پرش به محتوا

مذاکرات ایران و آمریکا: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۱۲۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
امان الله فصیحی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۷۷۹ ویرایش‌ها
 
(۵۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۸ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''مذاکرات ایران و آمریکا؛''' روابط دیپلماتیک و گفت‌وگوهای سیاسی میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا.</big>
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =مذاکرات ایران و آمریکا.png
| زیرنویس تصویر    =حضور جواد ظریف رئیس تیم مذاکره‌کننده ایران، حسین فریدون برادر حسن روحانی، و جان کری رئیس تیم مذاکره‌کننده آمریکا در مذاکرات هسته‌ای وین
|image_alt=حضور جواد ظریف، حسین فریدون و جان کری در مذاکرات هسته‌ای وین
| فایل پادکست      =مذاکرات ایران و آمریکا.ogg
| حجم فایلپادکست    =۶/۱۶
| تاریخ پادکست      =۱۷-۱۲-۱۴۰۴
| زیرنویس عنوان    =
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
'''{{درشت|مذاکرات ایران و آمریکا}}؛''' روابط دیپلماتیک و گفت‌وگوهای سیاسی میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا.


مذاکرات ایران و ایالات متحده آمریکا به مجموعه گفت‌وگوهای دیپلماتیک میان دو کشور پس از انقلاب اسلامی ایران در ۱۳۵۷ تاکنون اطلاق می‌شود. این مذاکرات که در مقاطع مختلف و با موضوعات گوناگونی از جمله بحران گروگان‌گیری در سفارت آمریکا، مسائل منطقه‌ای به‌ویژه در افغانستان و عراق، و مهم‌تر از همه برنامه هسته‌ای ایران برگزار شده، فراز و نشیب‌های متعددی را پشت سر گذاشته است. ماهیت این مذاکرات از گفت‌وگوهای مستقیم و محرمانه تا مذاکرات غیرمستقیم و چندجانبه در قالب گروه ۱+۵ متغیر بوده است. مهم‌ترین ثمره این روند دیپلماتیک، توافق برنامۀ جامع اقدام مشترک «برجام» در ۱۳۹۴ش بود که اگرچه با خروج یک‌جانبه آمریکا در سال ۱۳۹۷ش با چالش مواجه شد، اما همچنان به‌عنوان نقطه عطفی در روابط دو کشور محسوب می‌شود.
مذاکرات ایران و آمریکا به مجموعه‌ای از تعاملات دیپلماتیک میان [[جمهوری اسلامی ایران]] و [[ایالات متحده آمریکا]] پس از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] ۱۳۵۷ش اطلاق می‌شود که به‌طور عمده بر [[برنامه هسته‌ای ایران]] و رفع تحریم‌های شورای امنیت و آمریکا تمرکز داشته است. روابط دو کشور که پس از [[کودتای ۲۸ مرداد]] ۱۳۳۲ش به سلطهٔ همه‌جانبهٔ آمریکا منجر شده بود، با وقوع انقلاب ۱۳۵۷ش و [[تسخیر سفارت آمریکا]] در ۱۳۵۸ش قطع شد. این گفت‌وگوها در دهه‌های اخیر نقاط عطفی چون [[عهدنامه الجزایر]]، [[مک‌فارلین|ماجرای مک‌فارلین]] و [[توافق برجام]] را پشت سر گذاشته، اما همواره با بی‌اعتمادی عمیق تاریخی و تضادهای هویتی روبه‌رو بوده است. این فرایند در ۱۴۰۴ش به‌دنبال حملات نظامی به تأسیسات هسته‌ای و وقوع درگیری‌های مستقیم که منجر به شهادت مقامات عالی‌رتبه ایران از جمله [[سید علی خامنه‌ای|آیت‌الله علی خامنه‌ای]] [[رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران]] شد، به بن‌بست کامل و بحرانی بی‌سابقه منتهی شد. در نهایت پس از جنگ ۴۰ روزه آمریکا و اسرائیل با ایران، دور دیگری از مذاکرات در فرودین ۱۴۰۵ش با وساطت پاکستان و در پایتخت این کشور برگزار شد ولی به نتیجه نرسید.


== علت اختلاف ایران و آمریکا ==
== معرفی ==
تحلیلگران و صاحب‌نظران سیاسی در بررسی دهه‌های اخیر روابط تهران و واشینگتن، ریشه‌های این رویارویی را در دو سطح تاکتیکی و راهبردی تبیین می‌کنند. گروهی از تحلیلگران بر این باورند که اختلافات موجود، ماهیتی تاکتیکی و واکنشی دارند؛ به این معنا که تضادها نه بر سر موجودیت، بلکه بر سر الگوهای رفتاری و موضوعات مقطعی نظیر نفوذ منطقه‌ای، پرونده هسته‌ای یا نوع بازی در ساختار نظام بین‌الملل است. از این منظر، سیاست‌هایی نظیر چماق و هویج یا دیپلماسی‌های غیررسمی نشان‌دهنده آن است که طرفین در پی یافتن راهکاری برای مدیریت بحران هستند تا حذف رقیب. در این دیدگاه، تقابل‌ها تابعی از اوضاع و احوال زمانی و بازی‌های دیپلماتیک برای کسب امتیاز بیشتر در میز مذاکره تلقی شده و فرض بر این است که با تغییر در برخی رویکردهای اجرایی و تعدیل مطالبات طرفین، امکان گذار از این وضعیت و رسیدن به توافق فراهم خواهد بود.<ref>حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردى یا تاکتیکى»، 1386ش، ص61-79.</ref>
مذاکرات ایران و آمریکا به مجموع تعاملات دیپلماتیک میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحدهٔ آمریکا اطلاق می‌شود که از زمان پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون در اشکال مختلف مستقیم و غیرمستقیم، رسمی و غیررسمی و در سطوح گوناگون از مذاکرات کارشناسی تا تماس‌های مقامات عالی دو کشور جریان داشته است. ماهیت این مذاکرات به‌طور عمده معطوف به موضوعات اختلاف‌برانگیز دوجانبه از جمله برنامهٔ هسته‌ای ایران، تحریم‌های اقتصادی، مسائل منطقه‌ای و امنیتی و موارد مرتبط با اعتمادسازی متقابل بوده است.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/707390-مذاکرات-ایران-آمریکا-بوش-پدر «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیت‌الله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> کارشناسان ویژگی بارز این تعاملات را وجود بی‌اعتمادی عمیق تاریخی میان دو طرف، نوسان میان تنش و گفت‌وگو و اثرپذیری شدید از تحولات داخلی هر دو کشور و رویدادهای بین‌المللی توصیف کرده‌اند. این مذاکرات اغلب با میانجی‌گری کشورهای ثالث و بیشتر غیر مستقیم و در فضایی از تهدیدات طرف آمریکایی، اما با هدف دستیابی به توافقات محدود یا چارچوب‌هایی برای مدیریت بحران‌های بین دو طرف صورت پذیرفته است.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سیاسی-57/768266-مذاکرات-ایران-آمریکا-در-مسقط-فعلا-به-پایان-رسید-عراقچی-برای-ادامه-گفتگوها-اتفاق-نظر-وجود-دارد-اما-پیام-حضور-فرمانده-سنتکام-در-مذاکرات-چه-بود «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، اقتصاد نیوز.]</ref>
 
در مقابل، طیف وسیعی از نویسندگان بر راهبردیبودن این اختلافات تأکید می‌ورزند. از این دیدگاه، تقابل ایران و آمریکا فراتر از اختلافات سیاسی معمول و دارای ماهیتی ذاتی است که از تضاد در نظام‌های ارزشی نشأت می‌گیرد. استقرار یک نظام سیاسی مبتنی بر وحی در ایران که الگوی جدید و مستقلی از توسعۀ مبتنی بر ارزش‌های دینی را ارائه می‌دهد، به‌طور ریشه‌ای با مبانی اومانیسم غربی و استراتژی‌های کلان آمریکا در منطقه نظیر تأمین امنیت انرژی و حمایت مطلق از اسرائیل در تعارض است. از نگاه این تحلیلگران، تاکتیک‌های مختلف آمریکا در دهه‌های گذشته از مهار دوجانبه و تحریم‌های اقتصادی گرفته تا استراتژی براندازی نرم، همگی ابزارهایی در خدمت یک هدف راهبردی ثابت یعنی تغییر ماهیت  نظام جمهوری اسلامی بوده‌اند. در واقع، تغییر در روش‌ها و لحن‌های دیپلماتیک تنها واکنشی به شرایط محیطی است، بدون آنکه اهداف بنیادین و راهبردی واشینگتن در قبال جایگاه ژئوپلیتیک و هویت مستقل ایران تغییری کرده باشد.<ref>حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردى یا تاکتیکى»، 1386ش، ص61-79.</ref>
 
بسیاری از تحلیلگران با استناد به شواهد تاریخی و متون تحلیلی، دیدگاه راهبردی بودن اختلافات را از اعتبار و قدرت تبیین بیشتری برخوردار می‌دانند. دلیل اصلی این مدعای آنهنا آن است که در طول چهار دهه گذشته، علی‌رغم تغییر دولت‌ها با گرایش‌های سیاسی مختلف در هر دو کشور، هستۀ سخت اختلافات نه‌تنها کاهش نیافته، بلکه عمیق‌تر شده است. از دیدگاه آنها تقابل ایران و آمریکا صرفاً بر سر منافع نیست، بلکه بر سر هویت‌ها و دکترین‌های متعارض است؛ جایی که موفقیت الگووارۀ جمهوری اسلامی در ارائه مدلی از استقلال و مقاومت، به‌طور مستقیم هژمونی جهانی و نظم تک‌قطبی مورد نظر آمریکا را به چالش می‌کشد.<ref>حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردى یا تاکتیکى»، 1386ش، ص61-79.</ref>


== تاریخچه ==
== تاریخچه ==
=== پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران ===
روابط ایران و آمریکا پیش از انقلاب اسلامی از سه دوره متمایز عبور کرد:
# دورهٔ روابط تشریفاتی که نخستین سفیر آمریکا در [[۲ اسفند|دوم اسفند]] ۱۲۶۱ش وارد ایران شد؛
# دورهٔ گسترش نفوذ از ۱۳۲۱ تا ۱۳۳۲ش؛
# دورهٔ تسلط همه‌جانبه از ۱۳۳۳ تا ۱۳۵۷ش.<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/157774/روابط-ایران-و-امریكا-از-آرتور-تا-ترامپ- بهرامی، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، روزنامۀ اعتماد.]</ref>


=== پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران ===
نقطه عطف این روابط، اولتیماتوم اتمی ترومن به استالین در [[۱ فروردین|اول فروردین]] ۱۳۲۵ش برای تخلیهٔ [[آذربایجان]] دانست که نخستین گام جدی آمریکا در جابه‌جایی تسلط سیاسی، نظامی و اقتصادی به‌جای [[انگلستان]] در ایران بود. پس از کودتای [[۲۸ مرداد]] ۱۳۳۲ش با دخالت [[سازمان سیا]]، دورهٔ تسلط همه‌جانبه آمریکا بر ایران آغاز شد. در این دوره، ایران به [[پیمان بغداد]] (بعداً سنتو) پیوست، مستشاران نظامی آمریکایی در ارتش و [[ساواک]] مستقر شدند و ایستگاه‌های شنود برای رصد تحولات [[شوروی]] در [[شمال ایران]] پدید آمدند.<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/157774/روابط-ایران-و-امریكا-از-آرتور-تا-ترامپ- بهرامی، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، روزنامۀ اعتماد.]</ref>
روابط ایران و آمریکا پیش از انقلاب اسلامی از سه دوره متمایز عبور کرد: دوره روابط تشریفاتی،  دوره گسترش نفوذ  از ۱۳۲۱ش تا ۱۳۳۲ش و دوره تسلط همه‌جانبه از ۱۳۳۳ش تا ۱۳۵۷ش. نخستین سفیر آمریکا در دوم اسفند ۱۲۶۱ش وارد ایران شد و تا اوایل قرن بیستم روابطی تشریفاتی میان دو کشور برقرار بود<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/157774/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%83%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%B1%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE- بهرامی، «روابط ايران و امريكا از آرتور تا ترامپ»، وب‌روزنامۀ اعتماد.]</ref> نقطه عطف این روابط را می‌توان اولتیماتوم اتمی ترومن به استالین در اول فروردین ۱۳۲۵ش برای تخلیه آذربایجان دانست که نخستین گام جدی آمریکا در جابه‌جایی تسلط سیاسی، نظامی و اقتصادی به جای انگلستان در ایران بود. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش که با دخالت سازمان سیا انجام شد، دوره تسلط همه‌جانبه آمریکا بر ایران آغاز گردید. در این دوره، ایران به پیمان بغداد (بعداً سنتو) پیوست، مستشاران نظامی آمریکایی در ارتش و ساواک مستقر شدند و ایستگاه‌های شنود برای رصد تحولات شوروی در شمال ایران تأسیس گردید.<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/157774/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%83%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%B1%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE- بهرامی، «روابط ايران و امريكا از آرتور تا ترامپ»، وب‌روزنامۀ اعتماد.]</ref>


=== پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران ===
=== پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران ===
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، روابط دو کشور با سفر [[محمدرضا پهلوی|محمدرضاشاه]] به آمریکا و تسخیر سفارت آمریکا مشهور به [[لانه جاسوسی]] در [[۱۳ آبان]] ۱۳۵۸ش و قطع روابط دیپلماتیک در [[فروردین]] ۱۳۵۹ش وارد مرحله جدیدی شد.<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/157774/روابط-ایران-و-امریكا-از-آرتور-تا-ترامپ- بهرامی، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، روزنامۀ اعتماد.]</ref> نخستین مذاکرهٔ مستقیم پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در حاشیهٔ مراسم استقلال الجزایر ([[۱۰ آبان]] ۱۳۵۸ش) میان [[مهدی بازرگان]] و [[ابراهیم یزدی]] با زبیگنیو برژینسکی انجام شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1273603/تمام-آنچه-بین-ایران-و-آمریکا-گذشته-است-نیم-قرن-دشمنی-و-تماس «تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وب‌سایت تابناک.]</ref> این دیدار محرمانه به‌دلیل ورود شاه به آمریکا، خشم افکار عمومی را برانگیخت و چند روز بعد به تسخیر سفارت آمریکا انجامید که انقلاب دوم نام گرفت.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/936342/5-تاریخ-مهم-در-مذاکرات-مستقیم-ایران-و-آمریکا-هدیه-خاص-رئیس «5 تاریخ مهم در مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا | هدیه خاص رئیس‌جمهور آمریکا برای سران سه قوه»، همشهری آنلاین.]</ref>


==== نخستین مذاکره مستقیم: دیدار بازرگان و برژینسکی ====
==== عهدنامه الجزایر ====
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، روابط دو کشور با سفر محمدرضا شاه به آمریکا و تسخیر سفارت آمریکا در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ و متعاقب آن قطع روابط دیپلماتیک در 20 فروردین ۱۳۵۹ وارد مرحله جدیدی از تنش شد.<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/157774/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%83%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D8%B1%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE- بهرامی، «روابط ايران و امريكا از آرتور تا ترامپ»، وب‌روزنامۀ اعتماد.]</ref> نخستین مذاکره مستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب اسلامی، در حاشیه مراسم بیست و پنجمین سالگرد استقلال الجزایر و در دهم آبان‌ماه ۱۳۵۸ش انجام شد. در این دیدار مهدی بازرگان، نخست‌وزیر دولت موقت، و ابراهیم یزدی، وزیر امور خارجه ایران، با زبیگنیو برژینسکی، مشاور امنیت ملی جیمی کارتر، گفت‌وگو کردند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1273603/%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D9%86%DA%86%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%86%DB%8C%D9%85-%D9%82%D8%B1%D9%86-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B3 «تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وب‌سایت تابناک.]</ref> این دیدار محرمانه به‌دلیل شرایط ویژۀ آن مقطع و ورود محمدرضا پهلوی به آمریکا، خشم افکارعمومی جامعۀ ایران را به دنبال داشت  و چند روز پس از آن، سفارت آمریکا در ایران به دست دانشجویان پیرو خط امام تسخیر شد که «انقلاب دوم» نام گرفت.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/936342/5-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%82%DB%8C%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B5-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3 «5 تاریخ مهم در مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا | هدیه خاص رئیس جمهور آمریکا برای سران سه قوه»، همشهری آنلاین.]</ref>
پس از یک‌سال‌ونیم بحران، در [[۲۹ دی]] ۱۳۵۹ش با میانجی‌گری [[الجزایر]]، [[عهدنامه الجزایر]] میان ایران و آمریکا منعقد شد که به آزادی ۵۲ گروگان و آزادسازی اموال مسدودشدهٔ ایران انجامید.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/2788/بدعهدی-آمریکا-به-ایران-در-بیانیه‌های-الجزایر منصوری، «بدعهدی آمریکا به ایران در بیانیه‌های الجزایر»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران.]</ref> همچنین دادگاه داوری دعاوی ایران و آمریکا در لاهه تشکیل شد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120327150618-4031-29.pdf منصوریان، «دیوان داوری دعاوی ایران - آمریکا مظهر برخورد دو تمدن در عرصه حقوقی»، 1380ش، ص149-150]</ref>
 
==== عهدنامه الجزایر و بازسازی نسبی روابط ====
پس از یک سال و نیم بحران، سرانجام در ۲۹ دی ۱۳۵۹ش با میانجی‌گری دولت الجزایر، توافقی موسوم به «عهدنامه الجزایر» میان ایران و آمریکا منعقد شد. بر اساس این توافق، پنجاه و دو گروگان آمریکایی آزاد شدند و در مقابل، دولت واشنگتن متعهد گردید در امور داخلی ایران مداخله نکند و اموال مسدودشدۀ ایران را آزاد کند.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/2788/%D8%A8%D8%AF%D8%B9%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1 منصوری، «بدعهدی آمریکا به ایران در بیانیه‌های الجزایر»، وب‌مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران.]</ref> همچنین دادگاه داوری دعاوی ایران و ایالات متحده در لاهه تأسیس شد که وظیفۀ رسیدگی به دعاوی حقوقی و مالی اتباع و دولت‌های دو کشور را بر عهده گرفت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120327150618-4031-29.pdf منصوریان، «دیوان داوری دعاوی ایران - امریکا مظهر برخورد دو تمدن در عرصه حقوقی»، 1380ش، ص149-150]</ref>  


==== ماجرای مک‌فارلین و مذاکرات دهه ۱۳۶۰ش ====
==== ماجرای مک‌فارلین و مذاکرات دهه ۱۳۶۰ش ====
در خردادماه ۱۳۶۵ش رابرت مک‌فارلین، مشاور امنیت ملی دولت رونالد ریگان به‌صورت محرمانه و با یک هواپیمای حامل سلاح وارد تهران شد. این سفر که با نام مستعار و پاسپورت جعلی ایرلندی انجام گرفت، با هدف مذاکره با مقامات عالی‌رتبه ایرانی برای همکاری در آزادسازی گروگان‌های آمریکایی در لبنان و تجدید روابط سیاسی صورت پذیرفت. هیئت آمریکایی هدایایی شامل سه قبضه کلت برای سران سه قوه و یک کیک به شکل کلید به نشانه گشایش روابط همراه داشتند. با این حال، با مخالفت سید روح‌الله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، هیچ‌یک از مسئولان عالی‌رتبه نظام به دیدار آنان نرفتند و هیئت آمریکایی پس از چهار روز معطلی و بدون نتیجه مشخص، تهران را ترک کرد. این ماجرا که بعدها به «ایران‌گیت» یا «رسوایی ایران-کنترا» معروف شد، به بزرگترین بحران داخلی دوران ریاست‌جمهوری ریگان تبدیل گردید.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1273603/%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D9%86%DA%86%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%86%DB%8C%D9%85-%D9%82%D8%B1%D9%86-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B3 «تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
[[پرونده:مذاکرات ایران و آمریکا1.jpg|جایگزین=مک‌فارلین در ۱۹۸۳ میلادی|بندانگشتی|مک‌فارلین در ۱۹۸۳م]]
در [[خرداد]] ۱۳۶۵ش [[رابرت مک‌فارلین]]، مشاور امنیت ملی آمریکا، با هواپیمای حامل سلاح وارد [[تهران]] شد تا برای آزادی گروگان‌های آمریکایی در [[لبنان]] و تجدید روابط مذاکره کند. هیئت آمریکایی هدایایی از جمله کلت و کیک کلید به نشانهٔ گشایش روابط همراه داشت، اما با مخالفت [[امام خمینی]]، هیچ مقام عالی‌رتبه‌ای با آنان دیدار نکرد و هیئت پس از چهار روز بدون نتیجه بازگشت. این ماجرا بعدها به [[ایران‌گیت]] معروف شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1273603/تمام-آنچه-بین-ایران-و-آمریکا-گذشته-است-نیم-قرن-دشمنی-و-تماس «تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وب‌سایت تابناک.]</ref> بااین حال برخی رسانه‌ها معتقدند [[حسن روحانی]] با نظارت [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] به‌صورت مخفیانه با مک‌فارلین مذاکراتی داشته است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/319359/دو-روایت-از-حضور-روحانی-در-ماجرای‬-مک-فارلین «دو روایت از حضور روحانی در ماجرای‬ مک فارلین»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>


'''دوران دولت اصلاحات؛ گشایش‌های لرزان و بن‌بست‌های ناگهانی'''
==== دوران دولت اکبر هاشمی رفسنجانی ====
در دوره‌ای از روابط میان سران دو کشور، تماس تلفنی [[جرج بوش]] با دفتر ریاست‌جمهوری ایران یکی از مشهورترین تعاملات گزارش شده است. بر اساس خاطرات و خطبه‌های نماز جمعه هاشمی رفسنجانی، در این واقعه فرد دیگری با جعل هویت رئیس‌جمهور با بوش گفت‌وگو کرده بود. علاوه بر این مورد، انجام مذاکرات محرمانه متعدد میان نمایندگان طرفین در این بازه زمانی، در نهایت منجر به آزادی گروگان‌های آمریکایی در لبنان شد.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/707390-مذاکرات-ایران-آمریکا-بوش-پدر «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیت‌الله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref>


با آغاز دولت سید محمد خاتمی و طرح دکترین «تنش‌زدایی»، پنجره‌ای جدید در روابط باز شد که با سیگنال‌های مثبت دولت کلینتون از جمله اظهار تأسف مادلین آلبرایت از مداخلات گذشته آمریکا و اذعان بیل کلینتون به حقوق تاریخی ملت ایران همراه بود. این دوره با کاهش تحریم‌های غذایی و دارویی، قرار گرفتن نام گروهک منافقین در لیست تروریستی واشینگتن و همکاری‌های موفق در کنفرانس «بُن» برای آینده افغانستان شناخته می‌شود، اما در نهایت، ادعای نهادهای امنیتی آمریکا (FBI) مبنی بر دخالت ایران در انفجار برج‌های «الخُبر» عربستان و برچسب «محور شرارت» از سوی دولت بعدی آمریکا، فرآیند عادی‌سازی روابط را به طور کامل متوقف کرد.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/707390-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%88%D8%B4-%D9%BE%D8%AF%D8%B1 «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیت‌الله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref>
==== دوران دولت سید محمد خاتمی ====
در دورهٔ ریاست‌جمهوری [[سید محمد خاتمی]] و [[بیل کلینتون]]، فضایی از تنش‌زدایی و امید به بهبود روابط ایران و آمریکا شکل گرفت. دولت آمریکا با ابراز تأسف از مداخلات گذشته از جمله [[کودتای ۲۸ مرداد]]، کاهش تحریم‌ها و قراردادن نام [[سازمان مجاهدین خلق]] در لیست گروه‌های تروریستی، گام‌هایی برای جلب اعتماد ایران برداشت. با این حال، ایران به‌دلیل بی‌اعتمادی عمیق به صداقت آمریکا، پاسخ مثبتی به این اقدامات نداد. این روند نیمه‌کاره سرانجام با روی کار آمدن [[جورج دبلیو بوش]] و اتخاذ راهبرد تغییر رژیم ایران، به‌کلی متوقف شد.<ref>[https://ensafnews.com/192349/تاریخ-مذاکرات-ایران-و-آمریکا-از-خاتمی-ت/ «تاریخ مذاکرات ایران و آمریکا: از خاتمی تا کنون؟»، انصاف نیوز.]</ref>


'''دوران احمدی‌نژاد و بوش؛ تقابل هسته‌ای و مذاکرات موضوعی در عراق'''
==== دوران دولت احمدی‌نژاد ====
در دورهٔ ریاست‌جمهوری [[محمود احمدی‌نژاد]] و جورج دبلیو بوش، [[برنامه هسته‌ای ایران]] به کانون اصلی مناقشه تبدیل شد و روابط دو کشور به‌شدت رو به تیرگی نهاد. با وجود این، نیازهای امنیتی مشترک در [[عراق]]، دو طرف را به چند دور مذاکره مستقیم در [[بغداد]] کشاند که با خط قرمز صریح ایران مبنی بر محدودیت گفت‌وگوها به موضوع امنیت عراق همراه بود. با این حال، این مذاکرات به‌دلیل رفتار متناقض آمریکا که از یک‌سو پای میز مذاکره می‌نشست و از سوی دیگر به کنسولگری ایران در [[اربیل]] یورش می‌برد و نیز پافشاری [[واشینگتن]] بر تأمین یک‌جانبهٔ اهداف خود، بدون دستاورد ملموسی به بن‌بست رسید. این دوران مصادف با تشدید تحریم‌ها و تصویب [[قطعنامه‌های شورای امنیت علیه ایران]] بود.<ref>[https://ensafnews.com/192349/تاریخ-مذاکرات-ایران-و-آمریکا-از-خاتمی-ت/ «تاریخ مذاکرات ایران و آمریکا: از خاتمی تا کنون؟»، وب‌سایت انصاف نیوز]؛[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/707390-مذاکرات-ایران-آمریکا-بوش-پدر «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیت‌الله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref>


در این بازه زمانی، برنامه هسته‌ای ایران به کانون اصلی مناقشه تبدیل شد و روابط به سمت تیرگی بیشتر گرایید، با این حال نیازهای امنیتی مشترک در خاک عراق منجر به برگزاری چند دور مذاکرات مستقیم میان حسن کاظمی‌قمی و رایان کروکر در بغداد گردید. این گفتگوها که با خط قرمز صریح ایران (صرفاً موضوع امنیت عراق) پیش می‌رفت، به دلیل رفتار متناقض آمریکا—که از یک سو پای میز مذاکره می‌نشست و از سوی دیگر به کنسولگری ایران در اربیل یورش می‌برد—و پافشاری واشینگتن بر تأمین یک‌جانبه اهداف خود، بدون دستاورد ملموسی به بن‌بست رسید.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/707390-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%88%D8%B4-%D9%BE%D8%AF%D8%B1 «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیت‌الله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref>
[[باراک اوباما]] در دوران ریاست‌جمهوری آمریکا، با ارسال چهار نامه رسمی به رهبری ایران، تغییر تاکتیک به تعامل دیپلماتیک را نشان داد. آیت‌الله خامنه‌ای، دومین رهبر انقلاب اسلامی ایران، با استعاره «پنجه چدنی زیر دستکش مخملی» پاسخ داد و حمایت آمریکا از حوادث ۱۳۸۸ش را نافی صداقت این نامه‌ها دانست؛ اما این مکاتبات زمینهٔ مذاکرات جدی‌تر را فراهم کرد.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/707390-مذاکرات-ایران-آمریکا-بوش-پدر «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیت‌الله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref>


'''باراک اوباما؛ راهبرد نامه‌نگاری‌های مستقیم و پاسخ‌های مشروط'''
==== دوران دولت حسن روحانی ====
[[پرونده:مذاکرات ایران و آمریکا2.jpg|جایگزین=وزرای خارجه ایران و ۱+۵ در مذاکرات هسته‌ای لوزان|بندانگشتی|وزرای خارجه ایران و ۱+۵ در مذاکرات هسته‌ای لوزان]]
با پیروزی [[حسن روحانی]] در انتخابات ریاست‌جمهوری و انتقال پرونده هسته‌ای از [[شورای عالی امنیت ملی]] به وزارت خارجه، روند حل‌وفصل پروندهٔ هسته‌ای ایران با گروه ۱+۵ شتاب گرفت. گفت‌وگوها در چندین دور در شهرهای [[وین]]، [[لوزان]] و [[ژنو]] جریان داشت. دور نهایی مذاکرات از [[۶ تیر]] ۱۳۹۴ش ([[۲۷ ژوئن]] ۲۰۱۵م) در [[هتل کوبورگ وین]] با حضور [[محمدجواد ظریف]]، [[جان کری]] و هیئت‌های کارشناسی آغاز شد. سرانجام در تاریخ [[۲۳ تیر]] ۱۳۹۴ش ([[۱۴ ژوئیه]] ۲۰۱۵م)، توافق جامع هسته‌ای موسوم به برنامهٔ جامع اقدام مشترک ([[برجام]]) میان ایران، [[اتحادیه اروپا]] و گروه ۱+۵ منعقد شد.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/707390-مذاکرات-ایران-آمریکا-بوش-پدر «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیت‌الله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> [[سید علی خامنه‌ای]]، دومین رهبر ایران، در ادامه طی فرایند قانونی تصویب و اجرای برجام، شروطی را به شرح زیر به رئیس‌جمهور ابلاغ کرد. برخی منتقدان بر این باورند که اجرای برجام نتوانست شروط رهبر ایران را تأمین کند.<ref>[https://kayhan.ir/000qOR «شروط 9 گانه برجامی که هرگز به آنها عمل نشد»، وب‌سایت روزنامه کیهان.]</ref>


روی کار آمدن باراک اوباما با تغییر تاکتیک واشینگتن از تقابل نظامی به تعامل دیپلماتیک همراه بود که تجلی آن در ارسال چهار نامه رسمی به رهبری ایران مشاهده شد. رهبر انقلاب در پاسخ به این رویکرد، ضمن تبیین استعاره «پنجه چدنی زیر دستکش مخملی»، بر لزوم مشاهده تغییر واقعی در عملِ آمریکا تأکید کردند و خاطرنشان ساختند که حمایت واشینگتن از حوادث سال ۱۳۸۸، صداقت این نامه‌ها را زیر سوال برده است؛ با این وجود، این مکاتبات و پاسخ‌های ایران، زیربنای لازم برای آغاز مذاکرات جدی‌تر در کانال مسقط را فراهم آورد.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/707390-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%88%D8%B4-%D9%BE%D8%AF%D8%B1 «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیت‌الله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref>
'''تجربه برجام؛ گذار به مذاکرات رسمی، مستقیم و همه‌جانبه'''
با آغاز دولت حسن روحانی، پروندۀ هسته‌ای به وزارت امور خارجه منتقل شد و برای نخستین بار در تاریخ پساانقلاب، وزرای خارجه دو کشور (ظریف و کری) در مذاکراتی طولانی و ماراتن‌گونه در شهرهایی چون وین، لوزان و ژنو پشت یک میز نشستند. این فرآیند که با تماس تلفنی تاریخی رؤسای جمهور دو کشور آغاز شده بود، در نهایت به توافق «برجام» در تیرماه ۱۳۹۴ انجامید که علیرغم ایجاد موجی از امیدواری اقتصادی در جامعه، با انتقادات تند جریان‌های مخالف در تهران و واشینگتن روبرو شد و به عنوان آزمونی برای سنجش پایبندی آمریکا به معاهدات بین‌المللی در تاریخ ثبت گردید.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-9/707390-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%88%D8%B4-%D9%BE%D8%AF%D8%B1 «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیت‌الله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref>
'''خروج  آمریکا از برجام'''
پس از خروج دونالد ترامپ از توافق هسته‌ای در اردیبهشت ۱۳۹۷ش روابط دو کشور وارد مرحله تازه‌ای از تنش شد. ترامپ از طرفی به سیاست «فشار حداکثری» و بازگرداندن تحریم‌ها ادامه داد و از دیگرسو بارها تهران را به مذاکره درباره توافقی جدید فراخواند، اما جمهوری اسلامی با استناد به خروج آمریکا از توافق موجود، این درخواست‌ها را رد کرد. با روی کار آمدن جو بایدن در سال ۲۰۲۱م دولت جدید آمریکا حمایت خود را از احیای برجام اعلام کرد و مذاکراتی در قالب گروه ۱+۴ یعنی آلمان، فرانسه، بریتانیا، چین و روسیه در وین آغاز شد.  ایران در این دور مذاکرات از هرگونه گفت‌وگوی مستقیم با مقامات آمریکایی خودداری کرد و مذاکرات به صورت غیرمستقیم و با میانجی‌گری اتحادیه اروپا پیگیری می‌شد؛ اما این توافق در نهایت به‌دلایل مختلف از جمله اختلاف نظر بر سر رفع تحریم‌ها و ارائه تضمین‌های لازم حاصل نشد.<ref>[https://mdeast.news/2025/04/11/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%82%DB%8C%D9%85-%D9%88-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%D9%85/ «نگاهی به تاریخچه مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و امریکا از سال 1979»، وب‌سایت مدیست نیوز.]</ref>
==== مذاکرات 1404 ====
در این مرحله، پنج دور مذاکره با میانجی‌گری عمان برگزار شد که سه دور آن در مسقط و دو دور بعدی در رم انجام پذیرفت. هیأت ایرانی به ریاست عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و هیأت آمریکایی به سرپرستی استیو ویتکاف، فرستاده ویژه رئیس‌جمهور آمریکا، با وساطت بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، به تبادل پیام‌ها پرداختند. محور اصلی گفت‌وگوها، بازگشت طرفین به تعهدات هسته‌ای و رفع تحریم‌های ظالمانه بود، اما این روند دیپلماتیک با حمله رژیم صهیونیستی به تأسیسات هسته‌ای ایران در خردادماه و متعاقب آن آغاز «جنگ دوازده‌روزه» و ورود مستقیم آمریکا به درگیری‌ها، برای مدتی متوقف گردید.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1050861/%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D9%87-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B3%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D9%85 «وزیر خارجه عمان: مذاکرات ایران و آمریکا «دوستانه» بود / از همکاری شان برای رسیدن به صلح سپاسگزارم»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref> <ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/768266-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D9%82%D8%B7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DA%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلا به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما... | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، وب‌سایت اقتصاد نیوز.]</ref>
پس از فروکش‌کردن تنش‌های نظامی و برقراری آتش‌بس، مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا بار دیگر از سر گرفته شد. نخستین دور از این گفت‌وگوها در روز جمعه ۱۷ بهمن‌ماه ۱۴۰۴ با میانجی‌گری عمان در مسقط برگزار گردید. در این نشست  هیأت‌های مذاکره‌کننده دو کشور نظرات، ملاحظه‌ها و رویکردهای خود را از طریق بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، به یکدیگر منتقل کردند. گزارش‌ها حاکی از تفاهم برای ادامه مذاکرات بود.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1138666/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DA%86%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%D8%AE%D9%88%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%D9%87-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF «پایان مذاکرات ایران - امریکا در عمان / عراقچی: شروع خوبی بود ؛ تفاهم برای ادامه مذاکرات / وزیر خارجه عمان: مذاکرات، جدی بود»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref> دور دوم این مذاکرات روز سه‌شنبه ۲۸ بهمن‌ماه ۱۴۰۴ در محل کنسولگری عمان در ژنو برگزار شد. هیأت ایرانی به ریاست عباس عراقچی، پیش از آغاز گفت‌وگوها با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، و بدر البوسعیدی دیدار و تبادل نظر کرد. مذاکرات غیرمستقیم با هیأت آمریکایی به مدت حدود سه ساعت ادامه یافت و طرفین بر موضع اصولی ایران مبنی بر حفظ حق غنی‌سازی در ازای لغو تحریم‌ها تأکید کردند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2183412/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DA%98%D9%86%D9%88-%D9%87%D9%86%D9%88%D8%B2-%D9%86%D8%AA%DB%8C%D8%AC%D9%87 «پایان دور دوم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در ژنو / هنوز نتیجه ملموسی به دست نیامده‌است / آیا دور سوم به زودی برگزار خواهد شد؟»، خبر آنلاین]</ref>
== موضوع مذاکرات ایران و آمریکا در مراحل مختلف ==
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
|'''دوره زمانی / مقطع مذاکراتی'''
!'''ردیف'''
|'''موضوعات و محورهای اصلی گفتگو'''
!'''موضوع اصلی'''
|'''وضعیت و خروجی مذاکرات'''
!'''شرح شرط و الزامات'''
|-
|-
|'''دولت موقت (۱۳۵۷-۱۳۵۸)'''
|'''۱'''
|اعتمادسازی اولیه، استرداد اموال بلوکه شده ایران و تحویل شاه به ایران.
|'''لغو تحریم‌ها و تضمین کتبی'''
|قطع روابط دیپلماتیک پس از واقعه سفارت آمریکا.
|لزوم ارائه تضمین‌های قوی از جمله اعلام کتبی رئیس‌جمهور آمریکا و اتحادیه اروپا مبنی بر لغو کامل تحریم‌ها؛ هرگونه اظهار بر باقی ماندن ساختار تحریم‌ها نقض برجام است.
|-
|-
|'''بیانیه الجزایر (۱۳۵۹)'''
|'''۲'''
|آزادی کارکنان سفارت آمریکا در قبال لغو محدودیت‌های مالی و تحریم‌های تجاری.
|'''منع وضع تحریم‌های جدید'''
|ثبت نخستین توافق رسمی؛ ادعای ایران مبنی بر عدم پایبندی آمریکا به مفاد بیانیه.
|در طول ۸ سال، وضع هرگونه تحریم در هر سطح و به هر بهانه‌ای ([[تروریسم]] و [[حقوق بشر]]) نقض برجام است و دولت موظف به توقف فعالیت‌ها است.
|-
|-
|'''ماجرای مک‌فارلین (۱۳۶۵)'''
|'''۳'''
|مبادله تسلیحات استراتژیک با آزادی اتباع آمریکایی گروگان‌ گرفته شده در لبنان.
|'''پرونده PMD'''
|افشای مذاکرات پنهانی و بروز بحران سیاسی در دولت ریگان (ایران-کنترا).
|اقدامات اجرایی بندهای بعدی تنها زمانی آغاز می‌شود که آژانس، پایان پرونده موضوعات حال و گذشته (PMD) را اعلام کند.
|-
|-
|'''دولت اصلاحات (۱۳۷۶-۱۳۸۴)'''
|'''۴'''
|تنش‌زدایی، عادی‌سازی روابط، کاهش تحریم‌های پزشکی/غذایی و پرونده انفجار «الخُبر».
|'''نوسازی رآکتور اراک'''
|توقف روند بهبود روابط پس از اتهامات امنیتی و قرار گرفتن ایران در «محور شرارت».
|نوسازی [[رآکتور اراک]] با حفظ هویت [[آب سنگین]]، تنها پس از انعقاد قرارداد قطعی و مطمئن دربارهٔ طرح جایگزین و کسب تضمین کافی آغاز شود.
|-
|-
|'''همکاری‌های منطقه‌ای (۱۳۸۰)'''
|'''۵'''
|هماهنگی‌های نظامی و امنیتی در کنفرانس بُن جهت سقوط طالبان و ثبات افغانستان.
|'''تبادل اورانیوم'''
|همکاری عملیاتی میان سپاه قدس و ارتش آمریکا در ابعاد نظامی و اطلاعاتی.
|معاملهٔ [[اورانیوم غنی‌شده]] در برابر [[کیک زرد]] با دولت خارجی باید تدریجی، در دفعات متعدد و همراه با قرارداد مطمئن و تضمین کافی باشد.
|-
|-
|'''دولت احمدی‌نژاد (۱۳۸۶)'''
|'''۶'''
|صرفاً بررسی مسائل امنیتی عراق و نفوذ گروه‌های مسلح (با خط قرمز عدم ورود به سایر حوزه‌ها).
|'''طرح توسعه صنعت هسته‌ای'''
|توقف مذاکرات به دلیل رویکردهای یک‌جانبه و اتهامات متقابل در عراق.
|تهیه طرح توسعه میان‌مدت برای رسیدن به ۱۹۰ هزار سو ظرف ۱۵ سال و بررسی و تصویب دقیق آن در [[شورای عالی امنیت ملی]].
|-
|-
|'''دولت اوباما و روحانی (۱۳۸۸-۱۳۹۴)'''
|'''۷'''
|حل‌وفصل جامع پرونده هسته‌ای، حق غنی‌سازی و لغو تحریم‌های اقتصادی بین‌المللی.
|'''تحقیق و توسعه (R&D)'''
|دستیابی به توافق جامع «برجام» و نخستین نشست رسمی وزرای خارجه.
|[[سازمان انرژی اتمی]] باید تحقیق و توسعه را به‌گونه‌ای مدیریت کند که در پایان دورهٔ ۸ ساله، هیچ کمبود فناوری برای [[غنی‌سازی اورانیوم|غنی‌سازی]] مورد قبول در برجام وجود نداشته باشد.
|-
|-
|'''دوران پسا-برجام (۱۳۹۷-۱۴۰۳)'''
|'''۸'''
|احیای توافق هسته‌ای پس از خروج یک‌جانبه آمریکا و مدیریت تنش‌های پس از تحریم.
|'''تفسیر متون ابهام‌آمیز'''
|تداوم مذاکرات غیرمستقیم در وین و مسقط بدون دستیابی به توافق نهایی.
|در موارد ابهام در سند برجام، تفسیر طرف مقابل قابل قبول نیست و مرجع اصلی، متن مذاکرات است.
|-
|-
|'''مذاکرات مسقط و رم (۱۴۰۴)'''
|'''۹'''
|تعلیق برنامه هسته‌ای، محدودیت غنی‌سازی (تا مرز ۳٪)، مسائل موشکی و نفوذ منطقه‌ای.
|'''هیئت نظارت بر اجرای برجام'''
|برگزاری دور ششم مذاکرات؛ پافشاری ایران بر تمرکز صرف بر پرونده هسته‌ای.
|تشکیل یک هیئت قوی و هوشمند در شورای عالی امنیت ملی برای رصد دقیق پیشرفت کارها، انجام تعهدات طرف مقابل و جلوگیری از فریب‌کاری.<ref>[https://khl.ink/f/31168 «نامه رهبر انقلاب به رئیس‌جمهور درباره الزامات اجرای برجام»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
|}
|}
==== خروج آمریکا از برجام ====
دونالد ترامپ در [[اردیبهشت]] ۱۳۹۷ش ضمن بد دانستن توافق برجام از آن خارج شد و سیاست فشار حداکثری را در پیش گرفت. ایران، متقابلاً درخواست‌های مذاکره مجدد را رد کرد. پس از آن، با روی کارآمدن [[جو بایدن]]، مذاکرات غیرمستقیم در وین با میانجی‌گری [[اروپا]] آغاز شد؛ اما به‌دلیل اختلاف بر سر رفع تحریم‌ها و تضمین‌ها به نتیجه نرسید.<ref>[https://mdeast.news/2025/04/11/نگاهی-به-تاریخچه-مذاکرات-مستقیم-و-غیرم/ «نگاهی به تاریخچه مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا از سال 1979»، مدیست نیوز.]</ref>
==== دوران دولت سیدابراهیم رئیسی ====
مذاکرات احیای برجام و رفع تحریم‌ها در دستور کار دولت [[سید ابراهیم رئیسی]] نیز قرار داشت.<ref>[https://fararu.com/fa/news/868702/روایت-باقری-کنی-از-علت-برهم-خوردن-مذاکرات-احیای-برجام-در-دولت-رئیسی «روایت باقری‌کنی از علت برهم خوردن مذاکرات احیای برجام در دولت رئیسی»؛ وب‌سایت فرارو.]</ref> بر اساس منابع ارائه شده، مذاکرات [[دولت سیزدهم]] برای احیای برجام در دو مقطع حساس با وجود نزدیکی به توافق، به‌دلیل تحولات داخلی و منطقه‌ای با بن‌بست مواجه شد:
* '''وقوع اغتشاشات سال ۱۴۰۱ش ایران:''' در حالی که مذاکرات برای احیای برجام در جریان بود، بروز [[اغتشاشات سال ۱۴۰۱]]<nowiki/>ش باعث تغییر رویکرد طرف‌های غربی شد. طبق منابع، کشورهای غربی با مشاهده این ناآرامی‌ها، با طمع به [[براندازی نظام جمهوری اسلامی ایران]] و امید به تغییر ساختار سیاسی، میز مذاکرات را ترک کردند که این امر منجر به عدم موفقیت نهایی در آن مقطع شد.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/246776/افشاگری-معاون-دفتر-دولت-شهید-رییسی-؛-چرا-شهریور-1401-توافق-نشد؟ «افشاگری معاون دفتر دولت شهید رییسی؛ چرا شهریور 1401 توافق نشد؟»، نورنیوز]</ref>
* '''عملیات ۷ اکتبر ۲۰۲۳م و لغو نشست نهم اکتبر:''' دومین مقطع ناکامی مذاکرات به تحولات منطقه در سال ۱۴۰۲ش بازمی‌گردد. گزارش‌ها حاکی از آن است که مذاکرات احیای برجام میان [[علی باقری کنی]] و برت مک‌گورک (نماینده آمریکا) تنها چند هفته پیش از [[عملیات ۷ اکتبر]] مشهور به [[طوفان الاقصی]]، در کشور [[عمان]] نهایی شده بود. قرار بود طرفین در تاریخ [[۹ اکتبر]] (دو روز پس از شروع عملیات [[حماس]]) با یکدیگر دیدار کنند تا مراحل نهایی را طی کنند. به‌گفتهٔ [[محمدجواد ظریف]]، وقوع عملیات [[۷ اکتبر]] باعث شد این جلسه برگزار نشود و فرایند مذاکرات، نافرجام بماند.<ref>[https://www.khabarfoori.com/بخش-سیاست-خارجی-52/3120594-ماجرای-مذاکره-مستقیم-ایران-آمریکا-در-دولت-رئیسی-چه-بود «ماجرای مذاکره مستقیم ایران و آمریکا در دولت رئیسی چه بود؟»، وب‌سایت خبر فوری.]</ref>
==== دوران دولت مسعود پزشکیان ====
[[پرونده:مذاکرات ایران و آمریکا3.jpg|جایگزین=اولین تصاویر ماهواره ای از نطنز بعد از حمله آمریکا تیر ۱۴۰۴ش|بندانگشتی|اولین تصاویر ماهواره ای از نطنز بعد از حمله آمریکا تیر ۱۴۰۴ش]]
پس از شروع ریاست‌جمهوری ترامپ و اظهارات رسمی او دربارهٔ مذاکره جامع با ایران، با وجود مخالفت‌هایی که در ابتدای دولت [[مسعود پزشکیان]] برای مذاکره مجدد وجود داشت، مقامات ایران در پی نامه ترامپ و عقب‌نشینی ظاهری آمریکا از موضوعات موشکی و منطقه‌ای، مذاکرات غیرمستقیمی را در عمان صرفاً بر محور موضوع هسته‌ای آغاز کرد. به‌گفتهٔ مقامات ایرانی، هدف ایران خنثی‌سازی فریب افکار عمومی و کنترل [[رژیم صهیونیستی]] بود.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2049122/چرا-ایران-وارد-مذاکرات-شد «چرا ایران وارد مذاکرات شد؟»، خبرگزاری تحلیلی ایران.]</ref> با میانجی‌گری عمان پنج دور مذاکره شامل سه دور در [[مسقط]] و دو دور در رم، برگزار شد. هیئت‌های ایران به ریاست [[سید عباس عراقچی]] و آمریکا به سرپرستی ویتکاف با وساطت بدر البوسعیدی پیام‌ها را تبادل کردند. محور گفت‌وگوها بازگشت به تعهدات هسته‌ای و رفع تحریم‌ها بود؛ اما با حملهٔ رژیم صهیونیستی به [[تأسیسات هسته‌ای ایران]] در [[خرداد]] ۱۴۰۴ش، شروع [[جنگ دوازه روزه اسرائیل با ایران]] و [[حمله آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران]]، مذاکرات متوقف شد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1050861/وزیر-خارجه-عمان-مذاکرات-ایران-و-آمریکا-دوستانه-بود-از-همکاری-شان-برای-رسیدن-به-صلح-سپاسگزارم «وزیر خارجه عمان: مذاکرات ایران و آمریکا «دوستانه» بود / از همکاری شان برای رسیدن به صلح سپاسگزارم»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران؛][https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سیاسی-57/768266-مذاکرات-ایران-آمریکا-در-مسقط-فعلا-به-پایان-رسید-عراقچی-برای-ادامه-گفتگوها-اتفاق-نظر-وجود-دارد-اما-پیام-حضور-فرمانده-سنتکام-در-مذاکرات-چه-بود «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، اقتصاد نیوز.]</ref> منابع غربی بعدها فاش کردند این مذاکرات فریب دیپلماتیک و پوششی برای آمادگی اسرائیل جهت حمله به ایران و ترور فرماندهان و دانشمندان هسته‌ای بوده است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1311608/ایران-از-مذاکرات-با-آمریکا-خارج-شد «ایران از مذاکرات با آمریکا خارج شد؟»، خبرگزاری تابناک.]</ref>
در [[بهمن]] ۱۴۰۴ش با درخواست‌های همراه با تهدید ترامپ و وساطت کشورهای منطقه، دور دیگری از مذاکرات شروع شد. مقامات ایرانی بازگشت به میز را مشروط به احترام متقابل و کنار گذاشتن زیاده‌خواهی و محدود به مسائل هسته‌ای دانستند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404111005381/عراقچی-برای-مذاکرات-عادلانه-و-منصفانه-آماده-ایم-هرگز-درباره «عراقچی: برای مذاکرات عادلانه و منصفانه آماده‌ایم؛ هرگز درباره مسائل دفاعی مذاکره نمی‌کنیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> مذاکرات در [[۱۷ بهمن]] ۱۴۰۴ش در مسقط<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1138666/پایان-مذاکرات-ایران-امریکا-در-عمان-عراقچی-شروع-خوبی-بود-تفاهم-برای-ادامه-مذاکرات-وزیر-خارجه-عمان-مذاکرات-جدی-بود «پایان مذاکرات ایران - آمریکا در عمان / عراقچی: شروع خوبی بود ؛ تفاهم برای ادامه مذاکرات / وزیر خارجه عمان: مذاکرات، جدی بود»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref> و دور دوم در [[۲۸ بهمن]]<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2183412/پایان-دور-دوم-مذاکرات-هسته-ای-ایران-و-آمریکا-در-ژنو-هنوز-نتیجه «پایان دور دوم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در ژنو / هنوز نتیجه ملموسی به دست نیامده است / آیا دور سوم به زودی برگزار خواهد شد؟»، خبر آنلاین]</ref> و دور سوم در [[۷ اسفند]] ۱۴۰۴ش در ژنو برگزار شد که در آن ایران بر [[حق غنی‌سازی هسته‌ای]] در ازای [[لغو تحریم‌ها]] تأکید کرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/86088460/مرحله-دوم-از-دور-سوم-مذاکرات-هسته-ای-در-ژنو-به-پایان-رسید «مرحله دوم از دور سوم مذاکرات هسته‌ای در ژنو به پایان رسید + فیلم»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> این مذاکرات نیز به‌دلیل حملهٔ مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در تاریخ [[۹ اسفند]] ۱۴۰۴ش که منجر به [[ترور]] و [[شهادت]] برخی مقامات ایرانی به‌ویژه [[سیدعلی خامنه‌ای|سید علی خامنه‌ای]]، متوقف گشت.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-سیاسی-3/1757175-پاسخ-ایران-به-متجاوزان-حمله-دشمن-به-نقاطی-از-کشور-اعلام-روز-عزای-عمومی-در-پی-شهادت-رهبر-انقلاب-تشکیل-شورای-رهبری-به-زودی «پاسخ ایران به متجاوزان و حمله دشمن به نقاطی از کشور/ اعلام ۴۰ روز عزای عمومی در پی شهادت رهبر انقلاب/ تشکیل شورای رهبری به زودی»، خبرگزاری کار ایران.]</ref> وزیر خارجه ایران این اقدام را بمباران میز مذاکره و خیانت ترامپ به دیپلماسی نامید که عملاً به‌معنای پایان قطعی گفت‌وگوها بود.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/279492/ترامپ-به-دیپلماسی-و-مردم-آمریکا-خیانت-کرد «ترامپ به دیپلماسی و مردم آمریکا خیانت کرد»، نور نیوز.]</ref>
بعد از گذشت ۴۰ روز از [[جنگ رمضان]]، در [[۱۹ فروردین]] ۱۴۰۵ش با وساطت پاکستان، آتش‌بس ۲ هفته‌ای برقرار شد.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/04/08/us-iran-2-week-ceasefire-begins-trump-victory-claim-negotiable-proposal-2026 «آغاز آتش‌بس دو هفته‌ای آمریکا و ایران؛ ترامپ: به همه اهداف جنگ رسیدیم، پیشنهاد ایران قابل مذاکره است»، وب‌سایت یورو نیوز.]</ref> بر اساس گزارش رسانه‌ها، توافق آتش‌بس موقت پس از آن بود که دونالد ترامپ شروط ده‌گانه ایران را پذیرفت. این شروط عبارتند از:
* تعهد اصولی آمریکا بر عدم تجاوز مجدد به ایران؛
* استمرار کنترل ایران بر تنگه هرمز؛
* پذیرش غنی‌سازی؛
* رفع همه تحریم‌های اولیه؛
* رفع همه تحریم‌های ثانویه؛
* خاتمه تمامی قطعنامه‌های شورای امنیت؛
* خاتمه تمامی قطعنامه‌های شورای حکام؛
* پرداخت خسارت ایران؛
* خروج نیروهای رزمی آمریکا از منطقه؛
* توقف جنگ در همه جبهه‌ها از جمله علیه مقاومت اسلامی لبنان.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1154702/ترامپ-پیشنهاد-10-بندی-ایران-مبنای-مذاکرات-صلح-خواهد-بود-خلاصه-طرح-10-ماده-ای-ایران «ترامپ : پیشنهاد ۱۰ بندی ایران مبنای مذاکرات صلح خواهد بود+ خلاصه طرح 10 ماده ای ایران»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>
در [[۲۲ فروردین]] ۱۴۰۵ش هیئت جمهوری اسلامی ایران، شامل [[محمد باقر قالیباف]]، سید عباس عراقچی و علی باقری کنی و هیئت آمریکایی شامل جی دی ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، در اسلام‌آباد پاکستان به‌صورت مسقتیم مذاکره کردند.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/309221/مذاکرات-اسلام-آباد-پایان-یافت-؛-زیاده-خواهی-آمریکا-مانع-دست-یابی-به-توافق-شد «مذاکرات اسلام‌آباد پایان یافت؛ زیاده‌خواهی آمریکا مانع دست یابی به توافق شد»، وب‌سایت نورنیوز.]</ref> این مذاکرات از ظهر روز شنبه ۲۲ فروردین تا بامداد یکشنبه [[۲۳ فروردین]] ۱۴۰۵ش ادامه یافت اما به‌دلیل آنچه رسانه‌ها زیاده‌خواهی هیئت آمریکایی خواندند، به نتیجه نرسید و هیئت‌های دو طرف به کشورهای خود برگشتند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1155367/مذاکرات-ایران-و-آمریکا-در-پاکستان «مذاکرات ایران و آمریکا در پاکستان»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>


== تقویم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا ==
== تقویم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا ==
خط ۱۰۱: خط ۱۴۵:
|'''شرح مختصر واقعه طبق مستندات'''
|'''شرح مختصر واقعه طبق مستندات'''
|-
|-
|'''۱۹۵۷'''
|۱۹۵۷م
|۱۳۳۳
|۱۳۳۳ش
|توافق اتم برای صلح
|توافق اتم برای صلح
|امضای قرارداد همکاری هسته‌ای غیرنظامی در دولت آیزنهاور و تعهد آمریکا به تامین رآکتور و سوخت.
|امضای قرارداد همکاری هسته‌ای غیرنظامی در دولت [[آیزنهاور]] و تعهد [[آمریکا]] به تأمین رآکتور و سوخت.
|-
|-
|'''۱۹۶۷'''
|۱۹۶۷م
|۱۳۴۶
|۱۳۴۶ش
|ارسال رآکتور تهران
|ارسال رآکتور تهران
|تحویل رآکتور ۵ مگاواتی تحقیقاتی به تهران و تامین سوخت با غنای ۹۳ درصد توسط آمریکا.
|تحویل رآکتور ۵ مگاواتی تحقیقاتی به تهران و تأمین سوخت با غنای ۹۳درصد توسط آمریکا.
|-
|-
|'''۱۹۷۰'''
|۱۹۷۰م
|۱۳۴۹
|۱۳۴۹ش
|پیوستن به NPT
|پیوستن به NPT
|امضای پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای و رسمیت عضویت ایران در آژانس (IAEA).
|امضای [[پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای]] و رسمیت عضویت ایران در آژانس (IAEA).
|-
|-
|'''۱۹۷۴'''
|۱۹۷۴م
|۱۳۵۳
|۱۳۵۳ش
|تاسیس سازمان انرژی اتمی
|تاسیس [[سازمان انرژی اتمی]]
|بنیان‌گذاری سازمان توسط محمدرضا شاه و اعلام برنامه ساخت ۲۳ نیروگاه هسته‌ای.
|بنیان‌گذاری سازمان توسط [[محمدرضا شاه|محمدرضاشاه]] و اعلام برنامهٔ ساخت ۲۳ نیروگاه هسته‌ای.
|-
|-
|'''۱۹۷۹'''
|۱۹۷۹م
|۱۳۵۸
|۱۳۵۸ش
|توقف فعالیت‌ها
|توقف فعالیت‌ها
|پیروزی انقلاب و توقف پروژه‌ها توسط غرب؛ مخالفت اولیه دولت انقلابی با نیروگاه‌های هسته‌ای.
|پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب]] و توقف پروژه‌ها توسط غرب؛ مخالفت اولیهٔ دولت انقلابی با نیروگاه‌های هسته‌ای.
|-
|-
|'''۲۰۰۲'''
|۲۰۰۲م
|۱۳۸۱
|۱۳۸۱ش
|افشاگری مجاهدین خلق
|افشاگری مجاهدین خلق
|ادعای ساخت تاسیسات مخفی در نطنز و اراک و آغاز بحران هسته‌ای در سطح بین‌المللی.
|ادعای ساخت تأسیسات مخفی در [[نطنز]] و [[اراک]] و آغاز بحران هسته‌ای در سطح بین‌المللی.
|-
|-
|'''۲۰۰۳'''
|۲۰۰۳م
|۱۳۸۲
|۱۳۸۲ش
|اولین تعلیق داوطلبانه
|اولین تعلیق داوطلبانه
|تصویب قطعنامه شورای حکام و توافق ایران با تروئیکای اروپایی برای توقف غنی‌سازی.
|تصویب قطعنامه شورای حکام و توافق ایران با [[تروئیکای اروپایی]] برای توقف غنی‌سازی.
|-
|-
|'''۲۰۰۵'''
|۲۰۰۵م
|۱۳۸۴
|۱۳۸۴ش
|تحریم‌های دستور ۱۳۳۸۲
|تحریم‌های دستور ۱۳۳۸۲
|صدور دستور انسداد دارایی‌های نهادهای ایرانی توسط جرج بوش به اتهام اشاعه تسلیحات.
|صدور دستور انسداد دارایی‌های نهادهای ایرانی توسط جرج بوش به اتهام اشاعه تسلیحات.
|-
|-
|'''۲۰۰۶'''
|۲۰۰۶م
|۱۳۸۴-۸۵
|۱۳۸۴–۸۵ش
|آغاز غنی‌سازی و قطعنامه ۱۷۳۷
|آغاز غنی‌سازی و قطعنامه ۱۷۳۷
|اعلام اولین غنی‌سازی ۳.۵ درصد در نطنز؛ صدور قطعنامه تحریمی شورای امنیت سازمان ملل.
|اعلام اولین غنی‌سازی ۳٫۵درصد در نطنز؛ صدور قطعنامهٔ تحریمی [[شورای امنیت سازمان ملل]].
|-
|-
|'''۲۰۰۶'''
|۲۰۰۶م
|۱۳۸۵
|۱۳۸۵ش
|نامه احمدی‌نژاد به بوش
|نامه احمدی‌نژاد به بوش
|ارسال نامه ۱۸ صفحه‌ای برای کاهش تنش؛ همزمان با تصویب قانون حمایت از مخالفان در کنگره.
|ارسال نامه ۱۸ صفحه‌ای برای کاهش تنش؛ همزمان با تصویب قانون حمایت از مخالفان در کنگرهٔ آمریکا.
|-
|-
|'''۲۰۰۷'''
|۲۰۰۷م
|۱۳۸۶
|۱۳۸۶ش
|گزارش اطلاعات ملی آمریکا
|گزارش اطلاعات ملی آمریکا
|انتشار گزارش NIE مبنی بر اینکه ایران برنامه تسلیحاتی خود را در سال ۲۰۰۳ متوقف کرده است.
|انتشار گزارش NIE مبنی بر اینکه ایران برنامه تسلیحاتی خود را در سال ۲۰۰۳م متوقف کرده است.
|-
|-
|'''۲۰۰۸'''
|۲۰۰۸م
|۱۳۸۶
|۱۳۸۶ش
|قطعنامه ۱۸۰۳
|قطعنامه ۱۸۰۳
|تشدید تحریم‌ها علیه اقتصاد ایران و کنترل صادرات کالاهای با مصرف دوگانه.
|تشدید تحریم‌ها علیه اقتصاد ایران و کنترل صادرات کالاهای با مصرف دوگانه.
|-
|-
|'''۲۰۰۹'''
|۲۰۰۹م
|۱۳۸۸
|۱۳۸۸ش
|تغییر رویکرد اوباما
|تغییر رویکرد اوباما
|اعلام آمادگی دولت جدید آمریکا برای مذاکره و انجام نخستین گفتگوی دوجانبه در ژنو.
|اعلام آمادگی دولت جدید آمریکا برای مذاکره و انجام نخستین گفت‌وگوی دوجانبه در [[ژنو]].
|-
|-
|'''۲۰۰۹'''
|۲۰۰۹م
|۱۳۸۸
|۱۳۸۸ش
|استاکس‌نت و فوردو
|استاکس‌نت و فوردو
|افشای تاسیسات فوردو؛ حمله سایبری آمریکا به نطنز و اخلال در کار سانتریفیوژها.
|افشای تأسیسات فوردو؛ حمله سایبری آمریکا به نطنز و اخلال در کار [[سانتریفیوژ]]ها.
|-
|-
|'''۲۰۱۰'''
|۲۰۱۰م
|۱۳۸۸-۸۹
|۱۳۸۸–۸۹ش
|قطعنامه ۱۹۲۹م
|قطعنامه ۱۹۲۹م
|رد بیانیه تبادل سوخت تهران توسط آمریکا و وضع سنگین‌ترین تحریم‌ها علیه ایران.
|رد بیانیه تبادل سوخت تهران توسط آمریکا و وضع سنگین‌ترین تحریم‌ها علیه ایران.
|-
|-
|'''۲۰۱۱'''
|۲۰۱۱م
|۱۳۹۰
|۱۳۹۰ش
|گزارش ادعایی پارچین
|گزارش ادعایی پارچین
|ادعای آژانس درباره ابعاد نظامی (PMD) و آزمایش‌های انفجاری در سایت پارچین.
|ادعای آژانس دربارهٔ ابعاد نظامی (PMD) و آزمایش‌های انفجاری در سایت پارچین.
|-
|-
|'''۲۰۱۲'''
|۲۰۱۲م
|۱۳۹۱
|۱۳۹۱ش
|مذاکرات آلماتی و مسکو
|مذاکرات آلماتی و مسکو
|مذاکرات فشرده ایران و ۵+۱؛ تعدیل جزئی مواضع طرفین در مورد غنی‌سازی ۲۰ درصد.
|مذاکرات فشرده ایران و ۵+۱؛ تعدیل جزئی مواضع طرفین در مورد غنی‌سازی ۲۰درصد.
|-
|-
|'''۲۰۱۳'''
|۲۰۱۳م
|۱۳۹۲
|۱۳۹۲ش
|توافق موقت ژنو
|توافق موقت ژنو
|تماس تلفنی اوباما و روحانی؛ امضای برنامه اقدام مشترک (JPOA) و لغو محدود تحریم‌ها.
|تماس تلفنی اوباما و روحانی؛ امضای برنامه اقدام مشترک (JPOA) و لغو محدود تحریم‌ها.
|-
|-
|'''۲۰۱۴'''
|۲۰۱۴م
|۱۳۹۳
|۱۳۹۳ش
|مذاکرات مسقط
|مذاکرات مسقط
|دیدار مستقیم ظریف و کری در عمان برای شکستن بن‌بست‌های فنی توافق جامع.
|دیدار مستقیم ظریف و کری در عمان برای شکستن بن‌بست‌های فنی توافق جامع.
|-
|-
|'''۲۰۱۵'''
|۲۰۱۵م
|۱۳۹۴
|۱۳۹۴ش
|برجام (JCPOA)
|برجام (JCPOA)
|دستیابی به توافق جامع هسته‌ای؛ پذیرش محدودیت‌های بلندمدت در قبال لغو تحریم‌ها.
|دستیابی به توافق جامع هسته‌ای؛ پذیرش محدودیت‌های بلندمدت در قبال لغو تحریم‌ها.
|-
|-
|'''۲۰۱۶'''
|۲۰۱۶م
|۱۳۹۴-۹۵
|۱۳۹۴–۹۵ش
|روز اجرا و لغو تحریم‌ها
|روز اجرا و لغو تحریم‌ها
|تایید آژانس و لغو تحریم‌های هسته‌ای توسط اوباما؛ همزمان با تحریم‌های موشکی جدید.
|تایید آژانس و لغو تحریم‌های هسته‌ای توسط اوباما؛ همزمان با تحریم‌های موشکی جدید.
|-
|-
|'''۲۰۱۶'''
|۲۰۱۶م
|۱۳۹۵
|۱۳۹۵ش
|چالش‌های پسابرجام
|چالش‌های پسابرجام
|ادعای سیف مبنی بر دستاورد «تقریباً هیچ»؛ موضع رهبری درباره آتش زدن برجام در صورت نقض.
|ادعای سیف مبنی بر دستاورد «تقریباً هیچ»؛ موضع آیت‌الله خامنه‌ای دربارهٔ آتش‌زدن برجام در صورت نقض.
|-
|-
|'''۲۰۱۷'''
|۲۰۱۷م
|۱۳۹۶
|۱۳۹۶ش
|روی کار آمدن ترامپ
|روی کار آمدن ترامپ
|آغاز تاییدهای «با اکراه» پایبندی ایران و سپس تصویب قانون مقابله با فعالیت‌های بی‌ثبات‌کننده.
|آغاز تاییدهای «با اکراه» پایبندی ایران و سپس تصویب قانون مقابله با فعالیت‌های بی‌ثبات‌کننده.
|-
|-
|'''۲۰۱۸'''
|۲۰۱۸م
|۱۳۹۷
|۱۳۹۷ش
|خروج آمریکا از برجام
|خروج آمریکا از برجام
|فرمان ترامپ برای خروج از توافق و آغاز سیاست فشار حداکثری و تحریم‌های نفتی.
|فرمان ترامپ برای خروج از توافق و آغاز سیاست فشار حداکثری و تحریم‌های نفتی.
|-
|-
|'''۲۰۱۸'''
|۲۰۱۸م
|۱۳۹۷
|۱۳۹۷ش
|شکایت به دیوان لاهه
|شکایت به دیوان لاهه
|صدور قرار موقت دیوان عالی بین‌المللی به نفع ایران برای رفع تحریم اقلام بشردوستانه.
|صدور قرار موقت دیوان عالی بین‌المللی به نفع ایران برای رفع تحریم اقلام بشردوستانه.
|-
|-
|'''۲۰۱۹'''
|۲۰۱۹م
|۱۳۹۸
|۱۳۹۸ش
|کاهش تعهدات ایران
|کاهش تعهدات ایران
|آغاز گام‌های پنج‌گانه ایران در پاسخ به تحریم‌ها؛ عبور از سقف غنی‌سازی ۳.۶۷ درصد.
|آغاز گام‌های پنج‌گانه ایران در پاسخ به تحریم‌ها؛ عبور از سقف غنی‌سازی ۳٫۶۷درصد.
|-
|-
|'''۲۰۲۰'''
|۲۰۲۰م
|۱۳۹۸
|۱۳۹۸ش
|گام نهایی و ترور سلیمانی
|گام نهایی و ترور سردار سلیمانی
|لغو تمامی محدودیت‌های عملیاتی برجام توسط ایران پس از ترور سردار سلیمانی.
|لغو تمامی محدودیت‌های عملیاتی برجام توسط ایران پس از [[ترور قاسم سلیمانی]] فرمانده نیروی [[سپاه قدس]] توسط آمریکا.
|-
|-
|'''۲۰۲۰'''
|۲۰۲۰م
|۱۳۹۹
|۱۳۹۹ش
|حادثه نطنز و ترور فخری‌زاده
|حادثه نطنز و ترور فخری‌زاده
|انفجار در مرکز مونتاژ سانتریفیوژ؛ ترور دانشمند هسته‌ای و تصویب قانون اقدام راهبردی مجلس.
|انفجار در مرکز مونتاژ سانتریفیوژ؛ ترور دانشمند هسته‌ای و تصویب قانون اقدام راهبردی مجلس.
|-
|-
|'''۲۰۲۱'''
|۲۰۲۱م
|۱۴۰۰
|۱۴۰۰ش
|مذاکرات احیا در وین
|مذاکرات احیا در وین
|آغاز مذاکرات در دولت بایدن برای بازگشت به برجام و غنی‌سازی ۶۰ درصد توسط ایران.
|آغاز مذاکرات در دولت بایدن برای بازگشت به برجام و غنی‌سازی ۶۰درصد توسط ایران.
|-
|-
|'''۲۰۲۱'''
|۲۰۲۱م
|خرداد ۱۴۰۰
|خرداد ۱۴۰۰ش
|پایان دور پنجم مذاکرات
|پایان دور پنجم مذاکرات
|اتمام دور پنجم مذاکرات وین و ابراز خوش‌بینی به حصول توافق در دورهای آتی.<ref>[https://usfacts.ir/1400/11/47232/ «تایم لاین مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا از سال ۱۳۳۳ تا کنون»،  وب‌سایت یواس فاکت.]</ref>
|اتمام دور پنجم مذاکرات وین و ابراز خوش‌بینی به حصول توافق در دورهای آتی.<ref>[https://usfacts.ir/1400/11/47232/ «تایم لاین مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا از سال ۱۳۳۳ تا کنون»،  وب‌سایت یواس فاکت.]</ref>
|-
|-
|۲۰۲۵
|۲۰۲۵م
|اسفند ۱۴۰۳
|اسفند ۱۴۰۳ش
|نامه ترامپ و پیشنهاد مذاکره ۶۰ روزه
|نامه ترامپ و پیشنهاد مذاکره ۶۰ روزه
|دونالد ترامپ با ارسال نامه‌ای به تهران، پیشنهاد مذاکرات جدید با مهلت ۶۰ روزه را مطرح کرد. مذاکرات غیررسمی در عمان و ایتالیا آغاز شد. ترامپ مدعی نزدیکی به توافق شد و به اسرائیل هشدار داد، اما تهران بر حق غنی‌سازی اصرار داشت.<ref>[https://fararu.com/fa/news/878457/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%AF-%DB%8C%DA%A9-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87 «ایران و آمریکا؛ فراز و فرود یک رابطه ۷۲ ساله» وب‌سایت فرارو.]</ref>
|[[دونالد ترامپ]] با ارسال نامه‌ای به تهران، پیشنهاد مذاکرات جدید با مهلت ۶۰ روزه را مطرح کرد. مذاکرات غیررسمی در [[عمان]] و [[ایتالیا]] آغاز شد. ترامپ مدعی نزدیکی به توافق شد و به [[اسرائیل]] هشدار داد، اما تهران بر حق غنی‌سازی اصرار داشت.<ref>[https://fararu.com/fa/news/878457/ایران-آمریکا-فراز-فرود-یک-رابطه-ساله «ایران و آمریکا؛ فراز و فرود یک رابطه ۷۲ ساله» وب‌سایت فرارو.]</ref>
|-
|-
|۲۰۲۵
|۲۰۲۵م
|خرداد ۱۴۰۴
|خرداد ۱۴۰۴ش
|جنگ ۱۲ روزه و توقف مذاکرات
|جنگ ۱۲ روزه و توقف مذاکرات
|در حالی که طرفین آماده دور ششم مذاکرات بودند، حملات اسرائیل به ایران در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ آغاز شد که منجر به توقف کامل فرآیند دیپلماتیک و لغو موقت گفتگوها گردید.
|در حالی که طرفین آماده دور ششم مذاکرات بودند، حملات اسرائیل به ایران در [[۲۳ خرداد]] ۱۴۰۴ش آغاز شد که منجر به توقف کامل فرایند دیپلماتیک و لغو موقت گفت‌وگوها شد.
|-
|-
|۲۰۲۵
|۲۰۲۵م
|۱ تیر ۱۴۰۴
|۱ تیر ۱۴۰۴ش
|آغاز حمله هوایی آمریکا به ایران
|آغاز حمله هوایی آمریکا به ایران
|در بامداد یکشنبه، آمریکا با هدف قرار دادن تاسیسات هسته‌ای کلیدی در '''فردو، نطنز و اصفهان'''، موج جدیدی از درگیری را آغاز کرد. واشینگتن دلیل این حمله را دفاع از اسرائیل و نگرانی‌های امنیتی عنوان کرد.
|در بامداد یکشنبه، آمریکا با هدف قرار دادن تأسیسات هسته‌ای کلیدی در [[فردو]]، [[نطنز]] و [[اصفهان]]، موج جدیدی از درگیری را آغاز کرد. واشینگتن دلیل این حمله را دفاع از اسرائیل و نگرانی‌های امنیتی عنوان کرد.
|-
|-
|۲۰۲۵
|۲۰۲۵م
|۲ تیر ۱۴۰۴
|۲ تیر ۱۴۰۴ش
|حمله تلافی‌جویانه ایران به قطر
|حمله تلافی‌جویانه ایران به پایگاه آمریکا در قطر
|در پاسخ به حملات هوایی، ایران در غروب دوشنبه حملات موشکی/پهپادی را به پایگاه هوایی '''العدید''' در قطر (محل استقرار نیروهای آمریکایی) انجام داد.
|در پاسخ به حملات هوایی، ایران در غروب دوشنبه حملات موشکی/پهپادی را به [[پایگاه هوایی العدید]] در [[قطر]] (محل استقرار نیروهای آمریکایی) انجام داد.
|-
|-
|۲۰۲۶
|۲۰۲۶م
|۱۷ بهمن ۱۴۰۴
|۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش
|ازسرگیری مذاکرات مسقط (پس از جنگ)
|ازسرگیری مذاکرات مسقط (پس از جنگ)
|اولین دور مذاکرات غیرمستقیم پس از درگیری‌های نظامی با میانجی‌گری عمان و ایتالیا برگزار شد. آمریکا بر «غنی‌سازی صفر» و موضوعات موشکی تاکید داشت، اما ایران غنی‌سازی صفر را خط قرمز خود اعلام کرد.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/768266-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D9%82%D8%B7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DA%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلا به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما... | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، وب‌سایت اقتصاد نیوز.]</ref>
|اولین دور مذاکرات غیرمستقیم پس از درگیری‌های نظامی با میانجی‌گری عمان و ایتالیا برگزار شد. آمریکا بر غنی‌سازی صفر و موضوعات موشکی تأکید داشت، اما ایران [[غنی‌سازی صفر]] را خط قرمز خود اعلام کرد.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سیاسی-57/768266-مذاکرات-ایران-آمریکا-در-مسقط-فعلا-به-پایان-رسید-عراقچی-برای-ادامه-گفتگوها-اتفاق-نظر-وجود-دارد-اما-پیام-حضور-فرمانده-سنتکام-در-مذاکرات-چه-بود «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، اقتصاد نیوز.]</ref>
|-
|۲۰۲۶م
|۹ اسفند ۱۴۰۴ش
|حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران
|صبح روز شنبه [[۹ اسفند]] ۱۴۰۴ش، آمریکا و اسرائیل در یک اقدام مشترک، حملات جنگی را به ایران آغاز کردند. این حمله منجر به شهادت [[آیت‌الله خامنه‌ای]] رهبر جمهوری اسلامی ایران و گسترش درگیری‌ها شد.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-سیاسی-3/1757175-پاسخ-ایران-به-متجاوزان-حمله-دشمن-به-نقاطی-از-کشور-اعلام-روز-عزای-عمومی-در-پی-شهادت-رهبر-انقلاب-تشکیل-شورای-رهبری-به-زودی «پاسخ ایران به متجاوزان و حمله دشمن به نقاطی از کشور/ اعلام ۴۰ روز عزای عمومی در پی شهادت رهبر انقلاب/ تشکیل شورای رهبری به زودی»، خبرگزاری کار ایران.]</ref>
|-
|۲۰۲۶م
|۲۲ فروردین ۱۴۰۵ش
|آتش‌بس ۲ هفته‌ای بعد از ۴۰ روز جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران
|با وساطت شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، آتش‌بس ۲ هفته‌ای برقرار شد<ref name=":3">[https://parsi.euronews.com/2026/04/08/us-iran-2-week-ceasefire-begins-trump-victory-claim-negotiable-proposal-2026 «آغاز آتش‌بس دو هفته‌ای آمریکا و ایران؛ ترامپ: به همه اهداف جنگ رسیدیم، پیشنهاد ایران قابل مذاکره است»، وب‌سایت یورو نیوز.]</ref> و هیئت‌های جمهوری اسلامی ایران و آمریکا در اسلام‌آباد مذاکرات را آغاز کردند اما به‌گفته مقامات ایرانی به‌دلیل نادیده‌گرفتن حقوق ایران از سوی هیئت آمریکایی موفقیت‌آمیز نبود.<ref name=":4">[https://www.asriran.com/fa/news/1155367/مذاکرات-ایران-و-آمریکا-در-پاکستان «مذاکرات ایران و آمریکا در پاکستان»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>
|}
|}


== دلالیل بی اعتمادی ایران به آمریکا در فرایند مذاکره ==
== زمینه‌های منازعه ایران و آمریکا ==
پژوهشگران تاریخ معاصر و تحلیل‌گران سیاسی، ریشه‌های بدبینی ساختاری ایران به فرآیند مذاکره با آمریکا را در اسناد و وقایع زیر جستجو می‌کنند:
به‌باور تحلیلگران، ریشه‌های منازعه میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا را باید در لایه‌های عمیق‌تری از تضادهای هویتی، ارزشی و ژئوپلیتیکی جست‌وجو کرد. از دیدگاه پژوهشگران، این تقابل تنها به اختلافات تاکتیکی یا دوره‌ای محدود نمی‌شود، بلکه ریشه در ماهیت سلطه‌جویانهٔ آمریکا از یک‌سو و [[هویت اسلامی]]، استقلال‌طلبانه و عدالت‌محور انقلاب اسلامی از سوی دیگر دارد.<ref>حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردی یا تاکتیکی»، 1386ش، ص61-79.</ref> بر اساس این دیدگاه، اختلاف آمریکا و جمهوری اسلامی نه یک اختلاف تاکتیکی و موردی، بلکه اختلافی ذاتی است.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4225719-رهبر-انقلاب-اختلاف-جمهوری-اسلامی-آمریکا-ذاتی-است-نه-تاکتیکی «رهبر انقلاب: اختلاف جمهوری اسلامی و آمریکا، ذاتی است و نه تاکتیکی»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref>


1. استقرار ساختارهای مالی و نظامی وابسته: بر اساس اسناد مالی دوران قاجار و پهلوی اول، تحلیل‌گران معتقدند حضور مستشارانی چون «آرتور میلسپو»، فراتر از اصلاحات اداری، با هدف ادغام نظام مالی ایران در بلوک غرب انجام شد. مدارک تاریخی نشان می‌دهد این حضور با امتیازاتی نظیر معافیت‌های مالیاتی گسترده همراه بود که از دیدگاه ملی‌گرایان، زیربنای وابستگی اقتصادی ایران در قرن بیستم را بنا نهاد.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref>
=== زمینه‌های تاریخی ===
کارشناسان مسائل بین‌الملل بر این باورند که سابقهٔ مداخلات آمریکا در ایران به [[دوره قاجار|دورهٔ قاجار]] و سپس کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش بازمی‌گردد؛<ref>[https://nahad.tums.ac.ir/news/کودتای-۲۸-مرداد؛-درسی-تاریخی-برای-امروز-ایران «کودتای ۲۸ مرداد؛ درسی تاریخی برای امروز ایران»، وب‌سایت دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری.]</ref> اما نقطهٔ عطف این منازعه، پیروزی انقلاب اسلامی در ۱۳۵۷ش است. به‌اعتقاد پژوهشگران، آمریکا پیش از انقلاب نیز با تحمیل قراردادهایی مانند [[کاپیتولاسیون]]، خوی سلطه‌جویانهٔ خود را آشکار ساخته بود. از نگاه آنان، انقلاب اسلامی ایران با شعار [[استقلال‌طلبی]] و [[استکبارستیزی]]، نظم مورد نظر آمریکا در منطقه خاورمیانه را به چالش کشید و این کشور را از جایگاه ژاندارم منطقه به عاملی مقاوم در برابر هژمونی آمریکا تبدیل کرد.<ref>حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردی یا تاکتیکی»، 1386ش، ص61-79.</ref>


۲. تعارض‌های فرهنگی و مذهبی در اسناد دیپلماتیک:  گزارش‌های تاریخی حاکی از آن است که نخبگان مذهبی، فعالیت‌های تبشیری پروتستان‌های آمریکایی در ایران را نوعی «نفوذ نرم» قلمداد می‌کردند. اسناد موجود درباره تأسیس مدارس و کلیساها توسط گروه‌های آمریکایی، از سوی جامعه‌شناسان به عنوان تلاشی برای تغییر بافت هویت مذهبی و کاهش قدرت بسیج‌کنندگی نهاد روحانیت شیعه تحلیل شده است.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref>
=== زمینه‌های فرهنگی و ایدئولوژیک ===
از دیدگاه تحلیلگران، تضاد ارزشی میان دو کشور عمیق‌ترین لایهٔ منازعه را تشکیل می‌دهد. بر اساس این دیدگاه، آمریکا به‌عنوان نماد نظام لیبرال-دموکراسی غربی و جمهوری اسلامی به‌عنوان الگوی [[حکومت اسلامی]] مبتنی بر [[ولایت فقیه]]، دو پارادایم متضاد از ادارهٔ جامعه و جهان‌بینی را نمایندگی می‌کنند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=61729 «منازعه تمدنی ما و آمریکا»، وب‌سایت دیگران.]</ref> پژوهشگران معتقدند که رهبران انقلاب اسلامی با الهام از آیات قرآن مبنی بر عدم رضایت [[یهود]] و [[نصارا]] از مسلمانان مگر با تبعیت از آیین آنان،<ref>سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۲۰.</ref> ماهیت این دشمنی را ریشه‌ای و هستی‌شناختی توصیف کرده‌اند. از این منظر، دشمنی آمریکا تا زمانی که آمریکا از روش استکبار و استعماری خود یا جمهوری اسلامی از هویت اسلامی و اصول انقلابی خود دست نکشد، پایدار خواهد ماند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1344007/چرا-دشمنی-آمریکا-با-جمهوری-اسلامی-ریشه-ای-و-اصولی-است «چرا دشمنی آمریکا با جمهوری اسلامی، ریشه‌ای و اصولی است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>


۳. سند کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش یا عملیات آژاکس: از نظر مورخان، اعترافات رسمی مقامات سیا در دهه‌های بعد و اسناد خارج شده از طبقه‌بندی، قطعی‌ترین دلیل بی‌اعتمادی ایران است. این مدارک نشان می‌دهد آمریکا با مداخله مستقیم در سرنگونی دولت قانونی دکتر مصدق، عملاً به حاکمیت ملی ایران یورش برد تا منافع نفتی و استراتژیک خود را در برابر خطر کمونیسم و ملی‌گرایی حفظ کند.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref>
=== زمینه‌های سیاسی و ژئوپلیتیک ===
به اعتقاد صاحب‌نظران، موقعیت ژئوپلیتیک ایران در منطقهٔ حساس [[خلیج فارس]] و [[خاورمیانه]]، همراه با منابع عظیم انرژی، آن را به کشوری راهبردی تبدیل کرده است.<ref>عباسی سمنانی، «موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در مناسبات قدرت منطقه‌ای و جهان»، 1392ش، ص96.</ref> از نگاه آنان، آمریکا به‌عنوان قدرتی با راهبردهای بلندمدت در منطقه، همواره به‌دنبال مهار ایران و جلوگیری از شکل‌گیری قدرت منطقه‌ای مستقل بوده است. پژوهشگران فهرست بلندی از اقدامات خصمانهٔ آمریکا از جمله تحریک [[صدام حسین]] به [[جنگ عراق با ایران]]، سرنگونی هواپیمای مسافربری ایران توسط ناو آمریکایی وینسنس در [[۱۲ تیر|۱۲ تیرماه]] ۱۳۶۷ش که به کشته‌شدن ۲۹۰ سرنشین انجامید و ترور [[قاسم سلیمانی]] توسط نیروهای آمریکایی در [[۱۳ دی|۱۳ دی‌ماه]] ۱۳۹۸ش را شواهدی بر عمق این دشمنی می‌دانند.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5610904/بازخوانی-جنایت‌های-آمریکا-علیه-ملت-ایران-از-کودتای-۲۸-مرداد-تا-جنگ-تحمیلی-۱۲-روزه «بازخوانی جنایت‌های آمریکا علیه ملت ایران؛ از کودتای ۲۸ مرداد تا جنگ تحمیلی ۱۲ روزه»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> به‌باور آنها، آنچه آمریکا را در تقابل با ایران مصمم می‌سازد، نه‌تنها برنامه هسته‌ای یا مسائل منطقه‌ای، بلکه ماهیت مستقل و الهام‌بخش انقلاب اسلامی برای سایر ملت‌های منطقه است.<ref>حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردی یا تاکتیکی»، 1386ش، ص61-79.</ref>


۴. بازگشت سلطه بر منابع در قالب کنسرسیوم: تحلیل‌گران اقتصادی بر این باورند که قرارداد کنسرسیوم پس از کودتا، نقض صریح قانون ملی‌شدن صنعت نفت بود. اسناد این قرارداد نشان می‌دهد که ۴۰ درصد از سهم نفت ایران به شرکت‌های آمریکایی واگذار شد؛ امری که در ادبیات سیاسی ایران به‌عنوان سندی بر ترجیح منافع تجاری آمریکا بر حقوق قانونی ملت‌ها ثبت شده است.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref>
== بازتاب مذاکرات ایران و آمریکا در جامعه ==
# '''بدبین‌ها:''' این گروه مذاکرات را بازی سیاسی و بی‌نتیجه می‌دانند و اعتماد خود را به هر دو سوی ماجرا از دست داده‌اند. این نگرش میان طیف‌های متنوع اجتماعی با هر سطح درآمد و تحصیلات دیده می‌شود.
# '''موافقان جدی:''' این دسته گفت‌وگو را حیاتی می‌دانند، اخبار را پیگیری می‌کنند و خواهان مذاکره مستقیم هستند. آن‌ها اغلب تحصیل‌کردگان امیدوار به اصلاحات در نظام حکمرانی را تشکیل می‌دهند.
# '''مخالفان مذاکره:''' شامل دو زیرگروه است؛ طرفداران نظام که دشمنی با آمریکا را باور دینی می‌دانند و مخالفان نظام که مذاکره را موجب تقویت جمهوری اسلامی می‌بینند.
# '''خرسند از شکست نظام:''' این گروه مذاکره را نشانه شکست جمهوری اسلامی در برابر فشار آمریکا می‌دانند و از این رو پیگیر آن هستند. این طیف بیشتر طبقهٔ متوسط آسیب‌دیده از سیاست‌های داخلی را شامل می‌شود.
# '''بی‌تفاوت‌ها:''' این دسته مذاکرات را در اولویت خود نمی‌بینند و اخبار آن را دنبال نمی‌کنند. بیشتر آنان را جوانان [[طبقه متوسط]] به بالا تشکیل می‌دهند.
# '''منتقدان نگران:''' این گروه مذاکرات را جدی دنبال می‌کنند، اما موافق آن نیستند؛ زیرا معتقدند با وجود جمهوری اسلامی، نتیجه‌ای جز بقای نظام با واگذاری امتیازات به آمریکا حاصل نخواهد شد.<ref>[https://isa.org.ir/یادداشت-ماه/7535-نگاهی-بر-بازتاب-مذاکرات-ایران-و-آمریکا-در-جامعه نظری، «نگاهی بر بازتاب مذاکرات ایران و آمریکا در جامعه»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران.]</ref>
# '''کارشناسان اجتماعی:''' برخی از جامعه‌شناسان با اشاره به وضعیت بحرانی نظام اجتماعی ایران، [[باروری]] و [[رشد جمعیت]] را مهم‌ترین شاخص [[حیات اجتماعی]] دانسته و هشدار می‌دهند که اختلال در آن به‌معنای اختلال در کل نظام است. در این دیدگاه، مذاکرات فرصتی حیاتی برای نجات این نظام است و حاکمیت باید حتی با پذیرش امتیازات ناگوار، به بهبود شرایط معیشتی مردم و جلوگیری از [[فروپاشی اجتماعی]] تن دهد.<ref>[https://akhbarsabzkeshavarzi.ir/بخش-یادداشت-ها-81/50670-sociological-analysis-of-iran-us-negotiations «تحلیل جامعه‌شناختی مذاکرات ایران و آمریکا: نظام اجتماعی در آستانه تحول»، پایگاه اطلاع‌رسانی مزرعه سبز.]</ref>
# '''آیت‌الله خامنه‌ای:''' وی با استناد به تجربهٔ تلخ برجام، مذاکره با آمریکا را بی‌تأثیر در رفع مشکلات و حتی موجب تحمیل مشکلات جدید می‌دانست. او تأکید داشت که آمریکا به هیچ‌یک از تعهدات خود عمل نکرد و راه‌حل اصلی کشور در همت مسئولان متعهد و همراهی ملت متحد است. با وجود این، وی مانع مذاکرات هیچ‌یک از دولت‌ها نشده و بر اصول کلی تأکید کرده است.<ref>[https://www.irthink.com/تحلیل-استراتژی-مذاکرات-غیرمستقیم-ایر/ «تحلیل استراتژی مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا: فرصت‌ها و چالش‌ها در مسیر توافق بر پایه منافع ملی»، وب‌سایت اندیشکده روابط بین‌الملل.]</ref>


۵. نقش مستشاری در هدایت نهادهای امنیتی (ساواک): مدارک موجود در بایگانی‌های اطلاعاتی نشان می‌دهد که ساختار اولیه ساواک توسط کارشناسان سیا و موساد طراحی شده است. تحلیل‌گران سیاسی این همکاری را دلیلی بر مسئولیت مستقیم آمریکا در اقدامات سرکوبگرانه آن دوران می‌دانند و معتقدند واشینگتن برای حفظ ثبات ژاندارم منطقه، چشمان خود را بر نقض حقوق بشر در ایران بسته بود.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref>
== زمینه‌های تاریخی بی‌اعتمادی ایران به آمریکا ==
 
پژوهشگران تاریخ معاصر و تحلیل‌گران سیاسی، ریشه‌های بدبینی ساختاری ایران به فرایند مذاکره با آمریکا را در اسناد و وقایع زیر جست‌وجو می‌کنند:
۶. مناقشه حقوقی کاپیتولاسیون: سند تصویب قانون مصونیت قضایی اتباع آمریکایی در سال ۱۳۴۳ش از سوی حقوق‌دانان به‌عنوان لکه سیاهی در تاریخ قضایی ایران توصیف می‌شود. این سند که حق محاکمۀ اتباع متخلف آمریکایی را از محاکم ایرانی سلب می‌کرد، از دیدگاه رهبران انقلاب، گویای نگاه تحقیرآمیز آمریکا به استقلال حقوقی ایران بوده است.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref>
* '''استقرار ساختارهای مالی و نظامی وابسته:''' بر اساس اسناد مالی [[دوره قاجار|دورهٔ قاجار]] و [[پهلوی اول]]، تحلیل‌گران معتقدند حضور مستشارانی چون آرتور میلسپو، فراتر از اصلاحات اداری، با هدف ادغام نظام مالی ایران در بلوک غرب انجام شد. مدارک تاریخی نشان می‌دهد این حضور با امتیازاتی نظیر معافیت‌های مالیاتی گسترده همراه بود که از دیدگاه ملی‌گرایان، زیربنای وابستگی اقتصادی ایران در قرن بیستم را بنا نهاد.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref>
 
* '''تعارض‌های فرهنگی و مذهبی در اسناد دیپلماتیک:''' گزارش‌های تاریخی حاکی از آن است که نخبگان مذهبی، فعالیت‌های تبشیری پروتستان‌های آمریکایی در ایران را نوعی نفوذ نرم قلمداد می‌کردند. اسناد موجود دربارهٔ تأسیس مدارس و کلیساها توسط گروه‌های آمریکایی، از سوی جامعه‌شناسان به‌عنوان تلاشی برای تغییر بافت هویت مذهبی و کاهش قدرت بسیج‌کنندگی [[نهاد روحانیت شیعه]] تحلیل شده است.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref>
۷. دکترین‌های اصلاحی تحمیلی یا انقلاب سفید: پژوهشگران علوم سیاسی، برنامه‌های اصلاحی دهۀ ۴۰ مانند اصلاحات ارضی را واکنشی به دکترین کندی برای پیشگیری از انقلاب‌های سرخ می‌دانند. اسناد مکاتبات دیپلماتیک نشان می‌دهد این اصلاحات بدون انطباق با واقعیت‌های بومی ایران و با فشار کاخ سفید اجرا شد که در نهایت به فروپاشی ساختارهای سنتی کشاورزی و مهاجرت گستردۀ روستاییان انجامید.<ref name=":0">[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref>
* '''بازگشت سلطه بر منابع در قالب کنسرسیوم:''' تحلیل‌گران اقتصادی بر این باورند که [[قرارداد کنسرسیوم]] پس از کودتا، نقض صریح [[قانون ملی‌شدن صنعت نفت]] بود. اسناد این قرارداد نشان می‌دهد که ۴۰درصد از سهم نفت ایران به شرکت‌های آمریکایی واگذار شد؛ امری که در ادبیات سیاسی ایران به‌عنوان سندی بر ترجیح منافع تجاری آمریکا بر حقوق قانونی ملت‌ها ثبت شده است.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref>
 
* '''نقش مستشاری در هدایت نهادهای امنیتی:''' مدارک موجود در بایگانی‌های اطلاعاتی نشان می‌دهد که ساختار اولیه [[ساواک]] توسط کارشناسان [[سیا]] و [[موساد]] طراحی شده است. تحلیل‌گران سیاسی این همکاری را دلیلی بر مسئولیت مستقیم آمریکا در اقدامات سرکوبگرانه آن دوران می‌دانند و معتقدند [[واشینگتن]] برای حفظ ثبات ژاندارم منطقه، چشمان خود را بر [[نقض حقوق بشر]] در [[ایران]] بسته بود.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref>
۸. نقض تمامیت ارضی در واقعۀ طبس: از منظر حقوق بین‌الملل، عملیات «پنجه عقاب» در ۱۳۵۹ش نمونه‌ای از نقض صریح منشور ملل متحد در احترام به حاکمیت کشورها است. اسناد این عملیات نظامی که در داخل خاک ایران انجام شد، برای دولتمردان ایرانی سندی است که نشان می‌دهد آمریکا در صورت لزوم، راهکارهای نظامی را بر تعهدات دیپلماتیک ترجیح می‌دهد.<ref name=":1">[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref>
* '''دکترین‌های اصلاحی تحمیلی یا انقلاب سفید:''' پژوهشگران علوم سیاسی، برنامه‌های اصلاحی دههٔ ۴۰ش مانند [[اصلاحات ارضی]] را واکنشی به دکترین کِندی برای پیشگیری از انقلاب‌های سرخ می‌دانند. اسناد مکاتبات دیپلماتیک نشان می‌دهد این اصلاحات بدون انطباق با واقعیت‌های بومی ایران و با فشار [[کاخ سفید]] اجرا شد که در نهایت به فروپاشی ساختارهای سنتی [[کشاورزی]] و [[مهاجرت]] گستردهٔ روستاییان انجامید.<ref name=":0">[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref>
 
* '''نقض تمامیت ارضی در واقعهٔ طبس:''' از منظر [[حقوق بین‌الملل]]، [[عملیات پنجه عقاب]] در ۱۳۵۹ش نمونه‌ای از نقض صریح [[منشور ملل متحد]] در احترام به حاکمیت کشورها است. اسناد این عملیات نظامی که در داخل خاک ایران انجام شد، برای دولت‌مردان ایرانی سندی است که نشان می‌دهد آمریکا در صورت لزوم، راهکارهای نظامی را بر تعهدات دیپلماتیک ترجیح می‌دهد.<ref name=":1">[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref>
۹. انحصارطلبی در فناوری‌های راهبردی: در حوزۀ معاصر، تحلیل‌گران به ممانعت آمریکا از فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران اشاره می‌کنند. با وجود گزارش‌های متعدد آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مبنی بر عدم انحراف، فشارهای واشینگتن برای توقف این دانش از نظر نخبگان علمی ایران، نه یک نگرانی امنیتی، بلکه تلاشی برای حفظ انحصار تکنولوژیک و جلوگیری از دستیابی ایران به لبه‌های دانش نوین تلقی می‌گردد.<ref name=":2">[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref>
* '''انحصارطلبی در فناوری‌های راهبردی:''' در حوزهٔ معاصر، تحلیل‌گران به ممانعت آمریکا از فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران اشاره می‌کنند. با وجود گزارش‌های متعدد [[آژانس بین‌المللی انرژی اتمی]] مبنی بر عدم انحراف، فشارهای واشینگتن برای توقف این دانش از نظر نخبگان علمی ایران، نه یک نگرانی امنیتی، بلکه تلاشی برای حفظ انحصار تکنولوژیک و جلوگیری از دستیابی ایران به لبه‌های دانش نوین تلقی می‌شود.<ref name=":2">[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref>


== نقض تعهدات و قراردادهای ناتمام آمریکا در قبال ایران ==
== نقض تعهدات و قراردادهای ناتمام آمریکا در قبال ایران ==
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
|ردیف
|'''ردیف'''
|موضوع توافق یا تعهد
|'''موضوع توافق یا تعهد'''
|'''بازه زمانی'''
|'''بازه زمانی'''
|شرح تعهدات آمریکا
|'''شرح تعهدات آمریکا'''
|نوع اقدام و نقض تعهدات از دیدگاه ایران و ناظران بین‌المللی
|'''نوع اقدام و نقض تعهدات از دیدگاه ایران و ناظران بین‌المللی'''
|-
|-
|۱
|۱
خط ۳۱۴: خط ۳۷۹:
|۲
|۲
|جنگ ایران و عراق
|جنگ ایران و عراق
|۱۹۸۰-۱۹۸۸م
|۱۹۸۰–۱۹۸۸م
|تعهد به بی‌طرفی طبق منشور ملل متحد و قوانین بین‌الملل.
|تعهد به بی‌طرفی طبق منشور ملل متحد و قوانین بین‌الملل.
|ارائه تصاویر ماهواره‌ای، تسهیلات بانکی و قطعات نظامی به رژیم صدام؛ سکوت در برابر استفاده از سلاح‌های شیمیایی علیه ایران.
|ارائه تصاویر ماهواره‌ای، تسهیلات بانکی و قطعات نظامی به رژیم صدام؛ سکوت در برابر استفاده از سلاح‌های شیمیایی علیه ایران.
خط ۳۲۰: خط ۳۸۵:
|۳
|۳
|ایران-کنترا (ماجرای مک‌فارلین)
|ایران-کنترا (ماجرای مک‌فارلین)
|۱۹۸۵-۱۹۸۶م
|۱۹۸۵–۱۹۸۶م
|توافق برای فروش تسلسحات تدافعی در ازای میانجی‌گری ایران در لبنان.
|توافق برای فروش تسلسحات تدافعی در ازای میانجی‌گری ایران در لبنان.
|توقف یک‌جانبه ارسال قطعات و تجهیزات و افشای سیاسی ماجرا که منجر به بن‌بست دیپلماتیک و تشدید بی‌اعتمادی شد.
|توقف یک‌جانبه ارسال قطعات و تجهیزات و افشای سیاسی ماجرا که منجر به بن‌بست دیپلماتیک و تشدید بی‌اعتمادی شد.
خط ۳۲۶: خط ۳۹۱:
|۴
|۴
|قوانین تحریمی (داماتو/آیلسا)
|قوانین تحریمی (داماتو/آیلسا)
|۱۹۹۵-۲۰۱۵م
|۱۹۹۵–۲۰۱۵م
|احترام به اصول تجارت آزاد و قراردادهای پیشین (نظیر قرارداد کونوکو).
|احترام به اصول تجارت آزاد و قراردادهای پیشین (نظیر قرارداد کونوکو).
|وضع تحریم‌های ثانویه که شرکت‌های غیرآمریکایی را از سرمایه‌گذاری در صنایع نفت و گاز ایران منع کرد؛ نقض اصول سازمان تجارت جهانی (WTO).
|وضع تحریم‌های ثانویه که شرکت‌های غیرآمریکایی را از سرمایه‌گذاری در [[صنعت نفت و گاز ایران|صنایع نفت و گاز ایران]] منع کرد؛ نقض اصول [[سازمان تجارت جهانی]] (WTO).
|-
|-
|۵
|۵
|برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)
|برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)
|۲۰۱۵-۲۰۱۸م
|۲۰۱۵–۲۰۱۸م
|لغو تحریم‌های هسته‌ای و تسهیل مراودات بانکی در قبال محدودیت برنامه هسته‌ای ایران.
|لغو تحریم‌های هسته‌ای و تسهیل مراودات بانکی در قبال محدودیت برنامه هسته‌ای ایران.
|خروج یک‌جانبه در می ۲۰۱۸م (بدون مستمسک قانونی) و بازگرداندن تمامی تحریم‌های پیشین علی‌رغم تأییدات مکرر آژانس (IAEA) بر پایبندی ایران.
|خروج یک‌جانبه در می ۲۰۱۸م و بازگرداندن تمامی تحریم‌های پیشین علی‌رغم تأییدات مکرر آژانس (IAEA) بر پایبندی ایران.
|-
|-
|۶
|۶
|سیاست فشار حداکثری
|سیاست فشار حداکثری
|۲۰۱۸-۲۰۲۵م
|۲۰۱۸–۲۰۲۵م
|احترام به حاکمیت ملی و تعهد به عدم استفاده از قوای قهریه (طبق منشور ملل متحد).
|احترام به [[حاکمیت ملی]] و تعهد به عدم استفاده از قوای قهریه (طبق منشور ملل متحد).
|ترور مقامات رسمی (۲۰۲۰م)، اعمال تحریم‌های دارویی و بانکی شدید، و اقدامات نظامی علیه زیرساخت‌های هسته‌ای (۲۰۲۵م)؛ نقض صریح حاکمیت سرزمینی.<ref>[https://farazeenergy.ir/46978/%D8%A8%D8%AF%D8%B9%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7/ آوند، «بدعهدی‌ها و قراردادهای ناتمام آمریکا در رابطه با ایران طی ۴۰ سال گذشته»، وب‌سایت فراز انرژی.]</ref>
|ترور مقامات رسمی (۲۰۲۰م)، اعمال تحریم‌های دارویی و بانکی شدید و اقدامات نظامی علیه زیرساخت‌های هسته‌ای (۲۰۲۵م)؛ نقض صریح حاکمیت سرزمینی.<ref>[https://farazeenergy.ir/46978/بدعهدیها-و-قراردادهای-ناتمام-آمریکا/ آوند، «بدعهدی‌ها و قراردادهای ناتمام آمریکا در رابطه با ایران طی ۴۰ سال گذشته»، وب‌سایت فراز انرژی.]</ref>
|}
|}


== ماهیت مذاکرات ایران و آمریکا  از ۱۳۵۷ش تا ۱۴۰۴ش ==
== چالش‌ها و موانع مذاکرات ==
{| class="wikitable"
کارشناسان و تحلیلگران سیاسی، مهم‌ترین چالش‌های پیش روی مذاکرات ایران و آمریکا را در شش دسته طبقه‌بندی کرده‌اند:
|مقطع زمانی / دولت ایران
* '''تفاوت در رویکرد و اهداف مذاکره:''' آمریکا به‌دنبال پیروزی تبلیغاتی و تحمیل ارادهٔ خود است؛ در حالی که ایران توافقی عادلانه، متوازن و مبتنی بر احترام متقابل برای حفظ منافع ملی خود را می‌خواهد.
|'''موضوع اصلی مذاکره'''
* '''تقابل در نگاه به نظم جهانی:''' آمریکا در پی تضعیف چندجانبه‌گرایی و عقب‌راندن [[چین]] و [[روسیه]] است، اما ایران با همراهی شرکای خود، نظم چندجانبه را مسیری عادلانه‌تر برای مدیریت جهانی می‌داند.
|'''ماهیت ارتباط'''
* '''مسئله مقاومت:''' آمریکا تضعیف [[گفتمان مقاومت]] در [[غرب آسیا]] را در دستور کار دارد، در حالی که ایران حمایت از مقاومت را بخشی از دکترین امنیتی و هویتی خود و حق ملت‌ها می‌داند.
|'''سطح محرمانگی'''
* '''رژیم صهیونیستی:''' حمایت همه‌جانبه [[آمریکا]] از [[رژیم صهیونیستی]] در تضاد با اصل ثابت سیاست خارجی ایران یعنی حمایت از آرمان [[فلسطین]] قرار دارد. نفوذ و نقش مخرب این رژیم در ساختار قدرت آمریکا نیز از موانع جدی است.
|'''مکان مذاکره'''
* '''مداخلات بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای:''' بازیگران متعدد موافق و مخالف توافق، به‌طور مستقیم و غیرمستقیم در روند مذاکرات مداخله می‌کنند. مدیریت این مداخلات برای جلوگیری از تکرار تجربه‌های گذشته که توافقات را برهم زده، ضروری است.
|-
* '''بی‌اعتمادی عمیق ایران به آمریکا:''' سابقهٔ نامطلوب آمریکا در پایبندی به تعهدات، استفاده از عملیات روانی و اعمال فشار همزمان با مذاکره، بی‌اعتمادی عمیقی در ایران ایجاد کرده که تغییر این رویکرد برای دستیابی به توافقی پایدار الزامی است.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/11/19/3511941?ref=shahrekhabar «مذاکرات ایران و آمریکا؛ رویکردها و چالش‌های پیشِرو»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
|دولت موقت (۱۳۵۷-۱۳۵۸)
|از سرگیری روابط و مسائل امنیتی
|مستقیم؛ دیدار بازرگان و برژینسکی
|نیمه‌محرمانه
|الجزایر
|-
|دولت اول (۱۳۵۹)
|حل مسئله تسخیر سفارت (بیانیه الجزایر)
|غیرمستقیم؛ میانجی‌گری الجزایر
|رسمی
|الجزایر
|-
|دولت وقت (۱۳۶۵)
|ماجرای مک‌فارلین (سلاح در برابر گروگان)
|مستقیم و حضوری
|به‌شدت محرمانه
|تهران
|-
|دولت سازندگی (۱۳۷۰)
|تماس تلفنی بوش پدر با دفتر ریاست‌جمهوری
|مستقیم (تلفنی)
|نیمه‌محرمانه
|تماس با تهران
|-
|دولت اصلاحات (۱۳۸۰)
|کنفرانس بُن (مسئله افغانستان)
|غیررسمی و حاشیه‌ای
|نیمه‌محرمانه
|بُن (آلمان)
|-
|دولت نهم/دهم (۱۳۸۶)
|مسائل امنیتی عراق (تیم کاظمی قمی)
|مستقیم
|رسمی و محدود
|بغداد (عراق)
|-
|دولت دهم (۱۳۸۸-۱۳۹۱)
|آغاز فصل نامه‌نگاری‌های اوباما
|مستقیم (مکاتبه‌ای)
|'''محرمانه''' (در زمان ارسال)
|واشینگتن - تهران
|-
|دولت یازدهم (۱۳۹۲-۱۳۹۴)
|مذاکرات هسته‌ای (برجام)
|مستقیم (وزیران خارجه)
|رسمی و علنی
|وین، لوزان، ژنو و نیویورک
|-
|دولت سیزدهم (۱۴۰۰-۱۴۰۳)
|احیای برجام و تبادل زندانیان
|غیرمستقیم (تبادل پیام)
|نیمه‌محرمانه
|مسقط (عمان) و دوحه
|-
|دولت چهاردهم (۱۴۰۴ش)
|تنش‌زدایی پس از درگیری‌های نظامی
|غیرمستقیم (میانجی‌گری عمان)
|رسمی
|مسقط، رم و ژنو
|}


== پانویس ==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}


== منابع ==
== منابع ==
آوند، بابک، «بدعهدی‌ها و قراردادهای ناتمام آمریکا در رابطه با ایران طی ۴۰ سال گذشته»، وب‌سایت فراز انرژی، تاریخ درج مطلب: 27 بهمن 1404ش.
{{آغاز منابع}}
 
* قرآن کریم.
«ایران و آمریکا؛ فراز و فرود یک رابطه ۷۲ ساله» وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: 4 تیر 1404ش.
* «آغاز آتش‌بس دو هفته‌ای آمریکا و ایران؛ ترامپ: به همه اهداف جنگ رسیدیم، پیشنهاد ایران قابل مذاکره است»، وب‌سایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: ۸ آوریل ۲۰۲۶م.
 
* آوند، بابک، «بدعهدی‌ها و قراردادهای ناتمام آمریکا در رابطه با ایران طی ۴۰ سال گذشته»، وب‌سایت فراز انرژی، تاریخ درج مطلب: ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
«بدعهدی آمریکا»، مجلۀ الکترونیکی مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران، شمارۀ 2، 1395ش.
* «افشاگری معاون دفتر دولت شهید رییسی؛ چرا شهریور ۱۴۰۱ توافق نشد؟»، تاریخ درج مطلب: ۳۱ شهریور ۱۴۰۴ش.
 
* «ایران از مذاکرات با آمریکا خارج شد؟»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۴ خرداد ۱۴۰۴ش.
بهرامی، مراد، «روابط ايران و امريكا از آرتور تا ترامپ»، وب‌روزنامۀ اعتماد، تاریخ درج مطلب: 17 آبان 1399ش.
* «ایران و آمریکا؛ فراز و فرود یک رابطه ۷۲ ساله» وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۴۰۴ش.
 
* «بازخوانی جنایت‌های آمریکا علیه ملت ایران؛ از کودتای ۲۸ مرداد تا جنگ تحمیلی ۱۲ روزه»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۷ آبان ۱۴۹۴ش.
«پایان دور دوم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در ژنو / هنوز نتیجه ملموسی به دست نیامده‌است / آیا دور سوم به زودی برگزار خواهد شد؟»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 28 بهمن 1404ش.
* «بدعهدی آمریکا»، مجلهٔ الکترونیکی مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران، شمارهٔ ۲، ۱۳۹۵ش.
 
* بهرامی، مراد، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، وب‌روزنامهٔ اعتماد، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آبان ۱۳۹۹ش.
«پایان مذاکرات ایران - امریکا در عمان / عراقچی: شروع خوبی بود ؛ تفاهم برای ادامه مذاکرات / وزیر خارجه عمان: مذاکرات، جدی بود»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 17 بهمن 1404ش.
* «ترامپ: پیشنهاد ۱۰ بندی ایران مبنای مذاکرات صلح خواهد بود+ خلاصه طرح ۱۰ ماده ای ایران»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش.
 
* «پاسخ ایران به متجاوزان و حمله دشمن به نقاطی از کشور/ اعلام ۴۰ روز عزای عمومی در پی شهادت رهبر انقلاب/ تشکیل شورای رهبری به زودی»، خبرگزاری کار ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
«تایم لاین مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا از سال ۱۳۳۳ تا کنون»، وب‌سایت یواس فاکت، تاریخ بازدید: 4 اسفند 1404ش.
* «پایان دور دوم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در ژنو / هنوز نتیجه ملموسی به دست نیامده است / آیا دور سوم به زودی برگزار خواهد شد؟»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۸ بهمن ۱۴۰۴ش.
 
* «پایان مذاکرات ایران - آمریکا در عمان / عراقچی: شروع خوبی بود؛ تفاهم برای ادامه مذاکرات / وزیر خارجه عمان: مذاکرات، جدی بود»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
«تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 4 آذر 1403ش.
* «تاریخ مذاکرات ایران و آمریکا: از خاتمی تا کنون؟»، انصاف نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲ مهر ۱۳۸۸ش
 
* «تایم لاین مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا از سال ۱۳۳۳ تا کنون»، وب‌سایت یواس فاکت، تاریخ بازدید: ۴ اسفند ۱۴۰۴ش.
حبیبی، حمید، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردى یا تاکتیکى»، مجلۀ حصون، شمارۀ 13، 1386ش.
* «تحلیل استراتژی مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا: فرصت‌ها و چالش‌ها در مسیر توافق بر پایه منافع ملی»، وب‌سایت اندیشکده روابط بین‌الملل، تاریخ درج مطلب: ۲۶ فرودین ۱۴۰۴ش.
 
* «تحلیل جامعه‌شناختی مذاکرات ایران و آمریکا: نظام اجتماعی در آستانه تحول»، پایگاه اطلاع‌رسانی مزرعه سبز، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۴۰۴ش.
«مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلا به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما... | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، وب‌سایت اقتصاد نیوز، تاریخ درج مطلب: 17 بهمن 1404ش.
* «ترامپ به دیپلماسی و مردم آمریکا خیانت کرد»، نور نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۳ اسفند ۱۴۰۴ش.
 
* «تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۴۰۳ش.
«مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیت‌الله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: 23 فروردین 1404ش.
* «چرا ایران وارد مذاکرات شد؟»، خبرگزاری تحلیلی ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۴ فروردین ۱۴۰۴ش.
 
* «چرا دشمنی آمریکا با جمهوری اسلامی، ریشه‌ای و اصولی است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۵ بهمن ۱۴۰۴ش.
منصوریان، ناصرعلی، «دیوان داوری دعاوی ایران - امریکا مظهر برخورد دو تمدن در عرصه حقوقی»، مجلۀ پژوهش حقوق و سیاست، شمارۀ 5، 1380ش.
* حبیبی، حمید، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردی یا تاکتیکی»، مجلهٔ حصون، شمارهٔ ۱۳، ۱۳۸۶ش.
 
* «دو روایت از حضور روحانی در ماجرای‬ مک فارلین»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۴ خرداد ۱۳۹۳ش.
منصوری، جواد، «بدعهدی آمریکا به ایران در بیانیه‌های الجزایر»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران، تاریخ درج مطلب: تاریخ بازدید: 2 بهمن 1404ش.
* «روایت باقری‌کنی از علت برهم خوردن مذاکرات احیای برجام در دولت رئیسی»، تاریخ درج مطلب: ۴ خرداد ۱۴۰۴ش.
 
* «رهبر انقلاب: اختلاف جمهوری اسلامی و آمریکا، ذاتی است و نه تاکتیکی»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آبان ۱۴۰۴ش.
«نگاهی به تاریخچه مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و امریکا از سال 1979»، وب‌سایت مدیست نیوز، تاریخ درج مطلب: 11 آوریل 2025م.
* شروط ۹ گانه برجامی که هرگز به آنها عمل نشد»، وب‌سایت روزنامه کیهان، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مهر ۱۳۹۹ش
 
* عباسی سمنانی، «موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در مناسبات قدرت منطقه‌ای و جهان»، مجلهٔ سپهر، شمارهٔ ۸۶، ۱۳۹۲ش.
«وزیر خارجه عمان: مذاکرات ایران و آمریکا دوستانه بود / از همکاری شان برای رسیدن به صلح سپاسگزارم»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 23 فروردین 1404ش.
* «عراقچی: برای مذاکرات عادلانه و منصفانه آماده‌ایم؛ هرگز دربارهٔ مسائل دفاعی مذاکره نمی‌کنیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۴ش.
 
* «کودتای ۲۸ مرداد؛ درسی تاریخی برای امروز ایران»، وب‌سایت دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری، تاریخ درج مطلب: ۲۸ مرداد ۱۴۰۴ش.
«5 تاریخ مهم در مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا | هدیه خاص رئیس جمهور آمریکا برای سران سه قوه»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: 20 فروردین 1404ش.
* «ماجرای مذاکره مستقیم ایران و آمریکا در دولت رئیسی چه بود؟»، وب‌سایت خبر فوری، تاریخ درج مطلب: ۳ بهمن ۱۴۰۳ش.
* «مذاکرات اسلام‌آباد پایان یافت؛ زیاده‌خواهی آمریکا مانع دست یابی به توافق شد»، وب‌سایت نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «مذاکرات ایران و آمریکا در پاکستان»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، اقتصاد نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
* «مذاکرات ایران و آمریکا؛ رویکردها و چالش‌های پیشِرو»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ش.
* «مرحله دوم از دور سوم مذاکرات هسته‌ای در ژنو به پایان رسید + فیلم»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیت‌الله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۴ش.
* «منازعه تمدنی ما و آمریکا»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آبان ۱۴۰۴ش.
* منصوریان، ناصرعلی، «دیوان داوری دعاوی ایران - آمریکا مظهر برخورد دو تمدن در عرصه حقوقی»، مجلهٔ پژوهش حقوق و سیاست، شمارهٔ ۵، ۱۳۸۰ش.
* منصوری، جواد، «بدعهدی آمریکا به ایران در بیانیه‌های الجزایر»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران، تاریخ بازدید: ۲ بهمن ۱۴۰۴ش.
* «نامه رهبر انقلاب به رئیس‌جمهور دربارهٔ الزامات اجرای برجام»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مهر ۱۳۹۴ش.
* نظری، فریبا، «نگاهی بر بازتاب مذاکرات ایران و آمریکا در جامعه»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران، تاریخ بازدید: ۸ بهمن ۱۴۰۴ش.
* «نگاهی به تاریخچه مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا از سال ۱۹۷۹»، مدیست نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آوریل ۲۰۲۵م.
* «وزیر خارجه عمان: مذاکرات ایران و آمریکا دوستانه بود / از همکاری شان برای رسیدن به صلح سپاسگزارم»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۴ش.
* «۵ تاریخ مهم در مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا | هدیه خاص رئیس‌جمهور آمریکا برای سران سه قوه»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۰ فروردین ۱۴۰۴ش.
{{پایان منابع}}

نسخهٔ کنونی تا ۲۵ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۵۷

مذاکرات ایران و آمریکا
حضور جواد ظریف، حسین فریدون و جان کری در مذاکرات هسته‌ای وین
حضور جواد ظریف رئیس تیم مذاکره‌کننده ایران، حسین فریدون برادر حسن روحانی، و جان کری رئیس تیم مذاکره‌کننده آمریکا در مذاکرات هسته‌ای وین


مذاکرات ایران و آمریکا؛ روابط دیپلماتیک و گفت‌وگوهای سیاسی میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا.

مذاکرات ایران و آمریکا به مجموعه‌ای از تعاملات دیپلماتیک میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا پس از انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ش اطلاق می‌شود که به‌طور عمده بر برنامه هسته‌ای ایران و رفع تحریم‌های شورای امنیت و آمریکا تمرکز داشته است. روابط دو کشور که پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش به سلطهٔ همه‌جانبهٔ آمریکا منجر شده بود، با وقوع انقلاب ۱۳۵۷ش و تسخیر سفارت آمریکا در ۱۳۵۸ش قطع شد. این گفت‌وگوها در دهه‌های اخیر نقاط عطفی چون عهدنامه الجزایر، ماجرای مک‌فارلین و توافق برجام را پشت سر گذاشته، اما همواره با بی‌اعتمادی عمیق تاریخی و تضادهای هویتی روبه‌رو بوده است. این فرایند در ۱۴۰۴ش به‌دنبال حملات نظامی به تأسیسات هسته‌ای و وقوع درگیری‌های مستقیم که منجر به شهادت مقامات عالی‌رتبه ایران از جمله آیت‌الله علی خامنه‌ای رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران شد، به بن‌بست کامل و بحرانی بی‌سابقه منتهی شد. در نهایت پس از جنگ ۴۰ روزه آمریکا و اسرائیل با ایران، دور دیگری از مذاکرات در فرودین ۱۴۰۵ش با وساطت پاکستان و در پایتخت این کشور برگزار شد ولی به نتیجه نرسید.

معرفی

مذاکرات ایران و آمریکا به مجموع تعاملات دیپلماتیک میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحدهٔ آمریکا اطلاق می‌شود که از زمان پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون در اشکال مختلف مستقیم و غیرمستقیم، رسمی و غیررسمی و در سطوح گوناگون از مذاکرات کارشناسی تا تماس‌های مقامات عالی دو کشور جریان داشته است. ماهیت این مذاکرات به‌طور عمده معطوف به موضوعات اختلاف‌برانگیز دوجانبه از جمله برنامهٔ هسته‌ای ایران، تحریم‌های اقتصادی، مسائل منطقه‌ای و امنیتی و موارد مرتبط با اعتمادسازی متقابل بوده است.[۱] کارشناسان ویژگی بارز این تعاملات را وجود بی‌اعتمادی عمیق تاریخی میان دو طرف، نوسان میان تنش و گفت‌وگو و اثرپذیری شدید از تحولات داخلی هر دو کشور و رویدادهای بین‌المللی توصیف کرده‌اند. این مذاکرات اغلب با میانجی‌گری کشورهای ثالث و بیشتر غیر مستقیم و در فضایی از تهدیدات طرف آمریکایی، اما با هدف دستیابی به توافقات محدود یا چارچوب‌هایی برای مدیریت بحران‌های بین دو طرف صورت پذیرفته است.[۲]

تاریخچه

پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران

روابط ایران و آمریکا پیش از انقلاب اسلامی از سه دوره متمایز عبور کرد:

  1. دورهٔ روابط تشریفاتی که نخستین سفیر آمریکا در دوم اسفند ۱۲۶۱ش وارد ایران شد؛
  2. دورهٔ گسترش نفوذ از ۱۳۲۱ تا ۱۳۳۲ش؛
  3. دورهٔ تسلط همه‌جانبه از ۱۳۳۳ تا ۱۳۵۷ش.[۳]

نقطه عطف این روابط، اولتیماتوم اتمی ترومن به استالین در اول فروردین ۱۳۲۵ش برای تخلیهٔ آذربایجان دانست که نخستین گام جدی آمریکا در جابه‌جایی تسلط سیاسی، نظامی و اقتصادی به‌جای انگلستان در ایران بود. پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش با دخالت سازمان سیا، دورهٔ تسلط همه‌جانبه آمریکا بر ایران آغاز شد. در این دوره، ایران به پیمان بغداد (بعداً سنتو) پیوست، مستشاران نظامی آمریکایی در ارتش و ساواک مستقر شدند و ایستگاه‌های شنود برای رصد تحولات شوروی در شمال ایران پدید آمدند.[۴]

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، روابط دو کشور با سفر محمدرضاشاه به آمریکا و تسخیر سفارت آمریکا مشهور به لانه جاسوسی در ۱۳ آبان ۱۳۵۸ش و قطع روابط دیپلماتیک در فروردین ۱۳۵۹ش وارد مرحله جدیدی شد.[۵] نخستین مذاکرهٔ مستقیم پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در حاشیهٔ مراسم استقلال الجزایر (۱۰ آبان ۱۳۵۸ش) میان مهدی بازرگان و ابراهیم یزدی با زبیگنیو برژینسکی انجام شد.[۶] این دیدار محرمانه به‌دلیل ورود شاه به آمریکا، خشم افکار عمومی را برانگیخت و چند روز بعد به تسخیر سفارت آمریکا انجامید که انقلاب دوم نام گرفت.[۷]

عهدنامه الجزایر

پس از یک‌سال‌ونیم بحران، در ۲۹ دی ۱۳۵۹ش با میانجی‌گری الجزایر، عهدنامه الجزایر میان ایران و آمریکا منعقد شد که به آزادی ۵۲ گروگان و آزادسازی اموال مسدودشدهٔ ایران انجامید.[۸] همچنین دادگاه داوری دعاوی ایران و آمریکا در لاهه تشکیل شد.[۹]

ماجرای مک‌فارلین و مذاکرات دهه ۱۳۶۰ش

مک‌فارلین در ۱۹۸۳ میلادی
مک‌فارلین در ۱۹۸۳م

در خرداد ۱۳۶۵ش رابرت مک‌فارلین، مشاور امنیت ملی آمریکا، با هواپیمای حامل سلاح وارد تهران شد تا برای آزادی گروگان‌های آمریکایی در لبنان و تجدید روابط مذاکره کند. هیئت آمریکایی هدایایی از جمله کلت و کیک کلید به نشانهٔ گشایش روابط همراه داشت، اما با مخالفت امام خمینی، هیچ مقام عالی‌رتبه‌ای با آنان دیدار نکرد و هیئت پس از چهار روز بدون نتیجه بازگشت. این ماجرا بعدها به ایران‌گیت معروف شد.[۱۰] بااین حال برخی رسانه‌ها معتقدند حسن روحانی با نظارت اکبر هاشمی رفسنجانی به‌صورت مخفیانه با مک‌فارلین مذاکراتی داشته است.[۱۱]

دوران دولت اکبر هاشمی رفسنجانی

در دوره‌ای از روابط میان سران دو کشور، تماس تلفنی جرج بوش با دفتر ریاست‌جمهوری ایران یکی از مشهورترین تعاملات گزارش شده است. بر اساس خاطرات و خطبه‌های نماز جمعه هاشمی رفسنجانی، در این واقعه فرد دیگری با جعل هویت رئیس‌جمهور با بوش گفت‌وگو کرده بود. علاوه بر این مورد، انجام مذاکرات محرمانه متعدد میان نمایندگان طرفین در این بازه زمانی، در نهایت منجر به آزادی گروگان‌های آمریکایی در لبنان شد.[۱۲]

دوران دولت سید محمد خاتمی

در دورهٔ ریاست‌جمهوری سید محمد خاتمی و بیل کلینتون، فضایی از تنش‌زدایی و امید به بهبود روابط ایران و آمریکا شکل گرفت. دولت آمریکا با ابراز تأسف از مداخلات گذشته از جمله کودتای ۲۸ مرداد، کاهش تحریم‌ها و قراردادن نام سازمان مجاهدین خلق در لیست گروه‌های تروریستی، گام‌هایی برای جلب اعتماد ایران برداشت. با این حال، ایران به‌دلیل بی‌اعتمادی عمیق به صداقت آمریکا، پاسخ مثبتی به این اقدامات نداد. این روند نیمه‌کاره سرانجام با روی کار آمدن جورج دبلیو بوش و اتخاذ راهبرد تغییر رژیم ایران، به‌کلی متوقف شد.[۱۳]

دوران دولت احمدی‌نژاد

در دورهٔ ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد و جورج دبلیو بوش، برنامه هسته‌ای ایران به کانون اصلی مناقشه تبدیل شد و روابط دو کشور به‌شدت رو به تیرگی نهاد. با وجود این، نیازهای امنیتی مشترک در عراق، دو طرف را به چند دور مذاکره مستقیم در بغداد کشاند که با خط قرمز صریح ایران مبنی بر محدودیت گفت‌وگوها به موضوع امنیت عراق همراه بود. با این حال، این مذاکرات به‌دلیل رفتار متناقض آمریکا که از یک‌سو پای میز مذاکره می‌نشست و از سوی دیگر به کنسولگری ایران در اربیل یورش می‌برد و نیز پافشاری واشینگتن بر تأمین یک‌جانبهٔ اهداف خود، بدون دستاورد ملموسی به بن‌بست رسید. این دوران مصادف با تشدید تحریم‌ها و تصویب قطعنامه‌های شورای امنیت علیه ایران بود.[۱۴]

باراک اوباما در دوران ریاست‌جمهوری آمریکا، با ارسال چهار نامه رسمی به رهبری ایران، تغییر تاکتیک به تعامل دیپلماتیک را نشان داد. آیت‌الله خامنه‌ای، دومین رهبر انقلاب اسلامی ایران، با استعاره «پنجه چدنی زیر دستکش مخملی» پاسخ داد و حمایت آمریکا از حوادث ۱۳۸۸ش را نافی صداقت این نامه‌ها دانست؛ اما این مکاتبات زمینهٔ مذاکرات جدی‌تر را فراهم کرد.[۱۵]

دوران دولت حسن روحانی

وزرای خارجه ایران و ۱+۵ در مذاکرات هسته‌ای لوزان
وزرای خارجه ایران و ۱+۵ در مذاکرات هسته‌ای لوزان

با پیروزی حسن روحانی در انتخابات ریاست‌جمهوری و انتقال پرونده هسته‌ای از شورای عالی امنیت ملی به وزارت خارجه، روند حل‌وفصل پروندهٔ هسته‌ای ایران با گروه ۱+۵ شتاب گرفت. گفت‌وگوها در چندین دور در شهرهای وین، لوزان و ژنو جریان داشت. دور نهایی مذاکرات از ۶ تیر ۱۳۹۴ش (۲۷ ژوئن ۲۰۱۵م) در هتل کوبورگ وین با حضور محمدجواد ظریف، جان کری و هیئت‌های کارشناسی آغاز شد. سرانجام در تاریخ ۲۳ تیر ۱۳۹۴ش (۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵م)، توافق جامع هسته‌ای موسوم به برنامهٔ جامع اقدام مشترک (برجام) میان ایران، اتحادیه اروپا و گروه ۱+۵ منعقد شد.[۱۶] سید علی خامنه‌ای، دومین رهبر ایران، در ادامه طی فرایند قانونی تصویب و اجرای برجام، شروطی را به شرح زیر به رئیس‌جمهور ابلاغ کرد. برخی منتقدان بر این باورند که اجرای برجام نتوانست شروط رهبر ایران را تأمین کند.[۱۷]

ردیف موضوع اصلی شرح شرط و الزامات
۱ لغو تحریم‌ها و تضمین کتبی لزوم ارائه تضمین‌های قوی از جمله اعلام کتبی رئیس‌جمهور آمریکا و اتحادیه اروپا مبنی بر لغو کامل تحریم‌ها؛ هرگونه اظهار بر باقی ماندن ساختار تحریم‌ها نقض برجام است.
۲ منع وضع تحریم‌های جدید در طول ۸ سال، وضع هرگونه تحریم در هر سطح و به هر بهانه‌ای (تروریسم و حقوق بشر) نقض برجام است و دولت موظف به توقف فعالیت‌ها است.
۳ پرونده PMD اقدامات اجرایی بندهای بعدی تنها زمانی آغاز می‌شود که آژانس، پایان پرونده موضوعات حال و گذشته (PMD) را اعلام کند.
۴ نوسازی رآکتور اراک نوسازی رآکتور اراک با حفظ هویت آب سنگین، تنها پس از انعقاد قرارداد قطعی و مطمئن دربارهٔ طرح جایگزین و کسب تضمین کافی آغاز شود.
۵ تبادل اورانیوم معاملهٔ اورانیوم غنی‌شده در برابر کیک زرد با دولت خارجی باید تدریجی، در دفعات متعدد و همراه با قرارداد مطمئن و تضمین کافی باشد.
۶ طرح توسعه صنعت هسته‌ای تهیه طرح توسعه میان‌مدت برای رسیدن به ۱۹۰ هزار سو ظرف ۱۵ سال و بررسی و تصویب دقیق آن در شورای عالی امنیت ملی.
۷ تحقیق و توسعه (R&D) سازمان انرژی اتمی باید تحقیق و توسعه را به‌گونه‌ای مدیریت کند که در پایان دورهٔ ۸ ساله، هیچ کمبود فناوری برای غنی‌سازی مورد قبول در برجام وجود نداشته باشد.
۸ تفسیر متون ابهام‌آمیز در موارد ابهام در سند برجام، تفسیر طرف مقابل قابل قبول نیست و مرجع اصلی، متن مذاکرات است.
۹ هیئت نظارت بر اجرای برجام تشکیل یک هیئت قوی و هوشمند در شورای عالی امنیت ملی برای رصد دقیق پیشرفت کارها، انجام تعهدات طرف مقابل و جلوگیری از فریب‌کاری.[۱۸]

خروج آمریکا از برجام

دونالد ترامپ در اردیبهشت ۱۳۹۷ش ضمن بد دانستن توافق برجام از آن خارج شد و سیاست فشار حداکثری را در پیش گرفت. ایران، متقابلاً درخواست‌های مذاکره مجدد را رد کرد. پس از آن، با روی کارآمدن جو بایدن، مذاکرات غیرمستقیم در وین با میانجی‌گری اروپا آغاز شد؛ اما به‌دلیل اختلاف بر سر رفع تحریم‌ها و تضمین‌ها به نتیجه نرسید.[۱۹]

دوران دولت سیدابراهیم رئیسی

مذاکرات احیای برجام و رفع تحریم‌ها در دستور کار دولت سید ابراهیم رئیسی نیز قرار داشت.[۲۰] بر اساس منابع ارائه شده، مذاکرات دولت سیزدهم برای احیای برجام در دو مقطع حساس با وجود نزدیکی به توافق، به‌دلیل تحولات داخلی و منطقه‌ای با بن‌بست مواجه شد:

  • وقوع اغتشاشات سال ۱۴۰۱ش ایران: در حالی که مذاکرات برای احیای برجام در جریان بود، بروز اغتشاشات سال ۱۴۰۱ش باعث تغییر رویکرد طرف‌های غربی شد. طبق منابع، کشورهای غربی با مشاهده این ناآرامی‌ها، با طمع به براندازی نظام جمهوری اسلامی ایران و امید به تغییر ساختار سیاسی، میز مذاکرات را ترک کردند که این امر منجر به عدم موفقیت نهایی در آن مقطع شد.[۲۱]
  • عملیات ۷ اکتبر ۲۰۲۳م و لغو نشست نهم اکتبر: دومین مقطع ناکامی مذاکرات به تحولات منطقه در سال ۱۴۰۲ش بازمی‌گردد. گزارش‌ها حاکی از آن است که مذاکرات احیای برجام میان علی باقری کنی و برت مک‌گورک (نماینده آمریکا) تنها چند هفته پیش از عملیات ۷ اکتبر مشهور به طوفان الاقصی، در کشور عمان نهایی شده بود. قرار بود طرفین در تاریخ ۹ اکتبر (دو روز پس از شروع عملیات حماس) با یکدیگر دیدار کنند تا مراحل نهایی را طی کنند. به‌گفتهٔ محمدجواد ظریف، وقوع عملیات ۷ اکتبر باعث شد این جلسه برگزار نشود و فرایند مذاکرات، نافرجام بماند.[۲۲]

دوران دولت مسعود پزشکیان

اولین تصاویر ماهواره ای از نطنز بعد از حمله آمریکا تیر ۱۴۰۴ش
اولین تصاویر ماهواره ای از نطنز بعد از حمله آمریکا تیر ۱۴۰۴ش

پس از شروع ریاست‌جمهوری ترامپ و اظهارات رسمی او دربارهٔ مذاکره جامع با ایران، با وجود مخالفت‌هایی که در ابتدای دولت مسعود پزشکیان برای مذاکره مجدد وجود داشت، مقامات ایران در پی نامه ترامپ و عقب‌نشینی ظاهری آمریکا از موضوعات موشکی و منطقه‌ای، مذاکرات غیرمستقیمی را در عمان صرفاً بر محور موضوع هسته‌ای آغاز کرد. به‌گفتهٔ مقامات ایرانی، هدف ایران خنثی‌سازی فریب افکار عمومی و کنترل رژیم صهیونیستی بود.[۲۳] با میانجی‌گری عمان پنج دور مذاکره شامل سه دور در مسقط و دو دور در رم، برگزار شد. هیئت‌های ایران به ریاست سید عباس عراقچی و آمریکا به سرپرستی ویتکاف با وساطت بدر البوسعیدی پیام‌ها را تبادل کردند. محور گفت‌وگوها بازگشت به تعهدات هسته‌ای و رفع تحریم‌ها بود؛ اما با حملهٔ رژیم صهیونیستی به تأسیسات هسته‌ای ایران در خرداد ۱۴۰۴ش، شروع جنگ دوازه روزه اسرائیل با ایران و حمله آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران، مذاکرات متوقف شد.[۲۴] منابع غربی بعدها فاش کردند این مذاکرات فریب دیپلماتیک و پوششی برای آمادگی اسرائیل جهت حمله به ایران و ترور فرماندهان و دانشمندان هسته‌ای بوده است.[۲۵]

در بهمن ۱۴۰۴ش با درخواست‌های همراه با تهدید ترامپ و وساطت کشورهای منطقه، دور دیگری از مذاکرات شروع شد. مقامات ایرانی بازگشت به میز را مشروط به احترام متقابل و کنار گذاشتن زیاده‌خواهی و محدود به مسائل هسته‌ای دانستند.[۲۶] مذاکرات در ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش در مسقط[۲۷] و دور دوم در ۲۸ بهمن[۲۸] و دور سوم در ۷ اسفند ۱۴۰۴ش در ژنو برگزار شد که در آن ایران بر حق غنی‌سازی هسته‌ای در ازای لغو تحریم‌ها تأکید کرد.[۲۹] این مذاکرات نیز به‌دلیل حملهٔ مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در تاریخ ۹ اسفند ۱۴۰۴ش که منجر به ترور و شهادت برخی مقامات ایرانی به‌ویژه سید علی خامنه‌ای، متوقف گشت.[۳۰] وزیر خارجه ایران این اقدام را بمباران میز مذاکره و خیانت ترامپ به دیپلماسی نامید که عملاً به‌معنای پایان قطعی گفت‌وگوها بود.[۳۱]

بعد از گذشت ۴۰ روز از جنگ رمضان، در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش با وساطت پاکستان، آتش‌بس ۲ هفته‌ای برقرار شد.[۳۲] بر اساس گزارش رسانه‌ها، توافق آتش‌بس موقت پس از آن بود که دونالد ترامپ شروط ده‌گانه ایران را پذیرفت. این شروط عبارتند از:

  • تعهد اصولی آمریکا بر عدم تجاوز مجدد به ایران؛
  • استمرار کنترل ایران بر تنگه هرمز؛
  • پذیرش غنی‌سازی؛
  • رفع همه تحریم‌های اولیه؛
  • رفع همه تحریم‌های ثانویه؛
  • خاتمه تمامی قطعنامه‌های شورای امنیت؛
  • خاتمه تمامی قطعنامه‌های شورای حکام؛
  • پرداخت خسارت ایران؛
  • خروج نیروهای رزمی آمریکا از منطقه؛
  • توقف جنگ در همه جبهه‌ها از جمله علیه مقاومت اسلامی لبنان.[۳۳]

در ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ش هیئت جمهوری اسلامی ایران، شامل محمد باقر قالیباف، سید عباس عراقچی و علی باقری کنی و هیئت آمریکایی شامل جی دی ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، در اسلام‌آباد پاکستان به‌صورت مسقتیم مذاکره کردند.[۳۴] این مذاکرات از ظهر روز شنبه ۲۲ فروردین تا بامداد یکشنبه ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ش ادامه یافت اما به‌دلیل آنچه رسانه‌ها زیاده‌خواهی هیئت آمریکایی خواندند، به نتیجه نرسید و هیئت‌های دو طرف به کشورهای خود برگشتند.[۳۵]

تقویم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا

سال میلادی تاریخ شمسی رویداد کلیدی شرح مختصر واقعه طبق مستندات
۱۹۵۷م ۱۳۳۳ش توافق اتم برای صلح امضای قرارداد همکاری هسته‌ای غیرنظامی در دولت آیزنهاور و تعهد آمریکا به تأمین رآکتور و سوخت.
۱۹۶۷م ۱۳۴۶ش ارسال رآکتور تهران تحویل رآکتور ۵ مگاواتی تحقیقاتی به تهران و تأمین سوخت با غنای ۹۳درصد توسط آمریکا.
۱۹۷۰م ۱۳۴۹ش پیوستن به NPT امضای پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای و رسمیت عضویت ایران در آژانس (IAEA).
۱۹۷۴م ۱۳۵۳ش تاسیس سازمان انرژی اتمی بنیان‌گذاری سازمان توسط محمدرضاشاه و اعلام برنامهٔ ساخت ۲۳ نیروگاه هسته‌ای.
۱۹۷۹م ۱۳۵۸ش توقف فعالیت‌ها پیروزی انقلاب و توقف پروژه‌ها توسط غرب؛ مخالفت اولیهٔ دولت انقلابی با نیروگاه‌های هسته‌ای.
۲۰۰۲م ۱۳۸۱ش افشاگری مجاهدین خلق ادعای ساخت تأسیسات مخفی در نطنز و اراک و آغاز بحران هسته‌ای در سطح بین‌المللی.
۲۰۰۳م ۱۳۸۲ش اولین تعلیق داوطلبانه تصویب قطعنامه شورای حکام و توافق ایران با تروئیکای اروپایی برای توقف غنی‌سازی.
۲۰۰۵م ۱۳۸۴ش تحریم‌های دستور ۱۳۳۸۲ صدور دستور انسداد دارایی‌های نهادهای ایرانی توسط جرج بوش به اتهام اشاعه تسلیحات.
۲۰۰۶م ۱۳۸۴–۸۵ش آغاز غنی‌سازی و قطعنامه ۱۷۳۷ اعلام اولین غنی‌سازی ۳٫۵درصد در نطنز؛ صدور قطعنامهٔ تحریمی شورای امنیت سازمان ملل.
۲۰۰۶م ۱۳۸۵ش نامه احمدی‌نژاد به بوش ارسال نامه ۱۸ صفحه‌ای برای کاهش تنش؛ همزمان با تصویب قانون حمایت از مخالفان در کنگرهٔ آمریکا.
۲۰۰۷م ۱۳۸۶ش گزارش اطلاعات ملی آمریکا انتشار گزارش NIE مبنی بر اینکه ایران برنامه تسلیحاتی خود را در سال ۲۰۰۳م متوقف کرده است.
۲۰۰۸م ۱۳۸۶ش قطعنامه ۱۸۰۳ تشدید تحریم‌ها علیه اقتصاد ایران و کنترل صادرات کالاهای با مصرف دوگانه.
۲۰۰۹م ۱۳۸۸ش تغییر رویکرد اوباما اعلام آمادگی دولت جدید آمریکا برای مذاکره و انجام نخستین گفت‌وگوی دوجانبه در ژنو.
۲۰۰۹م ۱۳۸۸ش استاکس‌نت و فوردو افشای تأسیسات فوردو؛ حمله سایبری آمریکا به نطنز و اخلال در کار سانتریفیوژها.
۲۰۱۰م ۱۳۸۸–۸۹ش قطعنامه ۱۹۲۹م رد بیانیه تبادل سوخت تهران توسط آمریکا و وضع سنگین‌ترین تحریم‌ها علیه ایران.
۲۰۱۱م ۱۳۹۰ش گزارش ادعایی پارچین ادعای آژانس دربارهٔ ابعاد نظامی (PMD) و آزمایش‌های انفجاری در سایت پارچین.
۲۰۱۲م ۱۳۹۱ش مذاکرات آلماتی و مسکو مذاکرات فشرده ایران و ۵+۱؛ تعدیل جزئی مواضع طرفین در مورد غنی‌سازی ۲۰درصد.
۲۰۱۳م ۱۳۹۲ش توافق موقت ژنو تماس تلفنی اوباما و روحانی؛ امضای برنامه اقدام مشترک (JPOA) و لغو محدود تحریم‌ها.
۲۰۱۴م ۱۳۹۳ش مذاکرات مسقط دیدار مستقیم ظریف و کری در عمان برای شکستن بن‌بست‌های فنی توافق جامع.
۲۰۱۵م ۱۳۹۴ش برجام (JCPOA) دستیابی به توافق جامع هسته‌ای؛ پذیرش محدودیت‌های بلندمدت در قبال لغو تحریم‌ها.
۲۰۱۶م ۱۳۹۴–۹۵ش روز اجرا و لغو تحریم‌ها تایید آژانس و لغو تحریم‌های هسته‌ای توسط اوباما؛ همزمان با تحریم‌های موشکی جدید.
۲۰۱۶م ۱۳۹۵ش چالش‌های پسابرجام ادعای سیف مبنی بر دستاورد «تقریباً هیچ»؛ موضع آیت‌الله خامنه‌ای دربارهٔ آتش‌زدن برجام در صورت نقض.
۲۰۱۷م ۱۳۹۶ش روی کار آمدن ترامپ آغاز تاییدهای «با اکراه» پایبندی ایران و سپس تصویب قانون مقابله با فعالیت‌های بی‌ثبات‌کننده.
۲۰۱۸م ۱۳۹۷ش خروج آمریکا از برجام فرمان ترامپ برای خروج از توافق و آغاز سیاست فشار حداکثری و تحریم‌های نفتی.
۲۰۱۸م ۱۳۹۷ش شکایت به دیوان لاهه صدور قرار موقت دیوان عالی بین‌المللی به نفع ایران برای رفع تحریم اقلام بشردوستانه.
۲۰۱۹م ۱۳۹۸ش کاهش تعهدات ایران آغاز گام‌های پنج‌گانه ایران در پاسخ به تحریم‌ها؛ عبور از سقف غنی‌سازی ۳٫۶۷درصد.
۲۰۲۰م ۱۳۹۸ش گام نهایی و ترور سردار سلیمانی لغو تمامی محدودیت‌های عملیاتی برجام توسط ایران پس از ترور قاسم سلیمانی فرمانده نیروی سپاه قدس توسط آمریکا.
۲۰۲۰م ۱۳۹۹ش حادثه نطنز و ترور فخری‌زاده انفجار در مرکز مونتاژ سانتریفیوژ؛ ترور دانشمند هسته‌ای و تصویب قانون اقدام راهبردی مجلس.
۲۰۲۱م ۱۴۰۰ش مذاکرات احیا در وین آغاز مذاکرات در دولت بایدن برای بازگشت به برجام و غنی‌سازی ۶۰درصد توسط ایران.
۲۰۲۱م خرداد ۱۴۰۰ش پایان دور پنجم مذاکرات اتمام دور پنجم مذاکرات وین و ابراز خوش‌بینی به حصول توافق در دورهای آتی.[۳۶]
۲۰۲۵م اسفند ۱۴۰۳ش نامه ترامپ و پیشنهاد مذاکره ۶۰ روزه دونالد ترامپ با ارسال نامه‌ای به تهران، پیشنهاد مذاکرات جدید با مهلت ۶۰ روزه را مطرح کرد. مذاکرات غیررسمی در عمان و ایتالیا آغاز شد. ترامپ مدعی نزدیکی به توافق شد و به اسرائیل هشدار داد، اما تهران بر حق غنی‌سازی اصرار داشت.[۳۷]
۲۰۲۵م خرداد ۱۴۰۴ش جنگ ۱۲ روزه و توقف مذاکرات در حالی که طرفین آماده دور ششم مذاکرات بودند، حملات اسرائیل به ایران در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش آغاز شد که منجر به توقف کامل فرایند دیپلماتیک و لغو موقت گفت‌وگوها شد.
۲۰۲۵م ۱ تیر ۱۴۰۴ش آغاز حمله هوایی آمریکا به ایران در بامداد یکشنبه، آمریکا با هدف قرار دادن تأسیسات هسته‌ای کلیدی در فردو، نطنز و اصفهان، موج جدیدی از درگیری را آغاز کرد. واشینگتن دلیل این حمله را دفاع از اسرائیل و نگرانی‌های امنیتی عنوان کرد.
۲۰۲۵م ۲ تیر ۱۴۰۴ش حمله تلافی‌جویانه ایران به پایگاه آمریکا در قطر در پاسخ به حملات هوایی، ایران در غروب دوشنبه حملات موشکی/پهپادی را به پایگاه هوایی العدید در قطر (محل استقرار نیروهای آمریکایی) انجام داد.
۲۰۲۶م ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش ازسرگیری مذاکرات مسقط (پس از جنگ) اولین دور مذاکرات غیرمستقیم پس از درگیری‌های نظامی با میانجی‌گری عمان و ایتالیا برگزار شد. آمریکا بر غنی‌سازی صفر و موضوعات موشکی تأکید داشت، اما ایران غنی‌سازی صفر را خط قرمز خود اعلام کرد.[۳۸]
۲۰۲۶م ۹ اسفند ۱۴۰۴ش حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران صبح روز شنبه ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، آمریکا و اسرائیل در یک اقدام مشترک، حملات جنگی را به ایران آغاز کردند. این حمله منجر به شهادت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران و گسترش درگیری‌ها شد.[۳۹]
۲۰۲۶م ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ش آتش‌بس ۲ هفته‌ای بعد از ۴۰ روز جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران با وساطت شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، آتش‌بس ۲ هفته‌ای برقرار شد[۴۰] و هیئت‌های جمهوری اسلامی ایران و آمریکا در اسلام‌آباد مذاکرات را آغاز کردند اما به‌گفته مقامات ایرانی به‌دلیل نادیده‌گرفتن حقوق ایران از سوی هیئت آمریکایی موفقیت‌آمیز نبود.[۴۱]

زمینه‌های منازعه ایران و آمریکا

به‌باور تحلیلگران، ریشه‌های منازعه میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا را باید در لایه‌های عمیق‌تری از تضادهای هویتی، ارزشی و ژئوپلیتیکی جست‌وجو کرد. از دیدگاه پژوهشگران، این تقابل تنها به اختلافات تاکتیکی یا دوره‌ای محدود نمی‌شود، بلکه ریشه در ماهیت سلطه‌جویانهٔ آمریکا از یک‌سو و هویت اسلامی، استقلال‌طلبانه و عدالت‌محور انقلاب اسلامی از سوی دیگر دارد.[۴۲] بر اساس این دیدگاه، اختلاف آمریکا و جمهوری اسلامی نه یک اختلاف تاکتیکی و موردی، بلکه اختلافی ذاتی است.[۴۳]

زمینه‌های تاریخی

کارشناسان مسائل بین‌الملل بر این باورند که سابقهٔ مداخلات آمریکا در ایران به دورهٔ قاجار و سپس کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش بازمی‌گردد؛[۴۴] اما نقطهٔ عطف این منازعه، پیروزی انقلاب اسلامی در ۱۳۵۷ش است. به‌اعتقاد پژوهشگران، آمریکا پیش از انقلاب نیز با تحمیل قراردادهایی مانند کاپیتولاسیون، خوی سلطه‌جویانهٔ خود را آشکار ساخته بود. از نگاه آنان، انقلاب اسلامی ایران با شعار استقلال‌طلبی و استکبارستیزی، نظم مورد نظر آمریکا در منطقه خاورمیانه را به چالش کشید و این کشور را از جایگاه ژاندارم منطقه به عاملی مقاوم در برابر هژمونی آمریکا تبدیل کرد.[۴۵]

زمینه‌های فرهنگی و ایدئولوژیک

از دیدگاه تحلیلگران، تضاد ارزشی میان دو کشور عمیق‌ترین لایهٔ منازعه را تشکیل می‌دهد. بر اساس این دیدگاه، آمریکا به‌عنوان نماد نظام لیبرال-دموکراسی غربی و جمهوری اسلامی به‌عنوان الگوی حکومت اسلامی مبتنی بر ولایت فقیه، دو پارادایم متضاد از ادارهٔ جامعه و جهان‌بینی را نمایندگی می‌کنند.[۴۶] پژوهشگران معتقدند که رهبران انقلاب اسلامی با الهام از آیات قرآن مبنی بر عدم رضایت یهود و نصارا از مسلمانان مگر با تبعیت از آیین آنان،[۴۷] ماهیت این دشمنی را ریشه‌ای و هستی‌شناختی توصیف کرده‌اند. از این منظر، دشمنی آمریکا تا زمانی که آمریکا از روش استکبار و استعماری خود یا جمهوری اسلامی از هویت اسلامی و اصول انقلابی خود دست نکشد، پایدار خواهد ماند.[۴۸]

زمینه‌های سیاسی و ژئوپلیتیک

به اعتقاد صاحب‌نظران، موقعیت ژئوپلیتیک ایران در منطقهٔ حساس خلیج فارس و خاورمیانه، همراه با منابع عظیم انرژی، آن را به کشوری راهبردی تبدیل کرده است.[۴۹] از نگاه آنان، آمریکا به‌عنوان قدرتی با راهبردهای بلندمدت در منطقه، همواره به‌دنبال مهار ایران و جلوگیری از شکل‌گیری قدرت منطقه‌ای مستقل بوده است. پژوهشگران فهرست بلندی از اقدامات خصمانهٔ آمریکا از جمله تحریک صدام حسین به جنگ عراق با ایران، سرنگونی هواپیمای مسافربری ایران توسط ناو آمریکایی وینسنس در ۱۲ تیرماه ۱۳۶۷ش که به کشته‌شدن ۲۹۰ سرنشین انجامید و ترور قاسم سلیمانی توسط نیروهای آمریکایی در ۱۳ دی‌ماه ۱۳۹۸ش را شواهدی بر عمق این دشمنی می‌دانند.[۵۰] به‌باور آنها، آنچه آمریکا را در تقابل با ایران مصمم می‌سازد، نه‌تنها برنامه هسته‌ای یا مسائل منطقه‌ای، بلکه ماهیت مستقل و الهام‌بخش انقلاب اسلامی برای سایر ملت‌های منطقه است.[۵۱]

بازتاب مذاکرات ایران و آمریکا در جامعه

  1. بدبین‌ها: این گروه مذاکرات را بازی سیاسی و بی‌نتیجه می‌دانند و اعتماد خود را به هر دو سوی ماجرا از دست داده‌اند. این نگرش میان طیف‌های متنوع اجتماعی با هر سطح درآمد و تحصیلات دیده می‌شود.
  2. موافقان جدی: این دسته گفت‌وگو را حیاتی می‌دانند، اخبار را پیگیری می‌کنند و خواهان مذاکره مستقیم هستند. آن‌ها اغلب تحصیل‌کردگان امیدوار به اصلاحات در نظام حکمرانی را تشکیل می‌دهند.
  3. مخالفان مذاکره: شامل دو زیرگروه است؛ طرفداران نظام که دشمنی با آمریکا را باور دینی می‌دانند و مخالفان نظام که مذاکره را موجب تقویت جمهوری اسلامی می‌بینند.
  4. خرسند از شکست نظام: این گروه مذاکره را نشانه شکست جمهوری اسلامی در برابر فشار آمریکا می‌دانند و از این رو پیگیر آن هستند. این طیف بیشتر طبقهٔ متوسط آسیب‌دیده از سیاست‌های داخلی را شامل می‌شود.
  5. بی‌تفاوت‌ها: این دسته مذاکرات را در اولویت خود نمی‌بینند و اخبار آن را دنبال نمی‌کنند. بیشتر آنان را جوانان طبقه متوسط به بالا تشکیل می‌دهند.
  6. منتقدان نگران: این گروه مذاکرات را جدی دنبال می‌کنند، اما موافق آن نیستند؛ زیرا معتقدند با وجود جمهوری اسلامی، نتیجه‌ای جز بقای نظام با واگذاری امتیازات به آمریکا حاصل نخواهد شد.[۵۲]
  7. کارشناسان اجتماعی: برخی از جامعه‌شناسان با اشاره به وضعیت بحرانی نظام اجتماعی ایران، باروری و رشد جمعیت را مهم‌ترین شاخص حیات اجتماعی دانسته و هشدار می‌دهند که اختلال در آن به‌معنای اختلال در کل نظام است. در این دیدگاه، مذاکرات فرصتی حیاتی برای نجات این نظام است و حاکمیت باید حتی با پذیرش امتیازات ناگوار، به بهبود شرایط معیشتی مردم و جلوگیری از فروپاشی اجتماعی تن دهد.[۵۳]
  8. آیت‌الله خامنه‌ای: وی با استناد به تجربهٔ تلخ برجام، مذاکره با آمریکا را بی‌تأثیر در رفع مشکلات و حتی موجب تحمیل مشکلات جدید می‌دانست. او تأکید داشت که آمریکا به هیچ‌یک از تعهدات خود عمل نکرد و راه‌حل اصلی کشور در همت مسئولان متعهد و همراهی ملت متحد است. با وجود این، وی مانع مذاکرات هیچ‌یک از دولت‌ها نشده و بر اصول کلی تأکید کرده است.[۵۴]

زمینه‌های تاریخی بی‌اعتمادی ایران به آمریکا

پژوهشگران تاریخ معاصر و تحلیل‌گران سیاسی، ریشه‌های بدبینی ساختاری ایران به فرایند مذاکره با آمریکا را در اسناد و وقایع زیر جست‌وجو می‌کنند:

  • استقرار ساختارهای مالی و نظامی وابسته: بر اساس اسناد مالی دورهٔ قاجار و پهلوی اول، تحلیل‌گران معتقدند حضور مستشارانی چون آرتور میلسپو، فراتر از اصلاحات اداری، با هدف ادغام نظام مالی ایران در بلوک غرب انجام شد. مدارک تاریخی نشان می‌دهد این حضور با امتیازاتی نظیر معافیت‌های مالیاتی گسترده همراه بود که از دیدگاه ملی‌گرایان، زیربنای وابستگی اقتصادی ایران در قرن بیستم را بنا نهاد.[۵۵]
  • تعارض‌های فرهنگی و مذهبی در اسناد دیپلماتیک: گزارش‌های تاریخی حاکی از آن است که نخبگان مذهبی، فعالیت‌های تبشیری پروتستان‌های آمریکایی در ایران را نوعی نفوذ نرم قلمداد می‌کردند. اسناد موجود دربارهٔ تأسیس مدارس و کلیساها توسط گروه‌های آمریکایی، از سوی جامعه‌شناسان به‌عنوان تلاشی برای تغییر بافت هویت مذهبی و کاهش قدرت بسیج‌کنندگی نهاد روحانیت شیعه تحلیل شده است.[۵۶]
  • بازگشت سلطه بر منابع در قالب کنسرسیوم: تحلیل‌گران اقتصادی بر این باورند که قرارداد کنسرسیوم پس از کودتا، نقض صریح قانون ملی‌شدن صنعت نفت بود. اسناد این قرارداد نشان می‌دهد که ۴۰درصد از سهم نفت ایران به شرکت‌های آمریکایی واگذار شد؛ امری که در ادبیات سیاسی ایران به‌عنوان سندی بر ترجیح منافع تجاری آمریکا بر حقوق قانونی ملت‌ها ثبت شده است.[۵۷]
  • نقش مستشاری در هدایت نهادهای امنیتی: مدارک موجود در بایگانی‌های اطلاعاتی نشان می‌دهد که ساختار اولیه ساواک توسط کارشناسان سیا و موساد طراحی شده است. تحلیل‌گران سیاسی این همکاری را دلیلی بر مسئولیت مستقیم آمریکا در اقدامات سرکوبگرانه آن دوران می‌دانند و معتقدند واشینگتن برای حفظ ثبات ژاندارم منطقه، چشمان خود را بر نقض حقوق بشر در ایران بسته بود.[۵۸]
  • دکترین‌های اصلاحی تحمیلی یا انقلاب سفید: پژوهشگران علوم سیاسی، برنامه‌های اصلاحی دههٔ ۴۰ش مانند اصلاحات ارضی را واکنشی به دکترین کِندی برای پیشگیری از انقلاب‌های سرخ می‌دانند. اسناد مکاتبات دیپلماتیک نشان می‌دهد این اصلاحات بدون انطباق با واقعیت‌های بومی ایران و با فشار کاخ سفید اجرا شد که در نهایت به فروپاشی ساختارهای سنتی کشاورزی و مهاجرت گستردهٔ روستاییان انجامید.[۵۹]
  • نقض تمامیت ارضی در واقعهٔ طبس: از منظر حقوق بین‌الملل، عملیات پنجه عقاب در ۱۳۵۹ش نمونه‌ای از نقض صریح منشور ملل متحد در احترام به حاکمیت کشورها است. اسناد این عملیات نظامی که در داخل خاک ایران انجام شد، برای دولت‌مردان ایرانی سندی است که نشان می‌دهد آمریکا در صورت لزوم، راهکارهای نظامی را بر تعهدات دیپلماتیک ترجیح می‌دهد.[۶۰]
  • انحصارطلبی در فناوری‌های راهبردی: در حوزهٔ معاصر، تحلیل‌گران به ممانعت آمریکا از فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران اشاره می‌کنند. با وجود گزارش‌های متعدد آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مبنی بر عدم انحراف، فشارهای واشینگتن برای توقف این دانش از نظر نخبگان علمی ایران، نه یک نگرانی امنیتی، بلکه تلاشی برای حفظ انحصار تکنولوژیک و جلوگیری از دستیابی ایران به لبه‌های دانش نوین تلقی می‌شود.[۶۱]

نقض تعهدات و قراردادهای ناتمام آمریکا در قبال ایران

ردیف موضوع توافق یا تعهد بازه زمانی شرح تعهدات آمریکا نوع اقدام و نقض تعهدات از دیدگاه ایران و ناظران بین‌المللی
۱ بیانیه الجزایر ۱۹۸۱م عدم مداخله در امور داخلی ایران و آزادسازی دارایی‌های بلوکه شده در ازای آزادی گروگان‌ها. اعمال تحریم‌های جدید پس از آزادی گروگان‌ها و تداوم حمایت‌های مالی و لجستیکی از گروه‌های اپوزیسیون خارج‌نشین.
۲ جنگ ایران و عراق ۱۹۸۰–۱۹۸۸م تعهد به بی‌طرفی طبق منشور ملل متحد و قوانین بین‌الملل. ارائه تصاویر ماهواره‌ای، تسهیلات بانکی و قطعات نظامی به رژیم صدام؛ سکوت در برابر استفاده از سلاح‌های شیمیایی علیه ایران.
۳ ایران-کنترا (ماجرای مک‌فارلین) ۱۹۸۵–۱۹۸۶م توافق برای فروش تسلسحات تدافعی در ازای میانجی‌گری ایران در لبنان. توقف یک‌جانبه ارسال قطعات و تجهیزات و افشای سیاسی ماجرا که منجر به بن‌بست دیپلماتیک و تشدید بی‌اعتمادی شد.
۴ قوانین تحریمی (داماتو/آیلسا) ۱۹۹۵–۲۰۱۵م احترام به اصول تجارت آزاد و قراردادهای پیشین (نظیر قرارداد کونوکو). وضع تحریم‌های ثانویه که شرکت‌های غیرآمریکایی را از سرمایه‌گذاری در صنایع نفت و گاز ایران منع کرد؛ نقض اصول سازمان تجارت جهانی (WTO).
۵ برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) ۲۰۱۵–۲۰۱۸م لغو تحریم‌های هسته‌ای و تسهیل مراودات بانکی در قبال محدودیت برنامه هسته‌ای ایران. خروج یک‌جانبه در می ۲۰۱۸م و بازگرداندن تمامی تحریم‌های پیشین علی‌رغم تأییدات مکرر آژانس (IAEA) بر پایبندی ایران.
۶ سیاست فشار حداکثری ۲۰۱۸–۲۰۲۵م احترام به حاکمیت ملی و تعهد به عدم استفاده از قوای قهریه (طبق منشور ملل متحد). ترور مقامات رسمی (۲۰۲۰م)، اعمال تحریم‌های دارویی و بانکی شدید و اقدامات نظامی علیه زیرساخت‌های هسته‌ای (۲۰۲۵م)؛ نقض صریح حاکمیت سرزمینی.[۶۲]

چالش‌ها و موانع مذاکرات

کارشناسان و تحلیلگران سیاسی، مهم‌ترین چالش‌های پیش روی مذاکرات ایران و آمریکا را در شش دسته طبقه‌بندی کرده‌اند:

  • تفاوت در رویکرد و اهداف مذاکره: آمریکا به‌دنبال پیروزی تبلیغاتی و تحمیل ارادهٔ خود است؛ در حالی که ایران توافقی عادلانه، متوازن و مبتنی بر احترام متقابل برای حفظ منافع ملی خود را می‌خواهد.
  • تقابل در نگاه به نظم جهانی: آمریکا در پی تضعیف چندجانبه‌گرایی و عقب‌راندن چین و روسیه است، اما ایران با همراهی شرکای خود، نظم چندجانبه را مسیری عادلانه‌تر برای مدیریت جهانی می‌داند.
  • مسئله مقاومت: آمریکا تضعیف گفتمان مقاومت در غرب آسیا را در دستور کار دارد، در حالی که ایران حمایت از مقاومت را بخشی از دکترین امنیتی و هویتی خود و حق ملت‌ها می‌داند.
  • رژیم صهیونیستی: حمایت همه‌جانبه آمریکا از رژیم صهیونیستی در تضاد با اصل ثابت سیاست خارجی ایران یعنی حمایت از آرمان فلسطین قرار دارد. نفوذ و نقش مخرب این رژیم در ساختار قدرت آمریکا نیز از موانع جدی است.
  • مداخلات بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای: بازیگران متعدد موافق و مخالف توافق، به‌طور مستقیم و غیرمستقیم در روند مذاکرات مداخله می‌کنند. مدیریت این مداخلات برای جلوگیری از تکرار تجربه‌های گذشته که توافقات را برهم زده، ضروری است.
  • بی‌اعتمادی عمیق ایران به آمریکا: سابقهٔ نامطلوب آمریکا در پایبندی به تعهدات، استفاده از عملیات روانی و اعمال فشار همزمان با مذاکره، بی‌اعتمادی عمیقی در ایران ایجاد کرده که تغییر این رویکرد برای دستیابی به توافقی پایدار الزامی است.[۶۳]

پانویس

  1. ↑ «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیت‌الله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.
  2. ↑ «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، اقتصاد نیوز.
  3. ↑ بهرامی، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، روزنامۀ اعتماد.
  4. ↑ بهرامی، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، روزنامۀ اعتماد.
  5. ↑ بهرامی، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، روزنامۀ اعتماد.
  6. ↑ «تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وب‌سایت تابناک.
  7. ↑ «5 تاریخ مهم در مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا | هدیه خاص رئیس‌جمهور آمریکا برای سران سه قوه»، همشهری آنلاین.
  8. ↑ منصوری، «بدعهدی آمریکا به ایران در بیانیه‌های الجزایر»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران.
  9. ↑ منصوریان، «دیوان داوری دعاوی ایران - آمریکا مظهر برخورد دو تمدن در عرصه حقوقی»، 1380ش، ص149-150
  10. ↑ «تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وب‌سایت تابناک.
  11. ↑ «دو روایت از حضور روحانی در ماجرای‬ مک فارلین»، خبرگزاری دانشجو.
  12. ↑ «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیت‌الله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.
  13. ↑ «تاریخ مذاکرات ایران و آمریکا: از خاتمی تا کنون؟»، انصاف نیوز.
  14. ↑ «تاریخ مذاکرات ایران و آمریکا: از خاتمی تا کنون؟»، وب‌سایت انصاف نیوز؛«مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیت‌الله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.
  15. ↑ «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیت‌الله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.
  16. ↑ «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیت‌الله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.
  17. ↑ «شروط 9 گانه برجامی که هرگز به آنها عمل نشد»، وب‌سایت روزنامه کیهان.
  18. ↑ «نامه رهبر انقلاب به رئیس‌جمهور درباره الزامات اجرای برجام»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  19. ↑ «نگاهی به تاریخچه مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا از سال 1979»، مدیست نیوز.
  20. ↑ «روایت باقری‌کنی از علت برهم خوردن مذاکرات احیای برجام در دولت رئیسی»؛ وب‌سایت فرارو.
  21. ↑ «افشاگری معاون دفتر دولت شهید رییسی؛ چرا شهریور 1401 توافق نشد؟»، نورنیوز
  22. ↑ «ماجرای مذاکره مستقیم ایران و آمریکا در دولت رئیسی چه بود؟»، وب‌سایت خبر فوری.
  23. ↑ «چرا ایران وارد مذاکرات شد؟»، خبرگزاری تحلیلی ایران.
  24. ↑ «وزیر خارجه عمان: مذاکرات ایران و آمریکا «دوستانه» بود / از همکاری شان برای رسیدن به صلح سپاسگزارم»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران؛«مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، اقتصاد نیوز.
  25. ↑ «ایران از مذاکرات با آمریکا خارج شد؟»، خبرگزاری تابناک.
  26. ↑ «عراقچی: برای مذاکرات عادلانه و منصفانه آماده‌ایم؛ هرگز درباره مسائل دفاعی مذاکره نمی‌کنیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران.
  27. ↑ «پایان مذاکرات ایران - آمریکا در عمان / عراقچی: شروع خوبی بود ؛ تفاهم برای ادامه مذاکرات / وزیر خارجه عمان: مذاکرات، جدی بود»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران.
  28. ↑ «پایان دور دوم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در ژنو / هنوز نتیجه ملموسی به دست نیامده است / آیا دور سوم به زودی برگزار خواهد شد؟»، خبر آنلاین
  29. ↑ «مرحله دوم از دور سوم مذاکرات هسته‌ای در ژنو به پایان رسید + فیلم»، خبرگزاری ایرنا.
  30. ↑ «پاسخ ایران به متجاوزان و حمله دشمن به نقاطی از کشور/ اعلام ۴۰ روز عزای عمومی در پی شهادت رهبر انقلاب/ تشکیل شورای رهبری به زودی»، خبرگزاری کار ایران.
  31. ↑ «ترامپ به دیپلماسی و مردم آمریکا خیانت کرد»، نور نیوز.
  32. ↑ «آغاز آتش‌بس دو هفته‌ای آمریکا و ایران؛ ترامپ: به همه اهداف جنگ رسیدیم، پیشنهاد ایران قابل مذاکره است»، وب‌سایت یورو نیوز.
  33. ↑ «ترامپ : پیشنهاد ۱۰ بندی ایران مبنای مذاکرات صلح خواهد بود+ خلاصه طرح 10 ماده ای ایران»، وب‌سایت عصر ایران.
  34. ↑ «مذاکرات اسلام‌آباد پایان یافت؛ زیاده‌خواهی آمریکا مانع دست یابی به توافق شد»، وب‌سایت نورنیوز.
  35. ↑ «مذاکرات ایران و آمریکا در پاکستان»، وب‌سایت عصر ایران.
  36. ↑ «تایم لاین مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا از سال ۱۳۳۳ تا کنون»، وب‌سایت یواس فاکت.
  37. ↑ «ایران و آمریکا؛ فراز و فرود یک رابطه ۷۲ ساله» وب‌سایت فرارو.
  38. ↑ «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، اقتصاد نیوز.
  39. ↑ «پاسخ ایران به متجاوزان و حمله دشمن به نقاطی از کشور/ اعلام ۴۰ روز عزای عمومی در پی شهادت رهبر انقلاب/ تشکیل شورای رهبری به زودی»، خبرگزاری کار ایران.
  40. ↑ «آغاز آتش‌بس دو هفته‌ای آمریکا و ایران؛ ترامپ: به همه اهداف جنگ رسیدیم، پیشنهاد ایران قابل مذاکره است»، وب‌سایت یورو نیوز.
  41. ↑ «مذاکرات ایران و آمریکا در پاکستان»، وب‌سایت عصر ایران.
  42. ↑ حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردی یا تاکتیکی»، 1386ش، ص61-79.
  43. ↑ «رهبر انقلاب: اختلاف جمهوری اسلامی و آمریکا، ذاتی است و نه تاکتیکی»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.
  44. ↑ «کودتای ۲۸ مرداد؛ درسی تاریخی برای امروز ایران»، وب‌سایت دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری.
  45. ↑ حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردی یا تاکتیکی»، 1386ش، ص61-79.
  46. ↑ «منازعه تمدنی ما و آمریکا»، وب‌سایت دیگران.
  47. ↑ سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۲۰.
  48. ↑ «چرا دشمنی آمریکا با جمهوری اسلامی، ریشه‌ای و اصولی است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  49. ↑ عباسی سمنانی، «موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در مناسبات قدرت منطقه‌ای و جهان»، 1392ش، ص96.
  50. ↑ «بازخوانی جنایت‌های آمریکا علیه ملت ایران؛ از کودتای ۲۸ مرداد تا جنگ تحمیلی ۱۲ روزه»، خبرگزاری صدا و سیما.
  51. ↑ حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردی یا تاکتیکی»، 1386ش، ص61-79.
  52. ↑ نظری، «نگاهی بر بازتاب مذاکرات ایران و آمریکا در جامعه»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران.
  53. ↑ «تحلیل جامعه‌شناختی مذاکرات ایران و آمریکا: نظام اجتماعی در آستانه تحول»، پایگاه اطلاع‌رسانی مزرعه سبز.
  54. ↑ «تحلیل استراتژی مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا: فرصت‌ها و چالش‌ها در مسیر توافق بر پایه منافع ملی»، وب‌سایت اندیشکده روابط بین‌الملل.
  55. ↑ «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.
  56. ↑ «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.
  57. ↑ «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.
  58. ↑ «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.
  59. ↑ «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.
  60. ↑ «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.
  61. ↑ «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.
  62. ↑ آوند، «بدعهدی‌ها و قراردادهای ناتمام آمریکا در رابطه با ایران طی ۴۰ سال گذشته»، وب‌سایت فراز انرژی.
  63. ↑ «مذاکرات ایران و آمریکا؛ رویکردها و چالش‌های پیشِرو»، خبرگزاری تسنیم.

منابع

  • قرآن کریم.
  • «آغاز آتش‌بس دو هفته‌ای آمریکا و ایران؛ ترامپ: به همه اهداف جنگ رسیدیم، پیشنهاد ایران قابل مذاکره است»، وب‌سایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: ۸ آوریل ۲۰۲۶م.
  • آوند، بابک، «بدعهدی‌ها و قراردادهای ناتمام آمریکا در رابطه با ایران طی ۴۰ سال گذشته»، وب‌سایت فراز انرژی، تاریخ درج مطلب: ۲۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «افشاگری معاون دفتر دولت شهید رییسی؛ چرا شهریور ۱۴۰۱ توافق نشد؟»، تاریخ درج مطلب: ۳۱ شهریور ۱۴۰۴ش.
  • «ایران از مذاکرات با آمریکا خارج شد؟»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۴ خرداد ۱۴۰۴ش.
  • «ایران و آمریکا؛ فراز و فرود یک رابطه ۷۲ ساله» وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۴۰۴ش.
  • «بازخوانی جنایت‌های آمریکا علیه ملت ایران؛ از کودتای ۲۸ مرداد تا جنگ تحمیلی ۱۲ روزه»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۷ آبان ۱۴۹۴ش.
  • «بدعهدی آمریکا»، مجلهٔ الکترونیکی مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران، شمارهٔ ۲، ۱۳۹۵ش.
  • بهرامی، مراد، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، وب‌روزنامهٔ اعتماد، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آبان ۱۳۹۹ش.
  • «ترامپ: پیشنهاد ۱۰ بندی ایران مبنای مذاکرات صلح خواهد بود+ خلاصه طرح ۱۰ ماده ای ایران»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «پاسخ ایران به متجاوزان و حمله دشمن به نقاطی از کشور/ اعلام ۴۰ روز عزای عمومی در پی شهادت رهبر انقلاب/ تشکیل شورای رهبری به زودی»، خبرگزاری کار ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «پایان دور دوم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در ژنو / هنوز نتیجه ملموسی به دست نیامده است / آیا دور سوم به زودی برگزار خواهد شد؟»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۸ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «پایان مذاکرات ایران - آمریکا در عمان / عراقچی: شروع خوبی بود؛ تفاهم برای ادامه مذاکرات / وزیر خارجه عمان: مذاکرات، جدی بود»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «تاریخ مذاکرات ایران و آمریکا: از خاتمی تا کنون؟»، انصاف نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲ مهر ۱۳۸۸ش
  • «تایم لاین مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا از سال ۱۳۳۳ تا کنون»، وب‌سایت یواس فاکت، تاریخ بازدید: ۴ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «تحلیل استراتژی مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا: فرصت‌ها و چالش‌ها در مسیر توافق بر پایه منافع ملی»، وب‌سایت اندیشکده روابط بین‌الملل، تاریخ درج مطلب: ۲۶ فرودین ۱۴۰۴ش.
  • «تحلیل جامعه‌شناختی مذاکرات ایران و آمریکا: نظام اجتماعی در آستانه تحول»، پایگاه اطلاع‌رسانی مزرعه سبز، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۴۰۴ش.
  • «ترامپ به دیپلماسی و مردم آمریکا خیانت کرد»، نور نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۳ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۴۰۳ش.
  • «چرا ایران وارد مذاکرات شد؟»، خبرگزاری تحلیلی ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۴ فروردین ۱۴۰۴ش.
  • «چرا دشمنی آمریکا با جمهوری اسلامی، ریشه‌ای و اصولی است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۵ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • حبیبی، حمید، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردی یا تاکتیکی»، مجلهٔ حصون، شمارهٔ ۱۳، ۱۳۸۶ش.
  • «دو روایت از حضور روحانی در ماجرای‬ مک فارلین»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۴ خرداد ۱۳۹۳ش.
  • «روایت باقری‌کنی از علت برهم خوردن مذاکرات احیای برجام در دولت رئیسی»، تاریخ درج مطلب: ۴ خرداد ۱۴۰۴ش.
  • «رهبر انقلاب: اختلاف جمهوری اسلامی و آمریکا، ذاتی است و نه تاکتیکی»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آبان ۱۴۰۴ش.
  • شروط ۹ گانه برجامی که هرگز به آنها عمل نشد»، وب‌سایت روزنامه کیهان، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مهر ۱۳۹۹ش
  • عباسی سمنانی، «موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در مناسبات قدرت منطقه‌ای و جهان»، مجلهٔ سپهر، شمارهٔ ۸۶، ۱۳۹۲ش.
  • «عراقچی: برای مذاکرات عادلانه و منصفانه آماده‌ایم؛ هرگز دربارهٔ مسائل دفاعی مذاکره نمی‌کنیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «کودتای ۲۸ مرداد؛ درسی تاریخی برای امروز ایران»، وب‌سایت دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری، تاریخ درج مطلب: ۲۸ مرداد ۱۴۰۴ش.
  • «ماجرای مذاکره مستقیم ایران و آمریکا در دولت رئیسی چه بود؟»، وب‌سایت خبر فوری، تاریخ درج مطلب: ۳ بهمن ۱۴۰۳ش.
  • «مذاکرات اسلام‌آباد پایان یافت؛ زیاده‌خواهی آمریکا مانع دست یابی به توافق شد»، وب‌سایت نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «مذاکرات ایران و آمریکا در پاکستان»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، اقتصاد نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «مذاکرات ایران و آمریکا؛ رویکردها و چالش‌های پیشِرو»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «مرحله دوم از دور سوم مذاکرات هسته‌ای در ژنو به پایان رسید + فیلم»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیت‌الله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۴ش.
  • «منازعه تمدنی ما و آمریکا»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آبان ۱۴۰۴ش.
  • منصوریان، ناصرعلی، «دیوان داوری دعاوی ایران - آمریکا مظهر برخورد دو تمدن در عرصه حقوقی»، مجلهٔ پژوهش حقوق و سیاست، شمارهٔ ۵، ۱۳۸۰ش.
  • منصوری، جواد، «بدعهدی آمریکا به ایران در بیانیه‌های الجزایر»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران، تاریخ بازدید: ۲ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «نامه رهبر انقلاب به رئیس‌جمهور دربارهٔ الزامات اجرای برجام»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مهر ۱۳۹۴ش.
  • نظری، فریبا، «نگاهی بر بازتاب مذاکرات ایران و آمریکا در جامعه»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران، تاریخ بازدید: ۸ بهمن ۱۴۰۴ش.
  • «نگاهی به تاریخچه مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا از سال ۱۹۷۹»، مدیست نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آوریل ۲۰۲۵م.
  • «وزیر خارجه عمان: مذاکرات ایران و آمریکا دوستانه بود / از همکاری شان برای رسیدن به صلح سپاسگزارم»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۴ش.
  • «۵ تاریخ مهم در مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا | هدیه خاص رئیس‌جمهور آمریکا برای سران سه قوه»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۰ فروردین ۱۴۰۴ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=مذاکرات_ایران_و_آمریکا&oldid=28798»