آجیل مشکل‌گشا
 آجیل مشکل‌گشا بسته‌بندی شده با طرح یا رقیه خاتون | |
پادکست مقاله | 🡇
| |
| نوع و خاستگاه | |
|---|---|
| نوع | آجیل آیینی و سنتی |
| خاستگاه | ایران |
| ترکیبات و نگهداری | |
| مواد تشکیل‌دهنده | پسته فندق بادام نخودچی کشمش خرما توت خشک نُقل |
| کاربرد و سلامت | |
| کاربرد | رفع حاجات و شفای بیماران |
آجیل مشکل‌گشا؛ نذری از خشک‌میوه‌ها برای برآورده شدن حاجات.
آجیل مشکل‌گشا، ترکیبی از هفت نوع مغز و میوه خشک است که ایرانیان از دیرباز برای رفع حاجات، شفای بیماران و گشایش کار نذر کرده و تقسیم می‌کنند. تهیه آجیل مشکل‌گشا آداب خاصی دارد و بر خلوص نیت و حلال بودن مال در تهیه آن تأکید می‌شود.
معرفی
آجیل مشکل‌گشا نوعی آجیل آیینی و سنتی در ایران است که پیشینه آن به دوران پیش از اسلام بازمی‌گردد.[۱] آجیل مشکل‌گشا معمولاً از هفت جزء تشکیل می‌شود: پسته، فندق، مغز بادام، نخودچی، کشمش، خرما خارک یا خرمای نارس، توت خشک و گاهی نُقل.[۲] این آجیل را به نیت رفع مشکل، برآورده شدن حاجات، گشایش کار، سفیدبختی، فرزندآوری، شفای بیماران و مانند آن نذر یا خیرات می‌کنند و میان هفت نفر متدین یا عموم مردم تقسیم می‌شود.[۳] آجیل تبریز در این میان شهرت بیشتری دارد.[۴] این آجیل بر روی سفره‌های نذری همچون سفره حضرت ابوالفضل، سفره حضرت رقیه و سفره بی‌بی سه‌شنبه نیز چیده می‌شود.[۵]
آیین آجیل مشکل‌گشا
فرد حاجت‌مند، این آجیل را با پولی که از حلال‌بودن آن مطمئن باشد و از آجیل‌فروش دین‌دار و پاکیزه تهیه می‌کند. در گذشته، مردم تلاش می‌کردند از آجیل‌فروشی خرید کنند که ترجیحاً نامش علی، محمد یا همنام یکی از امامان باشد و دکانی رو به قبله داشته باشد؛ زیرا این آجیل مشکل‌گشا را منتسب به امام علی می‌دانستند که دستی مشکل‌گشا دارد. برخی این آجیل را ۳، ۵ یا ۷ بار در شب جمعهٔ آخر ماه قمری،[۶] یا ۷ بار در ۷ ماه که آغاز آن روز جمعهٔ ماه اول است، یا ۱ بار در هر هفته، یا در هر ماه و مادام‌العمر تهیه می‌کردند.[۷]
در اهواز، زنان بنا بر نوع مشکل و حاجت‌شان رفتار می‌کردند؛ دختران مجرد و در آستانه ازدواج داشتند، ۱۲ هفته، زنان نازا، ۱۸ هفته و زنانی که با شوهران‌شان اختلاف داشتند، ۲۱ هفته، نذرشان را تهیه و پخش می‌کردند.[۸] در سروستان، زنان، در شب اول ماه که مقارن با شب جمعه است، آجیل را می‌خریدند و میان دست‌کم ۷ تن پخش می‌کردند.[۹]
برای تهیهٔ آجیل مشکل‌گشا، زنان، اجزای این آجیل را با مراسم خاصی تمیز کرده و دُم کشمش‌ها، هستهٔ خرما و پوست پسته را با دست یا قندشکن، نه با دندان و دهان، جدا می‌کنند.[۱۰] در گذشته مرسوم بوده است که پس از پاک‌کردن آجیل، پوست‌های آن را به آب روان می‌دادند[۱۱] و آجیل را میان مردم پخش می‌کردند. هرکسی هم که آجیل را می‌گرفت، صلوات می‌فرستاد و برای صاحب نذر، دعا می‌کرد و گشایش کار و برآورده شدن مراد و مطلب او را از خداوند می‌طلبید.[۱۲]
پانویس
- ↑ مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۷۱ش، ص286 و 287؛ شاملو، کتاب کوچه، 1381ش، ج1، ص265-284.
- ↑ دهخدا، لغت‌نامهٔ دهخدا، 1377ش، ج1، ذیل آجیل.
- ↑ معین، فرهنگ معین، ذیل واژه آجیل.
- ↑ مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۷۱ش، ص286 و 287.
- ↑ دولتی، سفره‌ها، 1344ش، ص۱۹۴ و ۱۹۵.
- ↑ شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141.
- ↑ شکورزاده، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، 1363ش، ص۶۷.
- ↑ شکورزاده، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، 1363ش، ص۶۷.
- ↑ همایونی، فرهنگ مردم سروستان، 1371ش، ص۳۴۸.
- ↑ شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141.
- ↑ همایونی، فرهنگ مردم سروستان، 1371ش، ص۳۴۸.
- ↑ شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141-143؛ دولتی، سفره‌ها، 1345ش، ص۴۱۵.
منابع
- دولتی، فرخنده، «سفره‌ها»، تهران، سخن، شماره ۲، ۱۳۴۴ش و شماره ۴، ۱۳۴۵ش.
- دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامهٔ دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، چ۲، ۱۳۷۷ش.
- شاملو، احمد، کتاب کوچه، تهران، مازیار، چ۴، ۱۳۸۱ش.
- شکورزاده، ابراهیم، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، تهران، سروش، ۱۳۶۳ش.
- شهری، جعفر، طهران قدیم، تهران، معین، ۱۳۷۱ش.
- مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من، تهران، هرمس، ۱۳۷۱ش.
- معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، زرین، ۱۳۸۲ش.
- همایونی، صادق، فرهنگ مردم سروستان، تهران، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۱ش.