زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| (۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''آشپزی ایرانی'''}}؛ سبکی در آشپزی که هویت فرهنگی ایرانیان را نشان میدهد. | {{درشت|'''آشپزی ایرانی'''}}؛ سبکی در آشپزی که هویت فرهنگی ایرانیان را نشان میدهد. | ||
[[پرونده:آشپزی-ایرانی-1.jpg|alt=خورشت قورمه سبزی- سالاد شیرازی - تهدیگ - برنج |بندانگشتی|خورشت قورمه سبزی و سالاد شیرازی]] | |||
[[آشپزی ایرانی]]، از غنیترین و متنوعترین آشپزیهای جهان است که بهدلیل تنوع مواد اولیه، افزودنیها و ادویههای خوشعطر و نیز روشهای پختِ منحصربهفرد، شناخته شده است. [[آشپزی]] ایرانی، نهتنها به تولید غذاهای خوشمزه و خوش رنگ و [[عطر]] منتهی میشود، بلکه نمادی از فرهنگ [[مهماننوازی]] ایرانیان نیز بهشمار میرود. ایرانیان، در هر نقطه از این سرزمین، بهدلیل تنوع در نوع خاک، آبوهوا، فرهنگ قومی و اشتغال، انواع مختلفی از [[آشپزی]] را ارائه کردهاند که در هر یک، از ادویهها، [[سبزی | [[آشپزی ایرانی]]، از غنیترین و متنوعترین آشپزیهای جهان است که بهدلیل تنوع مواد اولیه، افزودنیها و ادویههای خوشعطر و نیز روشهای پختِ منحصربهفرد، شناخته شده است. [[آشپزی]] ایرانی، نهتنها به تولید غذاهای خوشمزه و خوش رنگ و [[عطر]] منتهی میشود، بلکه نمادی از فرهنگ [[مهماننوازی]] ایرانیان نیز بهشمار میرود. ایرانیان، در هر نقطه از این سرزمین، بهدلیل تنوع در نوع خاک، آبوهوا، فرهنگ قومی و اشتغال، انواع مختلفی از [[آشپزی]] را ارائه کردهاند که در هر یک، از ادویهها، [[سبزی]]ها، ترهبار و میوههای محلیِ در دسترس، استفاده میکنند. | ||
== تعریف آشپزی ایرانی == | == تعریف آشپزی ایرانی == | ||
| خط ۲۰: | خط ۲۱: | ||
=== دورهٔ اسلامی === | === دورهٔ اسلامی === | ||
با ورود اسلام به ایران، ورود ادویهها و روشهای پخت جدید از هند و چین، تنوع غذایی ایرانیان را افزایش داد. غذاهایی همچون [[آش]]، کباب و [[پلو]] رایج بوده و استفاده از [[زعفران]]، [[دارچین]] و هل نیز مرسوم شد. در این دوران، [[چای]] جایگزین [[قهوه]] شده و غذاهایی مانند [[قورمه سبزی|قورمهسبزی]]، فسنجان و تهچین بهشکل امروزی آنها | با ورود اسلام به ایران، ورود ادویهها و روشهای پخت جدید از هند و چین، تنوع غذایی ایرانیان را افزایش داد. غذاهایی همچون [[آش]]، کباب و [[پلو]] رایج بوده و استفاده از [[زعفران]]، [[دارچین]] و هل نیز مرسوم شد. در این دوران، [[چای]] جایگزین [[قهوه]] شده و غذاهایی مانند [[قورمه سبزی|قورمهسبزی]]، فسنجان و تهچین بهشکل امروزی آنها درآمدند. | ||
=== دورهٔ قاجار و معاصر === | === دورهٔ قاجار و معاصر === | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۸: | ||
== ویژگیها و تکنیکهای آشپزی ایرانی == | == ویژگیها و تکنیکهای آشپزی ایرانی == | ||
[[پرونده:آشپزی-ایرانی-2.jpg|جایگزین=ادوبه - بازار وکیل شیراز|بندانگشتی|ادویه فروشی در بازار وکیل شیراز]] | [[پرونده:آشپزی-ایرانی-2.jpg|جایگزین=ادوبه - بازار وکیل شیراز|بندانگشتی|ادویه فروشی در بازار وکیل شیراز]] | ||
# '''استفاده از ادویههای معطر''': مانند زعفران، [[زردچوبه]]، [[دارچین]] و هل. | # '''استفاده از ادویههای معطر''': مانند زعفران، [[زردچوبه]]، [[دارچین]] و هل. | ||
# '''نانهای سنتی''': مانند نان [[سنگک]]، [[بربری]]، تافتون و لواش. | # '''نانهای سنتی''': مانند نان [[سنگک]]، [[بربری]]، تافتون و لواش. | ||
| خط ۴۵: | خط ۴۵: | ||
== معروفترین غذاهای ایرانی == | == معروفترین غذاهای ایرانی == | ||
# '''چلوخورشتها''': مانند قرمهسبزی، [[زولبیا و بامیه|بامیه]] و قیمه. | # '''چلوخورشتها''': مانند قرمهسبزی، [[زولبیا و بامیه|بامیه]] و قیمه. | ||
# '''پلوهای مخلوط''': مانند زرشکپلو با مرغ، سبزیپلو با ماهی، عدسپلو و آلبالو پلو. | # '''پلوهای مخلوط''': مانند زرشکپلو با مرغ، سبزیپلو با ماهی، عدسپلو و آلبالو پلو. | ||
| خط ۵۲: | خط ۵۱: | ||
# '''دیگر غذاها''': تهچین، [[حلیم]] و کلهپاچه. | # '''دیگر غذاها''': تهچین، [[حلیم]] و کلهپاچه. | ||
# '''دسرها و شیرینیها''': باقلوا، [[گز]] و [[سوهان]]؛ شیربرنج، [[فرنی]] و انواع [[حلوا]]. | # '''دسرها و شیرینیها''': باقلوا، [[گز]] و [[سوهان]]؛ شیربرنج، [[فرنی]] و انواع [[حلوا]]. | ||
# '''نوشیدنیهای سنتی''': [[دوغ]]، [[شربت | # '''نوشیدنیهای سنتی''': [[دوغ]]، [[شربت]]های خانگی و [[چای]] ایرانی.<ref>[https://steelalborz.com/حقایقی-جذاب-درباره-فرهنگهای-مختلف-غذ/ «حقایقی جذاب دربارۀ فرهنگهای مختلف غذای ایرانی»، وبسایت استیل البرز.]</ref> | ||
== عوامل مؤثر بر آشپزی ایرانی == | == عوامل مؤثر بر آشپزی ایرانی == | ||
| خط ۶۷: | خط ۶۶: | ||
==== مناطق مرکزی و کویری ==== | ==== مناطق مرکزی و کویری ==== | ||
در این مناطق کمآب و گرم و خشک ایران، مواد اولیهٔ غالب خوراکهای ایرانی شامل گندم، جو، گوشت خشکشده و میوههای خشک ([[خرما]] و کشمش) هستند. آشپزی ایرانی در این مناطق گرم، به خلق غذاهایی خشک و فاقد آب مانند قیمه نونی، استفاده از [[خرما]] بهجای شکر در | در این مناطق کمآب و گرم و خشک ایران، مواد اولیهٔ غالب خوراکهای ایرانی شامل گندم، جو، گوشت خشکشده و میوههای خشک ([[خرما]] و کشمش) هستند. آشپزی ایرانی در این مناطق گرم، به خلق غذاهایی خشک و فاقد آب مانند قیمه نونی، استفاده از [[خرما]] بهجای شکر در شیرینی کلمپه در [[شهر یزد|یزد]] و پختوپز در تنورهای خاکی بهمنظور کاهش مصرف سوخت منتهی شده است. | ||
==== مناطق جنوبی ایران ==== | ==== مناطق جنوبی ایران ==== | ||
| خط ۱۰۲: | خط ۱۰۱: | ||
=== سبک زندگی مدرن و تغییرات نوین === | === سبک زندگی مدرن و تغییرات نوین === | ||
==== شهرنشینی و کمبود وقت ==== | ==== شهرنشینی و کمبود وقت ==== | ||
افزایش محبوبیت غذاهای سریع همچون | افزایش محبوبیت غذاهای سریع همچون جوجه کباب و کباب تابهای. | ||
==== کوچک شدن خانوادهها ==== | ==== کوچک شدن خانوادهها ==== | ||
| خط ۱۸۷: | خط ۱۸۶: | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* قرآن کریم. | ** قرآن کریم. | ||
** «آشپزی دورهٔ صفوی: کارنامه و مادهالحیوه: متن دو رساله در آشپزی از دورهٔ صفوی»، وبسایت شبکهٔ جامع کتاب گیسوم، تاریخ بازدید: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ش. | ** «آشپزی دورهٔ صفوی: کارنامه و مادهالحیوه: متن دو رساله در آشپزی از دورهٔ صفوی»، وبسایت شبکهٔ جامع کتاب گیسوم، تاریخ بازدید: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ش. | ||
** ابنبطوطه، سفرنامهٔ ابنبطوطه، ترجمهٔ محمدعلی موحد، چ۶، تهران، آگه، ۱۳۷۶ش | ** ابنبطوطه، سفرنامهٔ ابنبطوطه، ترجمهٔ محمدعلی موحد، چ۶، تهران، آگه، ۱۳۷۶ش | ||
| خط ۱۹۷: | خط ۱۹۷: | ||
** «اولین و قدیمیترین کتاب آشپزی ایرانی برای کیست؟»، وبسایت سفرهٔ ایرانی، تاریخ بازدید: ۲۷ فروردین ۱۴۰۴ش. | ** «اولین و قدیمیترین کتاب آشپزی ایرانی برای کیست؟»، وبسایت سفرهٔ ایرانی، تاریخ بازدید: ۲۷ فروردین ۱۴۰۴ش. | ||
** بسحق اطعمهٔ شیرازی، کلیات بسحق اطعمه شیرازی، بهتحقیق منصور رستگار فسایی، تهران، میراث مکتوب، ۱۳۸۲ش. | ** بسحق اطعمهٔ شیرازی، کلیات بسحق اطعمه شیرازی، بهتحقیق منصور رستگار فسایی، تهران، میراث مکتوب، ۱۳۸۲ش. | ||
** بلوکباشی، علی، «معجزهٔ زنان در فرهنگ آشپزی ایران»، | ** بلوکباشی، علی، «معجزهٔ زنان در فرهنگ آشپزی ایران»، همشهری آنلاین، تاریخ بارگذاری: ۲۶ فروردین ۱۳۹۷ش. | ||
** بیگی، حمیده، «جایگاه دیپلماسی غذایی در گردشگری ایران»، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دورهٔ ۲۰، شمارهٔ ۷۵، ۱۴۰۳ش. | ** بیگی، حمیده، «جایگاه دیپلماسی غذایی در گردشگری ایران»، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دورهٔ ۲۰، شمارهٔ ۷۵، ۱۴۰۳ش. | ||
** «تاریخ پر از شگفتی چلوکباب؛ از علاقهٔ ناصرالدین شاه به چلوکباب تا تأثیر غذای سنتی ایرانیان بر انقلاب مشروطه»، | ** «تاریخ پر از شگفتی چلوکباب؛ از علاقهٔ ناصرالدین شاه به چلوکباب تا تأثیر غذای سنتی ایرانیان بر انقلاب مشروطه»، همشهری آنلاین، تاریخ بارگذاری: ۳۱ خرداد ۱۴۰۲ش. | ||
** «تاریخچهٔ آشپزی از ۳۰۰ هزار سال پیش تا کنون»، وبسایت ایران شف، تاریخ بازدید: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ش. | ** «تاریخچهٔ آشپزی از ۳۰۰ هزار سال پیش تا کنون»، وبسایت ایران شف، تاریخ بازدید: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ش. | ||
** «تاریخچهٔ غذا در ایران؛ از ایران باستان تا قاجاریه»، خبرگزاری تابناک، تاریخ بارگذاری: ۴ دی ۱۴۰۳ش. | ** «تاریخچهٔ غذا در ایران؛ از ایران باستان تا قاجاریه»، خبرگزاری تابناک، تاریخ بارگذاری: ۴ دی ۱۴۰۳ش. | ||
** «تعریف سرآشپز آمریکایی از تجربهٔ حضور در ایران»، | ** «تعریف سرآشپز آمریکایی از تجربهٔ حضور در ایران»، وبسایت عصر خبر، تاریخ بارگذاری: ۱۱ آبان ۱۳۹۳ش. | ||
** «تغذیه با رویکرد طب سنتی»، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تبریز، | ** «تغذیه با رویکرد طب سنتی»، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تبریز، ۱۳۹۹ش. | ||
** «توریسمسازی با دستپخت محلی»، خبرگزاری دنیای اقتصاد، تاریخ بارگذاری: ۱۱ آبان ۱۴۰۲ش. | ** «توریسمسازی با دستپخت محلی»، خبرگزاری دنیای اقتصاد، تاریخ بارگذاری: ۱۱ آبان ۱۴۰۲ش. | ||
** «جادوی آشپزی؛ تلفیق هنر، خلاقیت و طعمهای فراموشنشدنی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ بارگذاری: ۶ آذر ۱۴۰۳ش. | ** «جادوی آشپزی؛ تلفیق هنر، خلاقیت و طعمهای فراموشنشدنی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ بارگذاری: ۶ آذر ۱۴۰۳ش. | ||
| خط ۲۱۳: | خط ۲۱۳: | ||
** «رابطهٔ ذائقهٔ غذایی با مناطق زندگی»، خبرگزاری دنیای اقتصاد، تاریخ بارگذاری: ۱ آذر ۱۴۰۲ش. | ** «رابطهٔ ذائقهٔ غذایی با مناطق زندگی»، خبرگزاری دنیای اقتصاد، تاریخ بارگذاری: ۱ آذر ۱۴۰۲ش. | ||
** «راز تناسب غذا با آبوهوا: چرا جنوبیها غذاهای گرم و شمالیها غذاهای سرد میخورند؟»، وبسایت دانشیاری، تاریخ بازدید: ۲۷ فروردین ۱۴۰۴ش. | ** «راز تناسب غذا با آبوهوا: چرا جنوبیها غذاهای گرم و شمالیها غذاهای سرد میخورند؟»، وبسایت دانشیاری، تاریخ بازدید: ۲۷ فروردین ۱۴۰۴ش. | ||
** «سبک زندگی غربی، تغییر ذائقهٔ ایرانی | ** «سبک زندگی غربی، تغییر ذائقهٔ ایرانی بخش، اول»، وبسایت راسخون، تاریخ بارگذاری: ۲۳ خرداد ۱۳۹۸ش. | ||
** «سیر تحول آشپزخانه ایرانی؛ از مطبخ تا جزیره»، وبسایت دیجی کالا، تاریخ بازدید: ۲۷ فروردین ۱۴۰۴ش. | ** «سیر تحول آشپزخانه ایرانی؛ از مطبخ تا جزیره»، وبسایت دیجی کالا، تاریخ بازدید: ۲۷ فروردین ۱۴۰۴ش. | ||
** «عادات غذایی و مرزبندی فرهنگی در شمال ایران»، خبرگزاری ویستا، تاریخ بازدید: ۲۷ فروردین ۱۴۰۴ش. | ** «عادات غذایی و مرزبندی فرهنگی در شمال ایران»، خبرگزاری ویستا، تاریخ بازدید: ۲۷ فروردین ۱۴۰۴ش. | ||
| خط ۲۲۴: | خط ۲۲۴: | ||
** گیرشمن، رومن، ایران از آغاز تا اسلام، بهترجمهٔ محمد معین، تهران، معین، ۱۳۸۳ش. | ** گیرشمن، رومن، ایران از آغاز تا اسلام، بهترجمهٔ محمد معین، تهران، معین، ۱۳۸۳ش. | ||
** «فرهنگ مصور آشپزی ایرانی»، وبسایت انتشارات ایرانشناسی، تاریخ بازدید: ۲۷ فروردین ۱۴۰۴ش. | ** «فرهنگ مصور آشپزی ایرانی»، وبسایت انتشارات ایرانشناسی، تاریخ بازدید: ۲۷ فروردین ۱۴۰۴ش. | ||
** «محصولات ارگانیک؛ مد جدید یا نوید فرهنگ تغذیهای بهتر؟ / شل کردن سرکیسه برای سفرهای سالم»، | ** «محصولات ارگانیک؛ مد جدید یا نوید فرهنگ تغذیهای بهتر؟ / شل کردن سرکیسه برای سفرهای سالم»، خبرآنلاین، تاریخ بارگذاری: ۲۶ فروردین ۱۳۹۴ش. | ||
** «یک لقمه غذا سر سفرهٔ پادشاهان دورههای مختلف ایران!»، وبسایت لست سکند، تاریخ بارگذاری: ۲۳ تیر ۱۴۰۰ش. | ** «یک لقمه غذا سر سفرهٔ پادشاهان دورههای مختلف ایران!»، وبسایت لست سکند، تاریخ بارگذاری: ۲۳ تیر ۱۴۰۰ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
