دیهیم: تفاوت میان نسخهها
حذف ردهها |
ابرابزار |
||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
''' | | تصویر =1.jpg | ||
| زیرنویس تصویر =سنگ نگاره پیروزی شاپور بر امپراطوران روم یکی از آثار به جانده از دوره ساسانی است، در این سنگا نگاره یکی از امپراطوران روم که زانو زده، دیهم به سر بسته است] | |||
| image_alt =دیهم | |||
| فایل پادکست =دیهیم.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =۲/۸۱ | |||
| تاریخ پادکست =۱۲-۱-۱۴۰۵ | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''{{درشت|دیهیم}}'''؛ قطعهای از پوشاک باستان به نشان فرّ ایزدی شاهان. | |||
مطالعات و مستندات تاریخی، دیهیم را بهعنوان قطعهای مهم از پوشاک سلطنتی در فرهنگ یونانیان، مصریان و رومیان معرفی میکنند که با همواری فرهنگی ایرانیان با یونانیان، دیهیم از آنان اقتباس و پس از آن دستخوش تحولات فراوانی شد. | مطالعات و مستندات تاریخی، دیهیم را بهعنوان قطعهای مهم از پوشاک سلطنتی در فرهنگ یونانیان، مصریان و رومیان معرفی میکنند که با همواری فرهنگی ایرانیان با یونانیان، دیهیم از آنان اقتباس و پس از آن دستخوش تحولات فراوانی شد. | ||
==مفهومشناسی== | == مفهومشناسی == | ||
دیهیم (داهم یا دادم) پیشانیبندی خاص پادشاه | دیهیم (داهم یا دادم) پیشانیبندی خاص پادشاه یا شخصیتی ویژه بود که بهشکل نواری به دور تاج پادشاه بسته میشد. دیهیم در زبان یونانی دیادما (Diadem) نام دارد.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.]</ref> | ||
==ساختار دیهیم== | == ساختار دیهیم == | ||
دیهیم تشکیل شده از یک حلقه و دو ربان موجدار که بر دور تاج پادشاه | دیهیم تشکیل شده از یک حلقه و دو ربان موجدار که بر دور تاج پادشاه یا دور گردن او بهشکل طوق است و در نقش برجستهها بهویژه نقش برجستة عصر ساسانی قابل مشاهده است.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.]</ref> | ||
==دیهیم در عصر هخامنشیان== | == دیهیم در عصر هخامنشیان == | ||
پارسیان دیهیمی به رنگ طلایی با برگهای زرین داشتند که برای جلوگیری از ریختن موها بر روی پیشانی و چشم قرار داده میشد و نشانی از پیروزی و قدرت بود. عرض دیهیم به چهار یا پنج سانتیمتر میرسید. این سربند توسط شاه، شاهزادگان و سرداران بزرگ بر پیشانی قرار میگرفت.<ref> [https://magirans.com/ | پارسیان دیهیمی به رنگ طلایی با برگهای زرین داشتند که برای جلوگیری از ریختن موها بر روی پیشانی و چشم قرار داده میشد و نشانی از پیروزی و قدرت بود. عرض دیهیم به چهار یا پنج سانتیمتر میرسید. این سربند توسط شاه، شاهزادگان و سرداران بزرگ بر پیشانی قرار میگرفت.<ref>[https://magirans.com/دانلود-مقاله-نگاهي-به-كلاه-پارسيان.htm «نگاهی به کلاه پارسیان»، وبسایت مگ ایرانز.]</ref> شاهزادگان پارسی برخلاف شاه که کلاهی دندانهدار بر سر میگذاشت، از دیهیم صاف برای معرفی خود استفاده میکردند.<ref>[https://vista.ir/w/a/16/1lhdj/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%86% «کلاههایی که ایرانیان برسرمیگذاشتند»، وبسایت ویستا نیوزهاب.]</ref> پیشینة دیهیم را میتوان میان آیین مهرپرستی<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/SF/3841394H0248 گودرزی، «ستیز میان مهریان و میترائیان»، 1394ش، ص4-3.]</ref> و در زمان پارتها یافت.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.]</ref> | ||
==دیهیم در عصر اشکانیان== | == دیهیم در عصر اشکانیان == | ||
[[پرونده:GotarzesII.jpg|جایگزین=سکه اشکانیان|بندانگشتی|سکه گودرز دوم]] | [[پرونده:GotarzesII.jpg|جایگزین=سکه اشکانیان|بندانگشتی|سکه گودرز دوم]] | ||
در نقوش حکشده در پشت سکة پارتی<ref>از شاهنشاهی اشکانی در ادبیات غرب با نام امپراتوری پارتها یاد میشود.</ref> فرشته سربندی را حمل میکند که این همان دیهیم یا فّرایزدی است.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.]</ref> سکههای اشکانی از ارشک تا مهرداد یکم تصویر پادشاه را با تاجی بههمراه دیهیمی به دور آن، به تصویر کشیدهاند. پس از تبدیل شدن حکومت اشکانی به یک حکومت مقتدر، این مدل سرپوش بههمراه دیهیم مشخص کنندة جایگاه و اعتبار این دولت بهعنوان جانشین هخامنشیان و سلوکیان بر روی سکه حک شد و تا پایان دورة اشکانی باقی ماند.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_74930_0b808d98ef489587a5921b1da2628bae.pdf افکنده وافشاری، «خاستگاه سرپوش در نخستین سکههای اشکانی (از ارشک یکم تا مهرداد یکم)»، 1398ش، ص23-22.]</ref> | |||
در تندیس یافته شدهٔ لرستان نوعی سربند بر سر پادشاه به نمایش درآمده که به شکل نواری به دور سر شاه پیچیده شده است. این دیهیم را با شرابههایی<ref>[https://vista.ir/w/a/16/1wvj3/هنر-شرابه-دوزی «هنر شرابه دوزی»، وبسایت مجله فرنگ و هنر صنایع دستی.]</ref> که در برخی مواقع تا سر شانهها میرسید تزیین میکردند.<ref>شهشهانی، تاریخچة پوشش سر در ایران، 1374ش، ص42.</ref> دیهیم اشکانی از سربند مشابهی که یونانیان آن را به دور سر خود میبستند و دیادِم میخواندند اقتباس شده است.<ref>سودآور، فرهایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص36.</ref> | |||
[[پرونده:دیهم.png|جایگزین=سنگ نگاره اردشیر دوم در تاق بستان|بندانگشتی|سنگ نگاره | [[پرونده:دیهم.png|جایگزین=سنگ نگاره اردشیر دوم در تاق بستان|بندانگشتی|سنگ نگاره اردشیر دوم در تاق بستان - اهورامزدا دیهیم شاهی را به او میدهد]] | ||
==دیهیم در عصر ساسانیان== | == دیهیم در عصر ساسانیان == | ||
بر سکههای عصر ساسانی، دیهیم قابل مشاهده است. این محتوای تصویری در ظروف سیمین ساسانیان و بهعنوان نقش برجسته، تصویری از حضور الهة آناهیتا بههمراه یکی از پادشاهان ساسانی که دیهیمی بر گردن آویخته، دیده میشود. ساسانیان دیهیم را نماد شهریاری میدانستند و اغلب فرماندهان ساسانی با دیهیم تصویر شدهاند. دیهیم فّر ایزدی بود که فرمانروا را از مردم عادی جدا و او را سزاوار سروری و حکمرانی میکرد. ساسانیان با به تصویر کشیدن صحنههایی از اهدای دیهیم توسط اهورامزدا (نقش برجستة نقش رستم)، | بر سکههای عصر ساسانی، دیهیم قابل مشاهده است. این محتوای تصویری در ظروف سیمین ساسانیان و بهعنوان نقش برجسته، تصویری از حضور الهة آناهیتا بههمراه یکی از پادشاهان ساسانی که دیهیمی بر گردن آویخته، دیده میشود. ساسانیان دیهیم را نماد شهریاری میدانستند و اغلب فرماندهان ساسانی با دیهیم تصویر شدهاند. دیهیم فّر ایزدی بود که فرمانروا را از مردم عادی جدا و او را سزاوار سروری و حکمرانی میکرد. ساسانیان با به تصویر کشیدن صحنههایی از اهدای دیهیم توسط اهورامزدا (نقش برجستة نقش رستم)، (مراسم تاجگذاری بهرام اول) و (مراسم تاجگیری نرسی از الهة آناهیتا) خود را نمایندة او و برگزیدهٔ ایزد بزرگ معرفی میکردند.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص37-36.]</ref> | ||
== ارتباط دیهیم و دستار در عصر ساسانی == | |||
در سنگنگارة مشهور نقش رستم که صحنة تأیید سلطنت اردشیر اول ساسانی را به نمایش میگذارد، اهورامزدا و اردشیر سوار بر اسب با ترکیببندی متقارن در پیشاروی هم قرار گرفتهاند و حلقة تاییدِ دستارداری را اهورامزدا به اردشیر اعطا میکند. ساسانیان به جای دیهیم از [[دستار|دستاری]] ضخیمتر و بلندتر در زیر تاج خود استفاده میکردند.<ref>سودآور، فرهایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص38-37.</ref> | |||
== انتقال به اروپا == | |||
==انتقال به اروپا== | |||
دیهیم در زمان ساسانی به غرب منتقل شد و بعدها از طریق کرواتهای ایرانیتبار به فرانسه و سپس سایر نقاط اروپا راه یافته است و امروز جزئی از پوشش رسمی اروپاییان محسوب میشود.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص37-36.]</ref> | دیهیم در زمان ساسانی به غرب منتقل شد و بعدها از طریق کرواتهای ایرانیتبار به فرانسه و سپس سایر نقاط اروپا راه یافته است و امروز جزئی از پوشش رسمی اروپاییان محسوب میشود.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص37-36.]</ref> | ||
==کارکرد دیهیم== | == کارکرد دیهیم == | ||
دیهیم در حقیقت همان فرّ ایزدی است که توسط الهة آناهیتا به پادشاه اعطا میشود تا شاه بهعنوان شخصیتی متمایز از سایرین شایستة فرمانبراری و سروری شود. ساسانیان با نمایش دیهیم شاه را نمایندة اهورامزدا معرفی میکردند.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص34.]</ref> | دیهیم در حقیقت همان فرّ ایزدی است که توسط الهة آناهیتا به پادشاه اعطا میشود تا شاه بهعنوان شخصیتی متمایز از سایرین شایستة فرمانبراری و سروری شود. ساسانیان با نمایش دیهیم شاه را نمایندة اهورامزدا معرفی میکردند.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص34.]</ref> | ||
==دیهیم در اشعار فارسی== | == دیهیم در اشعار فارسی == | ||
در منظومة ادبی ورقه و گلشا عیوقی چنین آمده است؛ <ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/news/178512/% | در منظومة ادبی ورقه و گلشا عیوقی چنین آمده است؛<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/178512/%C2«ÙرÙÙ-Ù-Ú¯ÙشاÙ%C2%BB--%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%82-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%B4%D9%88%D9%82%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%BE%DB%8C%D8%BA%D8%A7%D ««ورقه و گلشاه: » عاشق و معشوقی که به دست پیغامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) زنده شدند»، وبسایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
{{ب|بخواند آن زمان باب گلشاه را| بگفت و نمودش بدو راه را}} | {{ب|بخواند آن زمان باب گلشاه را| بگفت و نمودش بدو راه را}} | ||
{{ب|که گر مال خواهی و دیهیم و تخت| دلش را گشاده کن از بند سخت}} | {{ب|که گر مال خواهی و دیهیم و تخت| دلش را گشاده کن از بند سخت}} | ||
{{پایان شعر}} | {{پایان شعر}} | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
یا در سرودهای از رودکی نیز به دیهیم اشاره شده است؛ <ref>[https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh2 رودکی، «قصاید و قطعات»، وبسایت گنجور.]</ref> | یا در سرودهای از رودکی نیز به دیهیم اشاره شده است؛<ref>[https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh2 رودکی، «قصاید و قطعات»، وبسایت گنجور.]</ref> | ||
{{آغاز نستعلیق}} | {{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
| خط ۵۰: | خط ۷۳: | ||
{{ب|توشان زیر زمین فرسوده کردی| زمین داده مر ایشان را زغارا}} | {{ب|توشان زیر زمین فرسوده کردی| زمین داده مر ایشان را زغارا}} | ||
{{ب|از آن جانِ تو لختی خون فِسُرده| سپرده زیر پایْاندر سپارا}} | {{ب|از آن جانِ تو لختی خون فِسُرده| سپرده زیر پایْاندر سپارا}} | ||
{{پایان شعر}} | {{پایان شعر}} | ||
{{پایان نستعلیق}} | {{پایان نستعلیق}} | ||
== پانویس == | |||
==پانویس== | |||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | |||
*افکنده، احسان و افشاری، فاطمه، «خاستگاه | == منابع == | ||
*اورزمانی، فریدون، | {{آغاز منابع}} | ||
*دادور، ابوالقاسم و مکوندی، لیلا، «بررسی طرح تاج شاهان درسکههای ایرانی از دورة هخامنشی تا ساسانی»، | * افکنده، احسان و افشاری، فاطمه، «خاستگاه سرپوش در نخستین سکههای اشکانی (از ارشک یکم تا مهرداد یکم)»، فصلنامة علمی پژوهشهای تاریخی دانشگاه تهران، شمارة ۲، ۱۳۹۸ش. | ||
*رودکی، «قصاید و غزلیات»، | * اورزمانی، فریدون، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، فصلنامة هنر و تمدن شرق، شمارة اول پاییز، ۱۳۹۲ش. | ||
*سودآور، ابوالعلاء، فرّه ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، میرک، ایالات متحدة | * دادور، ابوالقاسم و مکوندی، لیلا، «بررسی طرح تاج شاهان درسکههای ایرانی از دورة هخامنشی تا ساسانی»، نشریة هنرهای زیبا - هنرهایتجسمی، تابستان۱۳۹۱ش. | ||
*شهشهانی، سهیلا، تاریخ پوشش سر در ایران، تهران، مدبر، چاپ اول، | * رودکی، «قصاید و غزلیات»، وبسایت گنجور، تاریخ درج مطلب: ۱۷ دی ۱۴۰۲ش. | ||
*«کلاههاییکه ایرانیان برسر میگذاشتند»، | * سودآور، ابوالعلاء، فرّه ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، میرک، ایالات متحدة آمریکا، ۱۳۸۳ش. | ||
*گودرزی، سیمین دخت، «ستیز میان مهریان و میترائیان»، | * شهشهانی، سهیلا، تاریخ پوشش سر در ایران، تهران، مدبر، چاپ اول، ۱۳۷۴ش. | ||
*«نگاهی به کلاه پارسیان»، | * «کلاههاییکه ایرانیان برسر میگذاشتند»، وبسایت ویستا نیوزهاب، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۴۰۲ش. | ||
*««ورقه و گلشاه: » | * گودرزی، سیمین دخت، «ستیز میان مهریان و میترائیان»، دومین کنفرانس بینالمللی علوم رفتاری و مطالعات اجتماعی، ۱۳۹۴ش. | ||
* «نگاهی به کلاه پارسیان»، وبسایت مگ ایرانز، تاریخ درج مطلب: ۲۴آذر ۱۴۰۲ش. | |||
* ««ورقه و گلشاه:» عاشق و معشوقی که به دست پیغامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) زنده شدند»، وبسایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳ مرداد ۱۳۹۶ش. | |||
{{پایان منابع}} | |||
نسخهٔ کنونی تا ۲۷ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۵۹
 سنگ نگاره پیروزی شاپور بر امپراطوران روم یکی از آثار به جانده از دوره ساسانی است، در این سنگا نگاره یکی از امپراطوران روم که زانو زده، دیهم به سر بسته است] | |
پادکست مقاله | 🡇
|
دیهیم؛ قطعهای از پوشاک باستان به نشان فرّ ایزدی شاهان.
مطالعات و مستندات تاریخی، دیهیم را بهعنوان قطعهای مهم از پوشاک سلطنتی در فرهنگ یونانیان، مصریان و رومیان معرفی میکنند که با همواری فرهنگی ایرانیان با یونانیان، دیهیم از آنان اقتباس و پس از آن دستخوش تحولات فراوانی شد.
مفهومشناسی
دیهیم (داهم یا دادم) پیشانیبندی خاص پادشاه یا شخصیتی ویژه بود که بهشکل نواری به دور تاج پادشاه بسته میشد. دیهیم در زبان یونانی دیادما (Diadem) نام دارد.[۱]
ساختار دیهیم
دیهیم تشکیل شده از یک حلقه و دو ربان موجدار که بر دور تاج پادشاه یا دور گردن او بهشکل طوق است و در نقش برجستهها بهویژه نقش برجستة عصر ساسانی قابل مشاهده است.[۲]
دیهیم در عصر هخامنشیان
پارسیان دیهیمی به رنگ طلایی با برگهای زرین داشتند که برای جلوگیری از ریختن موها بر روی پیشانی و چشم قرار داده میشد و نشانی از پیروزی و قدرت بود. عرض دیهیم به چهار یا پنج سانتیمتر میرسید. این سربند توسط شاه، شاهزادگان و سرداران بزرگ بر پیشانی قرار میگرفت.[۳] شاهزادگان پارسی برخلاف شاه که کلاهی دندانهدار بر سر میگذاشت، از دیهیم صاف برای معرفی خود استفاده میکردند.[۴] پیشینة دیهیم را میتوان میان آیین مهرپرستی[۵] و در زمان پارتها یافت.[۶]
دیهیم در عصر اشکانیان
در نقوش حکشده در پشت سکة پارتی[۷] فرشته سربندی را حمل میکند که این همان دیهیم یا فّرایزدی است.[۸] سکههای اشکانی از ارشک تا مهرداد یکم تصویر پادشاه را با تاجی بههمراه دیهیمی به دور آن، به تصویر کشیدهاند. پس از تبدیل شدن حکومت اشکانی به یک حکومت مقتدر، این مدل سرپوش بههمراه دیهیم مشخص کنندة جایگاه و اعتبار این دولت بهعنوان جانشین هخامنشیان و سلوکیان بر روی سکه حک شد و تا پایان دورة اشکانی باقی ماند.[۹]
در تندیس یافته شدهٔ لرستان نوعی سربند بر سر پادشاه به نمایش درآمده که به شکل نواری به دور سر شاه پیچیده شده است. این دیهیم را با شرابههایی[۱۰] که در برخی مواقع تا سر شانهها میرسید تزیین میکردند.[۱۱] دیهیم اشکانی از سربند مشابهی که یونانیان آن را به دور سر خود میبستند و دیادِم میخواندند اقتباس شده است.[۱۲]
دیهیم در عصر ساسانیان
بر سکههای عصر ساسانی، دیهیم قابل مشاهده است. این محتوای تصویری در ظروف سیمین ساسانیان و بهعنوان نقش برجسته، تصویری از حضور الهة آناهیتا بههمراه یکی از پادشاهان ساسانی که دیهیمی بر گردن آویخته، دیده میشود. ساسانیان دیهیم را نماد شهریاری میدانستند و اغلب فرماندهان ساسانی با دیهیم تصویر شدهاند. دیهیم فّر ایزدی بود که فرمانروا را از مردم عادی جدا و او را سزاوار سروری و حکمرانی میکرد. ساسانیان با به تصویر کشیدن صحنههایی از اهدای دیهیم توسط اهورامزدا (نقش برجستة نقش رستم)، (مراسم تاجگذاری بهرام اول) و (مراسم تاجگیری نرسی از الهة آناهیتا) خود را نمایندة او و برگزیدهٔ ایزد بزرگ معرفی میکردند.[۱۳]
ارتباط دیهیم و دستار در عصر ساسانی
در سنگنگارة مشهور نقش رستم که صحنة تأیید سلطنت اردشیر اول ساسانی را به نمایش میگذارد، اهورامزدا و اردشیر سوار بر اسب با ترکیببندی متقارن در پیشاروی هم قرار گرفتهاند و حلقة تاییدِ دستارداری را اهورامزدا به اردشیر اعطا میکند. ساسانیان به جای دیهیم از دستاری ضخیمتر و بلندتر در زیر تاج خود استفاده میکردند.[۱۴]
انتقال به اروپا
دیهیم در زمان ساسانی به غرب منتقل شد و بعدها از طریق کرواتهای ایرانیتبار به فرانسه و سپس سایر نقاط اروپا راه یافته است و امروز جزئی از پوشش رسمی اروپاییان محسوب میشود.[۱۵]
کارکرد دیهیم
دیهیم در حقیقت همان فرّ ایزدی است که توسط الهة آناهیتا به پادشاه اعطا میشود تا شاه بهعنوان شخصیتی متمایز از سایرین شایستة فرمانبراری و سروری شود. ساسانیان با نمایش دیهیم شاه را نمایندة اهورامزدا معرفی میکردند.[۱۶]
دیهیم در اشعار فارسی
در منظومة ادبی ورقه و گلشا عیوقی چنین آمده است؛[۱۷]
| بخواند آن زمان باب گلشاه را | بگفت و نمودش بدو راه را | |
| که گر مال خواهی و دیهیم و تخت | دلش را گشاده کن از بند سخت |
یا در سرودهای از رودکی نیز به دیهیم اشاره شده است؛[۱۸]
| به یک گردش به شاهنشاهی آرد | دهد دیهیم و تاج و گوشوارا | |
| توشان زیر زمین فرسوده کردی | زمین داده مر ایشان را زغارا | |
| از آن جانِ تو لختی خون فِسُرده | سپرده زیر پایْاندر سپارا |
پانویس
- ↑ اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.
- ↑ اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.
- ↑ «نگاهی به کلاه پارسیان»، وبسایت مگ ایرانز.
- ↑ «کلاههایی که ایرانیان برسرمیگذاشتند»، وبسایت ویستا نیوزهاب.
- ↑ گودرزی، «ستیز میان مهریان و میترائیان»، 1394ش، ص4-3.
- ↑ اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.
- ↑ از شاهنشاهی اشکانی در ادبیات غرب با نام امپراتوری پارتها یاد میشود.
- ↑ اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.
- ↑ افکنده وافشاری، «خاستگاه سرپوش در نخستین سکههای اشکانی (از ارشک یکم تا مهرداد یکم)»، 1398ش، ص23-22.
- ↑ «هنر شرابه دوزی»، وبسایت مجله فرنگ و هنر صنایع دستی.
- ↑ شهشهانی، تاریخچة پوشش سر در ایران، 1374ش، ص42.
- ↑ سودآور، فرهایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص36.
- ↑ اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص37-36.
- ↑ سودآور، فرهایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص38-37.
- ↑ اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص37-36.
- ↑ اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص34.
- ↑ ««ورقه و گلشاه: » عاشق و معشوقی که به دست پیغامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) زنده شدند»، وبسایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ رودکی، «قصاید و قطعات»، وبسایت گنجور.
منابع
- افکنده، احسان و افشاری، فاطمه، «خاستگاه سرپوش در نخستین سکههای اشکانی (از ارشک یکم تا مهرداد یکم)»، فصلنامة علمی پژوهشهای تاریخی دانشگاه تهران، شمارة ۲، ۱۳۹۸ش.
- اورزمانی، فریدون، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، فصلنامة هنر و تمدن شرق، شمارة اول پاییز، ۱۳۹۲ش.
- دادور، ابوالقاسم و مکوندی، لیلا، «بررسی طرح تاج شاهان درسکههای ایرانی از دورة هخامنشی تا ساسانی»، نشریة هنرهای زیبا - هنرهایتجسمی، تابستان۱۳۹۱ش.
- رودکی، «قصاید و غزلیات»، وبسایت گنجور، تاریخ درج مطلب: ۱۷ دی ۱۴۰۲ش.
- سودآور، ابوالعلاء، فرّه ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، میرک، ایالات متحدة آمریکا، ۱۳۸۳ش.
- شهشهانی، سهیلا، تاریخ پوشش سر در ایران، تهران، مدبر، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.
- «کلاههاییکه ایرانیان برسر میگذاشتند»، وبسایت ویستا نیوزهاب، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۴۰۲ش.
- گودرزی، سیمین دخت، «ستیز میان مهریان و میترائیان»، دومین کنفرانس بینالمللی علوم رفتاری و مطالعات اجتماعی، ۱۳۹۴ش.
- «نگاهی به کلاه پارسیان»، وبسایت مگ ایرانز، تاریخ درج مطلب: ۲۴آذر ۱۴۰۲ش.
- ««ورقه و گلشاه:» عاشق و معشوقی که به دست پیغامبر (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) زنده شدند»، وبسایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳ مرداد ۱۳۹۶ش.