دالان: تفاوت میان نسخه‌ها

| تصویر            =دالان-1.jpg

| زیرنویس تصویر    =دالان بازار وکیل شیراز

| فایل پادکست      =دالان.ogg

| حجم فایلپادکست    =3/48 

| تاریخ پادکست      =12-1-1405 

| زیرنویس عنوان    =

 

| عنوان اصلی        =  

| عنوان انگلیسی    =  

| عنوان عربی        =  

| عنوان علمی        =  

| شاخه علمی        =  

| نوع مفهوم        =  

| معنای اصطلاحی      =  

| حوزه کاربرد      =  

| گستره جغرافیایی  =  

| منشأ تاریخی      =  

 

| نخستین کاربرد    =  

| ریشه واژه        =  

| مرتبط با          =  

| اهمیت            =  

| مبدع              =  

| مروج              =  

| مقدس برای        =  

| مورد احترام      =  

| آثار مرتبط        =  

<big>'''دالان'''</big>؛ فضایی سرپوشیده در معماری سنتی برای حفظ حریم خصوصی از طریق مسیری طولانی.<br>

==تعریف دالان==

[[دالان]] به‌معنای دهلیز، فضای سرپوشیده‌ای میان درِ ورودی و فضای داخلی خانه است.<ref>. [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86?q=%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژة دالان.]</ref> همچنین به راهروهای پیچ‌درپیچ در بازار که مثل رسته بوده یا راهروهای پیچ‌درپیچ خانه یا راهروهای سرپوشیدۀ بزرگ که در دو طرف سه‌دری‌ها قرار می‌گرفت، دالان می‌گفتند<ref>. پیرنیا، آشنایی با معماری اسلامی ایران، 1384ش، ص61 و 380.</ref> که در گذشته از واژۀ دهلیز برای آن استفاده می‌کردند.<ref>. [https://sarpeleh.blogsky.com/1389/12/06/post-41/ سرپله، «شناخت کلی کالبد و ساختار خانة ایرانی»، بلاگ‌اسکای سرپله.]</ref>

 

 

==اهمیّت پیش‌ورودی در طراحی بناهای سنتی==

 

فضای ورودی، وظیفه ایجاد ارتباط میان درون و بیرون بنا را بر عهده دارد. نظام ورودی که از عناصر سردر، [[هشتی]] و دالان تشکیل می‌شود، نخستین بخش بنا است که ویژگی‌های کلی فضا، آداب ورود و تمایز میان حریم خصوصی و عمومی را نمایان می‌سازد.<ref>. [https://frh.sccsr.ac.ir/article-1-375-fa.html مرادی‌نسب و منان‌رئیسی، «تحلیل ابعاد وجودی نظام ورودی خانه‌های سنتی ایران بر پایة علل اربعة سینوی نمونة موردی: خانه‌های قاجاری یزد»، 1400ش، ص149 و 155.]</ref> در جوامع سنتی، با شکل‌گیری نگاه عمیق‌تر به مفهوم سکونت، تدابیر ویژه‌ای برای طراحی فضای ورودی در نظر گرفته شد.<ref>. [http://4sooarc.com/%D8%B3%D8%A8%DA%A9-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C/%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA%DB%8C «انواع معماری هشتی»، وب‌سایت چارسو.]</ref>  

==فلسفه طراحی دالان در معماری ایرانی==

[[دالان]] گذرگاهی که در آن، انسان به‌تدریج از صداها، رنگ‌ها و حرکت‌های بیرونی فاصله می‌گیرد و به آرامش درونی نزدیک می‌شود. این فضا رابطی است میان بشریت (میدان برون) و روحانیت (شبستان درون)، که انسان را از بند حواس می‌رهاند، به بازشناسی ظواهر و درک خویشتن می‌رساند و زمینه‌ساز اتصال به حقیقت و بازگشت به فطرت می‌شود.<ref>[https://anthropologyandculture.com/%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D9%84%D9%88%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ حسین‌یزدی، «محرمیت و خلوت در معماری ایرانی»، وب‌سایت انسان‌شناسی و فرهنگ.] </ref>

 

 

 

 

 

دالان‌ها در معماری سنتی با حفظ حریم خصوصی، نظم‌دهی به فضاها، جلوگیری از دسترسی مستقیم به بخش‌های داخلی، هدایت ذهنی افراد<ref>. [https://ensani.ir/fa/article/407619/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D8%A8-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF یداللهی و ادیبان، «بررسی سلسله‌مراتب ورود به مساجد»، 1398ش، ص24.]</ref> و تغییر مسیر عبور، نقش مهمی در ساختار بنا ایفا می‌کردند. <ref>. [https://www.sid.ir/paper/856929/fa چلونگریان و همکاران، «بررسی الگوهای معماری ورودی درخانه‌های سنتی ایرانی و ارائة راهبرد در بقای ورودی خانه‌های معاصر (خانه‌های شهر اصفهان)»، 1394ش، ص5.]</ref> این پیش فضاها، در مجاورت فضاهای اصلی دارای نقش‌های عملکردی همچون تنظیم‏کنندۀ حرارت محیطی و کنترل‌کنندۀ فضاهای اصلی بودند.<ref>. [https://web.archive.org/web/20140316164544/http:/www.naghsh-negar.ir/1389/08/%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85-%D8%A8%D9%86%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%8A/ برادران، «الهام و برداشت از مفاهیم بنیادی معماری ایران»، وب‌سایت نقش‌نگار.]</ref> دالان در معماری ایرانی، با استفاده از نور هدایت‌گر، انتقال از بیرون به درون را تسهیل می‌کند.<ref>. [https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%D9%87%D8%A7%D9%8A-%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA-%D9%88.htm میرمحمدی و همکاران، «الگوهای کالبدی برگرفته از حکمت وهنر ایرانی اسلامی (نمونة موردی انطباق فضای موسیقایی وکالبد معماری ایرانی)»، وب‌سایت مگیران.]</ref>

==دالان؛ عنصری هویت‌ساز==

دالان‌ها به‌عنوان یکی از عناصر هویت‌ساز در معماری سنتی، عبارتند از:  

*ابعاد دینی دالان، ناشی از باور به محرمیت و جلوگیری از دید مستقیم به فضای خصوصی است که در پیچش ورودی به [[حیاط]] اندرونی نمایان می‌شود.

*بر اساس هنجارهای ملی، معمار برای کاهش طول بصری دالان، در دو نقطه، فضایی را برای تابش نور باز می‌کند تا فرد از فضای تاریک به سوی روشنایی هدایت شود.<ref>. [https://www.sid.ir/paper/136845/fa بمانیان و همکاران، «عناصر هویت‌ساز در معماری سنتی خانه‌های ایرانی: نمونة موردی خانة رسولیان یزد»، 1389ش، ص59.]</ref>

==طبقه‌بندی انواع دالان‌ها==

دالان‌ها را بر اساس کارکرد و موقعیت به مَردگَرد،<ref>. مَردگَرد به راهرو یا پاگرد پیرامون گنبد یا حیاط می‌گویند. [https://mftniavaran.com/article/%D9%88%D8%A7%DA%98%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D8%B4%D8%B4%D9%85/amp/ «واژه‌نامة معماری سنتی ایران»، وب‌سایت مجتمع فنی نیاوران.]</ref> غلام‌گردش<ref>. غلام‌گردش به دیوار یا دالان حائل میان حرم‌سرا و قسمت بیرونی عمارت می‌گویند. [https://vajehyab.com/amid/%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4?q=%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%20%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4 عمید، فرهنگ عمید، ذیل واژة غلام‌گردش.]</ref> و راهروی پیرامون بنا تقسیم‌بندی می‌کردند.<ref>. [https://shahroodut.ac.ir/fa/thesis/thesis.php?thid=NA22 طاهری شهرآئینی، خاقانی، «ساختارشناسی معماری ایران (الگو و زبان) مطالعة موردی معماری صفوی در اصفهان»، 1396ش، ص33.]</ref>  

==نقش دالان در سازماندهی فضای مساجد و بازارها==

در سلسله‌مراتب ورود به مساجد، دالان با تغییر جهت، محور صحن را با محور قبله هماهنگ می‌کند. دالان به‌عنوان فضایی ارتباطی، اصل سلسله‌مراتب ورود به مساجد را تقویت کرده و حریم خصوصی را ایجاد می‌کند. یکی از دلایل اصلی وجود دالان در معماری حکیمانۀ مساجد، حفظ حریم و سهل‌الوصول نبودن فضا است.<ref>. [https://ensani.ir/fa/article/407619/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D8%A8-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF یداللهی و ادیبان، «بررسی سلسله مراتب ورود به مساجد»، 1398ش، ص24.]</ref> فلسفۀ فضای تاریک دالان در مساجد، جدایی تدریجی نمازگزاران از فضای شهر و آمادگی برای ورود به شبستان است.<ref>. [https://isfahan2rist.com/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D9%84%D8%B7%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87/ «مسجد شیخ لطف‌الله»، وب‌سایت اصفهان‌توریست.]</ref>  

دالان در بازارهای بزرگ مثل بازار تهران نیز نقش فضای ارتباطی را ایفا می‌کند<ref>. [http://www.iran-eng.ir/threads/%D8%A7%D8%A8%D9%86%DB%8C%D9%87-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%9B-%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D9%85%DA%86%D9%87.29724/ «ابنیة سنتی ایران، بازار؛ سرا، تیم، تیمچه»، وب‌سایت باشگاه مهندسان ایران.]</ref> که در مجموعۀ بازار سنتی، ترکیبی از دالان‌های موازی و متقاطع بود. در سقف آنها یک حفرۀ مرکزی برای تأمین نور و تهویۀ هوا تعبیه می‌شد و درِ ورودی اغلب دالان‌ها را نزدیک غروب می‌بستند.<ref>. [https://memarsaz.com/%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C/ «دالان در بازار سنتی ایرانی»، وب‌سایت معمارساز.]</ref>

==عنصر زیبایی‌شناسانه در طراحی دالان‌ها==

[[پرونده:دالان-4.jpg|جایگزین=مسجد شیخ لطف الله اصفهان|بندانگشتی|دالان مسجد شیخ لطف الله اصفهان]]

دالان‌ها بسته به نوع کاربری خود، با تزیینات چشم‌نوازی طراحی می‌شدند<ref>. [https://shahroodut.ac.ir/fa/thesis/thesis.php?thid=NA22 طاهری شهرآئینی، خاقانی، «ساختارشناسی معماری ایران (الگو و زبان) مطالعة موردی معماری صفوی در اصفهان»، 1396ش، ص33.]</ref> و در ساخت آن‌ها معمولاً از دکوراسیون‌های ساده یا مجلل استفاده می‌شد.<ref>. [https://salahshorannaragh.blog.ir/1397/11/13/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D9%82%D8%B3%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%86%D8%B1%D8%A7%D9%82 علی‌آقایی‌ نراقی، «آشنایی با تقسیم‌بندی خانه‌های قدیمی و تاریخی کهن‌شهر نراق»، وبلاگ سلحشوران شهر نراق.]</ref> در برخی بناها، دالان‌ها قوس‌دار و با تزئینات مینیاتوری طراحی می‌شدند.<ref>. [https://noorlib.ir/book/view/56740?sectionNumber=2&pageNumber=159&viewType=html&query=%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86 پورجعفر و همکاران، معماری و شهرسازی دورة اسلامی در هندوستان «بازتابی از تعاملات فرهنگی- هنری ایران و هند»، 1394ش، ص159.]</ref> در بعضی از دالان‌ مساجد، زیبایی‌ها در ابتدای ورود به‌طور کامل دیده نمی‌شد و پس از مدتی که چشم به نور کم عادت می‌کرد، شاهکارهای هنر و معماری نمایان می‌شد.<ref>. [https://www.jabama.com/mag/sheikh-lotfollah-mosque/ احمدزاده، «6 شگفتی در مسجد شیخ لطف‌الله؛ ققنوسی برخاسته از ویرانه‌های مسجدی دیگر!»، وب‌سایت جاما.]</ref> همچنین در طراحی دالان تخت جمشید و در آثار باقی‌مانده از کاخ شاهی کوه خواجه نیز از رنگ و نقاشی‌های دیواری استفاده شده است.<ref>. [https://magirans.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D9%86%D8%AF%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%DB%8C.htm محمدپورسرای، «بررسی تزئینات هندسی در معماری ایران (بررسی موردی الگوی ستارة اسلامی)»، وب‌سایت مگیران.]</ref>

==تأثیر نورپردازی در زیبایی دالان‌ها==

معمار با استفاده از سلسله‌مراتب نورپردازی، شخص را از فضای نسبتاً تاریک [[هشتی]] به سمت فضای پرنور حیاط هدایت می‌کرد.<ref>. [https://www.sid.ir/paper/136845/fa بمانیان و همکاران، «عناصر هویت‌ساز در معماری سنتی خانه‌های ایرانی: نمونة موردی خانة رسولیان یزد»، 1389ش، ص59.]</ref> این طراحی با تحریک اشتیاق و کنجکاوی، فرد را در ادامه مسیر راهنمایی می‌کرد.<ref>. [https://ensani.ir/fa/article/407619/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D8%A8-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF یداللهی و ادیبان، «بررسی سلسله‌مراتب ورود به مساجد»، 1398ش، ص24.]</ref> در نهایت، او ناگهان به فضایی روشن و زیبا وارد می‌شد و با دیدن چشم‌انداز حیاط، احساس آرامش می‌کرد.<ref>. [https://www.sid.ir/paper/856929/fa چلونگریان و همکاران، «بررسی الگوهای معماری ورودی درخانه‌های سنتی ایرانی و ارائة راهبرد در بقای ورودی خانه‌های معاصر (خانه‌های شهر اصفهان)»، 1394ش، ص8-7.]</ref>

==عوامل تعیین‌کننده ابعاد دالان‌ها==

 

 

==فلسفۀ طولانی‌بودن دالان==

 

طولانی‌بودن دالان در طراحی، بر اساس اهداف و ترکیب فضاها، به‌ کارکردهای خاص توجه داشت که عبارتند از:

 

*حفظ حریم: به‌واسطۀ افزایش طول دالان، دسترسی بصری به درون فضا کم می‌شد<ref>. [https://ensani.ir/fa/article/author/243255 بلالی‌اسکویی و همکاران، «بررسی چگونگی تأثیر هندسة فضای ورودی در حفظ و ایجاد محرمیت و درون‌گرایی در خانه‌های قاجاری تبریز»، 1401ش، ص28.]</ref> و برای تأمین حداكثری محرمیت و امنیت مسیر حركت را تا حد ممکن طولانی می‌کردند.<ref>. [https://sanad.iau.ir/journal/jwsf/Article/519711?jid=519711 طوفان، «بررسي رابطة مفهوم حريم زنانه با آفرينش فضاي ورودي در معماري ايران»، 1390ش، ص135.]</ref>

*رهایی از مشکلات بیرونی: دالان سرپوشیدۀ نسبتاً طولانی به‎مانند برزخی میان خانه و بیرون، به افراد فرصت می‌داد تا هر نوع مشغله فکری و مشکلات خارج از منزل را از ذهن خود بزدایند.<ref>. [https://www.mehrnews.com/news/3586250/%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%B2-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B7%D9%87-%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%DA%A9%D9%85%D9%BE%D8%A7%D9%86%DB%8C «تبریز شهر خانه‌های تاریخی؛ از مشروطه و علوی تا خانة کمپانی»، خبرگزاری مهر.]</ref>

 

==نمادشناسی دالان‌ها در معماری==

 

*'''وحدت در کثرت''': در برخی مساجد که دارای دالان هستند، حرکت از دالان ورودی به شبستان اصلی نماد رفتن از کثرت به وحدت است، در حالی که حرکت از تاریکی دالان به سمت نور شبستان، نمادی از حرکت از وحدت به کثرت است.<ref>. [https://www.sid.ir/paper/899816/fa دواتگر زیبا، «وجود اصل وحدت و کثرت در معماری اسلامی (نمونة موردی مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان)»، 1398ش، ص9-8.]</ref>

*'''نظم و تعادل''': نظم فضای خانه‌های سنتی در سطح افقی بر اساس سلسله‌مراتب دسترسی از بیرون و چیدمان نور و تاریکی نسبت به [[حیاط]] مرکزی تنظیم می‌شد.<ref>. [https://sarpeleh.blogsky.com/1389/12/06/post-41/ سرپله، «شناخت کلی کالبد و ساختار خانة ایرانی»، بلاگ‌اسکای سرپله.]</ref>

*'''تضاد بین آشکار و پنهان''': دالان‌ها با محدود کردن دید، بازدیدکننده را به‌تدریج به کشف فضاهای مختلف هدایت می‌کنند و تضاد بین آشکار و پنهان را در معماری خانه‌های سنتی ایجاد می‌کنند.

*'''مسیر گذار و انتقال'''؛ دالان‌ها با ایجاد سلسله‌مراتب، انتقال از فضایی به فضای دیگر را تدریجی می‌کنند، زیرا گذشتن از فضایی به فضای دیگر به‌صورت یکباره از مطلوبیت کیفی فضا می‌کاهد.<ref>. [https://civilica.com/doc/449680/ جوراب‌چیان و عرفان، «بررسی عوامل مؤثر بر احساس محرمیت در مجتمع‌های مسکونی به‌عنوان یکی از نمودهای اصلی معماری و شهرسازی سنتی و اسلامی (نمونة موردی: مجتمع‌های مسکونی شهر شیراز)»، 1394ش، ص8.]</ref>

 

سلسله‌مراتب ورودی در خانه‌های معاصر به یك در تبدیل شده كه مشخص‌کنندۀ مرز بین فضای عمومی و خصوصی خانواده‌ها است. حذف سلسله‌مراتب ورود، با نقض [[حریم خانواده‌ها]] باعث آشفتگی در فضای خصوصی و اختلاط در عملکرد سایر فضاها شده است.<ref>. [https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_4399.html غفوریان و همکاران، «گونه‌شناسي سازمان فضايي و سلسله‌مراتب ورود در خانه‌هاي ايراني با تأكيد بر محرميت»، 1396ش، ص130-141.]</ref>  

==پانویس==  

==منابع==

*«ابنیۀ سنتی ایران، بازار؛ سرا، تیم، تیمچه»، وب‌سایت باشگاه مهندسان ایران، تاریخ درج مطلب: 31 اکتبر 2007م.

*

*احمدزاده، فرحناز، «6 شگفتی در مسجد شیخ لطف‌الله؛ ققنوسی برخاسته از ویرانه‌های مسجدی دیگر!»، وب‌سایت جاما، تاریخ درج مطلب: 28 مهر 1402ش.

*

*«انواع معماری هشتی»، وب‌سایت چارسو، تاریخ بازدید: 10 اسفند 1403ش.

*

*«بازخوانی معماری خانه‌هایی فراتر از سکونت‌گاه»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 22 آذر 1402ش.

*

*برادران، سیروس، «الهام و برداشت از مفاهیم بنیادی معماری ایران»، وب‌سایت نقش‌نگار، تاریخ درج مطلب: 1 نوامبر 2010م.

*

*بلالی‌اسکویی، آزیتا و همکاران، «بررسی چگونگی تأثیر هندسۀ فضای ورودی در حفظ و ایجاد محرمیت و درون‌گرایی در خانه‌های قاجاری تبریز»، معماری سبز، شمارۀ 2، سال 8، تابستان 1401ش.

*

*بمانیان، محمدرضا و همکاران، «عناصر هویت‌ساز در معماری سنتی خانه‌های ایرانی: نمونۀ موردی خانۀ رسولیان یزد»، مطالعات هنر اسلامی، شمارۀ 13، دورۀ 7، 1389ش.

*

*پورجعفر، محمدرضا و همکاران، معماری و شهرسازی دورۀ اسلامی در هندوستان «بازتابی از تعاملات فرهنگی- هنری ایران و هند»، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، 1394ش.

*

*پیرنیا، محمدکریم، آشنایی با معماری اسلامی ایران، تهران، سروش دانش، 1384ش.

*

*پیوسته‌گر، یعقوب و همکاران، «بازشناسی اصول پنج‌گانۀ استاد پیرنیا در معماری خانه‌های سنتی ایران و تحلیل آن با استناد به منابع اعتقادی اسلامی مطالعۀ موردی: خانه‌های شهر یزد»، مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شمارۀ 27، دورۀ 7، 1396ش.

*

*«تبریز شهر خانه‌های تاریخی؛ از مشروطه و علوی تا خانۀ کمپانی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 9 فروردین 1395ش.

*

*جوراب‌چیان، هدی و عرفان، روناک، «بررسی عوامل مؤثر بر احساس محرمیت در مجتمع‌های مسکونی به‌عنوان یکی از نمودهای اصلی معماری و شهرسازی سنتی و اسلامی (نمونۀ موردی: مجتمع‌های مسکونی شهر شیراز)»، کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در عمران، معماری و شهرسازی، 1394ش.

*

*چلونگریان، رامین و همکاران، «بررسی الگوهای معماری ورودی درخانه‌های سنتی ایرانی و ارائۀ راهبرد در بقای ورودی خانه‌های معاصر (خانه‌های شهر اصفهان)»، دومین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در عمران، معماری و شهرسازی، 1394ش.

*حسین‌یزدی، مریم، «محرمیت و خلوت در معماری ایرانی»، وب‌سایت انسان‌شناسی و فرهنگ، تاریخ درج مطلب: 4 آذر 1392ش.

*حیدری و تقی‌پور، «تحلیل محرمیت در خانه‌های سنتی بر اساس نسبت توده به فضا (نمونۀ موردی: خانه‌های تک‌حیاط در اقلیم گرم و خشک)»، دوفصلنامۀ معماری اقلیم گرم و خشک، شمارۀ 8، دورۀ 6، 1397ش.

*

*«دالان در بازار سنتی ایرانی»، وب‌سایت معمارساز، تاریخ بازدید: 15 اسفند 1403ش.

*

*دواتگر زیبا، اسحق، «وجود اصل وحدت و کثرت در معماری اسلامی (نمونۀ موردی مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان)»، نهمین کنفرانس توسعۀ پایدار و عمران شهری، 1398ش.

*

*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 29 بهمن 1403ش.

*

*سرپله، اشکان، «شناخت کلی کالبد و ساختار خانۀ ایرانی»، بلاگ‌اسکای سرپله، تاریخ درج مطلب: 6 اسفند 1389ش.

*

*شیروانی، مریم و دیگران، «چگونگی حفظ محرمیت در معماری معاصر مسکونی ایران با توجه به معماری سنتی ایران نمونۀ موردی: خانه‌های قدیمی شهر شیراز در دورۀ قاجاریه»، اولین همایش ملی معماری مسکونی، 1393ش.

*

*طاهری شهرآئینی، مسعود و خاقانی، سعید، «ساختارشناسی معماری ایران (الگو و زبان) مطالعۀ موردی معماری صفوی در اصفهان»، دانشگاه صنعتی شاهرود، 1396ش.

*

*طوفان، سحر، «بررسی رابطۀ مفهوم حریم زنانه با آفرینش فضای ورودی در معماری ایران»، زن و مطالعات خانواده، شمارۀ 14، سال 4، زمستان 1390ش.

*

*عزیزیان، محمدصادق و کنعانیان، فرزین، «نقش خلوت در معماری ایرانی»، وب‌سایت سیویلیکا، تاریخ بازدید: 10 اسفند 1403ش.

*

*علی‌آقایی ‌نراقی، مرتضی، «آشنایی با تقسیم‌بندی خانه‌های قدیمی و تاریخی کهن‌شهر نراق»، وبلاگ سلحشوران شهر نراق، تاریخ درج مطلب: 13 بهمن 1397ش.

*

*عمید، حسن، فرهنگ عمید، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 10 اسفند 1403ش.

*

*غفوریان، میترا و همکاران، «گونه‌شناسی سازمان فضایی و سلسله‌مراتب ورود در خانه‌های ایرانی با تأكید بر محرمیت»، برنامه‌ریزی توسۀ کالبدی، شمارۀ 3، دورۀ 4، 1396ش.

*

*فروزان‌فر و اسماعیلی، «مفهوم حریم در معماری مسکونی سنتی و احیای آن در معماری مدرن ایران»، وب‌سایت مگیران، تاریخ بازدید: 12 اسفند 1403ش.

*

*کاظم‌زادۀ رائف، محمدعلی و میردریکوندی، صبا، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانۀ سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونۀ موردی: خانۀرسولیان یزد»، معماری‌شناسی، دورۀ 3، شمارۀ 17، 1399ش.

*

*محمدپورسرای، معصومه، «بررسی تزئینات هندسی در معماری ایران (بررسی موردی الگوی ستارۀ اسلامی)»، وب‌سایت مگیران، تاریخ بازدید: 20 اسفند 1403ش.

*

*مرادی‌نسب، حسین و منان‌رئیسی، محمد، «تحلیل ابعاد وجودی نظام ورودی خانه‌های سنتی ایران بر پایۀ علل اربعۀ سینوی نمونۀ موردی: خانه‌های قاجاری یزد»، فصلنامۀ علمی تحقیقات بنیادین علوم انسانی، شمارۀ 3، دورۀ 7، پاییز 1400ش.

*

*«مسجد شیخ لطف‌الله»، وب‌سایت اصفهان‌توریست، تاریخ بازدید: 12 اسفند 1403ش.

*

*میرمحمدی و همکاران، «الگوهای کالبدی برگرفته از حکمت وهنر ایرانی اسلامی (نمونۀ موردی انطباق فضای موسیقایی وکالبد معماری ایرانی)»، وب‌سایت مگیران، تاریخ بازدید: 13 اسفند 1403ش.

*

*«نیم‌نگاهی به معماری و فضاهای خانه‌های مسکونی قدیمی ایرانی»، وب‌سایت گروه مهندسین معمار بادگیر، تاریخ درج مطلب: 16 اسفند 1396ش.

*

*«واژه‌نامۀ معماری سنتی ایران»، وب‌سایت مجتمع فنی نیاوران، تاریخ بازدید: 10 اسفند 1403ش.

*

*«واژه‌نامۀ معماری سنتی ایران»، وب‌سایت خشت آذین‌فام، تاریخ بازدید: 12 اسفند 1403ش.

*

*ولی‌زادۀ ‌اوغانی، محمدباقر، «نمود اندیشه‌های اخلاقی- حقوقی در طرح معماری خانه‌های سنتی ایران»، مدیریت شهری، شمارۀ 53، دورۀ 17، 1397ش.

*

*یداللهی، سپیده و ادیبان، محمد، «بررسی سلسله مراتب ورود به مساجد»، پژوهش‌های مرمت و مطالعات معماری ایرانی اسلامی، شمارۀ 2، سال دوم، بهار 1398ش.