آجیل مشکل‌گشا: تفاوت میان نسخه‌ها

آجیل مشکل‌گشا، ترکیبی از هفت نوع [[خشکبار|مغز و میوه خشک]] است که [[ایرانیان]] از دیرباز برای رفع حاجات، شفای بیماران و گشایش کار [[نذر]] کرده و تقسیم می‌کنند. تهیه آجیل مشکل‌گشا آداب خاصی دارد و بر [[خلوص نیت]] و حلال بودن مال در تهیه آن تأکید می‌شود.

آجیل مشکل‌گشا نوعی آجیل آیینی و سنتی در ایران است که پیشینه آن به دوران پیش از اسلام بازمی‌گردد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۷۱ش، ص286 و 287؛ شاملو، کتاب کوچه، 1381ش، ج1، ص265-284.</ref> آجیل مشکل‌گشا معمولاً از هفت جزء تشکیل می‌شود: [[پسته]]، [[فندق]]، مغز [[بادام]]، [[نخودچی]]، [[کشمش]]، خرما خارک یا خرمای نارس، توت خشک و گاهی نُقل.<ref>دهخدا، لغت‌نامهٔ دهخدا، 1377ش، ج1، ذیل آجیل.</ref> این آجیل را به نیت رفع مشکل، برآورده شدن حاجات، گشایش کار، سفیدبختی، [[فرزندآوری]]، شفای بیماران و مانند آن [[نذر]] یا خیرات می‌کنند و میان هفت نفر متدین یا عموم مردم تقسیم می‌شود.<ref>معین، فرهنگ معین، ذیل واژه آجیل.</ref> آجیل [[تبریز]] در این میان شهرت بیشتری دارد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۷۱ش، ص286 و 287.</ref> این [[آجیل]] بر روی سفره‌های نذری همچون [[سفره حضرت ابوالفضل]]، [[سفره حضرت رقیه]] و [[سفره بی‌بی سه‌شنبه]] نیز چیده می‌شود.<ref>دولتی، سفره‌ها، 1344ش، ص۱۹۴ و ۱۹۵.</ref>

فرد حاجت‌مند، این آجیل را با پولی که از حلال‌بودن آن مطمئن باشد و از آجیل‌فروش دین‌دار و پاکیزه تهیه می‌کند. در گذشته، مردم تلاش می‌کردند از آجیل‌فروشی خرید کنند که ترجیحاً نامش علی، محمد یا همنام یکی از امامان باشد و دکانی رو به [[قبله]] داشته باشد؛ زیرا این آجیل مشکل‌گشا را منتسب به [[امام علی]] می‌دانستند که دستی مشکل‌گشا دارد. برخی این آجیل را ۳، ۵ یا ۷ بار در [[شب جمعه|شب جمعهٔ]] آخر ماه قمری،<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141.</ref> یا ۷ بار در ۷ ماه که آغاز آن روز [[جمعه|جمعهٔ]] ماه اول است، یا ۱ بار در هر هفته، یا در هر ماه و مادام‌العمر تهیه می‌کردند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، 1363ش، ص۶۷.</ref>

در [[اهواز]]، زنان بنا بر نوع مشکل و حاجت‌شان رفتار می‌کردند؛ دختران مجرد و در آستانه [[ازدواج]] داشتند، ۱۲ هفته، زنان نازا، ۱۸ هفته و زنانی که با شوهران‌شان اختلاف داشتند، ۲۱ هفته، نذرشان را تهیه و پخش می‌کردند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، 1363ش، ص۶۷.</ref> در [[سروستان]]، زنان، در شب اول ماه که مقارن با شب جمعه است، آجیل را می‌خریدند و میان دست‌کم ۷ تن پخش می‌کردند.<ref>همایونی، فرهنگ مردم سروستان، 1371ش، ص۳۴۸.</ref>

برای تهیهٔ آجیل مشکل‌گشا، زنان، اجزای این آجیل را با مراسم خاصی تمیز کرده و دُم کشمش‌ها، هستهٔ [[خرما]] و پوست [[پسته]] را با دست یا قندشکن، نه با دندان و دهان، جدا می‌کنند.<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141.</ref> در گذشته مرسوم بوده است که پس از پاک‌کردن آجیل، پوست‌های آن را به [[آب روان]] می‌دادند<ref>همایونی، فرهنگ مردم سروستان، 1371ش، ص۳۴۸.</ref> و آجیل را میان مردم پخش می‌کردند. هرکسی هم که آجیل را می‌گرفت، [[صلوات]] می‌فرستاد و برای صاحب نذر، [[دعا]] می‌کرد و گشایش کار و برآورده شدن مراد و مطلب او را از خداوند می‌طلبید.<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141-143؛ دولتی، سفره‌ها، 1345ش، ص۴۱۵.</ref>