفتم تیر ۱۳۶۰ش معرفی می‌شود که با نفوذ به حزب، پیش از جلسه دو بمب کار گذاشت و در آخرین لحظات محل را ترک کرد. بر اساس منابع، وی پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] به [[سازمان مجاهدین خلق]] پیوست و با هدایت این سازمان به‌عنوان پاسدار وارد حزب جمهوری اسلامی شد و مسئولیت دعوت از شرکت‌کنندگان و حفاظت از سالن دفتر حزب را بر عهده گرفت.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3058596-نگاهی-به-پرونده-انفجار-حزب-جمهوری «نگاهی به پرونده انفجار حزب جمهوری»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> کلاهی در روز حادثه با تماس با مسئولانی چون [[علی قدوسی]] و [[سید اسدالله لاجوردی]]، آنها را به حضور در جلسه ترغیب می‌کرد که تحلیلگران آن را نشان‌دهندهٔ قصد سازمان مجاهدین خلق برای افزایش شمار قربانیان ارزیابی می‌کنند. یک هفته بعد هویت وی شناسایی و طی اطلاعیه‌ای از سوی [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] اعلام شد. کلاهی پس از انفجار به [[عراق]] گریخت و در آنجا با یکی از اعضای سازمان مجاهدین خلق ازدواج کرد و در رادیوی این سازمان با نام مستعار کریم فعالیت داشت. وی در اوایل دههٔ ۱۳۷۰ش به‌دلیل اختلاف از سازمان جدا شد و با هویت جعلی به [[آلمان]] و سپس [[هلند]] رفت و سرانجام در ۱۳۹۴ش توسط دو فرد هلندی به قتل رسید.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1645772 «سالروز انفجار ۷ تیر / کریم رادیو، از نفوذ مرگبار در حزب تا ترور در هلند»، خبر آنلاین.]</ref> دربارهٔ طراحی عملیات، دو دیدگاه مطرح است: برخی آن را با توانایی سازمان مجاهدین خلق ممکن می‌دانند و برخی دیگر با توجه به قدرت تخریبی بالا، آن را با همکاری سرویس‌های اطلاعاتی غربی ارزیابی می‌کنند.<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>


بر اساس اطلاعات منتشرشده در خاطرات محمدی ریشهری، نخستین وزیر اطلاعات جمهوری اسلامی ایران، کلاهی در ۱۳۵۷ش به سازمان منافقین پیوست. او فعالیت خود را به عنوان پاسدار در یکی از کمیته‌های انقلاب اسلامی آغاز کرد و سپس با هدایت سازمان مجاهدین خلق وارد تشکیلات حزب جمهوری اسلامی شد. در ساختار حزب، کلاهی به جایگاهی دست یافت که مسئولیت دعوت از شرکت‌کنندگان و حفاظت از سالن جلسات را بر عهده داشت. او در این دوره با یکی از اعضای کادر مرکزی منافقین به نام هادی روشن روانی در ارتباط بود.<ref>محمدی ری­شهری، خاطره‌ها، 1388ش، ص263.</ref>
== زمینه‌ها ==
به‌گفتهٔ برخی تحلیلگران، انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در چارچوب [[ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران]] و موجی از ترورهای سیاسی تفسیر شده است که از ماه‌های نخست پس از پیروزی [[انقلاب ۱۳۵۷]]<nowiki/>ش توسط گروه‌های مخالف با نظام حاکم، علیه برخی شخصیت‌های سیاسی و مذهبی در ایران رخ داد. در این دوره، چندین ترور و سوءقصد علیه چهره‌های شناخته‌شده صورت گرفت که از جملهٔ آن‌ها می‌توان به ترور [[محمدولی قرنی]] و [[مرتضی مطهری]] و نیز سوءقصد به اکبر هاشمی رفسنجانی در سال ۱۳۵۸ش اشاره کرد؛ اقداماتی که به [[گروه فرقان]] نسبت داده شده است. در ادامه همان سال نیز افرادی مانند [[مهدی عراقی]]، [[سید محمدعلی قاضی طباطبایی]] و [[محمد مفتح]] در حملات جداگانه ترور شدند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=26774 ««ترور برای مهار انقلاب»، وب‌سایت دیگران.]</ref>


در روزهای منتهی به انفجار، کلاهی کیف بزرگتری را با خود حمل می‌کرد و با توجه به رفت‌وآمد مداومش به حزب، کمتر مورد بازرسی قرار می‌گرفت. پس از وقوع انفجار، او در خانه‌های تیمی منافقین مخفی شد و سپس به عراق گریخت. وی در عراق با نام مستعار کریم در بخش روابط با این کشور فعالیت می‌کرد و با یکی از اعضای سازمان منافقین ازدواج کرد.<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>
در [[بهمن (ماه)|بهمن]] ۱۳۵۸ش [[ابوالحسن بنی‌صدر]] به ریاست‌جمهوری رسید، اما به‌تدریج میان او و برخی نهادهای انقلابی اختلافاتی پدید آمد. این تنش‌ها در [[۳۰ خرداد]] ۱۳۶۰ش با تصویب طرح عدم کفایت سیاسی او در مجلس شورای اسلامی به اوج رسید و در [[۱ تیر]] همان سال، [[سید روح‌الله خمینی]] حکم عزل وی را صادر کرد. در همان روز، سازمان مجاهدین خلق اعلام کرد که وارد مبارزه مسلحانه علیه جمهوری اسلامی شده است.<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>


گزارش‌ها حاکی از آن است که کلاهی در سال‌های آغازین دهه ۱۳۷۰ به‌دلیل اختلاف با اعضای رده‌بالای منافقین از این سازمان جدا شد و سپس به آلمان نقل مکان کرد.
بر پایهٔ برخی گزارش‌ها، این سازمان سیدمحمد بهشتی را از چهره‌های اثرگذار در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی می‌دانست و حذف او را عاملی برای تضعیف نظام ارزیابی می‌کرد. در [[۶ تیر]] ۱۳۶۰ش نیز سیدعلی خامنه‌ای در [[مسجد ابوذر تهران]] هدف سوءقصد قرار گرفت و روز بعد، انفجار در دفتر حزب جمهوری اسلامی به شهادت بهشتی و شماری از اعضای این حزب انجامید.<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>


درباره ابعاد فنی و طراحی عملیات، دو دیدگاه متفاوت وجود دارد. گروهی بر این باورند که سازمان منافقین با استفاده از مواد انفجاری به‌جامانده از دوران پیش از انقلاب، توانایی انجام چنین عملیاتی را داشته است. در مقابل، برخی دیگر معتقدند بمب استفاده‌شده با وجود ابعاد کوچک، قدرت تخریبی بالایی داشته و ساخت آن در آن مقطع، فراتر از توانایی‌های فنی منافقین بوده است. بر این اساس، این فرضیه مطرح می‌شود که طراحی و ساخت بمب با همکاری سرویس‌های اطلاعاتی غربی از جمله آمریکا و اسرائیل صورت گرفته است.<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>
برخی رسانه‌های خارجی این حادثه را در چارچوب بحران‌های سیاسی داخلی ایران تحلیل کردند و عزل بنی‌صدر و تشدید اختلافات سیاسی را از عوامل افزایش تنش در کشور دانستند.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/9075/حادثه‌ی-هفتم-تیر-در-نگاه-مطبوعات-و-خبرگزاری‌های-خارجی «حادثه‌ی هفتم تیر در نگاه مطبوعات و خبرگزاری‌های خارجی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>


== دیدگاه‌های متفاوت درباره مسئولیت ==
== کشته‌شدگان حادثه ==
در حالی که مقامات جمهوری اسلامی بلافاصله ساواک و عراق را مسئول معرفی کردند، دو روز بعد سید روحالله خمینی سازمان مجاهدین خلق را متهم کرد. بر اساس گزارش وزارت امور خارجه ایالات متحده در سال ۲۰۰۶، سازمان مجاهدین خلق در سال ۱۹۸۱ بمب‌هایی را در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی و دفتر نخست‌وزیری منفجر کرد که منجر به کشته شدن حدود ۷۰ مقام عالیرتبه ایرانی شد.
 
با این حال، نظریه‌های توطئه مختلفی پیرامون این رویداد شکل گرفته است. کنت کاتزمن در تحلیلی مینویسد: "گمانه‌زنی‌های زیادی در میان دانشگاهیان و ناظران وجود دارد که این بمب‌گذاری‌ها ممکن است در واقع توسط رهبران ارشد حزب جمهوری اسلامی برای خلاص شدن از شر رقبای درون حزبی برنامه‌ریزی شده باشد." در سال ۱۹۸۵، رئیس اطلاعات نظامی ایران به مطبوعات اعلام کرد که این اقدام توسط افسران ارتش سلطنتطلب انجام شده است.
 
== آمار کشته‌شدگان ==
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
|'''ردیف'''
!'''ردیف'''
|'''نام و نام خانوادگی'''
!'''نام و نام خانوادگی'''
|'''حوزه فعالیت / قوه'''
!'''تحصیلات'''
|'''مسئولیت اجرایی / نمایندگی'''
!'''مسئولیت اجرایی / نمایندگی'''
!'''خلاصه سوابق و فعالیت‌ها'''
|-
|-
|'''۱'''
!'''۱'''
|سید کاظم موسوی
|'''سید محمد بهشتی'''
|قوه مجریه
|دکترای فلسفه / اجتهاد
|معاون وزارت آموزش و پرورش
|دبیرکل حزب جمهوری اسلامی و رئیس دیوان عالی کشور
|از روحانیون مؤثر در [[انقلاب اسلامی ایران]]،
مؤسس [[جامعه روحانیت مبارز تهران|جامعهٔ روحانیت مبارز تهران]] و از بنیانگذاران [[حزب جمهوری اسلامی]]
|-
|-
|'''۲'''
!'''۲'''
|سید محمد پاک‌نژاد
|'''جواد سرافراز'''
|قوه مجریه
|تحصیلات جامعه‌شناسی
|عضو هیئت مدیره مرکزی چوب و کاغذ
|عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی
|مسئول روابط عمومی ایزایران و بازوی اجرایی بهشتی
|-
|-
|'''۳'''
!۳
|مهدی حاجیان مقدم
|'''جواد مالکی'''
|قوه مجریه
|لیسانس فیزیک
|مسئول آموزش واحد مهندسین حزب
|عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی
|فعال [[مسجد جاوید (تهران)|مسجد جاوید]] و عضو کمیته استقبال از امام
|-
|-
|'''۴'''
!۴
|حسن عباسپور
| '''حسن اجاره‌دار'''
|قوه مجریه
|دیپلم ریاضی
|وزیر نیرو
|عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی
|از اعضای کمیته استقبال از امام‌خمینی در۱۳۵۷ش
|-
|-
|'''۵'''
!۵
|حسین اکبری
|'''حسن بخشایش'''
|قوه مجریه
|دانشجوی دانشگاه تبریز
|مدیر عامل بانک کشاورزی
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|بنیان‌گذار کانون نهضت اسلامی در [[تبریز]]
|-
|-
|'''۶'''
!۶
|عباس شاهوی
|'''محسن مولائی'''
|قوه مجریه
|دیپلم
|معاون وزارت بازرگانی
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|مؤسس دفتر منطقه ۸ حزب و فعال فرهنگی جنوب شهر
|-
|-
|'''۷'''
!۷
|موسی کلانتری
|'''سیدمحمد موسوی‌فر'''
|قوه مجریه
|تحصیلات حوزوی
|وزیر راه و ترابری
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|طلبه مبارز خراسان و مبلغ انقلاب در روستاها
|-
|-
|'''۸'''
!۸
|حبیب‌الله مهمانچی
|'''علی‌اصغر آقازمانی'''
|قوه مجریه
|فوق‌لیسانس حسابداری
|معاون پارلمانی وزارت کار
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|از سازمان‌دهندگان کمیته‌ها و [[نهضت سوادآموزی]]
|-
|-
|'''۹'''
!۹
|علی‌اکبر سلیمی جهرمی
|'''محمد خوش‌زبان'''
|قوه مجریه
|دیپلم
|دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|سرپرست تبلیغات استان در حزب جمهوری اسلامی
|-
|-
|'''۱۰'''
!۱۰
|حبیب‌الله مالکی
|'''حبیب‌الله مهدی‌زاده طالعی'''
|قوه مجریه
|مدیریت اقتصاد
|فرماندار ایرانشهر
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال در کمیته جمشیدآباد و جهادگر تبریزی
|-
|-
|'''۱۱'''
!۱۱
|حسن عضدی
|'''محمد بالاگر'''
|قوه مجریه
|دیپلم
|معاون وزارت فرهنگ و آموزش عالی
|مسئول واحد سمعی و بصری حزب جمهوری اسلامی
|فعال در تسخیر پادگان‌ها و دفاع در جبهه سومار
|-
|-
|'''۱۲'''
!۱۲
|ایرج شهسواری
|'''محمد پورولی'''
|قوه مجریه
|دانشجوی بازرگانی
|معاون وزارت فرهنگ و آموزش عالی
|عضو بخش سیاسی حزب جمهوری اسلامی
|بنیان‌گذار انجمن اسلامی دانشگاه غزالی [[قزوین]]
|-
|-
|'''۱۳'''
!۱۳
|محمد رواقی
|'''علی درخشان'''
|قوه مجریه
|متوسطه
|مدیرعامل شرکت فرش
|مسئول امور مالی حزب جمهوری اسلامی
|تدارکاتچی اصلی راهپیمایی‌های ۱۳۵۷ش
|-
|-
|'''۱۴'''
!۱۴
|علی‌اکبر فلاح شورشانی
|'''رضا ترابی'''
|قوه مجریه
|دانشجوی مهندسی برق
| -
|مسئول تبلیغات شاخه دانشجویی حزب جمهوری اسلامی
|عضو انجمن اسلامی دانشگاه صنعتی شریف
|-
|-
|'''۱۵'''
!۱۵
|مهدی امین‌زاده
|'''حسن سعادتی'''
|قوه مجریه
|تحصیلات حوزوی
|معاون بازرگانی داخلی وزارت بازرگانی
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال در گسترش کتابخانه‌های مساجد تهران
|-
|-
|'''۱۶'''
!۱۶
|جواد سرحدی
|'''عباس ابراهیمیان'''
|قوه مجریه
| -
|مدیرعامل سازمان تعاون شهر و روستا
|فعال واحد تشکیلات حزب جمهوری اسلامی
|از اعضای اولیه [[کمیته امداد امام خمینی]]
|-
|-
|'''۱۷'''
!۱۷
|محمدعلی فیاض‌بخش
|'''مهدی حاجیان مقدم'''
|قوه مجریه
|لیسانس مدیریت اقتصاد
|وزیر مشاور و سرپرست سازمان بهزیستی
|مسئول آموزش واحد مهندسین حزب جمهوری اسلامی
|فعال در بسیج اقتصادی و طرح‌های نخست‌وزیری
|-
|-
|'''۱۸'''
!۱۸
|محمود قندی
|'''علی‌اکبر اژه‌ای'''
|قوه مجریه
|لیسانس روان‌شناسی و فلسفه
|وزیر پست و تلگراف و تلفن
|فعال سیاسی و فرهنگی حزب جمهوری اسلامی
|نویسنده کتب دینی و شاگرد خصوصی شهید بهشتی
|-
|-
|'''۱۹'''
!۱۹
|محمود تفویضی زواره
|'''رحمان استکی'''
|قوه مجریه
|علوم تربیتی
|معاون وزارت راه و ترابری
|نماینده مردم شهرکرد در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|سرپرست اداره کل آموزش و پرورش [[چهارمحال و بختیاری]]
|-
|-
|'''۲۰'''
!۲۰
|جواد اسدالله‌زاده
|'''محمد باقری لواسانی'''
|قوه مجریه
|تخصص گوش و حلق و بینی
|معاون بازرگانی خارجی وزارت بازرگانی
|نماینده مردم تهران در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|معاون سابق بهزیستی و از طراحان ساختار آن
|-
|-
|'''۲۱'''
!۲۱
|هاشم جعفری معیری
|'''محمدعلی حیدری'''
|قوه مجریه
|اجتهاد
|معاون درمانی وزارت بهداشت
|نماینده مردم [[همدان]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|امام جمعه [[نهاوند]] و حاکم شرع دادگاه‌های همدان
|-
|-
|'''۲۲'''
!۲۲
|علی مجیدی
|'''عباس حیدری'''
|قوه مجریه
|تکنسین مخابرات
|مشاور عمرانی وزارت کشور
|نماینده مردم [[بوشهر]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال در مخابره پیام‌های امام خمینی در دوران مبارزه
|-
|-
|'''۲۳'''
!۲۳
|غلامعلی معتمدی
|'''شمش‌الدین حسینی نائینی'''
|قوه مجریه
|فوق‌لیسانس الهیات
|معاون رفاه و تعاون وزارت کار
|نماینده مردم نائین در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|کارشناس امور دینی در وزارت آموزش و پرورش
|-
|-
|'''۲۴'''
!۲۴
|محمدصادق اسلامی
|'''محمدتقی حسینی طباطبائی'''
|قوه مجریه
|دروس خارج فقه
|معاون پارلمانی وزارت بازرگانی
|نماینده مردم [[زابل]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال در ایجاد وحدت میان شیعه و سنی در [[سیستان و بلوچستان]]
|-
|-
|'''۲۵'''
!۲۵
|جهانبخش حمزه نژاد ارشاد
|'''قاسم صادقی'''
|قوه مجریه
|دکترای فقه و حقوق
|معاون آموزش سازمان بهزیستی
|نماینده مردم مشهد در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|استاد دانشگاه و محقق علوم اسلامی
|-
|-
|'''۲۶'''
!۲۶
|غلامحسین حقانی
|'''محمدحسین صادقی'''
|قوه مقننه
|تحصیلات حوزوی
|نماینده بندرعباس
|نماینده مردم ازنا در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|رئیس دادگاه انقلاب و مبارز [[قیام ۱۵ خرداد]]
|-
|-
|'''۲۷'''
!۲۷
|محمدعلی حیدری
|'''محمدحسن طیبی'''
|قوه مقننه
|تحصیلات حوزوی
|نماینده بوشهر
|نماینده مردم اسفراین در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مبارز فعال [[خراسان]] و تحت تعقیب دائم [[ساواک]]
|-
|-
|'''۲۸'''
!۲۸
|عمادالدین کریمی
|'''نورالله طباطبائی‌نژاد'''
|قوه مقننه
|تحصیلات حوزوی
|نماینده نوشهر
|نماینده مردم اردستان در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مدرس حوزه علمیه و از مؤلفان [[تفسیر نمونه]]
|-
|-
|'''۲۹'''
!۲۹
|سیدمحمدتقی حسینی طباطبائی
|'''سیف‌الله عبدالکریمی'''
|قوه مقننه
|فوق‌لیسانس فلسفه
|نماینده زابل
|نماینده مردم لنگرود در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مسئول کمیته لنگرود و استاد دانشگاه مشهد
|-
|-
|'''۳۰'''
!۳۰
|محمد منتظری
|'''عباس‌علی ناطق نوری'''
|قوه مقننه
|تحصیلات حوزوی
|نماینده نجف‌آباد
|نماینده مردم نور در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مدرس قرآن و از اعضای شبکه ده نفره موتلفه
|-
|-
|'''۳۱'''
!۳۱
|قاسم صادقی
|'''مهدی نصیری لاری'''
|قوه مقننه
|فارغ‌التحصیل دانش‌سرای عالی
|نماینده مشهد
|نماینده مردم [[لارستان]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فرماندار سابق [[سیرجان]] و معلم مبارز تبعیدی
|-
|-
|'''۳۲'''
!۳۲
|غلامرضا دانش آشتیانی
|'''علی‌رضا چراغ‌زاده دزفولی'''
|قوه مقننه
|لیسانس حسابداری
|نماینده تفرش و آشتیان
|نماینده مردم هفتگل و [[رامهرمز]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|نخستین بخشدار هفتگل پس از پیروزی انقلاب
|-
|-
|'''۳۳'''
!۳۳
|سیدمحمدکاظم دانش
|'''[[عبدالحمید دیالمه]]'''
|قوه مقننه
|دکترای پزشکی
|نماینده شوش و اندیمشک
|نماینده مردم [[مشهد]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|بنیان‌گذار مجمع تفکرات شیعی در [[تهران]] و مشهد
|-
|-
|'''۳۴'''
!۳۴
|سید فخرالدین رحیمی
|'''سیدمحمد کاظم دانش'''
|قوه مقننه
|تحصیلات حوزوی
|نماینده ملاوی لرستان
|نماینده مردم شوش و [[اندیمشک]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|امام جمعه شوش و نویسنده کتب اسلامی
|-
|-
|'''۳۵'''
!۳۵
|محمدحسن طیبی
|'''غلام‌رضا دانش'''
|قوه مقننه
|دکترای الهیات
|نماینده اسفراین
|نماینده مردم تفرش و خلجستان در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مدیر دبیرستان جهان‌آرا و مبارز سابقه دار
|-
|-
|'''۳۶'''
!۳۶
|محمدحسین صادقی
|'''علی‌اکبر دهقان'''
|قوه مقننه
|فوق‌دیپلم ریاضی
|نماینده دورود و ازنا
|نماینده مردم [[تربت‌جام]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|بنیان‌گذار انجمن مبارزه با [[بهائیت]] در تربت‌جام
|-
|-
|'''۳۷'''
!۳۷
|عبدالوهاب قاسمی
|'''میربهزاد شهریاری'''
|قوه مقننه
|لیسانس الهیات
|نماینده ساری
|نماینده مردم رودباران در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال در سازماندهی راهپیمایی‌های بزرگ در جنوب
|-
|-
|'''۳۸'''
!۳۸
|سیدنوارالله طباطبایی‌نژاد
|'''عبدالوهاب قاسمی'''
|قوه مقننه
|اجتهاد
|نماینده اردستان
|نماینده مردم ساری در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مبارز سابقه دار و دارای اجتهاد در علوم حوزوی
|-
|-
|'''۳۹'''
!۳۹
|علیرضا چراغ‌زاده دزفولی
|'''عمادالدین کریمی'''
|قوه مقننه
|تحصیلات حوزوی
|نماینده رامهرمز
|نماینده مردم نوشهر در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مبارز منطقه شمال و تحت تعقیب [[ساواک]]
|-
|-
|'''۴۰'''
!۴۰
|عباسعلی ناطق نوری
|'''[[علی هاشمی سنجانی]]'''
|قوه مقننه
|اجتهاد
|نماینده نور
|نماینده مردم [[اراک]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|عالم، عارف و مدرس [[حوزه علمیه|حوزه‌های علمیه]] با اجازه اجتهاد
|-
|-
|'''۴۱'''
!۴۱
|سیدرضا پاک‌نژاد
|'''[[محمد منتظری]]'''
|قوه مقننه
|حوزوی / آموزش چریکی
|نماینده یزد
|نماینده مردم [[نجف‌آباد]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|بنیان‌گذار [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] و مدیر مجله الشهید
|-
|-
|'''۴۲'''
!۴۲
|شمس‌الدین حسینی نائینی
|'''[[سیدرضا پاک‌نژاد]]'''
|قوه مقننه
|دکترای پزشکی
|نماینده نائین
|نماینده مردم [[یزد]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|نویسنده ۱۱۰ جلد کتاب در معارف و پزشکی
|-
|-
|'''۴۳'''
!۴۳
|علی هاشمی سنجانی
|'''سیدمحمد جواد شرافت'''
|قوه مقننه
|لیسانس
|نماینده اراک
|نماینده مردم [[شوشتر]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مشاور وزیر آموزش و پرورش و مدرس مبارز
|-
|-
|'''۴۴'''
!۴۴
|عبدالحمید دیالمه
|'''[[سیدفخرالدین رحیمی]]'''
|قوه مقننه
|تحصیلات حوزوی
|نماینده مشهد
|نماینده مردم ملاوی در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مبارز فعال [[خرم‌آباد]] و تبعیدی [[حکومت پهلوی]]
|-
|-
|'''۴۵'''
!۴۵
|سیف‌الله عبدالکریمی
|'''[[غلامحسین حقانی|غلام‌حسین حقانی]]'''
|قوه مقننه
|اجتهاد
|نماینده لنگرود
|نماینده مردم [[بندرعباس]] در مجلس و سرپرست [[سازمان تبلیغات اسلامی]] و عضو حزب جمهوری اسلامی
|حاکم شرع [[هرمزگان]] و بنیان‌گذار [[مؤسسه در راه حق]]
|-
|-
|'''۴۶'''
!۴۶
|محمدجواد شرافت
|'''محمدحسین محمدعینی'''
|قوه مقننه
|دیپلم
|نماینده شوشتر
|فعال اداری مجلس شورای اسلامی و عضو حزب جمهوری اسلامی
|عضو کمیته استقبال و مسئول انتظامات [[بهشت‌زهرا]]
|-
|-
|'''۴۷'''
!۴۷
|رحمان استکی
|'''محمدعلی فیاض‌بخش'''
|قوه مقننه
|دکترای جراحی
|نماینده شهرکرد
|وزیر مشاور و سرپرست [[سازمان بهزیستی]] و عضو حزب جمهوری اسلامی
|بنیان‌گذار کمیته امداد امام خمینی و سازمان بهزیستی کشور
|-
|-
|'''۴۸'''
!۴۸
|مهدی نصیری لاری
|'''محمود قندی'''
|قوه مقننه
|دکترای مهندسی برق
|نماینده لارستان
|وزیر پست و تلگراف و تلفن و عضو حزب جمهوری اسلامی
|از مؤسسین [[انجمن اسلامی دانشجویان در آمریکا و کانادا]]
|-
|-
|'''۴۹'''
!۴۹
|سیدمحمدباقر حسینی لواسانی
|'''موسی کلانتری'''
|قوه مقننه
|فوق‌لیسانس راه و ساختمان
|نماینده تهران
|وزیر راه و ترابری و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال در مبارزات مسلحانه ۱۳۵۷ش و مدیر راه استان‌ها
|-
|-
|'''۵۰'''
!۵۰
|علی‌اکبر دهقان
|'''حسن عباسپور'''
|قوه مقننه
|دکترای مدیریت انرژی
|نماینده تربت جام
|وزیر نیرو و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مؤسس جامعه اسلامی دانشگاهیان
|-
|-
|'''۵۱'''
!۵۱
|عباس حیدری
|'''جواد اسدالله‌زاده'''
|قوه مقننه
|دکترای مدیریت (ناتمام)
|نماینده بوشهر
|معاون بازرگانی خارجی وزارت بازرگانی و عضو حزب جمهوری اسلامی
|پایه‌گذار انجمن‌های اسلامی در [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]]
|-
|-
|'''۵۲'''
!۵۲
|میربهزاد شهریاری
|'''محمدصادق اسلامی'''
|قوه مقننه
| -
|نماینده رودباران
|معاون پارلمانی وزارت بازرگانی و عضو حزب جمهوری اسلامی
|از بنیان‌گذاران گروه شیعیان و [[هیئت‌های مؤتلفه اسلامی|هیئت‌های مؤتلفه]]
|-
|-
|'''۵۳'''
!۵۳
|عبدالحسین اکبری مازندرانی
|'''حسین اکبری'''
|حزب جمهوری
|دامپروری
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|مدیرعامل بانک کشاورزی و عضو حزب جمهوری اسلامی
|از بانیان انجمن‌های اسلامی کارکنان دولت
|-
|-
|'''۵۴'''
!۵۴
|جواد مالکی
|'''محمود تفویضی'''
|حزب جمهوری
|مهندسی راه و ساختمان
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|معاون وزارت راه و ترابری و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال عمرانی در استان [[خوزستان]] پس از پیروزی انقلاب
|-
|-
|'''۵۵'''
!۵۵
|هادی امینی
|'''مهدی امین‌زاده'''
|حزب جمهوری
|فوق‌لیسانس اقتصاد
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|معاون بازرگانی داخلی وزارت بازرگانی و عضو حزب جمهوری اسلامی
|عضو هیئت مدیره شرکت گسترش خدمات بازرگانی
|-
|-
|'''۵۶'''
!۵۶
|رضا ترابی
|'''عباس جهانبخشی'''
|حزب جمهوری
| -
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|معاون آموزش [[سازمان بهزیستی]] و عضو حزب جمهوری اسلامی
|رئیس سابق دانشکده علوم اجتماعی [[دانشگاه تهران]]
|-
|-
|'''۵۷'''
!۵۷
|علی‌اکبر اژه‌ای
|'''ایرج شهسواری'''
|حزب جمهوری
|فوق‌لیسانس ادبیات
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|معاون اداری مالی وزارت آموزش و پرورش و عضو حزب جمهوری اسلامی
|رئیس سابق آموزش و پرورش ناحیه ۱۳ تهران
|-
|-
|'''۵۸'''
!۵۸
|محمد پورولی
|'''غلام‌علی معتمدی'''
|حزب جمهوری
|مهندسی مکانیک
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|معاون رفاه و تعاون وزارت کار و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مشاور سابق استانداری [[اصفهان]] و طراح رفاه کارگران
|-
|-
|'''۵۹'''
!۵۹
|علی درخشان
|'''حسن عضدی'''
|حزب جمهوری
|دکترای اقتصاد سیاسی
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|معاون وزارت فرهنگ و آموزش عالی و عضو حزب جمهوری اسلامی
|نماینده [[گیلان]] در [[مجلس خبرگان رهبری]] و فعال وحدت حوزه و دانشگاه
|-
|-
|'''۶۰'''
!۶۰
|حسن بخشایش
|'''سیدکاظم موسوی'''
|حزب جمهوری
|فوق‌لیسانس زبان عربی
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|معاون پژوهش وزارت آموزش و پرورش و عضو حزب جمهوری اسلامی
|نماینده امام خمینی در آموزش و پرورش و مؤسس دبیرستان روشنگر
|-
|-
|'''۶۱'''
!۶۱
|حسین سعادتی
|'''حبیب‌الله مهمانچی'''
|حزب جمهوری
|فوق‌لیسانس مدیریت
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|معاون پارلمانی وزارت کار و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال در انجمن اسلامی دانشجویان آمریکا و [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی|بنیاد مستضعفان]]
|-
|-
|'''۶۲'''
!۶۲
|حسن اجاره‌دار
|'''سیدمحمد پاک‌نژاد'''
|حزب جمهوری
|دکترای اقتصاد
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|عضو هیئت مدیره کاغذ و چوب و عضو حزب جمهوری اسلامی
|محقق اقتصادی و شاگرد [[امام موسی صدر]] در [[لبنان]]
|-
|-
|'''۶۳'''
!۶۳
|محمد خوش‌زبان
|'''هادی امینی'''
|حزب جمهوری
|مهندسی مکانیک
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|از سرپرستان [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی|بنیاد مستضعفان]] و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال در آبرسانی به روستاهای اطراف تهران
|-
|-
|'''۶۴'''
!۶۴
|توحید رزمجومین
|'''محمد رواقی'''
|حزب جمهوری
|فوق‌لیسانس مدیریت
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|مدیرعامل [[شرکت فرش ایران]] و عضو حزب جمهوری اسلامی
|بنیان‌گذار انجمن اسلامی مدرسه عالی بازرگانی
|-
|-
|'''۶۵'''
!۶۵
|سید محمد موسوی‌فر
|'''توحید رزمجومین'''
|حزب جمهوری
|لیسانس صنایع
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|عضو هیئت مدیره گروه صنعتی ملی و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مدیر داخلی شرکت ساراول و فعال در کمیته‌ها
|-
|-
|'''۶۶'''
!۶۶
|حسن محمد عینی
|'''جواد سرحدی'''
|حزب جمهوری
|لیسانس اقتصاد
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|مدیرعامل سازمان تعاون شهر و روستا و عضو حزب جمهوری اسلامی
|امین دولت در کنسولگری آمریکا و مدیر اقتصادی
|-
|-
|'''۶۷'''
!۶۷
|علی‌اصغر آقازمانی
|'''علی‌اکبر سلیمی جهرمی'''
|حزب جمهوری
|لیسانس زبان انگلیسی
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مدیرکل سابق آموزش و پرورش [[تهران]]
|-
|-
|'''۶۸'''
!۶۸
|محسن اکبر مولایی
|'''عباس شاهوی'''
|حزب جمهوری
|فوق‌لیسانس مدیریت
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|مدیرعامل مرکز تهیه و توزیع فلزات و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال در تحقق اصل ۴۴ [[قانون اساسی اساسی جمهوری اسلامی ایران]]
|-
|-
|'''۶۹'''
!۶۹
|حبیب‌الله مهدیزاد طالعی
|'''علی‌محمد مجیدی'''
|حزب جمهوری
|مهندسی راه و ساختمان
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|مشاور عمرانی وزارت کشور و عضو حزب جمهوری اسلامی
|معاون سابق استانداری تهران و رزمنده جبهه‌های غرب
|-
|-
|'''۷۰'''
!۷۰
|محمود بالاگر
|'''محمد پاک‌نژاد'''
|حزب جمهوری
|دکترای اقتصاد
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|عضو هیئت مدیره چوب و کاغذ و عضو حزب جمهوری اسلامی
|عضو فعال حزب جمهوری اسلامی
|-
|-
|'''۷۱'''
!۷۱
|جواد سرافراز
|'''علی‌اکبر فلاح'''
|حزب جمهوری
|فوق‌دیپلم تأسیسات
|فعال سیاسی و مسئول حزب
|دبیر دبیرستان و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مبارز [[قیام ۱۵ خرداد|واقعه ۱۵ خرداد]] و اعزامی به جبهه‌های جنگ
|-
|-
|'''۷۲'''
!۷۲
|عباس ابراهیمیان
|'''حبیب‌الله مالکی'''
|حزب جمهوری
|دیپلم
|فعال سیاسی و مسئول حزب<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2084375/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-72-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1 «اسامی 72 شهید حادثه هفت تیر به همراه مسئولیت‌های اجرایی‌شان در زمان شهادت»، خبرگزاری مهر.]</ref>
|فرماندار [[ایرانشهر]] و عضو حزب جمهوری اسلامی
|شاگرد سیدمحمد بهشتی و فعال در برگزاری [[نماز عید فطر]] ۱۳۵۷ش<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/94768/بازخوانی-فاجعه-هفتم-تیر-و-زندگینامه-شهدا?SearchText=آموزش%20و%20پرورش%20لبنان&LPhrase= «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref><ref>[https://www.habilian.ir/fa/vije/vijenameha/Vijenameha/v004_7tir/page03_00.html «فاجعه ترویستی هفتم تیر»، وب‌سایت هابلیان.]</ref><ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/196214/1/انفجار-دفتر-حزب-جمهوری-اسلامی «حال و هوای مجلس پس از ۷ تیر سال ۶۰»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
|}
|}


== واکنش‌ها ==
=== تشییع ===
سید روحالله خمینی، ربنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، در پیامی این حادثه را تسلیت گفت و از کشته‌شدگان با عنوان شهدای هفتم تیر یاد کرد. وی در بخشی از پیام خود گفت: بهشتی مظلوم بود و مظلوم زیست و مظلوم به شهادت رسید. به گفته خمینی، این حادثه میتوانست به طور طبیعی منجر به شکست انقلاب اسلامی شود، اما برکت خون شهدا سبب وحدت بیشتر ملت و قرار گرفتن انقلاب در مسیر واقعی خود گردید.
[[پرونده:انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی2.jpg|جایگزین=مراسم تشییع شهدای دفتر حزب جمهوری اسلامی |بندانگشتی|تصویری از مراسم تشییع شهدای دفتر حزب جمهوری اسلامی ]]
بنابر گزارش [[مرکز اسناد انقلاب اسلامی]]، [[آیین تدفین]] پیکر سیدمحمد بهشتی به همراه شهدای دیگر این رویداد علی‌رغم تبلیغات گسترده علیه بهشتی، با حضور گستردهٔ مردم صورت گرفت که این امر باعث تعجب همگان شد. گستردگی جمعیت به‌حدی بود که امکان دفن پیکر جان‌باختگان فراهم نشد و خاک‌سپاری به روز بعد موکول شد.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/5019/خروش-ملت-در-مراسم-تشییع-پیکر-شهدای-هفتم-تیر «خروش ملت در مراسم تشییع پیکر شهدای هفتم تیر»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>


سید علی خامنه‌ای، رهبر سابق جمهوری اسلامی، در سخنانی این رویداد را نقطه عطفی در تاریخ انقلاب دانست و تأکید کرد که این حادثه چهره واقعی عاملان این جنایت را که سال‌ها خود را به گونهای دیگر معرفی میکردند، برای مردم آشکار ساخت.
== مجروحان حادثه ==
در این حادثه افراد ذیل که تعداد آنها به ۳۸ نفر می‌رسند، مجروح شدند: ابوالفضل اجاره‌دار، علی‌اصغر باغانی، ابراهیم تاج‌گردون، علی موسی رضا، سیدمنصور رضوی، ایرج صفاتی دزفولی، سیدجلال ساداتیان، سیدمحمد سجادی، محمدحسن اصغرنیا، حسین صادقی، مسعود صادقی آزاد، اسماعیل فردوسی پور، مرتضی فضل‌علی، جعفر لواسانی، عبد العظیم هاشمی نیک، محمد شجاعیان، ناصر آقا علی‌خان، حسین کاظم‌پور اردبیلی، محمد خان، قدرت‌الله نجفی، محمود مروی (سماورچی)، مرتضی محمودی، مسیح مهاجری، سید محمد کیاوش، مهدی فاضلی، مسعود موسوی، علی موسوی، محمود جمالی، زین العابدین رئیسی، حیدرعلی علی‌زاده، هدایت عبدی، دانش مهر، ابراهیم عبدی، فتوت، محمد غریب، ابراهیم فردوسی، عباس شاهوری.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/94768/بازخوانی-فاجعه-هفتم-تیر-و-زندگینامه-شهدا?SearchText=آموزش%20و%20پرورش%20لبنان&LPhrase= «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>


=== ترورهای پس از آن ===
== بازماندگان حادثه ==
دو ماه پس از انفجار هفتم تیر، در تاریخ ۸ شهریور ۱۳۶۰ (۳۰ اوت ۱۹۸۱)، بمب‌گذاری دیگری در دفتر نخست‌وزیری منجر به کشته شدن محمدعلی رجایی (رئیس‌جمهور) و محمدجواد باهنر (نخست‌وزیر) و شش تن دیگر از مقامات دولتی شد. این بمب‌گذاری نیز به سازمان مجاهدین خلق نسبت داده شد و عامل آن مسعود کشمیری، یکی از اعضای این سازمان، معرفی گردید.
[[پرونده:انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی3.jpg|جایگزین= سید علی خامنه‌ای بعد از انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی|بندانگشتی|حضور سید علی خامنه‌ای بعد از انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی]]
شماری از شخصیت‌های سیاسی در جلسه دعوت بودند، اما به‌دلایل مختلف در زمان حادثه حضور نداشتند یا پیش از وقوع انفجار آن را ترک کرده بودند. از جمله [[محمدعلی رجایی]] به‌دلیل اشتغال به کارهای اجرایی در جلسه شرکت نکرد. [[محمدجواد باهنر]] نیز در این نشست حضور نداشت. [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] پیش از انفجار جلسه را ترک کرده بود. [[علی‌اکبر ناطق نوری]]، [[محمدرضا مهدوی کنی]]، [[علی قدوسی]] و [[حبیب‌الله عسگراولادی]] نیز به‌دلایل مختلف در زمان وقوع انفجار در ساختمان حزب حاضر نبودند.<ref>[https://navideshahed.com/fa/print/509300 «فاجعه هفتم تیر و معرفی شهدای خوزستان»، وب‌سایت نوید شاهد.]</ref> [[سید علی خامنه‌ای|سیدعلی خامنه‌ای]] یک روز قبل در حملهٔ تروریستی مجروح شده و در [[بیمارستان]] بستری بود.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6982616/نخستین-واکنش-آیت‌الله-خامنه‌ای-به-فاجعه-هفتم‌تیر-و-شهادت-آیت‌الله-بهشتی-فیلم «نخستین واکنش آیت‌الله خامنه‌ای به فاجعه هفتم‌تیر و شهادت آیت‌الله بهشتی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>


پس از این دو حادثه، موج گستردهای از دستگیری‌ها و اعدام‌های اعضای سازمان مجاهدین خلق و دیگر گروه‌های چپ در ایران آغاز شد. ترور مقامات بلندپایه و فعالان حامی رژیم توسط مجاهدین برای یک یا دو سال بعد ادامه یافت، اما نتوانست دولت را سرنگون کند.
== واکنش‌ها ==
 
* به گزارش رسانه‌ها، پس از وقوع انفجار مردم بی‌درنگ خود را به محل حادثه رساندند و تا صبح به یاری مجروحان شتافتند. بر اساس این گزارش‌ها، شماری از کسبه با بازگشایی شبانهٔ مغازه‌های خود، تجهیزات لازم برای برش آهن را در اختیار نیروهای امداد قرار دادند تا مصدومان از زیر آوار خارج شوند. به نقل از منابع، در آن شب حاضران بی‌آنکه از سرنوشت عزیزان خود آگاه باشند، یک‌دل و یک‌صدا به یاری همنوعان خود شتافتند. این حضور فداکارانه که در گزارش‌های آن زمان منعکس شده، جلوه‌ای از همبستگی جمعی بود.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/5010/نقش-امدادی-مردم-بعد-از-انفجار-دفتر-حزب-جمهوری «نقش امدادی مردم بعد از انفجار دفتر حزب جمهوری»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>
== سرنوشت عامل انفجار ==
* فردای آن روز، در محکومیت اقدام تروریستی، راهپیمایی در سراسر کشور برگزار شد. رسانه‌ها این تجمع مردمی را از تظاهراتی بی‌نظیر در [[ایران]] توصیف کردند.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/5005/چگونگی-نفوذ-کلاهی-در-حزب-جمهوری-موارد-مشکوک-از-فعالیت‌های-کلاهی-در-حزب-شعار-مردم-در-تظاهرات-بی-نظیر-هشتم-تیر-1360 «چگونگی نفوذ کلاهی در حزب جمهوری/ موارد مشکوک از فعالیت‌های کلاهی در حزب»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>
محمدرضا کلاهی پس از انفجار، از ایران گریخت و به عراق رفت و در اردوگاه‌های سازمان مجاهدین خلق ساکن شد. در سال ۱۹۹۸، او در فهرست اعضای "مشکل‌دار" سازمان قرار گرفت و در سال ۱۹۹۹ عراق را ترک کرد و ابتدا به آلمان و سپس به هلند مهاجرت نمود. وی در هلند با هویت جعلی "علی معتمد" زندگی می‌کرد و با یک زن افغانستانی ازدواج کرد و صاحب یک پسر شد.
* امام خمینی در پیام خود این رویداد را در چارچوب [[سنت‌های الهی]] تحلیل کرد و با استناد به آیهٔ ۳۲ [[سوره توبه|سورهٔ توبه]] تأکید کرد که دشمنان می‌خواهند نور خدا را خاموش کنند، اما خداوند نور خود را کامل خواهد کرد. وی با تبیین این حادثه به‌عنوان عامل برملاشدن چهرهٔ واقعی دشمنان و دریده‌شدن پرده‌های فریبندهٔ آنان، [[افکار عمومی]] را از فضاسازی‌های تبلیغاتی مصون داشت. [[بنیانگذار جمهوری اسلامی]] این فاجعه را نه نقطه پایان، بلکه عاملی برای سرعت‌بخشی به پیروزی [[اسلام انقلابی]] تفسیر کرد. به نظر تحلیلگران این رویکرد امام خمینی با تبدیل تهدید به فرصت، از گسترش یأس و تزلزل در [[جامعه]] جلوگیری کرد و با ترسیم چشم‌اندازی مبتنی بر سنت‌های الهی، [[انسجام ملی]] را در شرایط بحرانی حفظ نمود.<ref>[https://www.irna.ir/news/7225652/شهید-بهشتی-از-منظر-امام-خمینی-ره «شهید بهشتی از منظر امام خمینی (ره )»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
 
* بر پایهٔ اسناد موجود، خبرگزاری‌های خارجی بعد از این حادثه چشم‌اندازی آکنده از خشونت و [[تروریسم]] برای ایران ترسیم کردند. تایمز لندن ترور را به تنها زبان موجود برای بیان مخالفت‌ها توصیف کرد. نیوزویک نیز با اشاره به اظهارات بنی‌صدر، سقوط قریب‌الوقوع نظام را پیش‌بینی کرد.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/9075/حادثه‌ی-هفتم-تیر-در-نگاه-مطبوعات-و-خبرگزاری‌های-خارجی «حادثه‌ی هفتم تیر در نگاه مطبوعات و خبرگزاری‌های خارجی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>
در تاریخ ۲۴ آذر ۱۳۹۴ (۱۵ دسامبر ۲۰۱۵)، فردی به نام علی معتمد در شهر آلمیره هلند هدف گلوله دو مرد ناشناس قرار گرفت و در بیمارستان جان سپرد. پس از این رویداد، مشخص شد که فرد مقتول همان محمدرضا کلاهی بوده است.
 
ایران دست داشتن در این قتل را رد کرد. رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی در گزارشی به جزئیات این ترور و هویت واقعی فرد مقتول پرداخت. گاردین نیز در ژانویه ۲۰۱۹ گزارشی درباره مرگ کلاهی منتشر کرد و به چگونگی زندگی او با هویت جعلی در هلند پرداخت.
 
دادستان عمومی هلند در جریان دادگاه متهمان اعلام کرد که شواهدی بر دست داشتن حکومت ایران در این ترور پیدا نشده است. در پاییز ۱۳۹۸، رضوان تقی، متهم فراری مراکشی-هلندی که به اتهام قتل کلاهی و احمد نیسی تحت تعقیب بود، در دبی دستگیر شد.
 
== بازتاب‌ها ==
 
=== شعر و ادبیات ===
شعر فارسی، به عنوان زبان گویای دردها و حماسه‌های ملی، در سوگ شهدای هفتم تیر، آثاری ماندگار سرود. بسیاری از شاعران برجسته انقلاب، در قالب‌های مختلف، به توصیف ابعاد شخصیتی شهید بهشتی و یارانش و نیز محکومیت این جنایت پرداختند.
 
قیصر امین‌پور: این شاعر نامدار انقلاب، در مجموعه‌اشعار خود، به این واقعه نیز پرداخته است. هرچند اشعار او غالباً نمادین و چندوجهی است، اما فضای تراژیک و حماسی آن سال‌ها در کلمات او جاری است.
 
سید حسن حسینی: او نیز در آثارش به ترسیم چهره شهدای انقلاب و از جمله این رویداد پرداخته است.
 
شاعران آیینی: ده‌ها شاعر گمنام و نام‌آشنای آیینی در طول این سال‌ها، در شب‌های شعر "یادواره شهدای هفتم تیر" به خواندن اشعاری در رثای این شهدا پرداخته‌اند که بسیاری از آنها در رسانه‌ها و مجموعه‌های ادبی منتشر شده است. محوریت این اشعار، مظلومیت، ایمان راسخ، و تدبیر شهید بهشتی و همراهانش است.
 
=== موسیقی ===
در حوزه موسیقی، این رویداد بیشتر در قالب سرودهای حماسی بازتاب یافت. سرودهای انقلابی آن دوران، که توسط گروه‌های مختلف اجرا می‌شد، به سرعت به این فاجعه واکنش نشان دادند.
 
سرودهای سازمانی: گروه‌های سرود صدا و سیما و گروه‌های هنری وابسته به نهادهای انقلابی، در سال‌های پس از حادثه، سرودهایی با مضمون هفتم تیر، یاران بهشتی و "شهدای مظلوم تولید و پخش کردند که بارها از رسانه ملی پخش شد و در میان مردم جا افتاد. این سرودها با بهره‌گیری از ریتم‌های حماسی و کلماتی چون مظلوم، یاران، انقلاب و خون، به بازتولید احساسات انقلابی و تقویت روحیه مقاومت پرداختند.
 
=== سینما و تلویزیون ===
شاید مهم‌ترین و ماندگارترین بازتاب هنری این واقعه، در قالب فیلم‌های مستند و مجموعه‌های تلویزیونی رقم خورده باشد. ثبت جزئیات این حادثه و ابعاد شخصیتی قربانیان آن، نیازمند نگاه دقیق تصویری بود.
 
مستند بهشتی: یکی از مهم‌ترین آثار درباره شخصیت شهید بهشتی، مستندی است که به ابعاد مختلف زندگی، اندیشه و نقش ایشان در انقلاب می‌پردازد. این مستندها معمولاً شامل تصاویر آرشیوی، گفتگو با نزدیکان و دوستان، و مرور وقایع منتهی به هفتم تیر است.
 
مستند یاران بهشتی: آثاری که به معرفی تک‌تک شهدای هفتم تیر، به ویژه نمایندگان مجلس و وزیران، پرداخته‌اند. این مستندها با هدف حفظ یاد و خاطره این افراد و معرفی نقش آنها در تاریخ انقلاب ساخته شده‌اند.
 
فیلم‌های داستانی: هرچند تاکنون فیلم سینمایی مستقلی با محوریت انفجار دفتر حزب ساخته نشده، اما در برخی از فیلم‌های بلند سینمایی و تلویزیونی که به دهه ۶۰ می‌پردازند، این حادثه به عنوان یک نقطه عطف، با فلاش‌بک یا دیالوگ ارجاع داده شده است. بازسازی صحنه انفجار در برخی سریال‌های تاریخی، تلاشی برای نزدیک‌تر کردن مخاطب به فضای آن دوران بوده است.
 
=== هنرهای تجسمی و نمادهای شهری ===
این حادثه، تأثیر خود را بر فضای شهری و هنرهای تجسمی نیز بر جای گذاشت.
 
نقاشی و گرافیک: در سال‌های پس از انقلاب، پوسترها و تابلوهای نقاشی متعددی با محوریت چهره شهید بهشتی و شهدای هفتم تیر خلق شد. این آثار که اغلب با تکنیک‌های نقاشی رنگ روغن و یا طراحی گرافیک، حال و هوای مذهبی و انقلابی داشتند، در فضاهای عمومی و یادبودها به نمایش درآمدند.
 
نمادهای شهری: شاخص‌ترین بازتاب این رویداد در نام‌گذاری‌ها و نمادهای شهری تجلی یافته است.
 
  میدان هفتم تیر تهران: این میدان در مرکز تهران، به یکی از نمادهای اصلی یادآوری این حادثه تبدیل شده است.
 
ایستگاه متروی هفتم تیر: در ادامه، ایستگاه متروی این میدان نیز به همین نام خوانده می‌شود.
 
 جموعه فرهنگی شهدای انقلاب اسلامی: در محل سابق دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی، که در انفجار ویران شد، امروزه مجموعه‌ای فرهنگی بنا شده است که به عنوان یک مکان نمادین، یاد و خاطره آن رویداد را زنده نگه می‌دارد.


=== رسانه و مطبوعات ===
== پیامدها ==
در سال‌های اخیر، با گسترش فضای مجازی و رسانه‌های نوین، بازتاب این رویداد نیز شکل جدیدی به خود گرفته است. وب‌سایت‌های خبری و تحلیلی با انتشار پرونده‌های ویژه و گفتگو با بازماندگان و شاهدان عینی، به تبیین ابعاد مختلف این واقعه و آثار آن بر انقلاب اسلامی می‌پردازند. همچنین، استفاده از تصاویر آرشیوی و خاطرات صوتی-تصویری از شهید بهشتی در شبکه‌های اجتماعی، به بازتولید محتوایی و انتقال آن به نسل‌های جدید کمک کرده است.
 
== ++++ ==
{{درشت|'''سنت‌های الهی؛'''}} قوانین تغییرناپذیر حاکم بر هستی و زندگی انسان.
 
سنت‌های الهی به قوانین و ضوابط حاکم بر تدبیر عالم و آدم اطلاق می‌شود که خداوند ر اساس حکمت خود، نظام هستی و جوامع بشری را بر پایه آنها اداره می‌کند. از دیدگاه پژوهشگران، این سنت‌ها که در قرآن کریم و روایات معصومان از آنها یاد شده، قوانینی تغییرناپذیر و همیشگی هستند که هم در عرصه طبیعت و تکوین جریان دارند و هم در حوزه تشریع و هدایت انسان‌ها. به باور اندیشمندان، شناخت این سنت‌ها نقش مهمی در ایجاد نگرش توحیدی به جهان و تحولات آن دارد و به انسان در مواجهه با حوادث گوناگون، بصیرت و آرامش می‌بخشد. سنت‌های الهی، برخلاف تصور رایج، نه تنها به عذاب و کیفر اختصاص ندارند، بلکه ابعاد گسترده‌ای از جمله امداد، آزمایش، هدایت و مهلت‌دهی را شامل می‌شوند و درک صحیح آنها می‌تواند به جوامع انسانی در مسیر پیشرفت یاری رساند.
 
== مفهوم‌شناسی ==
پژوهشگران حوزه علوم قرآنی، سنت الهی را به‌معنای قوانین و روش‌های تغییرناپذیری دانسته‌اند که خداوند بر اساس حکمت خود، نظام هستی و جوامع بشری را بر پایۀ آنها اداره می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1708133/سنت-های-الهی-در-باب-ظهور-و-سقوط-تمدن-ها-از-نظر-علامه-طباطبایی?q=سنتهای%20الهی&score=274877907000.0&rownumber=1 حبیبی و تیموری، «سنت‌های الهی در باب ظهور و سقوط تمدن‌ها از نظر علامه طباطبائی»، 1397ش، ص12.]</ref> بر اساس منابع لغوی، واژهٔ سنت به‌معنای راه و روش رایجی است که استمرار دارد.<ref>[https://vajehyab.com/?q=سنّت&d= دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژۀ سنت، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref> از دیدگاه مفسران، این سنت‌ها لزوماً به‌معنای صدور فعل بی‌واسطه از جانب خداوند نیست، بلکه گاه از طریق اسباب طبیعی و گاه فراطبیعی جریان می‌یابند. سنت‌های الهی ضوابطی هستند که در امت‌های پیشین نیز جاری بوده و تغییرناپذیری آنها از اصول مسلم قرآنی است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1374ش، ج16، ص340.</ref> پژهشگران سنت الهی را ضابطهٔ انجام فعل الهی و روش‌های تدبیر امور عالم و آدم معرفی می‌کنند.<ref>مصباح یزدی، جامعه و تاریخ از دیدگاه تاریخ، 1391ش، ص409.</ref>به اعتقاد اندیشمندان، یکی از کاربردهای مهم این مفهوم، قانونمندی تاریخ و جوامع انسانی است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1374ش، ج4، ص21.</ref>
 
== مبانی ==
پژوهشگران معارف اسلامی بر این باورند که اثبات جریان سنت‌های الهی در جوامع انسانی، مبتنی بر اصول هستی‌شناختی و انسان‌شناختی خاصی است که در قرآن به آنها اشاره شده است. از دیدگاه آنان، هیچ حادثه و تحولی در طبیعت و در نفس انسان‌ها، بدون اذن و ربوبیت تکوینی خداوند رخ نمی‌دهد و همه امور در چارچوب قوانین و سنت‌های مستحکم الهی جریان دارد. به اعتقاد مفسران، سرنوشت افراد و جوامع هرچند با اختیار انسان‌ها همراه است، اما هرگز از تدبیر و حکمت خداوند خارج نبوده و مبتنی بر نظام علت و معلول و هدف‌مندی آفرینش است. از منظر قرآن، میان رفتار انسان‌ها و پدیده‌های طبیعی رابطه‌ای تکوینی وجود دارد؛ چنان‌که ایمان و تقوای جوامع، زمینه‌ساز گشایش برکات آسمان و زمین می‌شود. پژوهشگران تأکید دارند که سنت‌های الهی از صفات خداوند نشأت می‌گیرند و تنوع آنها ناشی از اقتضائات متفاوت هر صفت است؛ چنان‌که خداوند به صفت رحمانیت خود شفا می‌بخشد و به صفت منتقم خود مستکبران را به قهر و غلبه می‌گیرد.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص38-40.</ref> به باور علامه طباطبایی، نسبت دادن حوادث عالم به خداوند، بر اساس جهات وجودی خاص هر حادثه و تناسب آن با یک یا چند صفت الهی صورت می‌گیرد.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج1، ص164.</ref>
 
== ویژگی‌های سنت‌های الهی ==
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
|'''ردیف'''
|'''ردیف'''
|ویژگی اصلی
|'''محور پیامدها'''
|'''تبیین و شرح ویژگی'''
|'''شرح جزئیات و وقایع'''
|'''کارکردهای تربیتی و شناختی'''
|'''نتایج اصلی'''
|-
|-
|'''۱'''
|'''۱'''
|الهی‌بودن
|'''بیداری عمومی'''
|این سنت‌ها تجلی اسماء، صفات، اراده و حکمت خداوند در تدبیر بشر و تاریخ هستند و انتساب فاعلی آنها به خدا است.
|برگزاری تشییع جنازه‌های گسترده و بروز موج مخالفت با عاملان حادثه.
|افزایش رویکرد توحیدی انسان در حرکت‌های اجتماعی<ref>سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۳؛ سورهٔ احزاب، آیهٔ ۶۲.</ref>
|کاهش پایگاه اجتماعی [[سازمان مجاهدین خلق]] و اتخاذ رویکرد پنهان‌کاری تشکیلاتی توسط این گروه.
|-
|-
|'''۲'''
|'''۲'''
|تکوینی بودن
|'''تغییر در فضای سیاسی'''
|این قوانین از سنخ ایجاد و تکوین هستند و بهعنوان پشتوانه‌ای برای نظام تشریع، آثار پاداش و کیفر را در بطن اعمال قرار می‌دهند.
|بازنگری در انتقادات پیشین نسبت به عملکرد و شخصیت سیدمحمد بهشتی.
|غیرقابل اجتناب‌بودن و نقش بنیادین در تحقق امور<ref>سورهٔ یونس، آیهٔ ۱۰۳؛ سورهٔ انبیاء، آیهٔ ۱۸.</ref>
|فروکش کردن تنش‌های جناحی پیرامون وی و بازخوانی مثبت نقش او در تحولات ابتدای انقلاب.
|-
|-
|'''۳'''
|'''۳'''
|هماهنگی تکوین و تشریع
|'''تغییرات در کادر رهبری معارض'''
|ربوبیت الهی در دو قلمرو وحی و هستی یکسان عمل می‌کند؛ لذا اطاعت از دستورات دینی با متن تکوین و حیات حقیقی ملت‌ها هماهنگ است.
|خروج هم‌زمان ابوالحسن بنی‌صدر و مسعود رجوی از کشور به مقصد فرانسه در مرداد ۱۳۶۰ش.
|پی‌بردن به سنت‌های تکوینی از طریق دستورات تشریعی<ref>سورهٔ اعراف، آیهٔ ۹۶.</ref>
|انحلال عملیاتی هسته مرکزی «شورای ملی مقاومت» در داخل مرزهای ایران.
|-
|-
|'''۴'''
|'''۴'''
|عمومیت زمانی و مکانی
|'''تاب‌آوری ساختار سیاسی'''
|این قوانین فراگیر بوده و در گستره تمامی آسمان‌ها، زمین و در طول تاریخ (گذشته، حال و آینده) بر همه موجودات حاکم است.
|استمرار فعالیت نهادهای قانونی مانند مجلس و قوه قضاییه علیرغم فقدان کادر برجسته مدیریتی.
|سنت الهی در کسانی که پیش از این بوده‌اند نیز جاری بوده است<ref>سورهٔ غافر، آیهٔ ۸۵؛ سورهٔ فتح، آیهٔ ۲۳</ref>
|اثبات پایداری نظام اداری و سیاسی در مواجهه با بحران‌های امنیتی سطح بالا.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/1026/3-پیامد-انفجار-دفتر-حزب-جمهوری-در-7-تیرماه-60 «3 پیامد انفجار دفتر حزب جمهوری در 7 تیرماه 60»، وب‌سایت مرکز انقلاب اسلامی.]</ref>
|-
|-
|'''۵'''
|'''۵'''
|عمومیت نسبت به افراد و جامعه
|'''مرزبندی‌های تشکیلاتی'''
|سنت‌ها علاوه بر بستر فردی، بر بستر اجتماعی (امت‌ها و قریه‌ها) نیز ناظرند و وقتی رفتاری فراگیر شود، بازتاب آن کل جامعه را در بر می‌گیرد.
|شفاف‌شدن مواضع گروه‌های مختلف و تفکیک میان جریان‌های حامی و مخالف نظام.
|نزول برکت یا عذاب بر کل یک امت بر اساس مسئولیت جمعی<ref>سورهٔ یونس، آیهٔ ۴۷؛ سورهٔ رعد، آیهٔ ۱۱.</ref>
|اتمام دوران ابهام در شناسایی جریان‌های وابسته به خارج و تثبیت مرزهای خودی و غیرخودی.
|-
|-
|'''۶'''
|'''۶'''
|ثبات و تغییرناپذیری
|'''تداوم ثبات داخلی'''
|قوانین حاکم بر تطورات تاریخ حتمی هستند؛ یعنی تبدیل (جایگزینی یک سنت با دیگری) و تحویل (انحراف از مسیر مقرر) در آنها راه ندارد.
|عدم تحقق پیش‌بینی‌های مربوط به فروپاشی حاکمیت در سال‌های نخستین.
|هرگز برای سنت خدا تبدیلی و تحویلی نخواهی یافت<ref>سورهٔ اسراء، آیهٔ ۷۷؛ سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۳.</ref>
|تبدیل بحران امنیتی به عاملی برای انسجام درونی و تقویت بنیان‌های ساختاری نظام.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4014199/دستاورد-بزرگ-حادثه-هفتم-تیرماه-سال-۱۳۶۰-رسوایی-جریان-نفاق-است «دستاورد بزرگ حادثه هفتم تیرماه سال ۱۳۶۰ رسوایی جریان نفاق است»، خبرگزاری مهر.]</ref>
|-
|-
|'''۷'''
|۷
|ابتناء بر اصل علیت
|'''نمایش استحکام بنای جمهوری اسلامی'''
|جریان سنت‌ها بر پایه قانونمندی علت و معلول است و هرگونه تصادف یا اتفاق در عروج و سقوط جوامع را محال می‌سازد.
|حضور گسترده و به‌موقع مردم در صحنه
|امکان تحلیل معرفتیِ انحطاط یا اعتلاء جوامع بر اساس ریشه‌ها<ref>سورهٔ آل‌عمران، آیهٔ ۱۳۷.</ref>
|قوی‌ترشدن جمهوری اسلامی ایران به‌دلیل ایمان و حضور مردم<ref>[https://www.jahannews.com/news/529711/هفتم-تیر-سال-۶۰-گذشت «در هفتم تیر سال ۶۰ چه گذشت؟»، وب‌سایت جهان امروز.]</ref> و حفظ انسجام ملی بر بنیاد سنت [[نصرت الهی]].<ref name=":0">[https://www.irna.ir/news/7225652/شهید-بهشتی-از-منظر-امام-خمینی-ره «شهید بهشتی از منظر امام خمینی (ره )»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
|-
|'''۸'''
|هماهنگی با اختیار انسان
|این قوانین جبری نیستند؛ بلکه خطوط کلی تاریخ را مشخص می‌کنند و اختیار انسان خود یکی از اجزاء علت تامه حوادث است.
|خدا حال قومی را تغییر نمی‌دهد تا آنکه خودشان خود را تغییر دهند<ref>سورهٔ انفال، آیهٔ ۵۳؛ سورهٔ رعد، آیهٔ ۱۱.</ref>
|-
|'''۹'''
|داشتن موعد مقرر (اجل)
|تحقق سنت‌ها بر اساس حکمت الهی، زمان خاصی دارد که می‌تواند دفعی یا تدریجی (مهلت دادن/استدراج) باشد.
|سبقت رحمت بر غضب جهت فراهم‌سازی فرصت پشیمانی و بازگشت<ref>سورهٔ اعراف، آیهٔ ۱۸۲؛ سورهٔ فاطر، آیهٔ ۴۵.</ref>
|-
|'''۱۰'''
|حاکمیت برخی بر برخی دیگر
|سنت‌ها در یک سطح نیستند؛ برخی عام‌ترند و بر دیگر سنت‌ها حاکمیت دارند، مانند سبقت سنت رحمت بر سنت غضب.
|حاکمیت سنت حکمت الهی بر تمامی جریانات دیگر<ref>سورهٔ انعام، آیهٔ ۱۲؛ سورهٔ انعام، آیهٔ ۵۴.</ref>
|-
|'''۱۱'''
|توالی و تتابع
|سنت‌ها رابطه‌ای طولی دارند؛ به گونه‌ای که بی‌اعتنایی به یک سنت (مثل پیام وحی)، منجر به فعال شدن سنت دیگر (مثل قساوت قلب یا عذاب) می‌شود.<ref>آقاجانی، «ویژگی‌ها و انواع سنت‌های الهی در تدبیر جوامع»، 1393ش، ص40-50.</ref>
|تبدیل سختی به گشایش یا بالعکس بر اساس واکنش جامعه به ابتلائات<ref>سورهٔ انعام، آیات ۴۲ تا ۴۴.</ref>
|}
|}


== اقسام سنت‌های الهی ==
== بازنمایی و نمادپردازی ==
از منظر صاحب‌نظران دینی، سنت‌های الهی به‌عنوان قوانین حاکم بر زندگی بشری به دو دسته کلی اخروی و دنیوی تقسیم می‌شون. به باور آنان، سنت‌های دنیوی خود به دو قسم فردی و اجتماعی قابل تقسیم است و سنت‌های اجتماع نیز دو نوع کلی دارد: نخست، سنت‌های عام یا مطلق که بدون ارتباط با ارادۀ انسان‌ها و شامل حال هر دو گروه حق و باطل می‌شوند، مانند سنت هدایت از طریق پیامبران، سنت ابتلا و آزمایش، سنت اجل محدود امت‌ها، سنت تقدیر در معیشت انسان‌ها و سنت تفاوت‌های اجتماعی. دوم، سنت‌های خاص یا مشروط که تنها شامل گروه حق یا باطل می‌شود و تحقق آنها منوط به رفتار و انتخاب انسان‌ها است؛ این دسته شامل مواردی چون سنت ازدیاد نعمت در پی شکرگزاری، سنت هدایت گام‌به‌گام در اثر پذیرش هدایت قبلی، سنت پیروزی اهل حق در صورت پایداری، سنت گمراهی تدریجی اهل باطل، سنت املاء و استدراج (مهلت‌دهی به کافران برای افزایش گناه) و سنت عذاب استیصال (ریشه‌کن‌کننده) می‌شود. به اعتقاد این صاحب‌نظران، این چارچوب با مباحث قانونمندی تاریخ و عوامل محرک جوامع بشری پیوند خورده و امکان پیش‌بینی روندهای کلان تاریخی را فراهم می‌آورد.<ref>[https://markazi.iqna.ir/fa/news/3829609/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 حسینی، «مروری بر برخی سنت‌های الهی در قرآن»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>
[[پرونده:انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی4.jpg|جایگزین=تمبر یادبود انفجار در دفتر حزب جمهوری اسلامی|بندانگشتی|تمبر یادبود انفجار در دفتر حزب جمهوری اسلامی]]
 
* هرساله هم‌زمان با سالگرد [[انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی]] در [[۷ تیر]] ۱۳۶۰ش، مراسم‌هایی به یاد کشته‌شدگان این حادثه در ایران برگزار می‌شود. این برنامه‌ها معمولاً با حضور گروه‌هایی از مردم و شامل برنامه‌هایی مانند [[شب شعر]] و خاطره، اجرای [[سرود]] و نمایش فیلم است و در آن سخنرانان و شرکت‌کنندگان به یادبود سیدمحمد بهشتی و دیگر قربانیان این رویداد می‌پردازند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/110437/شب-شعر-و-خاطره-شهدای-حادثه-هفتم-تیر «شب شعر و خاطره شهدای حادثه هفتم تیر»، همشهری آنلاین.]</ref><ref>[https://snn.ir/fa/news/945324/برگزاری-شب-شعر-یک-ملت-ویژه-چهلمین-سالگرد-حادثه-هفتم-تیر-اهالی-شعر-و-ادب-در-سرچشمه-از-شهید-بهشتی-گفتند «برگزاری شب شعر «یک ملت» ویژه چهلمین سالگرد حادثه هفتم تیر / اهالی شعر و ادب در سرچشمه از شهید بهشتی گفتند»، خبرگزاری دانشجویان.]</ref>
== تفاوت سنت‌های الهی با قواعد تاریخی ==
* انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی تاکنون دست‌مایه ساخت چندین مستند قرار گرفته است؛ از جمله: [[راز یک کینه (مستند)|راز یک کینه]] با تمرکز بر زوایای اندیشه‌ای و گفتمانی سیدمحمد بهشتی، [[روز هفتم (مستند)|روز هفتم]] با روایت دو تن از بازماندگان حادثه، [[ترور سرچشمه (مستند)|ترور سرچشمه]] ساختهٔ [[محمدحسین مهدویان]] که با استفاده از اسناد به بازخوانی ماجرا پرداخته، [[دبیرکل (مستند)|دبیرکل]] با محوریت سابقهٔ تشکیل حزب جمهوری اسلامی و اندیشه‌های سیدمحمد بهشتی و مجموعه قصه‌های انقلاب که با تکنیک [[کمیک‌موشن]] ابعاد مختلف این رویداد را واکاوی کرده است.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1402/04/07/2917600/5-مستند-درباره-شهید-بهشتی-و-حادثه-هفتم-تیر-60-روایت-2-بازمانده-از-اتفاقات-هفتم-تیر «5 مستند درباره شهید بهشتی و حادثه هفتم تیر 60/ روایت 2 بازمانده از اتفاقات هفتم تیر»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
به نظر پژوهشگران، ریشه‌های معرفتی قواعد تاریخی برآمده از الگوی اثبات‌گرایی (پوزیتیویسم) دنیای مدرن است که با الگوبرداری از علوم طبیعی، به دنبال کشف روابط علی و قانون‌مند در تحولات اجتماعی بود. در این نگاه، تاریخ تابع قواعدی جبری، عمومی و تخلف‌ناپذیر تلقی می‌شود که منشأ آنها در طبیعت بشر و ساختار ذاتی جوامع نهفته است و انسان‌ها ناآگاهانه و غیرارادی تحت سلطهٔ این ماشین اجتماعی به سوی آینده‌ای معین سوق داده می‌شوند. در مقابل، سنن الهی در اندیشهٔ متفکران مسلمان، به‌ویژه محمدباقر صدر و سیدعلی خامنه‌ای، ضمن پذیرش قانون‌مندی تاریخ، با سه مؤلفه اساسی از این الگو متمایز می‌شود: الهی‌بودن منشأ قوانین، توسعهٔ ماهیت آنها از قوانین طبیعی به قوانین معنوی و اخلاقی و تقسیم‌بندی آنها به دو دسته حتمی و مشروط که اراده و مسئولیت انسانی را در مسیر تاریخ تثبیت می‌کند. <ref>جعفری‌نژاد و دیگران، «نقش سنت‌های الهی در تداوم انقلاب اسلامی از دیدگاه مقام معظم رهبری»، 1399ش، ص244-246.</ref>
* بازتاب این رویداد در نام‌گذاری‌ها و نمادهای شهری نیز تجلی یافته است. برای مثال [[میدان هفت تیر (تهران)|میدان هفت تیر]] در مرکز [[تهران]]، به یکی از نمادهای اصلی یادآوری این حادثه تبدیل شده است.<ref>[https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/267104/میدان-هفتم-تیر-سال-۱۳۴۹.html «میدان هفتم تیر، سال ۱۳۴۹»، وب‌سایت روزنامۀ جام جم.]</ref> ایستگاه متروی این میدان نیز به همین نام خوانده می‌شود.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/303205/1/مترو-هفتم-تیر «در مورد ایستگاه مترو هفت تیر در ویکی تابناک بیشتر بدانید»، وب‌سایت تابناک.]</ref> همچنین یادمان هفتم تیر در محل این حادثه تأسیس شده است که شامل بنیاد علمی فرهنگی، [[موزه شهدای ترور|موزهٔ شهدای ترور]]، نمایشگاه، پژوهشگاه، مرکز مطالعات علوم انسانی، سالن همایش‌های بین‌المللی، [[کتابخانه]] و مرکز اسناد و [[مسجد]]، می‌شود.<ref>[https://www.habilian.ir/fa/vije/vijenameha/Vijenameha/v004_7tir/page12.html «فاجعه ترویستی هفتم تیر»، وب‌سایت هابلیان.]</ref> همچنین یکی از ورودی‌های اصلی شهر [[قم]] نیز [[میدان ۷۲ تن (قم)|میدان ۷۲ تن]] نامیده شده است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8694649/میدان-۷۲-تن-قم-بهسازی-شده-است «میدان ۷۲ تن قم بهسازی شده است»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
 
* بر اساس برخی گزارش‌ها، این رویداد در قالب آثار هنری و تجسمی نیز بازتاب یافته است؛ از جمله مستندسازی بیش از ۳۹۵ قطعه عکس و تولید آثاری مانند ۱۵۴ نقاشی و ۷۲ پوستر با محوریت بازنمایی واقعه. در این گزارش‌ها، مشارکت چند نسل از هنرمندان و شکل‌گیری مجموعه‌ای از تصاویر صحنه حادثه و پرتره‌های شهدا، به‌عنوان بخشی از تلاش برای ثبت و حفظ اسناد تاریخی مرتبط با این رویداد توصیف شده است.<ref>[https://jamejamonline.ir/fa/news/1127696/عکس-نقاشی-و-پوستر-به-یاد-شهدای-هفتم-تیر «عکس، نقاشی و پوستر به یاد شهدای هفتم تیر»،  وب‌سایت روزنامۀ جام جم.]</ref>
== مصادیق سنت‌های الهی در جامعه معاصر ==
* نماهنگ و سرود نیز بامحوریت این حادثه تولید شده است؛ ازجمله قطعهٔ موسیقی «هفت تیر» و نماهنگ «رفتند یاران»<ref>[https://www.aparat.com/v/w4Ynp «نماهنگ «رفتند یاران» به مناسبت حادثه هفتم تیر»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: 22 اسفند 1404ش.]</ref> و سرود «دولت عشق».<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2084278/رونمایی-از-سرود-دولت-عشق-ویژه-هفتم-تیر «رونمایی از سرود دولت عشق ویژه هفتم تیر»، خبرگزاری مهر.]</ref>
 
* انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در عرصهٔ هنرهای نمایشی نیز بازنمایی شده است و برای مثال رسانه‌ها از اجرای نمایش «هفت روز از تیر شصت» گزارش داده‌اند.<ref>[https://city.theater.ir/fa/95702 «اجرای نمایش هفت روز از تیر شصت در تئاتر شهر آغاز شد»، وب‌سایت تاتر شهر.]</ref>
=== پیروزی انقلاب اسلامی ===
* کتاب تاریخ شفاهی حادثه هفتم تیر ۱۳۶۰ش دربارهٔ این حادثه توسط زهرا صادقی نوشته شده است. این کتاب یکی از کتاب‌های مجموعه تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی محسوب می‌شود.<ref>[https://taaghche.com/book/87599/تاریخ-شفاهی-حادثه-هفتم-تیر-۱۳۶۰ «کتاب تاریخ شفاهی حادثه هفتم تیر» وب‌سایت طاقچه.]</ref> همچنین مقالات<ref>[https://www.habilian.ir/fa/vije/vijenameha/Vijenameha/v004_7tir/page07.html «فاجعه ترویستی هفتم تیر»، وب‌سایت هابلیان.]</ref> و کتاب‌های «هفتم تیر، عاشورای ایرانی»، «قرآن و شهدای هفتم تیر»، «دانشنامه شهدای هفتم تیر» و «با چشم باز، هفتم تیر» دربارهٔ این حادثه نگارش شده است.<ref>[https://www.habilian.ir/fa/vije/vijenameha/Vijenameha/v004_7tir/page06.html «فاجعه ترویستی هفتم تیر»، وب‌سایت هابلیان.]</ref>
اندیشمندان مسلمان پیروزی انقلاب اسلامی ایران در ۱۳۵۷ش را مصداقی از سنت نصرت الهی بر اساس اخلاص و قیام برای خداوند می‌دانند؛ در شرایطی که ملتی با وجود محدودیت‌های مادی اما با برخورداری از ایمان، زمینه تحقق وعده یاری الهی را فراهم کرد. از این منظر، تغییر رژیم پهلوی با وجود حمایت‌های گسترده کشورهای غربی به‌ویژه آمریکا، در چارچوب سنت پیروزی حق بر باطل در صورت پایداری مؤمنان قابل تحلیل است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
* در [[۲۷ تیر]] ۱۳۷۳ش، روز هفتم تیر، به‌عنوان [[روز قوه قضائیه]] نام‌گذاری شد. این نام‌گذاری به پیشنهاد قوهٔ قضائیه در [[شورای فرهنگی عمومی کشور]] به تصویب رسید.<ref>[https://www.jahannews.com/news/529711/هفتم-تیر-سال-۶۰-گذشت «در هفتم تیر سال ۶۰ چه گذشت؟»، وب‌سایت جهان امروز.]</ref>
 
=== '''ایستادگی''' '''مردم ایران در برابر فشارها''' ===
از منظر این صاحب‌نظران، ایستادگی ۴۶ ساله مردم ایران در برابر جنگ تحمیلی، تحریم‌های گسترده و تهدیدات امنیتی، مصداق روشن سنت تغییرناپذیر نصرت الهی است که بر اساس آن، ملتی با وجود محدودیت‌های مادی اما برخورداری از ایمان، نه تنها از پای درنمی‌آید، که روزبه‌روز قوی‌تر می‌شود. به باور آنان، پیشرفت‌های علمی و فناوری ایران در دهه‌های اخیر، تجلی سنت نتیجه‌دهی تلاش و مجاهدت در راه خداوند است که با توکل بر خدا و اعتماد به سنت‌های الهی محقق شده است. از دیدگاه این صاحب‌نظران، ناتوانی دشمنان از درک ایستادگی جمهوری اسلامی و ناکام ماندن توطئه‌های آنان، نشانه سنت پنهان بودن قوانین الهی و سنت ابطال کید دشمنان است که هر بار توطئه علیه مؤمنان را به خودشان بازمی‌گرداند. همچنین وحدت مردم ایران در بحران‌ها و شکست ائتلاف استکبار در برابر ایران، از منظر آنان مصداق سنت ثبات قدم در برابر هراس‌افکنی و سنت ناتوانی قدرت‌های بزرگ در مقابله با اراده‌های مبتنی بر ایمان است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
 
=== پایداری جبهه مقاومت ===
تحولات منطقه و ایستادگی گروه‌های مقاومت در برابر تجهیزات پیشرفته نظامی اسرائیل و غرب، بر اساس سنت غلبه گروه‌های کوچک بر گروه‌های بزرگ تبیین می‌شود؛ سنتی که بر همراهی خداوند با صابران در نبردهای نابرابر دلالت دارد. به باور صاحب‌نظران، کاهش تدریجی قدرت‌های مادی در برابر اراده‌های مبتنی بر ایمان، نشانه‌ای از جریان سنت الهی در فرسایش تدریجی جبهه مقابل است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
 
=== ناکامی تحریم‌ها ===
صاحب‌نظران معتقدند عبور مردم ایران از چالش‌های اقتصادی و تحریم‌های گسترده، بیانگر سنت خنثی‌سازی توطئه‌های دشمنان علیه جامعه اسلامی است. به باور آنان، در شرایطی که ملتی بر خدا توکل کرده و از تهدیدات نهراسد، بر اساس سنت‌های الهی، توطئه‌های دشمنان به خودشان بازگشته و راه‌های جدیدی برای مؤمنان گشوده می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
 
=== برملاشدن ماهیت حقوق بشر ===
وقایع اخیر بین‌المللی و آشکارشدن چهرهٔ واقعی قدرت‌های غربی در رویدادهای فلسطین به‌ویژه غزه، از دیدگاه صاحب‌نظران اسلامی در چارچوب سنت رسوایی باطل قابل ارزیابی است. به باور آنان، این پدیده نشان می‌دهد که باطل با وجود برخورداری از امکانات رسانه‌ای گسترده، در نهایت دچار انزوا و رسوایی در افکار عمومی جهان می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3129 «سنت‌های الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
 
=== پیروزی مردم ایران در جنگ ۱۲ روزه ===
به باور صاحب‌نظران اسلامی، پیروزی ایران در دفاع ۱۲ روزهٔ ۱۴۰۴ش بر اساس سنت نصرت الهی محقق شده است. از منظر آنان، این دفاع که آبرویی برای ایران و کشورهای اسلامی فراهم آورد، مصداق روشن وعدۀ خداوند در یاری رساندن به مؤمنان است. به اعتقاد این صاحب‌نظران، خداوند یاری‌گر کسانی است که در راه حق استقامت ورزند و در این جنگ نیز نصرت الهی شامل حال مدافعان شد. به گفته این صاحب‌نظران، این دفاع قدرت جامعۀ اسلامی را به جهان نشان داد و وحشت را بر دشمنان مستولی کرد.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/05/12/3362390/پیروزی-ایران-اسلامی-در-دفاع-12-روزه-براساس-سنت-نصرت-الهی-بود شبیری زنجانی، «پیروزی ایران اسلامی در دفاع 12 روزه براساس سنت نصرت الهی بود»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
 
=== نابودی قریب‌الوقوع رژیم اسراییل ===
به باور صاحب‌نظران اسلامی، نابودی قریب‌الوقوع اسراییل بر اساس سه سنت الهی قابل تبیین است. نخست، سنت عقوبت سریع ستمگرانی که مؤمنان را از سرزمین‌هایشان آواره کرده‌اند؛ بر اساس آیات ۷۶–۷۷ سورهٔ اسراء، هر قومی که پیامبران و مؤمنان را از دیارشان بیرون کنند، جز مدتی اندک درنگ نخواهند کرد و دچار عذاب الهی می‌شوند. دوم، سنت عقوبت ظالمان به دست مؤمنان شایسته؛ مطابق آیه ۱۴ سوره توبه، خداوند عذاب دشمنان اسلام را مشروط به مجاهدت مؤمنان کرده است و اگر مؤمنان وارد میدان مبارزه شوند، قطعاً جبهه مقابل دچار اضمحلال خواهد شد. سوم، سنت ظهور حق و محو باطل؛ بر اساس آیه «جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ»، هرچه جلوه حق کامل‌تر شود، نابودی باطل سریع‌تر رخ می‌دهد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=41352 «تبیین قرآنی نابودی رژیم صهیونیستی در آینده نزدیک»، وب‌سایت دیگران.]</ref>
 
== نقش باور به سنت‌های الهی در افزایش تاب‌آوری ملی ایرانیان ==
کارشناسان با استناد به آیات قرآن و تجارب تاریخی همچون جنگ بدر و دفاع مقدس تأکید می‌کنند که بر اساس سنت نصرت الهی، پیروزی جبهه حق همواره فراتر از محاسبات صرفاً مادی رقم خورده است. در این نگاه، سنت‌هایی نظیر نصرت الهی اگرچه مشروط به اقدام آگاهانه و تکلیف‌مداری انسان‌ها است، اما تحقق آنها امری قطعی است. آنها با تبیین آیۀ 17 سورۀ انفال معتقدند که اثرگذاری نهایی از آن خداوند و انسان تنها مأمور به انجام تکلیف است. این باور توحیدی ضمن ایجاد آرامش قلوب، جامعه را از ترس و یأس در برابر تهدیدات مصون می‌دارد. به باور صاحب‌نظران دینی سنت‌های الهی واقعیتی جاری در متن زندگی امروز است و توجه به آنها در شرایط تهاجم دشمن، افق پیروزی را روشن و تاب‌آوری جمعی را افزایش می‌دهد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6761386/پیروزی-جبهه-حق-فراتر-از-محاسبات-مادی-است «پیروزی جبهه حق فراتر از محاسبات مادی است»، خبرگزاری مهر.]</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۵۶۵: خط ۵۶۹:


== منابع ==
== منابع ==
 
{{آغاز منابع}}
* «اسامی 72 شهید حادثه هفت تیر به همراه مسئولیت‌های اجرایی‌شان در زمان شهادت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1392.
* «اجرای نمایش هفت روز از تیر شصت در تئاتر شهر آغاز شد»، وب‌سایت تاتر شهر، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۳۹۶ش.
* امام‌خمینی، سیدروح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، چاپ پنجم، ۱۳۸۹ش.
* «اسامی ۷۲ شهید حادثه هفت تیر به همراه مسئولیت‌های اجرایی‌شان در زمان شهادت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۲.
 
* امام‌خمینی، سیدروح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۹ش.
* «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1399ش.
* «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی»، مؤسسهٔ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۹ش.
* دارابی، علی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۸۸ش.
* «انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی، شهادت مظلومانه دکتر بهشتی و ۷۲ تن از یارانش»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۹۵ش.
* درویشی سه‌تلانی، فرهاد، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور (۱۳۵۷–۱۳۶۸)، تهران، عروج، چاپ اول، ۱۳۸۵ش.
* «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۹۵ش.
* «بازخوانی فاجعه تروریستی هفتم تیر + زندگینامه شهدا»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۳۹۲ش.
* «برگزاری شب شعر «یک ملت» ویژه چهلمین سالگرد حادثه هفتم تیر / اهالی شعر و ادب در سرچشمه از شهید بهشتی گفتند»، خبرگزاری دانشجویان، تاریخ درج مطلب: ۷ خرداد ۱۴۰۰ش.
* « «ترور» برای مهار انقلاب»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۳ تیر ۱۳۹۳ش.
* «جنایت نافرجام تفاله‌های شیطان/ اعتراف رجوی به انفجار حزب جمهوری»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۹۰ش.
* «چگونگی نفوذ کلاهی در حزب جمهوری/ موارد مشکوک از فعالیت‌های کلاهی در حزب»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درح مطلب: ۵ تیر ۱۳۹۸ش.
* «خروش ملت در مراسم تشییع پیکر شهدای هفتم تیر»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۵ تیر ۱۳۹۸ش.
* دارابی، علی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۸۸ش.
* «درخواست خانواده‌های قربانیان ترور هفتم تیر از مقامات قضایی هلندی دربارهٔ محمدرضا کلاهی، عامل انفجار حزب جمهوری اسلامی»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۳۹۹ش.
* «در هفتم تیر سال ۶۰ چه گذشت؟»، وب‌سایت جهان امروز، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۶ش.
* «در مورد ایستگاه مترو هفت تیر در ویکی تابناک بیشتر بدانید»، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش.
* درویشی سه‌تلانی، فرهاد، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور (۱۳۵۷–۱۳۶۸)، تهران، عروج، ۱۳۸۵ش.
* «دستاورد بزرگ حادثه هفتم تیرماه سال ۱۳۶۰ رسوایی جریان نفاق است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۶ش.
* «رونمایی از سرود دولت عشق ویژه هفتم تیر»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۵ تیر ۱۳۹۲ش.
* «حادثهٔ هفتم تیر در نگاه مطبوعات و خبرگزاری‌های خارجی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۴۰۳ش.
* «حال و هوای مجلس پس از ۷ تیر سال ۶۰»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۱ تیر ۱۴۰۳ش.
* «شب شعر و خاطره شهدای حادثه هفتم تیر»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۸۹ش.
* «شعارهای جالب مردم در بدرقه شهدای هفت تیر / پیکر شهید بهشتی چه روزی خاکسپاری شد؟»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۴۰۲ش.
* «شهید بهشتی از منظر امام خمینی (ره)»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۸۸ش.
* «عکس، نقاشی و پوستر به یاد شهدای هفتم تیر»، وب‌سایت روزنامهٔ جام جم، ۱۶ اسفند ۱۳۹۶ش.
* «فاجعه هفتم تیر و معرفی شهدای خوزستان»، وب‌سایت نوید شاهد، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۴۰۰ش.
* «فاجعه ترویستی هفتم تیر»، وب‌سایت هابلیان، تاریخ بازدید: ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
* فوزی تویسرکانی، یحیی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران، تهران، عروج، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
* فوزی تویسرکانی، یحیی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران، تهران، عروج، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
 
* «کتاب تاریخ شفاهی حادثه هفتم تیر» وب‌سایت طاقچه، تاریخ بازدید: ۲۲ اسنفد ۱۴۰۴ش.
* محتشمی‌پور، چندصدایی در جامعه و روحانیت، تهران، خانه اندیشه جوان، چاپ اول، ۱۳۷۹ش.
* محتشمی‌پور، چندصدایی در جامعه و روحانیت، تهران، خانه اندیشه جوان، ۱۳۷۹ش.
* محمدی­ ری­شهری، محمد، خاطره‌ها تهران، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1388ش.
* محمدی ریشهری، محمد، خاطره‌ها تهران، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۸ش.
* «نگاهی به پرونده انفجار حزب جمهوری»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 31 اردیبهشت 1395ش.
* «میدان هفتم تیر، سال ۱۳۴۹»، وب‌سایت روزنامهٔ جام جم، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آبان ۱۴۰۴ش.
* «میدان ۷۲ تن قم بهسازی شده است»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اسفند ۱۴۰۲ش.
* «نخستین واکنش آیت‌الله خامنه‌ای به فاجعه هفتم‌تیر و شهادت آیت‌الله بهشتی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۸ش.
* «نقش امدادی مردم بعد از انفجار دفتر حزب جمهوری»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۵ تیر ۱۳۹۸ش.
* «نگاهی به پرونده انفجار حزب جمهوری»، وب‌سایت روزنامهٔ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
* «نماهنگ رفتند یاران به مناسبت حادثه هفتم تیر»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «۳ پیامد انفجار دفتر حزب جمهوری در ۷ تیرماه ۶۰»، وب‌سایت مرکز انقلاب، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۶ش.
* «۵ مستند دربارهٔ شهید بهشتی و حادثه هفتم تیر ۶۰/ روایت ۲ بازمانده از اتفاقات هفتم تیر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۴۰۲ش.
{{پایان منابع}}
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/انفجار_دفتر_حزب_جمهوری_اسلامی»