دیهیم: تفاوت میان نسخه‌ها

[[پرونده:1.jpg|جایگزین=دیهم |بندانگشتی|سنگ نگاره پیروزی شاپور بر امپراطوران روم یکی از آثار به جانده از دوره ساسانی است ،در این سنگا نگاره یکی از امپراطوران روم که زانو زده ،دیهم به سر بسته است]]

'''<big>دیهیم</big>'''؛ قطعه‌ای از پوشاک باستان به نشان فرّ ایزدی شاهان.  

مطالعات و مستندات تاریخی، دیهیم را به‌عنوان قطعه‌ای مهم از پوشاک سلطنتی در فرهنگ یونانیان، مصریان و رومیان معرفی می‌کنند که با همواری فرهنگی ایرانیان با یونانیان، دیهیم از آنان اقتباس و پس از آن دستخوش تحولات فراوانی شد.  

==مفهوم‌شناسی==

دیهیم (داهم یا دادم) پیشانی‌بندی خاص پادشاه و یا شخصیتی ویژه بود که به‌شکل نواری به دور تاج پادشاه بسته می‌شد. دیهیم در زبان یونانی دیادما (Diadem) نام دارد.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»،  1392ش، ص36.]</ref>

==ساختار دیهیم==

دیهیم تشکیل شده از یک حلقه و دو ربان موج‌دار که بر دور تاج پادشاه و یا دور گردن او به‌شکل طوق است و در نقش برجسته‌ها‌ به‌ویژه نقش برجستة عصر ساسانی قابل مشاهده است.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»،  1392ش، ص36.]</ref>

==دیهیم در عصر هخامنشیان==

پارسیان دیهیمی به رنگ طلایی با برگ‌های زرین داشتند که برای جلوگیری از ریختن موها بر روی پیشانی و چشم قرار داده می‌شد و نشانی از پیروزی و قدرت بود. عرض دیهیم به چهار یا پنج سانتی‌متر می‌رسید. این سربند توسط شاه، شاهزادگان و سرداران بزرگ بر پیشانی قرار می‌گرفت.<ref> [https://magirans.com/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D9%83%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D9%86.htm «نگاهی به کلاه پارسیان»،  وب‌سایت مگ ایرانز.]</ref> شاهزادگان پارسی برخلاف شاه که کلاهی دندانه‌دار بر سر می‌گذاشت، از دیهیم صاف برای معرفی خود استفاده می‌کردند.<ref> [https://vista.ir/w/a/16/1lhdj/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%86% «کلاه‌هایی که ایرانیان برسرمی‌گذاشتند»،  وب‌سایت ویستا نیوز‌هاب.]</ref>‌ پیشینة دیهیم‌ را می‌توان میان آیین مهر<ref group="یادداشت"> مهرپرستی یا آیین مهر یا میترائیسم یک دین ایرانی بود.  </ref><ref> [https://www.sid.ir/FileServer/SF/3841394H0248 گودرزی، «ستیز میان مهریان و میترائیان»،  1394ش، ص4-3.]</ref> و در زمان پارت‌ها یافت.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»،  1392ش، ص36.]</ref>

==دیهیم در عصر اشکانیان==

‌در نقوش حک‌شده در پشت سکة پارتی<ref>از شاهنشاهی اشکانی در ادبیات غرب با نام امپراتوری پارت‌ها یاد می‌شود.</ref> فرشته‌ سر‌بندی را حمل می‌کند که این همان دیهیم یا فّر‌ایزدی است.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»،  1392ش، ص36.]</ref> سکه‌های اشکانی از ارشک تا مهرداد یکم تصویر پادشاه را با تاجی به‌همراه دیهیمی به دور آن، به تصویر کشیده‌اند. پس از تبدیل شدن حکومت اشکانی به یک حکومت مقتدر، این مدل سرپوش به‌همراه دیهیم مشخص کنندة جایگاه و اعتبار این دولت به‌عنوان جانشین هخامنشیان و سلوکیان بر روی سکه حک شد و تا پایان دورة اشکانی باقی ماند.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_74930_0b808d98ef489587a5921b1da2628bae.pdf افکنده وافشاری، «خاستگاه سر‌پوش در نخستین سکه‌های اشکانی (از ارشک یکم تا مهرداد یکم)»،  1398ش، ص23-22.]</ref>

‌در تندیس یافته شدۀ لرستان نوعی سربند بر سر پادشاه به نمایش درآمده که به شکل نواری به دور سر شاه پیچیده شده است. این دیهیم را با شرابه‌هایی<ref group="یادداشت"> به رشته و منگوله‌هایی که به یک چیز بیاویزند شرابه‌دوزی اطلاق می‌شود </ref><ref>[https://vista.ir/w/a/16/1wvj3/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C «هنر شرابه دوزی»،  وب‌سایت مجله فرنگ و هنر صنایع دستی.]</ref> که در برخی مواقع تا سر شانه‌ها می‌رسید تزیین می‌کردند.<ref>شهشهانی، تاریخچة پوشش سر در ایران، 1374ش، ص42.</ref>‌ دیهیم اشکانی از سربند مشابهی که یونانیان آن را به دور سر خود می‌بستند و دیادِم می‌خواندند اقتباس شده است.<ref>سودآور، ‌ ‌فره‌ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص36.</ref>

==دیهیم در عصر ساسانیان==

بر سکه‌های عصر ساسانی، دیهیم قابل مشاهده است. این محتوای تصویری در ظروف سیمین ساسانیان و به‌عنوان نقش برجسته، تصویری از حضور الهة آناهیتا به‌همراه یکی از پادشاهان ساسانی که دیهیمی بر گردن آویخته، دیده می‌شود. ساسانیان دیهیم را نماد شهریاری می‌دانستند و اغلب فرماندهان ساسانی با دیهیم تصویر شده‌اند. دیهیم فّر ایزدی بود که فرمانروا را از مردم عادی جدا و او را سزاوار سروری و حکمرانی می‌کرد. ساسانیان با به تصویر کشیدن صحنه‌هایی از اهدای دیهیم توسط اهورامزدا (نقش برجستة نقش رستم)، (مراسم تاج‌گذاری بهرام اول) و (مراسم تاج‌گیری نرسی از الهة آناهیتا) خود را نمایندة او و برگزیدۀ ایزد بزرگ معرفی می‌کردند.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»،  1392ش، ص37-36.]</ref>

 

 

 

==انتقال به اروپا==

==کارکرد دیهیم==

==دیهیم در اشعار فارسی==

در منظومة ادبی ورقه و گلشا عیوقی چنین آمده است؛ <ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/news/178512/%C2%AB%D9%88%D8%B1%D9%82%D9%87-%D9%88-%DA%AF%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%87%C2%BB--%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%82-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%B4%D9%88%D9%82%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%BE%DB%8C%D8%BA%D8%A7%D ««ورقه و گلشاه: »  عاشق و معشوقی که به دست پیغامبر (صلی‌الله‌علیه‌‌و‌آله‌وسلّم) زنده شدند»،  وب‌سایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

  {{پایان شعر}}

یا در سروده‌ای از رودکی نیز به دیهیم اشاره شده است؛ <ref>[https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh2 رودکی، «قصاید و قطعات»،  وب‌سایت گنجور.]</ref>

  {{پایان شعر}}

==پانویس==

[[رده: ویکی‌رز]]