(۲۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۷ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱:
خط ۱:
'''{{درشت|یادداشتهای موشکی ایران؛}}''' عبارات و پیامهای دستنویس یا نمادین ثبتشده بر بدنه برخی موشکهای ایران.
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر =یادداشتهای موشکی ایران.png
| زیرنویس تصویر =دستنوشته روی موشک به یاد دختران شهید ایرانی
| image_alt =دستنوشته روی موشک به یاد دختران شهید ایرانی
| فایل پادکست =یادداشتهای موشکی ایران.ogg
| حجم فایلپادکست =1/72
| تاریخ پادکست =30-1-1405
| زیرنویس عنوان =
یادداشتهای موشکی ایران، بهویژه در جنگ رمضان به مجموعهای از نوشتهها و شعارهای دستنویس یا نمادین اطلاق میشود که در تصاویر منتشرشده از برخی موشکها و پهپادهای ایران در جریان زنجیرۀ عملیاتهای موسوم به «وعده صادق»، بر بدنۀ آنها نوشته شدهاند. این نوشتهها پیش از پرتاب ثبت و تصاویر آنها در رسانهها و شبکههای اجتماعی منتشر شد. این یادداشتها که امروزه ابعادی ایدئولوژیک و شناختی به خود گرفتهاند، در برخی رسانهها با عنوان «خطبههای هوابرد» شناخته میشوند که هدف نهایی آنها پیش از انهدام فیزیکیِ هدف، تسخیر زمینههای ذهنی و ادراکی است.
| عنوان اصلی =
==پیشینۀ شکلگیری==
| عنوان انگلیسی =
نوشتن پیام و شعار بر روی تسلیحات نظامی پدیدهای محدود به دورۀ معاصر نیست. شواهد تاریخی نشان میدهد که در دوران باستان، از جمله در میان نیروهای یونانی و رومی، پیامهای کوتاه، تحقیرآمیز و طنزآلود یا عبارات نمادین بر روی پرتابههایی مانند گلولههای فلاخن ثبت میشد. در قرن بیستم نیز این رویه در جریان جنگهای جهانی اول و دوم ادامه یافت؛ برای مثال، در خلال جنگ جهانی دوم، سربازان آمریکایی نماد «Kilroy was here» را بر روی تجهیزات و سطوح مختلف ترسیم میکردند که علاوه بر ایجاد حس رفاقت و همبستگی در میان نیروهای خودی، سردرگمی عجیبی برای دستگاههای اطلاعاتی آلمان نازی ایجاد کرده بود. علاوه بر آن، گزارشهایی از نوشتن پیام یا یادداشت بر روی بمبها توسط نیروهای متفقین پیش از استفاده در عملیاتهای نظامی منتشر شده است.<ref> [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%8 داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref>
| عنوان عربی =
| عنوان علمی =
در جنگهای اخیر، این پدیده با گسترش رسانههای دیجیتال و شبکههای اجتماعی، ابعاد جدیدی یافته است. برای مثال، در جریان جنگ روسیه و اوکراین، کارزارهایی برای درج پیامهای عمومی بر روی تسلیحات نظامی گزارش شده که در آن، افراد با پرداخت هزینه، امکان ثبت پیامهای دلخواه خود را بر روی تجهیزات نظامی پیدا میکردند. تصاویر این پیامها اغلب در فضای مجازی منتشر شده است. کارشناسان، هدف اصلی ثبت تصویر این پیامها و انتشار آن در شبکههای اجتماعی را برای عملیات روانی، بسیج افکار عمومی جهانی و در نهایت، تأمین مالی ماشین جنگی اعلام کردهاند.<ref>[https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%8 داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref>
| شاخه علمی =
| نوع مفهوم =
| معنای اصطلاحی =
| حوزه کاربرد =
| گستره جغرافیایی =
| منشأ تاریخی =
در ایرانِ امروزی نیز پیشینۀ درج پیام و شعار بر بدنه تسلیحات موشکی، به مستندات تصویری از حسن تهرانیمقدم (از پایهگذاران برنامۀ موشکی این کشور) ارجاع داده میشود که به عنوان نمونههای اولیه این اقدام ثبت شدهاند.<ref>[https://www.fardanews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-70/686008-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «عکس: شعارنویسی پدر موشکی ایران روی اولین موشک سپاه»، خبرگزاری فردا نیوز.]</ref> این پدیده در جریان عملیاتهای وعده صادق بازتاب برجستهتری یافت؛ بهگونهای که انتشار گسترده تصاویر موشکهای منقش به پیامهای خاص در خبرگزاریها و شبکههای اجتماعی، به یکی از محورهای اصلی در پوشش رسانهای این عملیات تبدیل شد و بهعنوان یک کارزار تبلیغاتی-نظامی، مورد توجه و ارزیابی تحلیلگران سیاسی و رسانهای قرار گرفت. با این وجود، بسط این رویه و تبدیل آن به یک ابزار رسانهایِ هدفمند، در جریان جنگ رمضان شکل گرفت؛ مقطعی که در آن، شعارنویسی بر روی پرتابهها به بخشی از روایت رسمیِ عملیات نظامی بدل شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6782723/%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%DB%8C%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AF «موشک یا رسانه؟ وقتی سلام ها پیام میشوند»، خبرگزاری مهر.]</ref>
| نخستین کاربرد =
| ریشه واژه =
| مرتبط با =
| اهمیت =
| مبدع =
| مروج =
| مقدس برای =
| مورد احترام =
| آثار مرتبط =
}}
==محتوای یادداشتها==
'''{{درشت|یادداشتهای موشکی ایران؛}}''' عبارات و پیامهای ثبتشده بر بدنۀ برخی موشکهای ایران در زمان جنگ.
براساس تصاویر منتشرشده، محتوای یادداشتهای موشکی ایران متنوع بوده و بیشتر در چارچوبهای زیر قرار میگیرد:
# '''شعارهای سیاسی و ایدئولوژیک''': شامل شعارهایی در تقابل با دولتها یا بازیگران بینالمللی؛ مانند «مرگ بر آمریکا»، «مرگ بر اسرائیل» و «نابودی جبهۀ باطل».<ref> [https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4259470-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «شعارهای دستنویس روی موشکهای ایران+ عکس»، خبرگزاری دنیای اقتصاد.]</ref> در مواردی، اینگونه پیامها به زبان عبری نیز نوشته شده شدهاند مانند جملهای از امام خمینی که همواره تأکید میکرد «اسرائیل باید از صفحه روزگار محو شود».<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/573713/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D8%AF «پیام موشکی سپاه به زبان عبری مخابره شد»، خبرگزاری تابناک.]</ref>
# '''یادبود قربانیان و رویدادهای تاریخی''': مانند «به یاد شهدای مظلوم حلبچه» و «برای انتقام شهدای حلبچه و سردشت» که به حملات شیمیایی سال 1366ش در جریان جنگ تحمیلی اول نسبت داده شدهاند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/959711/%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B5-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B8%D9%84%D9%88%D9%85-%D «نوشتۀ خاص روی موشک ایران/ به یاد شهدای مظلوم حلبچه و سردشت»، خبرگزاری فرارو.]</ref>
# '''ارجاع به اشخاص و کنشگران''': در برخی موارد نیز نام افرادی که در رویدادهای سیاسی یا اجتماعی مطرح بودهاند، دیده میشود از جمله آرون بوشنل، سرباز آمریکایی که برای غزه خودسوزی کرد و ریچل کوری، فعال حقوق بشر آمریکایی که برای جلوگیری از تخریب خانۀ فلسطینیان در منطقۀ رفح، به جنگ بولدوزرهای اسرائیلی رفت.
# '''ارجاع به رویدادهای بینالمللی''': برخی یادداشتها به رخدادهای مشخص اشاره دارند مانند حملۀ اسرائیل به کشتی مرمره که حامل کمکهای بشردوستانه به مردم تحت محاصرۀ غزه بود.
# مضامین و باورهای دینی: شامل آیاتی از قرآن یا عبارات مذهبی مانند «وَجَعَلْنَا مِن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَـهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ»<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/959086/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87%E2%80%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%E2%80%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%A7% «دستنوشتههای روی موشکهای ایران پیش از شلیک به اسرائیل»، خبرگزاری عصر ایران.]</ref> یا «وما رمیت اذ رمیت...».<ref> [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%8 داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref>
# '''مضامین اجتماعی و نمادین''': برخی پیامها به موضوعات اجتماعی یا نمادین اشاره دارند؛ از جمله «به یاد قربانیان جزیرۀ اپستین»،<ref>[https://farsnews.ir/MH_Jamalzadeh/1774707561500519277/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C جمالزاده، محمدحسین، «زبان موشکهای ایرانی»، خبرگزاری فارس.]</ref> «به یاد دختران مدرسۀ میناب»<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/773490-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9 «موشکهای ایران به یاد دختران میناب شلیک شدند»، خبرگزاری اقتصادنیوز.]</ref> و «برای شهدای 18 و 19 دی».<ref> [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%8 داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref>
# '''جملات و پیامهای مردمی''': در برخی موارد، نوشتههایی با لحن عمومی یا منتسب به کاربران و فضای اجتماعی دیده میشود؛ از جمله: «به گفتۀ رهبر شهیدم بیچاره خواهید شد»، «به عشق تهرانی مقدم و حاجیزاده»، «این تازه شروع ماجراست»، «صددرصد اسلام پیروز است».<ref>[https://www.aparat.com/v/lllf62u «جملات مردمی روی موشک نوشته شد»، وبسایت آپارات.]</ref>
# '''اسطورهزدایی و طنز خیابانی''': «اینم از آبکش آهنیت رد میشه»، «f-35 رادارگریز؟ فعععک نکنم... رادارگریز فقط من»،<ref> [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%8 داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref> پیامی خطاب به کشورهای عربی، از جمله امارات و عربستان که در این جنگ با آمریکا همکاری کردند: «حبیبی آمریکا که میره، ما میمونیم و شما».<ref>[https://www.khabarfoori.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-59/3206201-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%A8-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D8%B7%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%86-%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «نوشتۀ جالب روی یک موشک ایرانی خطاب به اماراتیها و بن زاید»، خبرگزاری خبر فوری.]</ref>
# '''پیامهای مرتبط با رویدادها و مواضع بینالمللی''': «نخست وزیر اسپانیا میگه این جنگ غیرقانونیه ما هم میگیم، نهتنها غیرقانونی بلکه ضد انسانیت هم هست، ممنون جناب نخست وزیر»، «تشکر از همۀ کسانی که در لندن بابت جنایت جنگی ترامپ در ایران اعتراض کردند». این پیامها، در مواردی با دو زبان فارسی و انگلیسی بر روی موشکها نوشته شدهاند.<ref>[https://www.bartarinha.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-20/1586846-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87- «تصاویر توجهبرانگیز از نوشته روی موشکهای ایران»، پایگاه خبری برترینها.]</ref>
# '''پیامهای تشکر بینالمللی''': در برخی موشکهای شلیک شده نیز به زبان انگلیسی از مردم هند، پاکستان، اسپانیا و آلمان که از ملت ایران حمایت کردهاند، تشکر شد؛ برای مثال “thank you people of Pakistan”.<ref>[https://farsnews.ir/MH_Jamalzadeh/1774707561500519277/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C جمالزاده، «زبان موشکهای ایرانی»، خبرگزاری فارس.]</ref>
# '''سایر عبارات ثبتشده''': «به نیابت از همۀ شهدای مظلوم وطن که با زبان روزه به شهادت رسیدند»، «شهید امام خامنهای: همچون منی با همچون یزید بیعت نمیکند»، «نبرد_ عاشورایی»، «به مشت گره شدۀ رهبر شهیدم قسم نابودتان میکنیم»،<ref> [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%8 داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref> «بزن که خوب میزنی»،<ref>[https://farsnews.ir/miladmaniee/1774281939461868972/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D9%82%D8%A7%DB%8C%D9%82%DB% منیعی، «تصاویری از نوشتههای موشکهایی که دقایقی قبل روانۀ اسرائیل شد»، خبرگزاری فارس.] </ref> «از طرف هنرمندان باغیرت #حسبی-الله».<ref>[https://farsnews.ir/MH_Jamalzadeh/1774707561500519277/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C جمالزاده، «زبان موشکهای ایرانی»، خبرگزاری فارس.]</ref>
==کارکردها==
یادداشتهای موشکی ایران، بهویژه در [[جنگ رمضان]] به مجموعهای از نوشتهها و شعارهای دستنویس یا نمادین اطلاق میشود که در تصاویر منتشرشده از برخی موشکها و پهپادهای ایران در جریان زنجیرهٔ عملیاتهای موسوم به [[وعده صادق (عملیات نظامی)|وعده صادق]]، بر بدنهٔ آنها نوشته شدهاند. این نوشتهها پیش از پرتاب ثبت و تصاویر آنها در رسانهها و شبکههای اجتماعی منتشر شد. این یادداشتها که امروزه ابعادی ایدئولوژیک و شناختی به خود گرفتهاند، در برخی رسانهها با عنوان خطبههای هوابرد شناخته میشوند که هدف نهایی آنها پیش از انهدام فیزیکی هدف، تسخیر زمینههای ذهنی و ادراکی است.
===کارکردهای فرهنگی و رسانهای===
# '''موشک بهمثابه رسانه''': بر اساس تحلیلهای رسانهای، موشکها در این بستر فراتر از ابزار نظامی، به رسانهای برای انتقال پیام تبدیل میشوند. در این چارچوب، پیامهای درج شده نقش محتوا را داشته و خود موشک نیز نقش رسانه را ایفا میکنند. این مهم با دیدگاه برخی نظریه پردازان علم ارتباطات مبنی بر «رسانه، خود پیام است» همخوانی دارد.
== پیشینه شکلگیری ==
# '''شکلدهی به افکار عمومی''': انتشار تصاویر موشکها در شبکههای اجتماعی موجب بازنشر گستردۀ محتوا، شکلگیری واکنشهای احساسی و تولید روایتهای همدلانه یا انتقادی شده است.
نوشتن پیام و شعار بر روی تسلیحات نظامی پدیدهای محدود به دورهٔ معاصر نیست. شواهد تاریخی نشان میدهد که در دوران باستان نیز پیامهای کوتاه، تحقیرآمیز و طنزآلود یا عبارات نمادین بر روی پرتابههایی مانند گلولههای فلاخن ثبت میشد. در قرن بیستم میلادی نیز این رویه در جریان جنگهای جهانی [[جنگ جهانی اول|اول]] و [[جنگ جهانی دوم|دوم]] ادامه یافت؛ در [[جنگ جهانی دوم]]، سربازان آمریکایی نماد «Kilroy was here» را بر روی تجهیزات و سطوح مختلف ترسیم میکردند که علاوهبر ایجاد حس رفاقت و همبستگی میان نیروهای خودی، موجب سردرگمی دستگاههای اطلاعاتی آلمان نازی شده بود. علاوهبر آن، گزارشهایی از نوشتن پیام یا یادداشت بر روی بمبها توسط نیروهای [[متفقین]] پیش از استفاده در عملیاتهای نظامی منتشر شده است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/12495708/جنگ-کلمات-در-آسمان-چگونه-موشک-ها-و-تسلیحات-نظامی-به-رسانه-تبدیل داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref> در جریان [[جنگ روسیه و اوکراین]]، کارزارهایی برای درج پیامهای عمومی بر روی تسلیحات نظامی گزارش شده که در آن، افراد با پرداخت هزینه، امکان ثبت پیامهای دلخواه خود را بر روی تجهیزات نظامی پیدا میکردند. تصاویر این پیامها اغلب در [[فضای مجازی]] منتشر شده است. کارشناسان، هدف اصلی این رویداد را عملیات روانی، بسیج افکار عمومی جهانی و در نهایت، تأمین مالی ماشین جنگی اعلام کردهاند.<ref>[https://www.tebyan.net/news/12495708/جنگ-کلمات-در-آسمان-چگونه-موشک-ها-و-تسلیحات-نظامی-به-رسانه-تبدیل داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref>
در [[ایران]] امروزی نیز پیشینهٔ درج پیام و شعار بر بدنۀ تسلیحات موشکی، به مستندات تصویری از [[حسن تهرانیمقدم]] از پایهگذاران [[برنامه موشکی ایران|برنامهٔ موشکی ایران]] ارجاع داده میشود.<ref>[https://www.fardanews.com/بخش-عکس-فیلم-70/686008-عکس-شعارنویسی-پدر-موشکی-ایران «عکس: شعارنویسی پدر موشکی ایران روی اولین موشک سپاه»، خبرگزاری فردا نیوز.]</ref> این پدیده در جریان عملیاتهای [[وعده صادق (عملیات نظامی)|وعده صادق]] بازتاب برجستهتری یافت؛ بهگونهای که انتشار گستردۀ تصاویر موشکهای منقش به پیامهای خاص در خبرگزاریها و شبکههای اجتماعی، به یکی از محورهای اصلی در پوشش رسانهای این عملیات تبدیل شد و بهعنوان یک کارزار تبلیغاتی-نظامی، مورد توجه و ارزیابی تحلیلگران سیاسی و رسانهای قرار گرفت. با این وجود، بسط این رویه و تبدیل آن به یک ابزار رسانهای هدفمند، در جریان [[جنگ رمضان]] شکل گرفت؛ مقطعی که در آن، شعارنویسی بر روی پرتابهها به بخشی از روایت رسمی عملیات نظامی بدل شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6782723/موشک-یا-رسانه-وقتی-سلاح-ها-رسانه-می-شوند «موشک یا رسانه؟ وقتی سلامها پیام میشوند»، خبرگزاری مهر.]</ref>
== محتوای یادداشتها ==
[[پرونده:یادداشتهای موشکی ایران۱.png|جایگزین=دستنوشته پشیمانتان میکنیم روی موشک ایرانی|بندانگشتی|دستنوشته پشیمانتان میکنیم روی موشک ایرانی]]
براساس تصاویر منتشرشده، محتوای [[یادداشتهای موشکی ایران]] متنوع بوده و بیشتر در چارچوبهای زیر قرار میگیرد:
# '''شعارهای سیاسی و ایدئولوژیک''': شامل شعارهایی در تقابل با دولتها یا بازیگران بینالمللی؛ مانند [[مرگ بر آمریکا]]، [[مرگ بر اسرائیل]]، «نابودی جبههٔ باطل»،<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4259470-شعارهای-دست-نویس-روی-موشک-های-ایران-عکس «شعارهای دستنویس روی موشکهای ایران+ عکس»، خبرگزاری دنیای اقتصاد.]</ref> «به مشت گرهشدهٔ رهبر شهیدم قسم، نابودتان میکنیم»<ref>[https://www.tebyan.net/news/12495708/جنگ-کلمات-در-آسمان-چگونه-موشک-ها-و-تسلیحات-نظامی-به-رسانه-تبدیل داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref> و «شهید امام خامنهای: همچون منی با همچون یزید بیعت نمیکند».<ref>[https://www.tebyan.net/news/12495708/جنگ-کلمات-در-آسمان-چگونه-موشک-ها-و-تسلیحات-نظامی-به-رسانه-تبدیل داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref> در مواردی، اینگونه پیامها به زبان عبری نیز نوشته شدهاند؛ مانند جملهای از [[امام خمینی]] که همواره تأکید میکرد «اسرائیل باید از صفحه روزگار محو شود».<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/573713/پیام-موشکی-سپاه-به-زبان-عبری-مخابره-شد «پیام موشکی سپاه به زبان عبری مخابره شد»، خبرگزاری تابناک.]</ref>
# '''یادبود قربانیان و رویدادهای تاریخی''': مانند «به یاد شهدای مظلوم حلبچه» و «برای انتقام شهدای حلبچه و سردشت» که به حملات شیمیایی سال ۱۳۶۶ش در جریان [[جنگ ایران و عراق|جنگ تحمیلی اول]] نسبت داده شدهاند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/959711/نوشته-خاص-روی-موشک-ایران-به-یاد-شهدای-مظلوم-حلبچه-سردشت «نوشتۀ خاص روی موشک ایران/ به یاد شهدای مظلوم حلبچه و سردشت»، خبرگزاری فرارو.]</ref>
# '''ارجاع به اشخاص و کنشگران''': در برخی موارد نام افرادی که در رویدادهای سیاسی یا اجتماعی مطرح بودهاند، دیده میشود از جمله [[آرون بوشنل]]، سرباز آمریکایی که برای [[غزه]] خودسوزی کرد و [[ریچل کوری]]، فعال حقوق بشر آمریکایی که برای جلوگیری از تخریب خانهٔ فلسطینیان در منطقهٔ رفح، به جنگ بولدوزرهای اسرائیلی رفت. در کنار این موارد، تصویر و سخنان نجمالدین اربکان، نخستوزیر پیشین ترکیه که گفته بود: «اسرائیل حرف نمیفهمد، باید با او با زبان زور سخن گفت»، نیز درج شد.<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%B4%D8%B1-59/1703380-%D9%85%D9%88%D8%AC-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D9%86%D8%AC%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%DA%A9%D8%A7%D9%86 «موج 88 پاسخ موشکی ایران به یاد نجم الدین اربکان»، خبرگزاری جماران.]</ref> این یادداشتنگاری در پارلمان ترکیه نیز بازتاب پیدا کرد و یکی از نمایندگاه با اشاره به در اختیار قراردادن حریم هوایی و پشتیانی لجستیکی کشورهای حاشیه خلیج فارس برای آمریکا، جملۀ دیگری از اربکان را یادآور شد: «حتی اگر هفت نسل شما به مدت هفتاد سال سر از سجده برندارند، باز هم از این گناه رهایی نخواهید یافت!».<ref>[https://snn.ir/fa/news/1388870/%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85 «وقتی تصویر موشکهای ایرانی در پارلمان ترکیه به نمایش در + فیلم»، خبرگزاری دانشجو.]</ref>
# '''ارجاع به رویدادهای بینالمللی''': برخی یادداشتها به رخدادهای مشخص اشاره دارند مانند حملهٔ اسرائیل به [[کشتی مرمره]] که حامل کمکهای بشردوستانه به مردم محاصره شده در غزه بود.
# '''مضامین و باورهای دینی:''' شامل آیاتی از قرآن یا عبارات مذهبی مانند «وَجَعَلْنَا مِن بَیْنِ أَیْدِیهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَیْنَـهُمْ فَهُمْ لَا یُبْصِرُونَ»<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/959086/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87%E2%80%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%E2%80%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%A7% «دستنوشتههای روی موشکهای ایران پیش از شلیک به اسرائیل»، خبرگزاری عصر ایران.]</ref> یا «وَمَا رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَلَکِنَّ اللَّهَ رَمَی».<ref>[https://www.tebyan.net/news/12495708/جنگ-کلمات-در-آسمان-چگونه-موشک-ها-و-تسلیحات-نظامی-به-رسانه-تبدیل داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref>
# '''مضامین اجتماعی و نمادین''': برخی پیامها به موضوعات اجتماعی یا نمادین اشاره دارند؛ ازجمله «به یاد قربانیان [[جزیره اپستین|جزیرهٔ اپستین]]»،<ref>[https://farsnews.ir/MH_Jamalzadeh/1774707561500519277/زبان-موشک-های-ایرانی جمالزاده، محمدحسین، «زبان موشکهای ایرانی»، خبرگزاری فارس.]</ref> «به یاد دختران [[مدرسه شجره طیبه میناب|مدرسهٔ میناب]]»،<ref>[https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سیاسی-57/773490-موشک-های-ایران-به-یاد-دختران-میناب-شلیک-شدند-تصویر-نوشته-روی-موشک «موشکهای ایران به یاد دختران میناب شلیک شدند»، خبرگزاری اقتصادنیوز.]</ref> «برای شهدای [[اغتشاشات دی ۱۴۰۴|۱۸ و ۱۹ دی]]»،<ref>[https://www.tebyan.net/news/12495708/جنگ-کلمات-در-آسمان-چگونه-موشک-ها-و-تسلیحات-نظامی-به-رسانه-تبدیل داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref> «نبرد عاشورایی»، و «به نیابت از همهٔ شهدای مظلوم وطن که با زبان روزه به شهادت رسیدند».<ref>[https://www.tebyan.net/news/12495708/جنگ-کلمات-در-آسمان-چگونه-موشک-ها-و-تسلیحات-نظامی-به-رسانه-تبدیل داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref>
# '''جملات و پیامهای مردمی''': در برخی موارد، نوشتههایی با لحن عمومی یا منتسب به کاربران و فضای اجتماعی دیده میشود؛ ازجمله: «بزن که خوب میزنی»،<ref>[https://farsnews.ir/miladmaniee/1774281939461868972/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D9%82%D8%A7%DB%8C%D9%82%DB% منیعی، «تصاویری از نوشتههای موشکهایی که دقایقی قبل روانۀ اسرائیل شد»، خبرگزاری فارس.]</ref> «به گفتهٔ رهبر شهیدم بیچاره خواهید شد»، «به عشق تهرانیمقدم و [[امیر علی حاجیزاده|حاجیزاده]]»، «این تازه شروع ماجراست»، «صددرصد اسلام پیروز است»<ref>[https://www.aparat.com/v/lllf62u «جملات مردمی روی موشک نوشته شد»، وبسایت آپارات.]</ref> و «از طرف هنرمندان باغیرت #[[حسبیالله|حسبی-الله]]».<ref>[https://farsnews.ir/MH_Jamalzadeh/1774707561500519277/زبان-موشک-های-ایرانی جمالزاده، «زبان موشکهای ایرانی»، خبرگزاری فارس.]</ref>
# '''اسطورهزدایی و طنز خیابانی''': «اینم از آبکش آهنیت رد میشه»، «f-35 رادارگریز؟ فعععک نکنم… رادارگریز فقط من»،<ref>[https://www.tebyan.net/news/12495708/جنگ-کلمات-در-آسمان-چگونه-موشک-ها-و-تسلیحات-نظامی-به-رسانه-تبدیل داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref> پیامی خطاب به کشورهای عربی، از جمله [[امارات]] و [[عربستان]] که در این جنگ با آمریکا همکاری کردند: «حبیبی آمریکا که میره، ما میمونیم و شما».<ref>[https://www.khabarfoori.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-59/3206201-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%A8-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D8%B7%D8% «نوشتۀ جالب روی یک موشک ایرانی خطاب به اماراتیها و بن زاید»، خبرگزاری خبر فوری.]</ref>
# [[پرونده:یادداشتهای موشکی ایران۲.png|جایگزین= «No Kings» روی موشک ایرانی|بندانگشتی|همزمان با تظاهرات «No Kings» در آمریکا، ایران این شعار را روی موشکها نوشت.]]'''پیامهای مرتبط با رویدادها و مواضع بینالمللی''': «نخستوزیر اسپانیا میگه این جنگ غیرقانونیه ما هم میگیم، نهتنها غیرقانونی بلکه ضد انسانیت هم هست، ممنون جناب نخستوزیر»، «تشکر از همهٔ کسانی که در لندن بابت جنایت جنگی [[دونالد ترامپ|ترامپ]] در ایران اعتراض کردند». این پیامها، در مواردی با دو [[زبان فارسی]] و [[زبان انگلیسی|انگلیسی]] بر روی موشکها نوشته شدهاند.<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-اخبار-روز-20/1586846-تصاویر-توجه-برانگیز-از-نوشته- «تصاویر توجهبرانگیز از نوشته روی موشکهای ایران»، پایگاه خبری برترینها.]</ref>
# '''پیامهای تشکر بینالمللی''': در برخی موشکهای شلیک شده نیز به زبان انگلیسی از مردم [[هند]]، [[پاکستان]]، [[اسپانیا]] و [[آلمان]] که از ملت ایران حمایت کردهاند، تشکر شد؛ برای مثال “thank you people of Pakistan”.<ref>[https://farsnews.ir/MH_Jamalzadeh/1774707561500519277/زبان-موشک-های-ایرانی جمالزاده، «زبان موشکهای ایرانی»، خبرگزاری فارس.]</ref>
== کارکردها ==
=== کارکردهای فرهنگی و رسانهای ===
# '''موشک بهمثابه رسانه''': بر اساس تحلیلهای رسانهای، موشکها در این بستر فراتر از ابزار نظامی، به رسانهای برای انتقال پیام تبدیل میشوند. در این چارچوب، پیامهای درج شده نقش محتوا را داشته و خود موشک نیز نقش رسانه را ایفا میکند.
# '''شکلدهی به افکار عمومی''': انتشار تصاویر موشکها در شبکههای اجتماعی موجب بازنشر گستردهٔ محتوا، شکلگیری واکنشهای احساسی و تولید روایتهای همدلانه یا انتقادی شده است.
# '''بازنمایی هویت و روایت مقاومت''': این نوشتهها اغلب در چارچوب یک روایت کلان مانند مقاومت یا دفاع تفسیر میشوند و به تقویت هویت جمعی، بازنمایی تاریخی و سیاسی و انتقال پیامهای نمادین کمک میکنند.
# '''بازنمایی هویت و روایت مقاومت''': این نوشتهها اغلب در چارچوب یک روایت کلان مانند مقاومت یا دفاع تفسیر میشوند و به تقویت هویت جمعی، بازنمایی تاریخی و سیاسی و انتقال پیامهای نمادین کمک میکنند.
# '''کارکرد نمادین و نمایشی''': برخی، این پدیده را نوعی پرفورمنس میدانند که در آن نوشتن پیام، نمایش موشک و انتشار تصویر، در مجموع یک کنش ارتباطی و نمادین را شکل میدهد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6782723/%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%DB%8C%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AF «موشک یا رسانه؟ وقتی سلام ها پیام میشوند»، خبرگزاری مهر.]</ref>
# '''کارکرد نمادین و نمایشی''': برخی، این پدیده را نوعی پرفورمنس میدانند که در آن نوشتن پیام، نمایش موشک و انتشار تصویر، در مجموع یک کنش ارتباطی و نمادین را شکل میدهد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6782723/موشک-یا-رسانه-وقتی-سلاح-ها-رسانه-می-شوند «موشک یا رسانه؟ وقتی سلامها پیام میشوند»، خبرگزاری مهر.]</ref>
===کارکردهای نظامی و راهبردی===
# '''جنگ روانی''': یادداشتهای موشکی ایران میتوانند بهعنوان ابزاری برای ارسال پیام تهدید یا هشدار و تأثیرگذاری روانی بر مخاطب دشمن عمل کنند.
=== کارکردهای نظامی و راهبردی ===
# '''بازدارندگی''': در کنار توان نظامی، این پیامها به نمایش ارادۀ سیاسی و تقویت بازدارندگی غیرمستقیم کمک میکنند.
# '''جنگ روانی''': یادداشتهای موشکی ایران میتوانند بهعنوان ابزاری برای ارسال پیام تهدید یا هشدار و تأثیرگذاری روانی بر دشمن عمل کنند.
# '''تقویت روحیۀ داخلی''': این یادداشتهای موشکی در سطح داخلی نیز میتوانند احساس همبستگی ایجاد کرده، روحیۀ عمومی را تقویت کرده و روایت ایستادگی را تثبیت کنند.
# '''بازدارندگی''': در کنار توان نظامی، این پیامها به نمایش ارادهٔ سیاسی و تقویت بازدارندگی غیرمستقیم کمک میکنند.
# '''پیامرسانی مستقیم در میدان منازعه''': در شرایطی که رقابت رسانهای شدید بوده، این پیامها میتوانند بهعنوان ابزار ارتباطی بدون واسطه و انتقال مستقیم پیام به مخاطب جهانی عمل کنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6782723/%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%DB%8C%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AF «موشک یا رسانه؟ وقتی سلام ها پیام میشوند»، خبرگزاری مهر.]</ref>
# '''تقویت روحیهٔ داخلی''': این یادداشتهای موشکی در سطح داخلی نیز میتوانند احساس همبستگی ایجاد کرده، روحیهٔ عمومی را تقویت کرده و روایت ایستادگی را تثبیت کنند.
در برهههای زمانی خاصی، برخی نسبت به پیامدهای این اقدام در حوزۀ دیپلماسی و تنشهای بینالمللی ابراز نگرانی کرده و انتقاداتی نسبت به آن مطرح کردهاند.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/103307/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B5%D9%87%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%AF% «استقبال سعودیها و صهیونیستها از انتقادات روحانی به قدرت موشکی ایران»، خبرگزاری کیهان.]</ref>
# '''پیامرسانی مستقیم در میدان منازعه''': در شرایطی که رقابت رسانهای شدید بوده، این پیامها میتوانند بهعنوان ابزار ارتباطی بدون واسطه و انتقال مستقیم پیام به مخاطب جهانی عمل کنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6782723/موشک-یا-رسانه-وقتی-سلاح-ها-رسانه-می-شوند «موشک یا رسانه؟ وقتی سلامها پیام میشوند»، خبرگزاری مهر.]</ref>
در برهههای زمانی خاصی، برخی دربارهٔ پیامدهای این اقدام در حوزهٔ دیپلماسی و تنشهای بینالمللی ابراز نگرانی کرده و انتقاداتی دربارهٔ آن مطرح کردهاند.<ref>[https://www.parsnews.com/بخش-سیاسی-3/445655-استقبال-سعودی-ها-صهیونیست-ها-از-انتقادات-روحانی-به-قدرت-موشکی-ایران-تصاویر «استقبال سعودیها و صهیونیستها از انتقادات روحانی به قدرت موشکی ایران»، وبسایت پارس نیوز.]</ref>
==پانویس==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
==منابع==
== منابع ==
* «استقبال سعودیها و صهیونیستها از انتقادات روحانی به قدرت موشکی ایران»، خبرگزاری کیهان، تاریخ بارگذاری: 17 اردیبهشت 1396ش.
{{آغاز منابع}}
* «پیام موشکی سپاه به زبان عبری مخابره شد»، خبرگزاری تابناک، تاریخ بارگذاری: 19 اسفند 1394ش.
* «استقبال سعودیها و صهیونیستها از انتقادات روحانی به قدرت موشکی ایران»، وبسایت پارس نیوز، تاریخ بارگذاری: ۱۶ اردیبهشت ۱۳۹۶ش.
* «تصاویر توجهبرانگیز از نوشته روی موشکهای ایران»، پایگاه خبری برترینها، تاریخ بارگذاری: 2 فروردین 1405ش.
* «پیام موشکی سپاه به زبان عبری مخابره شد»، خبرگزاری تابناک، تاریخ بارگذاری: ۱۹ اسفند ۱۳۹۴ش.
* «تصویر پربازدید از نوشتۀ متفاوت روی موشک ایرانی؛ به یاد قربانیان جزیرۀ اپستین»، خبرگزاری فرارو، تاریخ بارگذاری: 20 اسفند 1404ش.
* «تصاویر توجهبرانگیز از نوشته روی موشکهای ایران»، پایگاه خبری برترینها، تاریخ بارگذاری: ۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
* جمالزاده، محمدحسین، «زبان موشکهای ایرانی»، خبرگزاری فارس نیوز، تاریخ بارگذاری: 8 فروردین 1405ش.
* «تصویر پربازدید از نوشتهٔ متفاوت روی موشک ایرانی؛ به یاد قربانیان جزیرهٔ اپستین»، خبرگزاری فرارو، تاریخ بارگذاری: ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «جملات مردمی روی موشک نوشته شد»، وبسایت آپارات، تاریخ بازدید: 21 فروردین 1405ش.
* جمالزاده، محمدحسین، «زبان موشکهای ایرانی»، خبرگزاری فارس نیوز، تاریخ بارگذاری: ۸ فروردین ۱۴۰۵ش.
* داودی، شراره، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان، تاریخ بارگذاری: 6 فروردین 1405ش.
* «جملات مردمی روی موشک نوشته شد»، وبسایت آپارات، تاریخ بازدید: ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «دستنوشتههای روی موشکهای ایران پیش از شلیک به اسرائیل»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ بارگذاری: 28 فروردین 1403ش.
* داودی، شراره، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان، تاریخ بارگذاری: ۶ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «دو اتفاق شایستۀ تحسین در شعارنویسیهای روی موشکهای ایران در این روزها میبینیم»، خبرگزاری جماران، تاریخ بارگذاری: 5 فروردین 1405ش.
* «دستنوشتههای روی موشکهای ایران پیش از شلیک به اسرائیل»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ بارگذاری: ۲۸ فروردین ۱۴۰۳ش.
* «شعارهای دستنویس روی موشکهای ایران+ عکس»، خبرگزاری دنیای اقتصاد، تاریخ بارگذاری: 26 اسفند 1404ش.
* «دو اتفاق شایستهٔ تحسین در شعارنویسیهای روی موشکهای ایران در این روزها میبینیم»، خبرگزاری جماران، تاریخ بارگذاری: ۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «عکس: شعارنویسی پدر موشکی ایران روی اولین موشک سپاه»، خبرگزاری فردا نیوز، تاریخ بارگذاری: 29 خرداد 1396ش.
* «شعارهای دستنویس روی موشکهای ایران+ عکس»، خبرگزاری دنیای اقتصاد، تاریخ بارگذاری: ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
* منیعی، میلاد، «تصاویری از نوشتههای موشکهایی که دقایقی قبل روانۀ اسرائیل شد»، فارس نیوز، تاریخ بازدید: 21 فروردین 1405ش.
* «عکس: شعارنویسی پدر موشکی ایران روی اولین موشک سپاه»، خبرگزاری فردا نیوز، تاریخ بارگذاری: ۲۹ خرداد ۱۳۹۶ش.
* «موشکهای ایران به یاد دختران میناب شلیک شدند»، خبرگزاری اقتصادنیوز، تاریخ بارگذاری: 15 اسفند 1404ش.
* منیعی، میلاد، «تصاویری از نوشتههای موشکهایی که دقایقی قبل روانهٔ اسرائیل شد»، فارس نیوز، تاریخ بازدید: ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «موشک یا رسانه؟ وقتی سلاحها پیام میشوند»، خبرگزاری مهر، تاریخ بارگذاری: 5 فروردین 1405ش.
* «موشکهای ایران به یاد دختران میناب شلیک شدند»، خبرگزاری اقتصادنیوز، تاریخ بارگذاری: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «نوشتۀ جالب روی یک موشک ایرانی خطاب به اماراتیها و بن زاید»، خبرگزاری خبر فوری، تاریخ بارگذاری: 20 فروردین 1405ش.
* «موشک یا رسانه؟ وقتی سلاحها پیام میشوند»، خبرگزاری مهر، تاریخ بارگذاری: ۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «نوشتۀ خاص روی موشک ایران/ به یاد شهدای مظلوم حلبچه و سردشت»، خبرگزاری فرارو، تاریخ بارگذاری: 12 فروردین 1405ش.
* «موج 88 پاسخ موشکی ایران به یاد نجم الدین اربکان»، خبرگزاری جماران، تاریخ درج مطلب: 12 فروردین 1405ش.
* «نوشتهٔ جالب روی یک موشک ایرانی خطاب به اماراتیها و بن زاید»، خبرگزاری خبر فوری، تاریخ بارگذاری: ۲۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «نوشتهٔ خاص روی موشک ایران/ به یاد شهدای مظلوم حلبچه و سردشت»، خبرگزاری فرارو، تاریخ بارگذاری: ۱۲ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «وقتی تصویر موشکهای ایرانی در پارلمان ترکیه به نمایش در + فیلم»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 14 فرودین 1405ش.{{پایان منابع}}
یادداشتهای موشکی ایران؛ عبارات و پیامهای ثبتشده بر بدنۀ برخی موشکهای ایران در زمان جنگ.
یادداشتهای موشکی ایران، بهویژه در جنگ رمضان به مجموعهای از نوشتهها و شعارهای دستنویس یا نمادین اطلاق میشود که در تصاویر منتشرشده از برخی موشکها و پهپادهای ایران در جریان زنجیرهٔ عملیاتهای موسوم به وعده صادق، بر بدنهٔ آنها نوشته شدهاند. این نوشتهها پیش از پرتاب ثبت و تصاویر آنها در رسانهها و شبکههای اجتماعی منتشر شد. این یادداشتها که امروزه ابعادی ایدئولوژیک و شناختی به خود گرفتهاند، در برخی رسانهها با عنوان خطبههای هوابرد شناخته میشوند که هدف نهایی آنها پیش از انهدام فیزیکی هدف، تسخیر زمینههای ذهنی و ادراکی است.
پیشینه شکلگیری
نوشتن پیام و شعار بر روی تسلیحات نظامی پدیدهای محدود به دورهٔ معاصر نیست. شواهد تاریخی نشان میدهد که در دوران باستان نیز پیامهای کوتاه، تحقیرآمیز و طنزآلود یا عبارات نمادین بر روی پرتابههایی مانند گلولههای فلاخن ثبت میشد. در قرن بیستم میلادی نیز این رویه در جریان جنگهای جهانی اول و دوم ادامه یافت؛ در جنگ جهانی دوم، سربازان آمریکایی نماد «Kilroy was here» را بر روی تجهیزات و سطوح مختلف ترسیم میکردند که علاوهبر ایجاد حس رفاقت و همبستگی میان نیروهای خودی، موجب سردرگمی دستگاههای اطلاعاتی آلمان نازی شده بود. علاوهبر آن، گزارشهایی از نوشتن پیام یا یادداشت بر روی بمبها توسط نیروهای متفقین پیش از استفاده در عملیاتهای نظامی منتشر شده است.[۱] در جریان جنگ روسیه و اوکراین، کارزارهایی برای درج پیامهای عمومی بر روی تسلیحات نظامی گزارش شده که در آن، افراد با پرداخت هزینه، امکان ثبت پیامهای دلخواه خود را بر روی تجهیزات نظامی پیدا میکردند. تصاویر این پیامها اغلب در فضای مجازی منتشر شده است. کارشناسان، هدف اصلی این رویداد را عملیات روانی، بسیج افکار عمومی جهانی و در نهایت، تأمین مالی ماشین جنگی اعلام کردهاند.[۲]
در ایران امروزی نیز پیشینهٔ درج پیام و شعار بر بدنۀ تسلیحات موشکی، به مستندات تصویری از حسن تهرانیمقدم از پایهگذاران برنامهٔ موشکی ایران ارجاع داده میشود.[۳] این پدیده در جریان عملیاتهای وعده صادق بازتاب برجستهتری یافت؛ بهگونهای که انتشار گستردۀ تصاویر موشکهای منقش به پیامهای خاص در خبرگزاریها و شبکههای اجتماعی، به یکی از محورهای اصلی در پوشش رسانهای این عملیات تبدیل شد و بهعنوان یک کارزار تبلیغاتی-نظامی، مورد توجه و ارزیابی تحلیلگران سیاسی و رسانهای قرار گرفت. با این وجود، بسط این رویه و تبدیل آن به یک ابزار رسانهای هدفمند، در جریان جنگ رمضان شکل گرفت؛ مقطعی که در آن، شعارنویسی بر روی پرتابهها به بخشی از روایت رسمی عملیات نظامی بدل شد.[۴]
محتوای یادداشتها
دستنوشته پشیمانتان میکنیم روی موشک ایرانی
براساس تصاویر منتشرشده، محتوای یادداشتهای موشکی ایران متنوع بوده و بیشتر در چارچوبهای زیر قرار میگیرد:
شعارهای سیاسی و ایدئولوژیک: شامل شعارهایی در تقابل با دولتها یا بازیگران بینالمللی؛ مانند مرگ بر آمریکا، مرگ بر اسرائیل، «نابودی جبههٔ باطل»،[۵] «به مشت گرهشدهٔ رهبر شهیدم قسم، نابودتان میکنیم»[۶] و «شهید امام خامنهای: همچون منی با همچون یزید بیعت نمیکند».[۷] در مواردی، اینگونه پیامها به زبان عبری نیز نوشته شدهاند؛ مانند جملهای از امام خمینی که همواره تأکید میکرد «اسرائیل باید از صفحه روزگار محو شود».[۸]
یادبود قربانیان و رویدادهای تاریخی: مانند «به یاد شهدای مظلوم حلبچه» و «برای انتقام شهدای حلبچه و سردشت» که به حملات شیمیایی سال ۱۳۶۶ش در جریان جنگ تحمیلی اول نسبت داده شدهاند.[۹]
ارجاع به اشخاص و کنشگران: در برخی موارد نام افرادی که در رویدادهای سیاسی یا اجتماعی مطرح بودهاند، دیده میشود از جمله آرون بوشنل، سرباز آمریکایی که برای غزه خودسوزی کرد و ریچل کوری، فعال حقوق بشر آمریکایی که برای جلوگیری از تخریب خانهٔ فلسطینیان در منطقهٔ رفح، به جنگ بولدوزرهای اسرائیلی رفت. در کنار این موارد، تصویر و سخنان نجمالدین اربکان، نخستوزیر پیشین ترکیه که گفته بود: «اسرائیل حرف نمیفهمد، باید با او با زبان زور سخن گفت»، نیز درج شد.[۱۰] این یادداشتنگاری در پارلمان ترکیه نیز بازتاب پیدا کرد و یکی از نمایندگاه با اشاره به در اختیار قراردادن حریم هوایی و پشتیانی لجستیکی کشورهای حاشیه خلیج فارس برای آمریکا، جملۀ دیگری از اربکان را یادآور شد: «حتی اگر هفت نسل شما به مدت هفتاد سال سر از سجده برندارند، باز هم از این گناه رهایی نخواهید یافت!».[۱۱]
ارجاع به رویدادهای بینالمللی: برخی یادداشتها به رخدادهای مشخص اشاره دارند مانند حملهٔ اسرائیل به کشتی مرمره که حامل کمکهای بشردوستانه به مردم محاصره شده در غزه بود.
مضامین و باورهای دینی: شامل آیاتی از قرآن یا عبارات مذهبی مانند «وَجَعَلْنَا مِن بَیْنِ أَیْدِیهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَیْنَـهُمْ فَهُمْ لَا یُبْصِرُونَ»[۱۲] یا «وَمَا رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَلَکِنَّ اللَّهَ رَمَی».[۱۳]
مضامین اجتماعی و نمادین: برخی پیامها به موضوعات اجتماعی یا نمادین اشاره دارند؛ ازجمله «به یاد قربانیان جزیرهٔ اپستین»،[۱۴] «به یاد دختران مدرسهٔ میناب»،[۱۵] «برای شهدای ۱۸ و ۱۹ دی»،[۱۶] «نبرد عاشورایی»، و «به نیابت از همهٔ شهدای مظلوم وطن که با زبان روزه به شهادت رسیدند».[۱۷]
جملات و پیامهای مردمی: در برخی موارد، نوشتههایی با لحن عمومی یا منتسب به کاربران و فضای اجتماعی دیده میشود؛ ازجمله: «بزن که خوب میزنی»،[۱۸] «به گفتهٔ رهبر شهیدم بیچاره خواهید شد»، «به عشق تهرانیمقدم و حاجیزاده»، «این تازه شروع ماجراست»، «صددرصد اسلام پیروز است»[۱۹] و «از طرف هنرمندان باغیرت #حسبی-الله».[۲۰]
اسطورهزدایی و طنز خیابانی: «اینم از آبکش آهنیت رد میشه»، «f-35 رادارگریز؟ فعععک نکنم… رادارگریز فقط من»،[۲۱] پیامی خطاب به کشورهای عربی، از جمله امارات و عربستان که در این جنگ با آمریکا همکاری کردند: «حبیبی آمریکا که میره، ما میمونیم و شما».[۲۲]
همزمان با تظاهرات «No Kings» در آمریکا، ایران این شعار را روی موشکها نوشت.پیامهای مرتبط با رویدادها و مواضع بینالمللی: «نخستوزیر اسپانیا میگه این جنگ غیرقانونیه ما هم میگیم، نهتنها غیرقانونی بلکه ضد انسانیت هم هست، ممنون جناب نخستوزیر»، «تشکر از همهٔ کسانی که در لندن بابت جنایت جنگی ترامپ در ایران اعتراض کردند». این پیامها، در مواردی با دو زبان فارسی و انگلیسی بر روی موشکها نوشته شدهاند.[۲۳]
پیامهای تشکر بینالمللی: در برخی موشکهای شلیک شده نیز به زبان انگلیسی از مردم هند، پاکستان، اسپانیا و آلمان که از ملت ایران حمایت کردهاند، تشکر شد؛ برای مثال “thank you people of Pakistan”.[۲۴]
کارکردها
کارکردهای فرهنگی و رسانهای
موشک بهمثابه رسانه: بر اساس تحلیلهای رسانهای، موشکها در این بستر فراتر از ابزار نظامی، به رسانهای برای انتقال پیام تبدیل میشوند. در این چارچوب، پیامهای درج شده نقش محتوا را داشته و خود موشک نیز نقش رسانه را ایفا میکند.
شکلدهی به افکار عمومی: انتشار تصاویر موشکها در شبکههای اجتماعی موجب بازنشر گستردهٔ محتوا، شکلگیری واکنشهای احساسی و تولید روایتهای همدلانه یا انتقادی شده است.
بازنمایی هویت و روایت مقاومت: این نوشتهها اغلب در چارچوب یک روایت کلان مانند مقاومت یا دفاع تفسیر میشوند و به تقویت هویت جمعی، بازنمایی تاریخی و سیاسی و انتقال پیامهای نمادین کمک میکنند.
کارکرد نمادین و نمایشی: برخی، این پدیده را نوعی پرفورمنس میدانند که در آن نوشتن پیام، نمایش موشک و انتشار تصویر، در مجموع یک کنش ارتباطی و نمادین را شکل میدهد.[۲۵]
کارکردهای نظامی و راهبردی
جنگ روانی: یادداشتهای موشکی ایران میتوانند بهعنوان ابزاری برای ارسال پیام تهدید یا هشدار و تأثیرگذاری روانی بر دشمن عمل کنند.
بازدارندگی: در کنار توان نظامی، این پیامها به نمایش ارادهٔ سیاسی و تقویت بازدارندگی غیرمستقیم کمک میکنند.
تقویت روحیهٔ داخلی: این یادداشتهای موشکی در سطح داخلی نیز میتوانند احساس همبستگی ایجاد کرده، روحیهٔ عمومی را تقویت کرده و روایت ایستادگی را تثبیت کنند.
پیامرسانی مستقیم در میدان منازعه: در شرایطی که رقابت رسانهای شدید بوده، این پیامها میتوانند بهعنوان ابزار ارتباطی بدون واسطه و انتقال مستقیم پیام به مخاطب جهانی عمل کنند.[۲۶]
در برهههای زمانی خاصی، برخی دربارهٔ پیامدهای این اقدام در حوزهٔ دیپلماسی و تنشهای بینالمللی ابراز نگرانی کرده و انتقاداتی دربارهٔ آن مطرح کردهاند.[۲۷]
