بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:معماری درونگرا۳.png|جایگزین=اندرونی یک خانه تاریخی در شهر یزد|بندانگشتی|اندرونی یک خانه تاریخی در شهر یزد]] | |||
'''حریم زنانه در معماری؛''' طراحی فضاها با هدف تأمین امنیت و آرامش زنان. | '''حریم زنانه در معماری؛''' طراحی فضاها با هدف تأمین امنیت و آرامش زنان. | ||
حریم زنانه در معماری سنتی ایران، راهکاری فرهنگی مبتنی بر درونگرایی و سلسلهمراتب فضایی برای تأمین امنیت و حریم خصوصی زنان بود. این مفهوم با عناصری مانند تفکیک [[اندرونی]] و [[بیرونی]]، هشتی و کوبههای جنسیتی تحقق مییافت. | حریم زنانه در معماری سنتی ایران، راهکاری فرهنگی مبتنی بر درونگرایی و سلسلهمراتب فضایی برای تأمین امنیت و حریم خصوصی زنان بود. این مفهوم با عناصری مانند تفکیک [[اندرونی]] و [[بیرونی]]، هشتی و کوبههای جنسیتی تحقق مییافت. [[معماری مدرن]] با گرایش به برونگرایی و حذف این سلسلهمراتب، به کاهش [[حریم خصوصی]] و احساس ناامنی بهویژه برای زنان منجر شد. بازتعریف امروزی این اصول با راهکارهای انعطافپذیر و فناورانه، میتواند به خلق فضاهای مسکونی انسانمحور و هماهنگ با [[کرامت انسان|کرامت انسانی]] کمک کند. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
واژهٔ «[[حریم]]» | واژهٔ «[[حریم]]» بهمعنای پیرامون و گرداگرد یک مکان یا بنا به کار میرود.<ref>[https://vajehyab.com/moein/حریم?q=حریم معین، فرهنگ معین، ذیل واژه حریم].</ref> در [[فرهنگ ایرانی]]، این واژه به محدودهای اطلاق میشود که ورود یا نظارت دیگران در آن ممنوع است یا نیاز به مراقبت دارد.<ref>[https://journals.iau.ir/article_534495.html حیاتی و همکاران، «تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانههای ایرانی براساس آموزههای اسلامی»، 1396ش، ص49.]</ref> در حوزهٔ [[معماری]] و [[شهرسازی]]، اصطلاح «[[حریم زنانه]]» به فضاهایی اشاره دارد که در چارچوب الگوهای فرهنگی و اجتماعی، بهمنظور تفکیک و ساماندهی قلمروهای خصوصی طراحی شدهاند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/206168/fa#downloadbottom طوفان، «بررسی رابطۀ مفهوم حریم زنانه با آفرینش فضای ورودی در معماری ایران»، 1390ش، ص127.]</ref> در برخی پژوهشها، این فضاها بهعنوان بخشهایی از محیط سکونتی توصیف میشوند که با هدف ایجاد شرایطی برای حفظ حریم خصوصی و احساس امنیت زنان، از دیگر بخشها متمایز شدهاند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظمزاده رائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانۀ سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونۀ موردی: خانۀ رسولیان یزد»، 1399ش، ص2.]</ref> | ||
== خاستگاه تاریخی == | == خاستگاه تاریخی == | ||
| خط ۲۹: | خط ۳۰: | ||
# '''آشپزخانهها:''' آشپزخانهها معمولاً در بخشهای دورتر و کمدید خانه قرار میگرفتند تا از فضاهای عمومی تفکیک شوند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/118076/fa#downloadbottom آزاد ارمکی، «آپارتماننشینی و آشپزخانه در ایران»، 1391ش، ص69-64.]</ref> | # '''آشپزخانهها:''' آشپزخانهها معمولاً در بخشهای دورتر و کمدید خانه قرار میگرفتند تا از فضاهای عمومی تفکیک شوند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/118076/fa#downloadbottom آزاد ارمکی، «آپارتماننشینی و آشپزخانه در ایران»، 1391ش، ص69-64.]</ref> | ||
# '''اتاقها:''' سازماندهی اتاقها بهگونهای بود که ضمن امکان پذیرایی، از دید مستقیم به فضاهای خصوصی جلوگیری شود.'''<ref>[https://journals.iau.ir/article_534495.html حیاتی و همکاران، «تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانههای ایرانی براساس آموزههای اسلامی»، 1396ش، ص58.]</ref>''' | # '''اتاقها:''' سازماندهی اتاقها بهگونهای بود که ضمن امکان پذیرایی، از دید مستقیم به فضاهای خصوصی جلوگیری شود.'''<ref>[https://journals.iau.ir/article_534495.html حیاتی و همکاران، «تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانههای ایرانی براساس آموزههای اسلامی»، 1396ش، ص58.]</ref>''' | ||
== پیامدهای حذف حریم == | == پیامدهای حذف حریم == | ||
[[پرونده:حریم زنانه در معماری۱.jpg|جایگزین=ساختمان مسکونی با نمای شیشهای|بندانگشتی|ساختمان مسکونی با نمای شیشهای]] | |||
با رواج معماری مدرن و تغییر [[سبک زندگی]]، اصول حریمساز معماری سنتی، بهتدریج تضعیف شد.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8741010/اثر-حجاب-بر-معماری-ایرانی-اسلامی «اثر حجاب بر معماری ایرانی- اسلامی»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> در این روند برونگرایی جایگزین درونگرایی گردید، سلسلهمراتب فضایی کمرنگ شد و الگوی آپارتمانهای با پلان باز و پنجرههای گسترده رو به فضای عمومی رواج یافت.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1391/11/02/14649/آسیب-شناسی-معماری-مدرن-تعارضات-آپارتمان-نشینی-با-سبک-زندگی-اسلامی «آسیبشناسی معماری مدرن/ تعارضات آپارتماننشینی با سبک زندگی اسلامی»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> این تحولات، که گاه با الگوگیری غیرانتقادی از [[معماری غربی]] همراه بود، پیامدهایی را به دنبال داشت: | با رواج معماری مدرن و تغییر [[سبک زندگی]]، اصول حریمساز معماری سنتی، بهتدریج تضعیف شد.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8741010/اثر-حجاب-بر-معماری-ایرانی-اسلامی «اثر حجاب بر معماری ایرانی- اسلامی»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> در این روند برونگرایی جایگزین درونگرایی گردید، سلسلهمراتب فضایی کمرنگ شد و الگوی آپارتمانهای با پلان باز و پنجرههای گسترده رو به فضای عمومی رواج یافت.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1391/11/02/14649/آسیب-شناسی-معماری-مدرن-تعارضات-آپارتمان-نشینی-با-سبک-زندگی-اسلامی «آسیبشناسی معماری مدرن/ تعارضات آپارتماننشینی با سبک زندگی اسلامی»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> این تحولات، که گاه با الگوگیری غیرانتقادی از [[معماری غربی]] همراه بود، پیامدهایی را به دنبال داشت: | ||
* '''کاهش حریم و احساس امنیت:''' قرارگیری فضاهای اصلی زندگی در معرض دید عمومی، احساس خلوت و امنیت ساکنان را کاهش داد.<ref>[https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_4399.html غفوریان و همکاران، «گونهشناسی سازمان فضایی و سلسلهمراتب ورود در خانههای ایرانی با تأکید بر محرمیت»، 1396ش، ص141-139.]</ref> | * '''کاهش حریم و احساس امنیت:''' قرارگیری فضاهای اصلی زندگی در معرض دید عمومی، احساس خلوت و امنیت ساکنان را کاهش داد.<ref>[https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_4399.html غفوریان و همکاران، «گونهشناسی سازمان فضایی و سلسلهمراتب ورود در خانههای ایرانی با تأکید بر محرمیت»، 1396ش، ص141-139.]</ref> | ||
| خط ۵۳: | خط ۴۹: | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | |||
* «اثر حجاب بر معماری ایرانی- اسلامی»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۵ خرداد ۱۴۰۳ش. | * «اثر حجاب بر معماری ایرانی- اسلامی»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۵ خرداد ۱۴۰۳ش. | ||
* آزاد ارمکی، مرضیه، «آپارتماننشینی و آشپزخانه در ایران»، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دورهٔ ۹، شمارهٔ ۳۱، ۱۳۹۱ش. | * آزاد ارمکی، مرضیه، «آپارتماننشینی و آشپزخانه در ایران»، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دورهٔ ۹، شمارهٔ ۳۱، ۱۳۹۱ش. | ||
| خط ۶۹: | خط ۶۵: | ||
* غفوریان، میترا و همکاران، «گونهشناسی سازمان فضایی و سلسلهمراتب ورود در خانههای ایرانی با تأکید بر محرمیت»، نشریهٔ علمی– پژوهشی برنامهریزی توسعهٔ کالبدی، سال دوم، شماهٔ ۳، پاییز ۱۳۹۶ش. | * غفوریان، میترا و همکاران، «گونهشناسی سازمان فضایی و سلسلهمراتب ورود در خانههای ایرانی با تأکید بر محرمیت»، نشریهٔ علمی– پژوهشی برنامهریزی توسعهٔ کالبدی، سال دوم، شماهٔ ۳، پاییز ۱۳۹۶ش. | ||
* کاظمزاده رائف، محمدعلی و میردریکوندی، صبا، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانهٔ سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونهٔ موردی: خانهٔ رسولیان یزد»، معماریشناسی، دورهٔ ۳، شمارهٔ ۱۷، ۱۳۹۹ش. | * کاظمزاده رائف، محمدعلی و میردریکوندی، صبا، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانهٔ سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونهٔ موردی: خانهٔ رسولیان یزد»، معماریشناسی، دورهٔ ۳، شمارهٔ ۱۷، ۱۳۹۹ش. | ||
* معین، محمد، فرهنگ فارسی، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۲۴ آبان ۱۴۰۴ش. | * معین، محمد، فرهنگ فارسی، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۲۴ آبان ۱۴۰۴ش. | ||
* مؤمنی، کوروش و ناصری، ندا، «بررسی ابزارها و روشهای ایجاد محرمیت در خانهٔ زینتالملک شیراز منطبق بر آیات و روایات اسلامی»، فصلنامهٔ پژوهشهای معماری اسلامی، شمارهٔ نهم، سال سوم، زمستان ۱۳۹۴ش. | * مؤمنی، کوروش و ناصری، ندا، «بررسی ابزارها و روشهای ایجاد محرمیت در خانهٔ زینتالملک شیراز منطبق بر آیات و روایات اسلامی»، فصلنامهٔ پژوهشهای معماری اسلامی، شمارهٔ نهم، سال سوم، زمستان ۱۳۹۴ش. | ||
* «نقش معماری در بهبود حریم خصوصی در آپارتمانهای شهری»، وبسایت مهدی حجازی، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۴۰۳ش. | * «نقش معماری در بهبود حریم خصوصی در آپارتمانهای شهری»، وبسایت مهدی حجازی، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۴۰۳ش. | ||
{{پایان | {{پایان منابع}} | ||
