پرش به محتوا

احساس امنیت: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
زهرا فاضل (بحث | مشارکت‌ها)
۹۵۷ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۱۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''احساس امنیت'''</big>؛ آرامش ذهنی و اطمینان خاطر شهروندان نسبت به مصونیتِ حقوق، دارایی و حیات در برابر تهدیدات احتمالی.<br>
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            = احساس امنیت
| زیرنویس تصویر    = اطمینان خاطر و آرامش روانی شهروندان در برابر تهدیدات احتمالی
| image_alt        = احساس امنیت
| فایل پادکست      =احساس امنیت.ogg
| تاریخ پادکست      =9/50
| حجم فایلپادکست    =30-2-1405
| عنوان اصلی        = احساس امنیت
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        = [[روان‌شناسی]]، [[جامعه‌شناسی]]، [[مطالعات امنیت]]، [[علوم رفتاری]]
| نوع مفهوم        = مفهوم روانی–اجتماعی
| معنای اصطلاحی    = باور و اطمینان خاطر افراد نسبت به مصونیت جانی، مالی، روانی و اجتماعی در برابر تهدیدات احتمالی
| حوزه کاربرد      = روان‌شناسی، سیاست‌گذاری اجتماعی، مطالعات امنیت، برنامه‌ریزی شهری، رسانه و ارتباطات
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          = امنیت عینی، امنیت ذهنی، تاب‌آوری، سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی، نظم اجتماعی
| اهمیت            = زیربنای [[سلامت روان]]، [[انسجام اجتماعی]]، ثبات اقتصادی و اعتماد شهروندی
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
{{درشت|'''احساس امنیت'''}}؛ آرامش ذهنی و اطمینان خاطر شهروندان به مصونیتِ حقوق، دارایی و حیات در برابر تهدیدات احتمالی.


احساس امنیت (Feeling of Security)، یکی از شاخص‌های اصلی برای سنجش آرامش روانی و ثبات یک جامعه بوده که میزان اطمینان شهروندان به حفظِ سلامت، دارایی و حقوق خود را نشان می‌دهد. این مفهوم به‌عنوان پیش‌شرطِ هرگونه فعالیتِ سازنده شناخته می‌شود؛ زیرا افراد تنها در صورتی برای آینده برنامه‌ریزی کرده و در فعالیت‌های اقتصادی و فرهنگی مشارکت می‌کنند که نسبت به پایداری محیط پیرامون خود مطمئن باشند. احساس امنیت برخلاف امنیت فیزیکی، پدیده‌ای ذهنی است که از ترکیب تجربه‌های شخصی، عملکرد نهادهای حکومتی و اخبار رسانه‌ها شکل می‌گیرد. به‌همین دلیل، بررسی این احساس برای درک رفتارهای اجتماعی و میزان رضایت عمومی در یک کشور اهمیت کلیدی دارد.
احساس امنیت، باور و اطمینان خاطر افراد به مصونیت در برابر تهدیدات جانی، مالی و روانی است که لزوماً با امنیت فیزیکی یکسان نیست. این احساس چندبُعدی، متأثر از عوامل فردی مانند [[تاب‌آوری]]، نهادی مثل عملکرد [[خانواده]]، [[پلیس]] و دستگاه قضا و محیطی مانند [[ثبات اقتصادی]] و اجتماعی شکل می‌گیرد. در مقابل، بحران‌های اقتصادی، ناپایداری‌های اجتماعی و تهدیدات [[فضای مجازی]] از مهم‌ترین موانع تحقق و پایداری احساس امنیت در [[جامعه]] شمرده شده است.
==مفهوم‌شناسی==
احساس امنیت، حالتی عاطفی و روانی است که از اطمینانِ خاطرِ شهروندان نسبت به مصونیتِ حقوق، دارایی و حیات در برابر تهدیدات احتمالی نشئت می‌گیرد. این مفهوم در نظریۀ سلسله‌مراتب نیازهای مازلو، جایگاهی بنیادین داشته و بلافاصله پس از نیازهای فیزیولوژیک قرار می‌گیرد که بر لزوم حفظ تمامیت جسمی و روانی دلالت دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1858710/fa ولایتی‌نژاد و دیگران، «تأثیر توسعۀ مشارکت عمومی بر احساس امنیت»، 1403ش، ص94-95.]</ref> 
===تفکیک ابعاد امنیت===
امنیت در مطالعات تخصصی به سه سطح تقسیم می‌شود: «امنیت عینی»<ref>Objective Security</ref>  که ناظر بر فقدان ملموس تهدیدات در محیط است؛ «امنیت ذهنی»<ref>Subjective/Perceived Security.</ref>  که بُعدی شناختی داشته و به ارزیابی و باورِ افراد از میزان مصونیتِ خود اطلاق می‌شود و «احساس امنیت» که لایه‌ای عاطفی است و لزوماً با محاسبات ذهنی یا واقعیات عینی انطباق ندارد؛<ref>[https://womenstudy.ihcs.ac.ir/article%2010472.html محمدی و نعمتی، «مطالعۀ راهکارهای افزایش احساس امنیت زنان در شبکه‌های اجتماعی براساس تجربۀ زیستۀ زنان فعال»، 1404ش، ص205.]</ref>  بر همین اساس، ممکن است علی‌رغم برقراری امنیت عینی، عواملی همچون بازنمایی‌های رسانه‌ای منجر به بروز اضطراب عاطفی (احساس ناامنی) شوند یا برعکس، در شرایط تهدید واقعی، افراد به‌دلیل فقدان آگاهی، از اطمینان خاطر و احساس امنیت برخوردار باشند.<ref> [https://www.sid.ir/paper/444446/fa نویدنیا، «درآمدی بر امنیت اجتماعی»، 1382ش، ص64.]</ref>
===طیف احساس امنیت واقعی و کاذب===
تقابل میان واقعیت‌های محیطی و ادراک کنشگران، احساس امنیت را در پیوستاری میان دو وضعیت واقعی و کاذب قرار می‌دهد. احساس امنیت واقعی زمانی است که ادراک و حسِ فرد با واقعیت‌های عینی انطباق داشته باشد اما در وضعیت کاذب، فرد به‌دلیل نارسایی در دریافت اطلاعات یا خطای شناختی، حسی مغایر با واقعیت را تجربه می‌کند؛ این وضعیت می‌تواند به شکل «امنیت‌انگاری» در محیط‌های ناامن یا «احساس ناامنی» در محیط‌های امن تظاهر یابد.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-19/21176-%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8 «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref>


==رویکردهای نظری تبیین‌کننده==
== مفهوم‌شناسی ==
# منظر روان‌شناختی (نیازهای درونی): این رویکرد امنیت را حالتی فردی می‌داند که از تأمین شش نیاز بنیادین (بقا، پیوندجویی، پیشرفت، قدرت، آزادی و تفریح) نشئت می‌گیرد. در این نگاه، احساس امنیت روانی تابعی از کیفیت تعاملات بین‌فردی است؛ به‌گونه‌ای که احترام به استقلال و گفت‌وگو مایۀ تقویت آن و کنترل بیرونی یا رفتارهای پرخاشگرانه موجب تضعیف آن می‌شود.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/220046/%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%84%D8%B2%D9%85-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%85%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-6-%D9%86%D9%8A%D8% «احساس امنیت روانی، مستلزم بهره‌مندی از 6 نیاز درونی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> 
احساس امنیت، حالتی عاطفی و روانی است که از اطمینان خاطر شهروندان به مصونیت حقوق، دارایی و حیات در برابر تهدیدات احتمالی برمی‌آید. این مفهوم در [[هرم سلسله‌مراتب نیازهای مزلو]]، جایگاهی بنیادین داشته و بلافاصله پس از نیازهای فیزیولوژیک قرار می‌گیرد که بر لزوم حفظ تمامیت جسمی و روانی دلالت دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1858710/fa ولایتی‌نژاد و دیگران، «تأثیر توسعۀ مشارکت عمومی بر احساس امنیت»، 1403ش، ص94-95.]</ref>
# منظر جامعه‌شناختی (امنیت وجودی): این رویکرد بر درک نظم، استمرار و توانایی معنا بخشیدن به زندگی تأکید دارد.<ref>گیدنز، پیامدهای مدرنیته، 1377ش، ص112.</ref>  بحران‌های مداوم و ناآرامی‌های اجتماعی منجر به بروز اضطراب جمعی شده و توانایی فرد در برنامه‌ریزی برای آینده را سلب می‌کنند. از این منظر، ثبات هویت ملی و زدودن دغدغه‌هایی نظیر خطر جنگ یا بی‌ثباتی اقتصادی، پیش‌شرط بازسازی احساس امنیت است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/962621/%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D9%87%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DA%86%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D «حال و هوای مردم ایران زیر سایۀ جنگ/ جامعه چه احساسی دارد؟»، خبرگزاری فرارو.]</ref>
# رویکرد جامعه- جمعیت‌شناختی: احساس امنیت را بر اساس ویژگی‌های ساختاری فرد مانند سن، جنسیت و توانمندی جسمی بررسی می‌کند. در این نگاه، ادراک ناامنی زمانی رخ می‌دهد که فرد خود را در برابر محیط فاقد امکان دفاع مؤثر ببیند.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-19/21176-%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8 «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref>
# رویکرد تجربی- ارتباطی: بر این اصل استوار است که احساس امنیت محصول تجربه‌های ناامنی (مواجهۀ مستقیم با جرم) یا مطلع شدن از حوادث از طریق رسانه‌ها و شنیده‌ها است.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-19/21176-%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8 «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref>
# رویکرد بوم‌شناختی (اجتماعی): میان احساس فردی و متغیرهای زمینه‌ای مانند سطح شهرنشینی، میزان سرمایۀ اجتماعی و نظم مدنی در محیط زندگی ارتباط برقرار می‌کند.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-19/21176-%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8 «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref>
==ابعاد ساختاری و کارکردی==
احساس امنیت در عرصه‌های مشخص زندگی اجتماعی و نهادی ظاهر می‌شود:
===احساس امنیت اقتصادی===
این بعد شامل برقراری نظم در روابط تأمین نیازهای مادی (تولید، توزیع و درآمد) است؛ به‌گونه‌ای که شهروندان در تأمین معیشت خود احساس خطر نکنند.<ref> [https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref>  احساس امنیت اقتصادی و ضریب بالای آن، از شاخص‌های توسعه‌یافتگی و رفاه اجتماعی بوده و  شفاف‌سازی، ایجاد فضای رقابتی و فضای باثبات از عوامل مؤثر بر آن است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلی‌ترین نیاز مردم و کشور»، وب‌سایت آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>  علاوه بر رفاه، وجود یک «پارادایم اقتصادی مشخص» و افق روشن برای آینده از عوامل کلیدی ثبات این احساس است. نبود شفافیت و گسترش فعالیت‌های واسطه‌گری، منجر به شکل‌گیری حس «عدم قطعیت» شده و برنامه‌ریزی‌های بلندمدت زندگی را مختل می‌کند.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-19/21176-%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8 «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref>
===احساس امنیت سیاسی===
جهت‌گیری مثبت روانی نسبت به نبود تهدیدات علیه ثبات سیاسی، مشارکت و هویت ملی و نیز امنیت در برابر اقدامات سرکوبگرانه یا بی‌ثباتی‌های سیاسی است. این بعد با اعتماد به نهادهای حاکمیتی پیوند دارد.<ref> [https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref>
===احساس امنیت قضایی===
شامل فقدان هراس از بی‌عدالتی، عدم دسترسی به حقوق قانونی یا تهدید شدن از سوی نظام قضایی است و بیانگر اطمینان شهروندان به محفوظ ماندن حقوق آنها و دادرسی عادلانه است.<ref> [https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref> 
===احساس امنیت اجتماعی===
باور و نگرش مثبت شهروندان مبنی بر مصونیت در برابر تهدیداتِ متوجه انسجام هویتی و تمامیت ارضی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/187462/fa رادفر و حبیب‌زاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص60-61.]</ref>  این سطح از احساس امنیت، متأثر از عوامل فردی و نهادی متعددی ازجمله ویژگی‌های جمعیت‌شناختی شامل سن، جنسیت، قومیت، تحصیلات و درآمد، پایگاه اقتصادی-اجتماعی، شرایط سکونتگاهی، سطح اعتماد اجتماعی، میزان دینداری، حمایت‌های مدنی و ارزیابی عمومی از عملکرد نهادهای انتظامی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/187462/fa رادفر و حبیب‌زاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص73.]</ref>  در این میان، یافته‌های پژوهشی تأکید می‌کنند که تقویت هویت اجتماعی، معنویت و هوش فرهنگی با ارتقای همبستگی و توان سازگاری در تعاملات، به‌صورت مستقیم، منجر به کاهش ادراک ناامنی و افزایش ثبات روانی در جامعه می‌شود.<ref>[https://ssoss.ui.ac.ir/article%2022685.html حمیدی‌پور و رجبی، «پیش‌بینی احساس امنیت اجتماعی براساس هویت اجتماعی، هوش فرهنگی و معنویت»، 1397ش،  ص101-102.]</ref>


==عوامل تقویت‌کنندۀ احساس امنیت==
=== ابعاد امنیت ===
تحقق احساس امنیت در ابعاد فردی و اجتماعی، متأثر از مؤلفه‌های متعددی است که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
امنیت در مطالعات تخصصی به سه سطح تقسیم شده است:
===تاب‌آوری و تغییر نگرش===
* امنیت عینی که ناظر بر فقدان ملموس تهدیدات در محیط است؛
[[تاب‌آوری]] به‌عنوان یکی از عوامل بنیادین در شکل‌گیری احساس امنیت، توانایی مواجهه مؤثر با فشارهای محیطی و بحران‌ها است. این ویژگی روانی با تقویت حس کنترل بر موقعیت، اضطراب را به آرامش تبدیل کرده و بستری برای رشد فردی فراهم می‌کند. تقویت این مهارت از طریق پذیرش واقعیت‌های گریزناپذیر و تغییر نگرش نسبت به چالش‌ها (به عنوان فرصت‌های یادگیری) میسر است که به‌صورت مستقیم به حفظ امنیت عاطفی در شرایط دشوار می‌انجامد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1076628/%D8%A7%D8%B5%D9%84-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «اصل و اساس احساس امنیت چیست؟»، خبرگزاری عصر ایران.]</ref>
* امنیت ذهنی که به ارزیابی و باور افراد از میزان مصونیت خود اطلاق می‌شود؛
===خودکنترلی و اقدامات مراقبتی===
* [[احساس امنیت]] که لایه‌ای عاطفی است و لزوماً با محاسبات ذهنی یا واقعیات عینی انطباق ندارد.<ref>[https://womenstudy.ihcs.ac.ir/article%2010472.html محمدی و نعمتی، «مطالعۀ راهکارهای افزایش احساس امنیت زنان در شبکه‌های اجتماعی براساس تجربۀ زیستۀ زنان فعال»، 1404ش، ص205.]</ref>
این اقدامات شامل مدیریت فعالانۀ سبک زندگی (تغذیه، فعالیت بدنی و نظم در خواب) و بهره‌گیری از مشاوره‌های تخصصی در حوزه‌های شغلی، مالی و فردی است. اقدامات مراقبتی با ارتقای کیفیت زندگی، توانِ فرد را در مواجهه با عدم قطعیت‌های محیطی افزایش داده و منجر به تقویت امنیت ذهنی می‌شود.<ref>[https://salamatpaad.com/%D8%AD%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA/ «10 راه داشتن حس امنیت، در جهانی ناامن»، وب‌سایت سلامت پاد.]</ref> 
===تعاملات و حمایت‌های اجتماعی===
وجود شبکه‌های حمایتی متشکل از خانواده، دوستان و همکاران، نقش کلیدی در کاهش ادراک تهدید دارد. گسترش تعاملات اجتماعی سازنده و تجربه‌های مثبت مشترک، زیرساخت‌های روانی احساس امنیت را در فرد و گروه مستحکم می‌کند.<ref>[https://salamatpaad.com/%D8%AD%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA/ «10 راه داشتن حس امنیت، در جهانی ناامن»، وب‌سایت سلامت پاد.]</ref> 
===دین‌داری و باورهای مذهبی===
نقش دین در احساس امنیت از دو منظر قابل بررسی است؛
# نخست از منظر آموزه‌های دینی که بر اساس متون وحیانی، یاد خدا (ذکر الله) را عامل اصلی آرامش، اطمینان قلب و تسکین اضطراب معرفی می‌کند،<ref>سورۀ رعد، آیۀ 28.</ref>  به‌گونه‌ای‌که روی‌گردانی از آن منشأ ناآرامی شمرده می‌شود.<ref>[https://rjqk.atu.ac.ir/article%205607.html فتحی، «رابطۀ احساس امنیت و بهداشت روانی در قرآن کریم»، 1391ش، ص110-112.]</ref> 
# دوم از منظر مطالعات جامعه‌شناختی که نشان می‌دهد تأثیر دین‌داری بر احساس امنیت، علاوه بر جنبه‌های درونی مانند توکل، به میزان هماهنگی ساختارهای اجتماعی با ارزش‌های مذهبی نیز وابسته است؛ به‌گونه‌ای که در صورت نبود ساختارهای مساعد (مانند حاشیۀ شهرها)، افراد پایبند به اصول شرعی ممکن است به‌دلیل حساسیت‌های هنجاری، بیش از دیگران نسبت به ناهنجاری‌های پیرامونی احساس ناامنی کنند.<ref>[https://ssi.journals.umz.ac.ir/article%201395.html شاطریان و دیگران، «نهاد دین و امنیت، بررسی و سنجش ارتباط میان میزان دینداری و احساس امنیت اجتماعی در میان ساکنین مناطق حاشیۀ شهرستان کاشان»، 1395ش، ص143.]</ref>
==احساس امنیت در گروه‌های خاص==
===سالمندان===
احساس امنیت در سالمندان پیوند استواری با «سلامت روان» و «حمایت‌های محیطی» دارد. اضطراب، تنهایی و ترس از دست دادن استقلال، از عوامل اصلی تهدیدکنندۀ آرامش ذهنی در این گروه است. برای ارتقای احساس امنیت در سالمندان، مؤلفه‌هایی نظیر تعاملات اجتماعی معنادار، حفظ استقلال در انجام امور شخصی و داشتن برنامۀ منظم و پیش‌بینی‌پذیر در زندگی روزمره ضرورت دارد. همچنین رعایت کرامت انسانی، گوش دادن فعال به نگرانی‌ها و ایجاد محیطی عاری از تبعیض سنی، زیربنای امنیت روانی آنها را تشکیل می‌دهد. متغیرهای جمعیت‌شناختی نظیر سن، وضعیت زناشویی و سطح توسعه‌یافتگی مناطق شهری نیز بر میزان اطمینان‌خاطر این گروه تأثیرگذار است.<ref>[https://avalsafiresalamat.com/2024/04/14/%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85%D8%9F/ «چگونه در سالمندان حس امنیت ایجاد کنیم؟»، وب‌سایت اول سفیر سلامت؛] [https://www.asriran.com/fa/news/1099479/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86 «خانواده و سلامت روان سالمندان»، خبرگزاری عصر ایران.]</ref>
===کودکان===
احساس امنیت در کودکان به‌معنای حفاظت در برابر تهدیدات جسمی و برخورداری از حمایت عاطفی مستمر است. این احساس که پیش‌شرط رشد روانی و اجتماعی به‌شمار می‌رود، از طریق رفتارهایی نظیر ابراز عشق، توجه به نیازهای عاطفی و ایجاد ثبات در محیط زندگی تقویت می‌شود. در مقابل، بی‌توجهی والدین، مواجهه با مشکلات مالی خانواده و خشونت‌های محیطی، منجر به شکل‌گیری ناامنی عمیق در کودک می‌شود. در شرایط بحرانی، ابزارهایی مانند قصه‌گویی با ارائۀ الگوهای مثبت و نمایش حل‌شدنی بودن مشکلات، به بازسازی امنیت ذهنی کودکان کمک می‌کنند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1095588/%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%DB%8C%D9%85%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%82-%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D «امنیت و ایمنی کودکان؛ حق هر کودک برای زندگی بهتر»، خبرگزاری عصر ایران؛] [https://www.beytoote.com/baby/psychology-baby/sense-security02-children.html «راه‌هایی برای ایجاد حس امنیت در کودکان»، خبرگزاری بیتوته؛] [https://life.irna.ir/news/86098060/%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D9%82%D8%B5%D9%87-%DA%AF%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%D8%AD%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86 «قدرت قصه‌گویی در ایجاد حس امنیت برای کودکان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
===زنان===
احساس امنیت در زنان تحت تأثیر متغیرهای فردی و ساختاری متعددی است. در محیط خانواده، این احساس بر پایۀ حمایت عاطفی همسر و امنیت از آسیب‌های جسمی استوار است.<ref>[https://jwfs.alzahra.ac.ir/article%205059.html جهانبخش گنجه، «مطالعۀ کیفی احساس امنیت زنان در محیط خانواده مورد مطالعه: زنان مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره در شهرستان کرج»، 1399ش، ص81-83؛]</ref>  برای زنان سرپرست خانوار، فقر مالی، بیکاری و فقدان حمایت‌های اجتماعی قوی‌ترین عوامل تهدیدکننده به‌شمار می‌روند.<ref>[https://www.jwss.ir/article%2033835.html کرد زنگنه و دیگران، «بررسی میزان احساس امنیت زنان و عوامل مؤثر در آن»، 1395ش، ص126-128؛]</ref>  همچنین در فضای مجازی، آزار آنلاین و رفتارهای هنجارشکنانه، امنیتِ ذهنی زنان را به‌طور نامتناسبی کاهش می‌دهد.<ref>[https://womenstudy.ihcs.ac.ir/article%2010472.html محمدی و نعمتی، «مطالعۀ راهکارهای افزایش احساس امنیت زنان در شبکه‌های اجتماعی براساس تجربۀ زیستۀ زنان فعال»، 1404ش، ص205-206؛]</ref>  عزت‌نفس و سرمایۀ فرهنگی مانند مهارت‌ها و تحصیلات از ابزارهای درونی زنان برای مدیریت ترس و ارتقای احساس نظم در زندگی محسوب می‌شوند.<ref>[https://jis.yu.ac.ir/article%20734408.html فرخی، «تحلیل جامعه‌شناختی احساس امنیت زنان و عوامل مؤثر بر آن در کلان‌شهر شیراز»، 1404ش، ص231-233.] مولائی، [http://www.srds.ir/article%20228575.html «نقش سرمایۀ فرهنگی در ارتقاء احساس امنیت اجتماعی زنان در شهر دره شهر»، 1404ش، ص282-284.]</ref>
===فعالان اقتصادی و سرمایه‌گذاران===
برای این گروه، احساس امنیت به‌معنای «پیش‌بینی‌پذیری آینده» و «ثبات در محیط اقتصاد کلان» است. ثبات در قوانین و مقررات، شفافیت اداری، تضمین حقوق مالکیت و کنترل تورم، از الزامات اصلی جذب سرمایه‌گذاری است. در مقابل، تصمیمات خلق‌الساعه و مداخلات غیرمنطقی دولت در بازار، منجر به شکل‌گیری حس «عدم قطعیت» شده و با کاهش رغبت به سرمایه‌گذاری، موجب خروج سرمایه از بخش‌های مولد می‌شود.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%A9%D8%B3%D8%A8-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-104/4170114-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%87-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82-%D9 «امنیت سرمایه‌گذاری چگونه محقق می‌شود؟»، خبرگزاری دنیای اقتصاد؛] [https://civilica.com/doc/819373/ رنجبر و غریبی، «سرمایه‌گذاران حقیقی و مقولۀ احساس امنیت در سرمایه‌گذاری»، 1397ش؛] [https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1393/08/29/563500/%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D8%A8%D8%A8-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B1%D8%BA%D8%A8%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8 «احساس امنیت در کشور سبب افزایش رغبت در سرمایه‌گذاران شده است»، خبرگزاری تسنیم.] </ref>


==نهادها و بازیگران تأمین احساس امنیت==
بر همین اساس، ممکن است با وجود برقراری امنیت عینی، عواملی همچون بازنمایی‌های رسانه‌ای منجر به بروز احساس ناامنی شوند یا برعکس، در شرایط تهدید واقعی، افراد به‌دلیل فقدان آگاهی، از اطمینان خاطر و احساس امنیت برخوردار باشند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/444446/fa نویدنیا، «درآمدی بر امنیت اجتماعی»، 1382ش، ص64.]</ref> تقابل میان واقعیت‌های محیطی و ادراک کنشگران، احساس امنیت را در پیوستاری میان دو وضعیت واقعی و کاذب قرار می‌دهد.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-19/21176-%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8 «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref>
تحقق احساس امنیت محصول عملکرد هم‌افزای نهادهای مدنی و حاکمیتی در حوزه‌های مختلف زندگی اجتماعی است: <ref>[https://www.sid.ir/paper/187462/fa رادفر و حبیب‌زاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص54-55.]</ref>  
===خانواده===
به‌عنوان بنیادی‌ترین کانون تأمین امنیت، وظیفۀ تربیت، جامعه‌پذیری و حفظ سلامت روانی اعضا را بر عهده دارد. خانواده از طریق ایجاد محیطی سرشار از عشق، مدیریت عاطفی و تقسیم وظایف میان والدین، مبانی قدرت و اعتمادبه‌نفس را در فرزندان شکل داده و با آموزش مهارت‌های تعاملی و اخلاق‌مداری، بار روانی ناشی از ناتوانی‌ها یا بحران‌های اجتماعی را کاهش می‌دهد.<ref>[https://qccpc.atu.ac.ir/article%2010748%2016cbd53e9bcb4488a32b4acd1153fc1a.pdf سعیدی، «بررسی مؤلفه‌های احساس امنیت روانی خانواده‌های ایرانی و آسیب‌شناسی آن در خرده‌نظام‌های خانواده و فرآیند رشدی فرزندان»، 1399ش، ص228-231.]</ref>
===مدرسه و نهادهای آموزشی===
این کانون‌ها با ایجاد محیطی عاری از خشونت و آزار، مسئولیت نهادینه کردن ادراکِ امنیت جمعی، تربیت حواس و تخیل، و آموزش مهارت‌های سازگاری در تعاملات اجتماعی را بر عهده دارند.<ref> [https://www.beytoote.com/baby/psychology-baby/sense-security02-children.html «راه‌هایی برای ایجاد حس امنیت در کودکان»، خبرگزاری بیتوته.]</ref>
===شهروندان===
احساس امنیت یک برساخت اجتماعی است که به سطح اعتماد متقابل شهروندان در حوزه‌های جانی، مالی و عقیدتی بستگی دارد.<ref>[https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش،ص41-43.]</ref>  مطالعات اجتماعی نشان می‌دهد که در مواجهه با تهدیدات خارجی، «ملی‌گرایی» به‌صورت تاریخی عاملی تقویت‌کننده برای همبستگی ملی و پشتوانه‌ای برای احساس امنیت جمعی بوده است. با این حال، ناتوانی در مدیریت مسائل اقتصادی و حل‌نشده ماندن چالش‌های اجتماعی می‌تواند جامعه را از حالت همبستگی به سمت دوقطبی شدن حرکت داده و از این طریق، ادراک عمومی از امنیت را کاهش دهد.<ref>[https://fararu.com/fa/news/962621/%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D9%87%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DA%86%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D «حال و هوای مردم ایران زیر سایۀ جنگ/ جامعه چه احساسی دارد؟»، خبرگزاری فرارو.]</ref>
===پلیس===
نقش پلیس بر محور «پیشگیری هوشمند» و «تعامل اجتماعی» استوار است. این نهاد از طریق تسریع در حضور در صحنه، برخورد قاطع با جرائم خشن<ref>[https://defapress.ir/fa/news/80780/%D9%86%D8%B2%D8%A7%D8%B9-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%85-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B9%D «نزاع با افزایش احساس امنیت کم می‌شود/ فرهنگ عذرخواهی ضعیف است»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>  و پیوند مأموریت‌های انتظامی با پیوست‌های رسانه‌ای، تلاش می‌کند اقدامات عملیاتی را به «رضایتمندی عمومی» و «حسِ آسایش» تبدیل کند زیرا تحقق واقعی امنیت در گروی ادراکِ ملموسِ شهروندان از کارآمدی نظام انتظامی در صیانت از حقوق و آرامش جمعی است.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/6304772/%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%87%D9%85%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «احساس امنیت از امنیت مهمتر است»، خبرگزاری مهر.]</ref>
===قوه قضائیه===
از طریق پیگرد قانونی مخلان امنیت روانی و برخورد با شایعه‌پراکنی، از آرامش عمومی صیانت می‌کند.<ref> [https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلی‌ترین نیاز مردم و کشور»، وب‌سایت آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
===رسانه‌ها (صداوسیما)===
با مدیریت افکار عمومی و مقابله با یأس‌آفرینی، نقش مهمی در تقویت و ارتقای امنیت روانی جامعه ایفا می‌کنند.<ref> [https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلی‌ترین نیاز مردم و کشور»، وب‌سایت آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>


==تهدیدات و موانع احساس امنیت==
== رویکردها دربارهٔ احساس امنیت ==
# شبکه‌های اجتماعی: احساس امنیت در شبکه‌های اجتماعی به‌معنای توانایی ادامۀ فعالیت بدون مزاحمت و تهدید است.<ref>بیات، جامعه‌شناسی احساس امنیت، 1388ش، ص108.</ref>  گسترش دوست‌یابی، تبادل اطلاعات و دادوستد مالی در فضای مجازی، نیاز به این احساس را افزایش داده است. رفتارهای هنجارشکنانه، آزار آنلاین (به‌ویژه برای زنان) و شایعه‌پراکنی، امنیت کاربران را کاهش می‌دهد.<ref> [https://womenstudy.ihcs.ac.ir/article%2010472.html محمدی و نعمتی، «مطالعۀ راهکارهای افزایش احساس امنیت زنان در شبکه‌های اجتماعی براساس تجربۀ زیستۀ زنان فعال»، 1404ش، ص205.]</ref>  
# منظر روان‌شناختی (نیازهای درونی): این رویکرد امنیت را حالتی فردی می‌داند که از تأمین شش نیاز بنیادین شامل بقا، پیوندجویی، [[پیشرفت]]، [[قدرت]]، [[آزادی]] و تفریح، نشئت می‌گیرد. در این نگاه، احساس امنیت روانی تابعی از کیفیت تعاملات بین‌فردی است؛ به‌گونه‌ای که احترام به استقلال و گفت‌وگو مایهٔ تقویت آن و کنترل بیرونی یا رفتارهای پرخاشگرانه موجب تضعیف آن می‌شود.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/220046/%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%84%D8%B2%D9%85-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%85%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-6-%D9%86%D9%8A%D8% «احساس امنیت روانی، مستلزم بهره‌مندی از 6 نیاز درونی»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
# تهدیدات نرم و برون‌مرزی:<ref group="دیدگاه">اگر عوامل برون مرزی تهدید است، پس ارتش هم عامل احساس امنیت است</ref> اقدامات سازمان‌یافته با هدف تخریب اعتماد عمومی و ایجاد تزلزل در امنیت روانی جامعه از طریق جنگ نرم.<ref> [https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلی‌ترین نیاز مردم و کشور»، وب‌سایت آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>  
# منظر جامعه‌شناختی (امنیت وجودی): این رویکرد بر درک نظم، استمرار و توانایی معنا بخشیدن به [[زندگی]] تأکید دارد.<ref>گیدنز، پیامدهای مدرنیته، 1377ش، ص112.</ref> بحران‌های مداوم و ناآرامی‌های اجتماعی منجر به بروز اضطراب جمعی شده و توانایی فرد در برنامه‌ریزی برای آینده را سلب می‌کنند. از این منظر، ثبات [[هویت ملی]] و زدودن دغدغه‌هایی نظیر خطر [[جنگ]] یا بی‌ثباتی اقتصادی، پیش‌شرط بازسازی احساس امنیت است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/962621/%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D9%87%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DA%86%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D «حال و هوای مردم ایران زیر سایۀ جنگ/ جامعه چه احساسی دارد؟»، خبرگزاری فرارو.]</ref>
# درماندگی خودآموختۀ جمعی: این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که جامعه به این باور برسد که رویدادها خارج از کنترل او هست. درماندگی با احساس امنیت رابطۀ معکوس دارد؛ به این معنا که با افزایش حس بی‌قدرتی و بدبینی نسبت به نتایج اعمال، ضریب احساس امنیت رو به کاهش می‌گذارد. در مقابل، تقویت خودباوری ملی و انگیزش، موتور محرکۀ اصلی برای عبور از این بن‌بست روانی و ارتقای حس امنیت در سطوح کلان است.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-19/21176-%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8 «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref>  
# رویکرد جمعیت‌شناختی: احساس امنیت را بر اساس ویژگی‌های ساختاری فرد مانند سن، [[جنسیت]] و توانمندی جسمی بررسی می‌کند. در این نگاه، احساس ناامنی زمانی رخ می‌دهد که فرد خود را در برابر محیط فاقد امکان دفاع مؤثر ببیند.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-19/21176-%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8 «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref>
==وضعیت احساس امنیت در ایران==
# رویکرد تجربی- ارتباطی: بر این اصل استوار است که احساس امنیت محصول تجربه‌های ناامنی (مواجههٔ مستقیم با جرم) یا مطلع شدن از حوادث از طریق رسانه‌ها و شنیده‌ها است.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-19/21176-%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8 «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref>
اقتدار راهبردی و بازدارندگی: دستیابی به توان بازدارندگی در برابر تهدیدات خارجی و موفقیت در دیپلماسی بین‌المللی، به‌عنوان عاملی هویت‌بخش شناخته می‌شود. تجلی قدرت دفاعی و دیپلماتیک در تراز قدرت‌های جهانی، منجر به تقویت «پِرِستیژ بین‌المللی» و «خودباوری ملی» شده و به‌عنوان زیرساختی روانی برای عبور از یأس اجتماعی و تقویت احساس امنیت عمل می‌کند.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-19/21176-%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8 «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref>  
# رویکرد بوم‌شناختی (اجتماعی): میان احساس فردی و متغیرهای زمینه‌ای مانند سطح شهرنشینی، میزان [[سرمایه اجتماعی|سرمایهٔ اجتماعی]] و نظم مدنی در محیط زندگی ارتباط برقرار می‌کند.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-19/21176-%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8 «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref>
 
اضطراب اجتماعی و زیرساختی: بر اساس پیمایش‌های ملی از جمله «پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان» در سال ۱۴۰۴ش ، نوسانات ارزی، فشار بر زیرساخت‌ها و چالش‌های اشتغال، منجر به شکل‌گیری نوعی اضطراب اجتماعی شده که آرامش ذهنی بخشی از جامعه را تحت تأثیر قرار داده است. کارشناسان بر این باورند که احساس امنیت پایدار در ایران مستلزم پیوند میان «اقتدار نظامی» و «ثبات در زیرساخت‌های اقتصادی» است. در این مسیر، «ترمیم پیوندهای اجتماعی» و تقویت مشارکت عمومی راهکارهای اساسی برای تبدیل همبستگی‌های مقطعی به امنیت مستمر تلقی می‌شوند.<ref>[https://hourgan.ir/fa/news/21225/%D9%86%D8%A7%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-92-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «نارضایتی 92 درصدی مردم از وضعیت فعلی ایران»، خبرگزاری هورگان؛] [https://fararu.com/fa/news/962621/%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D9%87%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DA%86%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D «حال و هوای مردم ایران زیر سایۀ جنگ/ جامعه چه احساسی دارد؟»، خبرگزاری فرارو.]</ref>


==پانویس==
== ابعاد احساس امنیت ==
* '''اقتصادی:''' این بعد شامل برقراری نظم در روابط تأمین نیازهای مادی (تولید، توزیع و درآمد) است؛ به‌گونه‌ای که شهروندان در [[تأمین معیشت]] خود احساس خطر نکنند.<ref>[https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref> احساس امنیت اقتصادی، از شاخص‌های توسعه‌یافتگی و [[رفاه اجتماعی]] بوده و شفاف‌سازی، ایجاد فضای رقابتی و فضای باثبات از عوامل مؤثر بر آن است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلی‌ترین نیاز مردم و کشور»، وب‌سایت آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> علاوه بر رفاه، وجود یک پارادایم اقتصادی مشخص و افق روشن برای آینده از عوامل کلیدی ثبات این احساس است. نبود شفافیت و گسترش فعالیت‌های واسطه‌گری، منجر به شکل‌گیری حس عدم قطعیت شده و برنامه‌ریزی‌های بلندمدت زندگی را مختل می‌کند.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-19/21176-%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8 «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref>
* '''اجتماعی:''' باور و نگرش مثبت شهروندان مبنی بر مصونیت در برابر تهدیدات متوجه انسجام هویتی و تمامیت ارضی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/187462/fa رادفر و حبیب‌زاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص60-61.]</ref> این بعد احساس امنیت، متأثر از عوامل فردی و نهادی متعددی ازجمله ویژگی‌های جمعیت‌شناختی شامل سن، جنسیت، قومیت، تحصیلات و درآمد، پایگاه اقتصادی-اجتماعی، شرایط سکونتگاهی، سطح [[اعتماد اجتماعی]]، میزان [[دین‌داری]]، حمایت‌های مدنی و ارزیابی عمومی از عملکرد نهادهای انتظامی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/187462/fa رادفر و حبیب‌زاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص73.]</ref> در این میان، یافته‌های پژوهشی تأکید می‌کنند که تقویت هویت اجتماعی، [[معنویت]] و [[هوش فرهنگی]] با ارتقای [[همبستگی اجتماعی]] و توان سازگاری در تعاملات، به‌صورت مستقیم، منجر به کاهش احساس ناامنی و افزایش ثبات روانی در جامعه می‌شود.<ref>[https://ssoss.ui.ac.ir/article%2022685.html حمیدی‌پور و رجبی، «پیش‌بینی احساس امنیت اجتماعی براساس هویت اجتماعی، هوش فرهنگی و معنویت»، 1397ش،  ص101-102.]</ref>
* '''سیاسی:''' جهت‌گیری مثبت روانی نسبت به نبود تهدیدات علیه ثبات سیاسی، مشارکت و هویت ملی و نیز امنیت در برابر اقدامات سرکوبگرانه یا بی‌ثباتی‌های سیاسی است. این بعد با اعتماد به نهادهای حاکمیتی پیوند دارد.<ref>[https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref>
* '''قضایی:''' بیانگر اطمینان شهروندان به محفوظ ماندن حقوق آنها و دادرسی عادلانه است.<ref>[https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.]</ref>
 
== عوامل تقویت‌کننده ==
=== تاب‌آوری و تغییر نگرش ===
[[تاب‌آوری]] به‌عنوان یکی از عوامل مهم در شکل‌گیری احساس امنیت، توانایی مواجهه مؤثر با فشارهای محیطی و بحران‌ها است. این ویژگی روانی با تقویت حس کنترل بر موقعیت، احساس ناامنی را به [[آرامش]] تبدیل کرده و بستری برای رشد فردی فراهم می‌کند. تقویت این مهارت از طریق پذیرش واقعیت‌های گریزناپذیر و تغییر نگرش نسبت به چالش‌ها (به عنوان فرصت‌های یادگیری) میسر است که به‌صورت مستقیم به حفظ احساس امنیت در شرایط دشوار می‌انجامد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1076628/اصل-و-اساس-احساس-امنیت-چیست «اصل و اساس احساس امنیت چیست؟»، خبرگزاری عصر ایران.]</ref>
 
=== سبک زندگی ===
[[سبک زندگی]] افراد، به‌واسطهٔ بروز و نمایش در عرصه‌های اجتماعی، تأثیر مستقیمی بر کیفیت تعاملات در فضاهای عمومی و میزان احساس امنیت در جامعه دارد. سبک زندگی مخاطره‌آمیز دربرگیرندهٔ مجموعه‌ای از انتخاب‌های فردی مانند مصرف [[دخانیات]]، [[مصرف الکل|الکل]]، [[سوءمصرف مواد مخدر|مواد مخدر]] و [[بی‌بندوباری جنسی]] است که متناسب با موقعیت‌های زیستی افراد شکل می‌گیرد. این انتخاب‌های مغایر با [[عرف]] و [[فرهنگ]] در [[جامعه]]، پیامدهای مستقیمی بر حیات اجتماعی افراد داشته و متغیر مهمی در کاهش یا تغییر سطح احساس امنیتِ تجربه‌شده در جامعه به‌شمار می‌رود.<ref>[https://sls.tabrizu.ac.ir/article_4656_03c07afe25e8ddfbfdc5b5338f087ae1.pdf افراسیابی، «بررسی احساس امنیت در فضای عمومی با تأکید بر سبک زندگی مخاطره‌آمیز»، 1394ش، ص10-11.]</ref>
 
=== حمایت‌های اجتماعی ===
وجود شبکه‌های حمایتی متشکل از [[خانواده]]، دوستان و همکاران، نقش کلیدی در کاهش ادراک تهدید دارد. گسترش تعاملات اجتماعی سازنده و تجربه‌های مثبت مشترک، زیرساخت‌های روانی احساس امنیت را در فرد و جامعه مستحکم می‌کند.<ref>[https://ssoss.ui.ac.ir/article_17134_e035f1380125cb730c5f6f32f56faa4f.pdf حاتمی، «بررسی عوامل مرتبط با میزان احساس امنیت اجتماعی شهروندان»،  1394ش، ص 111.]</ref>
 
=== دین‌داری و باورهای مذهبی ===
نقش [[دین]] در احساس امنیت از دو منظر قابل بررسی است؛
# نخست از منظر [[آموزه‌های دینی]] که بر اساس متون وحیانی، [[یاد خدا]] را عامل اصلی [[آرامش]]، اطمینان قلب و تسکین اضطراب معرفی می‌کند،<ref>سورهٔ رعد، آیهٔ 28.</ref> به‌گونه‌ای‌که روی‌گردانی از آن منشأ ناآرامی شمرده می‌شود.<ref>[https://rjqk.atu.ac.ir/article%205607.html فتحی، «رابطۀ احساس امنیت و بهداشت روانی در قرآن کریم»، 1391ش، ص110-112.]</ref>
# دوم از منظر مطالعات جامعه‌شناختی که نشان می‌دهد تأثیر دین‌داری بر احساس امنیت، علاوه بر جنبه‌های درونی مانند [[توکل]]، به میزان هماهنگی ساختارهای اجتماعی با ارزش‌های مذهبی نیز وابسته است؛ به‌گونه‌ای که در صورت نبود ساختارهای مساعد (مانند حاشیهٔ شهرها)، افراد پایبند به اصول شرعی ممکن است به‌دلیل حساسیت‌های هنجاری، بیش از دیگران نسبت به ناهنجاری‌های پیرامونی احساس ناامنی کنند.<ref>[https://ssi.journals.umz.ac.ir/article%201395.html شاطریان و دیگران، «نهاد دین و امنیت، بررسی و سنجش ارتباط میان میزان دینداری و احساس امنیت اجتماعی در میان ساکنین مناطق حاشیۀ شهرستان کاشان»، 1395ش، ص143.]</ref>
 
== احساس امنیت در گروه‌های خاص ==
* '''سالمندان:''' احساس امنیت در [[سالمندان]] پیوند استواری با سلامت روان و حمایت‌های محیطی دارد. [[اضطراب]]، [[تنهایی]] و ترس از دست‌دادن استقلال، از عوامل اصلی تهدیدکنندهٔ امنیت در این گروه است. برای ارتقای احساس امنیت در سالمندان، مؤلفه‌هایی نظیر تعاملات اجتماعی معنادار، حفظ استقلال در انجام امور شخصی و داشتن برنامهٔ منظم و پیش‌بینی‌پذیر در زندگی روزمره ضرورت دارد. همچنین رعایت [[کرامت انسانی]]، گوش‌دادن فعال به نگرانی‌ها و ایجاد محیطی عاری از تبعیض سنی، زیربنای احساس امنیت آنها را تشکیل می‌دهد. متغیرهای جمعیت‌شناختی نظیر سن، وضعیت زناشویی و سطح توسعه‌یافتگی مناطق شهری نیز بر میزان اطمینان‌خاطر این گروه تأثیرگذار است.<ref>[https://avalsafiresalamat.com/2024/04/14/چگونه-در-سالمندان-حس-امنیت-ایجاد-کنیم؟/ «چگونه در سالمندان حس امنیت ایجاد کنیم؟»، وب‌سایت اول سفیر سلامت؛] [https://www.asriran.com/fa/news/1099479/خانواده-و-سلامت-روان-سالمندان «خانواده و سلامت روان سالمندان»، خبرگزاری عصر ایران.]</ref>
* '''کودکان:''' احساس امنیت در [[کودک|کودکان]] به‌معنای حفاظت در برابر تهدیدات جسمی و برخورداری از حمایت عاطفی مستمر است. این احساس که پیش‌شرط رشد [[رشد روانی|روانی]] و [[رشد اجتماعی|اجتماعی]] به‌شمار می‌رود، از طریق رفتارهایی نظیر ابراز عشق، توجه به [[نیازهای عاطفی]] و ایجاد ثبات در محیط زندگی تقویت می‌شود. در مقابل، بی‌توجهی [[والدین]]، مواجهه با مشکلات مالی خانواده و خشونت‌های محیطی، منجر به شکل‌گیری ناامنی عمیق در کودک می‌شود. در شرایط بحرانی، ابزارهایی مانند [[قصه‌گویی]] با ارائهٔ الگوهای مثبت و نمایش حل‌شدنی بودن مشکلات، به بازسازی امنیت ذهنی کودکان کمک می‌کنند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1095588/%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%DB%8C%D9%85%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%82-%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D «امنیت و ایمنی کودکان؛ حق هر کودک برای زندگی بهتر»، خبرگزاری عصر ایران؛] [https://www.beytoote.com/baby/psychology-baby/sense-security02-children.html «راه‌هایی برای ایجاد حس امنیت در کودکان»، خبرگزاری بیتوته؛] [https://life.irna.ir/news/86098060/قدرت-قصه-گویی-در-ایجاد-حس-امنیت-برای-کودکان «قدرت قصه‌گویی در ایجاد حس امنیت برای کودکان»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
* '''زنان:''' احساس امنیت در [[زن|زنان]] تحت تأثیر متغیرهای فردی و ساختاری متعددی است. در محیط خانواده، این احساس بر پایهٔ حمایت عاطفی همسر و امنیت از آسیب‌های جسمی استوار است.<ref>[https://jwfs.alzahra.ac.ir/article%205059.html جهانبخش گنجه، «مطالعۀ کیفی احساس امنیت زنان در محیط خانواده مورد مطالعه: زنان مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره در شهرستان کرج»، 1399ش، ص81-83؛]</ref> برای [[زنان سرپرست خانوار]]، [[فقر]] مالی، [[بیکاری]] و فقدان حمایت‌های اجتماعی قوی‌ترین عوامل تهدیدکننده به‌شمار می‌روند.<ref>[https://www.jwss.ir/article%2033835.html کرد زنگنه و دیگران، «بررسی میزان احساس امنیت زنان و عوامل مؤثر در آن»، 1395ش، ص126-128؛]</ref> همچنین در [[فضای مجازی]]، آزار آنلاین و رفتارهای هنجارشکنانه، احساس امنیت زنان را به‌طور نامتناسبی کاهش می‌دهد.<ref>[https://womenstudy.ihcs.ac.ir/article%2010472.html محمدی و نعمتی، «مطالعۀ راهکارهای افزایش احساس امنیت زنان در شبکه‌های اجتماعی براساس تجربۀ زیستۀ زنان فعال»، 1404ش، ص205-206؛]</ref> [[عزت‌نفس]] و [[سرمایه فرهنگی|سرمایهٔ فرهنگی]] مانند مهارت‌ها و تحصیلات از ابزارهای درونی زنان برای مدیریت ترس و ارتقای احساس نظم در زندگی محسوب می‌شوند.<ref>[https://jis.yu.ac.ir/article%20734408.html فرخی، «تحلیل جامعه‌شناختی احساس امنیت زنان و عوامل مؤثر بر آن در کلان‌شهر شیراز»، 1404ش، ص231-233.] [http://www.srds.ir/article%20228575.html مولائی، «نقش سرمایۀ فرهنگی در ارتقاء احساس امنیت اجتماعی زنان در شهر دره شهر»، 1404ش، ص282-284.]</ref>
* '''فعالان اقتصادی و سرمایه‌گذاران:''' برای این گروه، احساس امنیت به‌معنای پیش‌بینی‌پذیری آینده و ثبات در محیط اقتصاد کلان است. ثبات در قوانین و مقررات، شفافیت اداری، تضمین حقوق مالکیت و کنترل تورم، از الزامات اصلی جذب سرمایه‌گذاری است. در مقابل، تصمیمات خلق‌الساعه و مداخلات غیرمنطقی دولت در بازار، منجر به شکل‌گیری حس عدم قطعیت شده و با کاهش رغبت به سرمایه‌گذاری، موجب خروج سرمایه از بخش‌های مولد می‌شود.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-کسب-کار-104/4170114-امنیت-سرمایه-گذاری-چگونه-محقق-Ù «امنیت سرمایه‌گذاری چگونه محقق می‌شود؟»، خبرگزاری دنیای اقتصاد؛] [https://civilica.com/doc/819373/ رنجبر و غریبی، «سرمایه‌گذاران حقیقی و مقولۀ احساس امنیت در سرمایه‌گذاری»، 1397ش؛] [https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1393/08/29/563500/احساس-امنیت-در-کشور-سبب-افزایش-رغبت-در-Ø³Ø «احساس امنیت در کشور سبب افزایش رغبت در سرمایه‌گذاران شده است»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
 
== نهادهای مؤثر در تأمین احساس امنیت ==
تحقق احساس امنیت محصول عملکرد هم‌افزای نهادهای اجتماعی و حاکمیتی در حوزه‌های مختلف زندگی اجتماعی است:<ref>[https://www.sid.ir/paper/187462/fa رادفر و حبیب‌زاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص54-55.]</ref>
* '''خانواده:''' به‌عنوان بنیادی‌ترین کانون تأمین امنیت، وظیفهٔ [[تربیت]]، [[جامعه‌پذیری]] و حفظ سلامت روانی اعضا را بر عهده دارد. خانواده از طریق ایجاد محیطی سرشار از [[عشق]]، مدیریت عاطفی و تقسیم وظایف میان والدین، مبانی [[قدرت]] و [[اعتمادبه‌نفس]] را در [[فرزند|فرزندان]] شکل داده و با آموزش مهارت‌های تعاملی و [[اخلاق‌مداری]]، بار روانی ناشی از ناتوانی‌ها یا بحران‌های اجتماعی را کاهش می‌دهد.<ref>[https://qccpc.atu.ac.ir/article%2010748%2016cbd53e9bcb4488a32b4acd1153fc1a.pdf سعیدی، «بررسی مؤلفه‌های احساس امنیت روانی خانواده‌های ایرانی و آسیب‌شناسی آن در خرده‌نظام‌های خانواده و فرایند رشدی فرزندان»، 1399ش، ص228-231.]</ref>
* '''مدرسه و نهادهای آموزشی:''' این کانون‌ها با ایجاد محیطی عاری از خشونت و آزار، مسئولیت نهادینه‌کردن احساس امنیت جمعی، تربیت حواس و تخیل، و آموزش مهارت‌های سازگاری در تعاملات اجتماعی را بر عهده دارند.<ref>[https://www.beytoote.com/baby/psychology-baby/sense-security02-children.html «راه‌هایی برای ایجاد حس امنیت در کودکان»، خبرگزاری بیتوته.]</ref>
* '''شهروندان:''' احساس امنیت به سطح اعتماد متقابل شهروندان در حوزه‌های جانی، مالی و عقیدتی بستگی دارد.<ref>[https://ssoss.ui.ac.ir/article%2017077.html یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش،ص41-43.]</ref> مطالعات اجتماعی نشان می‌دهد که در مواجهه با تهدیدات خارجی، ملی‌گرایی به‌صورت تاریخی عاملی تقویت‌کننده برای همبستگی ملی و پشتوانه‌ای برای احساس امنیت جمعی بوده است. با این حال، ناتوانی در مدیریت مسائل اقتصادی و حل‌نشدن چالش‌های اجتماعی می‌تواند جامعه را از حالت همبستگی به سمت دوقطبی شدن حرکت داده و از این طریق، احساس امنیت را کاهش دهد.<ref>[https://fararu.com/fa/news/962621/%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D9%87%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DA%86%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D «حال و هوای مردم ایران زیر سایۀ جنگ/ جامعه چه احساسی دارد؟»، خبرگزاری فرارو.]</ref>
* '''پلیس:''' نقش [[پلیس]] بر محور پیشگیری هوشمند و تعامل اجتماعی استوار است. این نهاد از طریق تسریع در حضور در صحنه، برخورد قاطع با جرائم خشن<ref>[https://defapress.ir/fa/news/80780/%D9%86%D8%B2%D8%A7%D8%B9-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%85-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B9%D «نزاع با افزایش احساس امنیت کم می‌شود/ فرهنگ عذرخواهی ضعیف است»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> و پیوند مأموریت‌های انتظامی با پیوست‌های رسانه‌ای، تلاش می‌کند اقدامات عملیاتی را به [[رضایتمندی عمومی]] و حسِ [[آسایش]] تبدیل کند؛ زیرا تحقق واقعی امنیت در گروی ادراک ملموسِ شهروندان از کارآمدی نظام انتظامی در صیانت از حقوق و آرامش جمعی است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6304772/احساس-امنیت-از-امنیت-مهمتر-است «احساس امنیت از امنیت مهم‌تر است»، خبرگزاری مهر.]</ref>
* '''قوهٔ قضائیه:''' از طریق پیگرد قانونی مخلان امنیت روانی و برخورد با [[شایعه‌پراکنی]]، از آرامش عمومی صیانت می‌کند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلی‌ترین نیاز مردم و کشور»، وب‌سایت آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
* '''رسانه‌ها (صداوسیما):''' با مدیریت افکار عمومی و مقابله با یأس‌آفرینی، نقش مهمی در تقویت و ارتقای احساس امنیت جامعه ایفا می‌کنند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 «امنیت اصلی‌ترین نیاز مردم و کشور»، وب‌سایت آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>
 
== پیامدهای کاهش احساس امنیت ==
کاهش سطح احساس امنیت، سلامت روان و [[همبستگی اجتماعی]] را با تهدید مواجه می‌کند. از منظر روان‌شناختی، این پدیده موجب افت سطح بهداشت روانی، افزایش تنش، اضطراب و بروز بیماری‌های روانی می‌شود. در بُعد اجتماعی نیز، به سلب اعتماد عمومی و ایجاد گسست در شبکهٔ روابط میان‌فردی می‌انجامد؛<ref>[https://ns.sndu.ac.ir/article_944_de73151e9abce5181a9708f2e58df40d.pdf دسترنج، «بررسی وضعیت احساس امنیت اجتماعی و عوامل اجتماعی- فرهنگی مؤثر بر آن در بین جوانان شهر لار»، 1399ش، ص134.]</ref> فرایندی که در نتیجهٔ فقدان احساس امنیت، سبب کناره‌گیری افراد از عرصهٔ عمومی و سوق یافتن آن‌ها به سوی انزوا و تداوم زندگی در ترس می‌شود.<ref>[https://sls.tabrizu.ac.ir/article_4656_03c07afe25e8ddfbfdc5b5338f087ae1.pdf افراسیابی، «بررسی احساس امنیت در فضای عمومی با تأکید بر سبک زندگی مخاطره‌آمیز»، 1394ش، ص4.]</ref>
 
== تهدیدات و موانع احساس امنیت ==
موانع و تهدیداتِ احساس امنیت در جوامع، ابعاد سایبری، روانی و اقتصادی متعددی را در بر می‌گیرد. احساس امنیت در [[شبکه‌های اجتماعی]] به‌معنای توانایی ادامهٔ فعالیت بدون مزاحمت و تهدید است.<ref>بیات، جامعه‌شناسی احساس امنیت، 1388ش، ص108.</ref> با وجود گسترش تبادلات مالی و ارتباطی، عواملی نظیر شایعه‌پراکنی، آزارهای آنلاین (به‌ویژه علیه زنان) و رفتارهای هنجارشکنانه، احساس امنیت کاربران را مختل می‌کنند.<ref>[https://womenstudy.ihcs.ac.ir/article%2010472.html محمدی و نعمتی، «مطالعۀ راهکارهای افزایش احساس امنیت زنان در شبکه‌های اجتماعی براساس تجربۀ زیستۀ زنان فعال»، 1404ش، ص205.]</ref> در سطح کلان، تهدیدات نرم و اقدامات سازمان‌یافتهٔ برون‌مرزی با هدف تخریب اعتماد عمومی، احساس امنیت در جامعه را هدف قرار می‌دهند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51109 خامنه‌ای، «بیانات در مراسم مشترک دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه‌های افسری نیروهای مسلح»، پایگاه حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref> از منظر [[روان‌شناسی اجتماعی]]، بروز [[درماندگی آموخته‌شده|درماندگی آموخته‌شدهٔ]] جمعی به معنای باور عمومی به خارج از کنترل بودن رویدادها، با ایجاد بدبینی و حس بی‌قدرتی، رابطهٔ معکوسی با احساس امنیت دارد و عبور از آن نیازمند تقویت انگیزش و [[خودباوری]] ملی است.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-19/21176-%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8 «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref>
 
علاوه بر این، متغیرهای اقتصادی شامل نوسانات ارزی، چالش‌های اشتغال و فشار بر زیرساخت‌ها، به بروز اضطراب در اجتماع منجر شده‌اند. کارشناسان معتقدند که دستیابی به احساس امنیت پایدار در کشورهایی ازجمله ایران، مستلزم پیوند میان ثبات اقتصادی و اقتدار نظامی، ترمیم پیوندهای اجتماعی و توسعهٔ مشارکت‌های عمومی است.<ref>[https://hourgan.ir/fa/news/21225/نارضایتی-92-درصدی-مردم-از-وضعیت-فعلی-ایران «نارضایتی 92 درصدی مردم از وضعیت فعلی ایران»، خبرگزاری هورگان؛] [https://fararu.com/fa/news/962621/%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D9%87%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DA%86%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D «حال و هوای مردم ایران زیر سایۀ جنگ/ جامعه چه احساسی دارد؟»، خبرگزاری فرارو.]</ref> در این دیدگاه، تجلی قدرت دفاعی و دیپلماتیک در تراز قدرت‌های جهانی، منجر به تقویت پِرِستیژ بین‌المللی و خودباوری ملی شده و به‌عنوان زیرساختی روانی برای عبور از یأس اجتماعی و تقویت احساس امنیت عمل می‌کند.<ref>[https://www.tejaratefarda.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-19/21176-%D8%A7%D9%81%D9%82-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8 «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.]</ref>
 
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
{{پانویس پیش‌نویس}}


==منابع==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم.
* قرآن کریم.
* «10 راه داشتن حس امنیت، در جهانی ناامن»، وب‌سایت سلامت پاد، تاریخ درج مطلب: 27 مهر 1401ش.
* «احساس امنیت روانی، مستلزم بهره‌مندی از ۶ نیاز درونی»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۱۳ دی ۱۳۹۵ش.
* «احساس امنیت روانی، مستلزم بهره‌مندی از 6 نیاز درونی»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: 13 دی 1395ش.
* «اصل و اساس احساس امنیت چیست؟»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۳ تیر ۱۴۰۴ش.
* «اصل و اساس احساس امنیت چیست؟»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 23 تیر 1404ش.
* افراسیابی، حسین و دیگران، «بررسی احساس امنیت در فضای عمومی با تأکید بر سبک زندگی مخاطره‌آمیز»، فصلنامه جامعه‌شناسی سبک زندگی، شماره اول، بهار ۱۳۹۴ش.
* «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا، تاریخ درج مطلب: 17 اسفند 1394ش.
* «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۳۹۴ش.
* «امنیت اصلی‌ترین نیاز مردم و کشور»، وب‌سایت آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 18 مهر 1401ش.
* خامنه‌ای، «بیانات در مراسم مشترک دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه‌های افسری نیروهای مسلح»، پایگاه حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۸ مهر ۱۴۰۱ش.
* «امنیت و ایمنی کودکان؛ حق هر کودک برای زندگی بهتر»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 29 شهریور 1404ش.
* «امنیت و ایمنی کودکان؛ حق هر کودک برای زندگی بهتر»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۹ شهریور ۱۴۰۴ش.
* بوزان، باری، مردم، دولت‌ها، هراس، به‌ترجمۀ محمدعلی قاسمی، تهران، پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی، 1387ش.
* بوزان، باری، مردم، دولت‌ها، هراس، به‌ترجمهٔ محمدعلی قاسمی، تهران، پژوهشکدهٔ مطالعات راهبردی، ۱۳۸۷ش.
* بیات، بهرام، جامعه‌شناسی احساس امنیت، تهران، امیرکبیر، 1388ش.
* بیات، بهرام، جامعه‌شناسی احساس امنیت، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۸ش.
* جهانبخش گنجه، صادق، «مطالعۀ کیفی احساس امنیت زنان در محیط خانواده مورد مطالعه: زنان مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره در شهرستان کرج»، مطالعات زن و خانواده، دورۀ 8، شمارۀ 2، پیاپی 17، 1399ش.
* جهانبخش گنجه، صادق، «مطالعهٔ کیفی احساس امنیت زنان در محیط خانواده مورد مطالعه: زنان مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره در شهرستان کرج»، مطالعات زن و خانواده، دورهٔ ۸، شمارهٔ ۲، پیاپی ۱۷، ۱۳۹۹ش.
* «حال و هوای مردم ایران زیر سایۀ جنگ/ جامعه چه احساسی دارد؟»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 24 فروردین 1405ش.
* حاتمی، علی و دیگران، «بررسی عوامل مرتبط با میزان احساس امنیت اجتماعی شهروندان»، پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، شماره پیاپی ۱۱، زمستان ۱۳۹۴ش.
* حمیدی‌پور، رحیم و رجبی، فاطمه، «پیش‌بینی احساس امنیت اجتماعی براساس هویت اجتماعی، هوش فرهنگی و معنویت»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، دورۀ 7، شمارۀ 1، پیاپی 20، 1397ش.
* «حال و هوای مردم ایران زیر سایهٔ جنگ/ جامعه چه احساسی دارد؟»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۲۴ فروردین ۱۴۰۵ش.
* رادفر، محمدرضا و حبیب‌زاده، اصحاب، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، انتظام اجتماعی، دورۀ 10، شمارۀ 2، 1397ش.
* حمیدی‌پور، رحیم و رجبی، فاطمه، «پیش‌بینی احساس امنیت اجتماعی براساس هویت اجتماعی، هوش فرهنگی و معنویت»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، دورهٔ ۷، شمارهٔ ۱، پیاپی ۲۰، ۱۳۹۷ش.
* «راه‌هایی برای ایجاد حس امنیت در کودکان»، خبرگزاری بیتوته، تاریخ بازدید: 10 اردیبهشت 1405ش.
* دسترنج، مصنوره و دیگران، «بررسی وضعیت احساس امنیت اجتماعی و عوامل اجتماعی- فرهنگی مؤثر بر آن در بین جوانان شهر لار»، فصلنامه علمی امنیت ملی، شماره ۳۵، بهار ۱۳۹۹ش.
* شاطریان، محسن و دیگران، «نهاد دین و امنیت، بررسی و سنجش ارتباط میان میزان دینداری و احساس امنیت اجتماعی در میان ساکنین مناطق حاشیۀ شهرستان کاشان»، دو فصلنامۀ اجتماعی، دورۀ 3، شمارۀ 7، 1395ش، ص143.
* رادفر، محمدرضا و حبیب‌زاده، اصحاب، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، انتظام اجتماعی، دورهٔ ۱۰، شمارهٔ ۲، ۱۳۹۷ش.
* کرد زنگنه، جعفر و دیگران، «بررسی میزان احساس امنیت زنان و عوامل مؤثر در آن»، مطالعات راهبردی زنان، دورۀ 18، شمارۀ 71، 1395ش.
* «راه‌هایی برای ایجاد حس امنیت در کودکان»، خبرگزاری بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
* گیدنز، آنتونی، پیامدهای مدرنیته، به ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران، مرکز، 1377ش.
* شاطریان، محسن و دیگران، «نهاد دین و امنیت، بررسی و سنجش ارتباط میان میزان دینداری و احساس امنیت اجتماعی در میان ساکنین مناطق حاشیهٔ شهرستان کاشان»، دو فصلنامهٔ اجتماعی، دورهٔ ۳، شمارهٔ ۷، ۱۳۹۵ش، ص۱۴۳.
* فتحی، یوسف، «رابطۀ احساس امنیت و بهداشت روانی در قرآن کریم»، پژوهشنامۀ معارف قرآنی، دورۀ 3، شمارۀ 10، 1391ش.
* کرد زنگنه، جعفر و دیگران، «بررسی میزان احساس امنیت زنان و عوامل مؤثر در آن»، مطالعات راهبردی زنان، دورهٔ ۱۸، شمارهٔ ۷۱، ۱۳۹۵ش.
* فرخی، علیرضا، «تحلیل جامعه‌شناختی احساس امنیت زنان و عوامل مؤثر بر آن در کلان‌شهر شیراز»، جامعه‌شناختی صنعتی، دورۀ 2، شمارۀ 1، پیاپی 3، 1404ش.
* گیدنز، آنتونی، پیامدهای مدرنیته، به ترجمهٔ محسن ثلاثی، تهران، مرکز، ۱۳۷۷ش.
* «قدرت قصه‌گویی در ایجاد حس امنیت برای کودکان»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 26 اسفند 1404ش.
* فتحی، یوسف، «رابطهٔ احساس امنیت و بهداشت روانی در قرآن کریم»، پژوهشنامهٔ معارف قرآنی، دورهٔ ۳، شمارهٔ ۱۰، ۱۳۹۱ش.
* محمدی، فاطمه و نعمتی، فاطمه، «مطالعۀ راهکارهای افزایش احساس امنیت زنان در شبکه‌های اجتماعی براساس تجربۀ زیستۀ زنان فعال»، پژوهشنامۀ زنان، دورۀ 16، شمارۀ 51، 1404ش.
* فرخی، علیرضا، «تحلیل جامعه‌شناختی احساس امنیت زنان و عوامل مؤثر بر آن در کلان‌شهر شیراز»، جامعه‌شناختی صنعتی، دورهٔ ۲، شمارهٔ ۱، پیاپی ۳، ۱۴۰۴ش.
* مولائی، جابر، «نقش سرمایۀ فرهنگی در ارتقاء احساس امنیت اجتماعی زنان در شهر دره شهر»، فصلنامۀ مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه‌ای، دورۀ 6، شمارۀ 4، پیاپی 22، 1404ش.
* «قدرت قصه‌گویی در ایجاد حس امنیت برای کودکان»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «نارضایتی 92 درصدی مردم از وضعیت فعلی ایران»، خبرگزاری هورگان، تاریخ درج مطلب: 23 شهریور 1403ش.
* محمدی، فاطمه و نعمتی، فاطمه، «مطالعهٔ راهکارهای افزایش احساس امنیت زنان در شبکه‌های اجتماعی براساس تجربهٔ زیستهٔ زنان فعال»، پژوهشنامهٔ زنان، دورهٔ ۱۶، شمارهٔ ۵۱، ۱۴۰۴ش.
* «نزاع با افزایش احساس امنیت کم می‌شود/ فرهنگ عذرخواهی ضعیف است»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: 14 اردیبهشت 1395ش.
* مولائی، جابر، «نقش سرمایهٔ فرهنگی در ارتقاء احساس امنیت اجتماعی زنان در شهر دره شهر»، فصلنامهٔ مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه‌ای، دورهٔ ۶، شمارهٔ ۴، پیاپی ۲۲، ۱۴۰۴ش.
* نویدنیا، منیژه، «درآمدی بر امنیت اجتماعی»، فصنامۀ مطالعات راهبردی، دورۀ 6، شمارۀ 19، 1382ش.
* «نارضایتی ۹۲ درصدی مردم از وضعیت فعلی ایران»، خبرگزاری هورگان، تاریخ درج مطلب: ۲۳ شهریور ۱۴۰۳ش.
* ولایتی‌نژاد، مصطفی و دیگران، «تأثیر توسعۀ مشارکت عمومی بر احساس امنیت»، توسعۀ اجتماعی، دورۀ 19، شمارۀ 2، 1403ش.
* «نزاع با افزایش احساس امنیت کم می‌شود/ فرهنگ عذرخواهی ضعیف است»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
* یاری، حامد و هزار جریبی، جعفر، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، دورۀ 1، شمارۀ 4، 1391ش.
* نویدنیا، منیژه، «درآمدی بر امنیت اجتماعی»، فصنامهٔ مطالعات راهبردی، دورهٔ ۶، شمارهٔ ۱۹، ۱۳۸۲ش.
* ولایتی‌نژاد، مصطفی و دیگران، «تأثیر توسعهٔ مشارکت عمومی بر احساس امنیت»، توسعهٔ اجتماعی، دورهٔ ۱۹، شمارهٔ ۲، ۱۴۰۳ش.
* یاری، حامد و هزار جریبی، جعفر، «بررسی رابطهٔ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، دورهٔ ۱، شمارهٔ ۴، ۱۳۹۱ش.
{{پایان منابع}}
 
{{امنیت}}
 
[[رده:روابط میان‌فردی]]
[[رده:روان‌شناسی اجتماعی]]
[[رده:فلسفه علوم اجتماعی]]
[[رده:مطالعات امنیت]]

نسخهٔ کنونی تا ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۰۹

احساس امنیت
احساس امنیت
اطمینان خاطر و آرامش روانی شهروندان در برابر تهدیدات احتمالی


عنوان اصلیاحساس امنیت
شاخه علمیروان‌شناسی، جامعه‌شناسی، مطالعات امنیت، علوم رفتاری
نوع مفهوممفهوم روانی–اجتماعی
معنای اصطلاحیباور و اطمینان خاطر افراد نسبت به مصونیت جانی، مالی، روانی و اجتماعی در برابر تهدیدات احتمالی
حوزه کاربردروان‌شناسی، سیاست‌گذاری اجتماعی، مطالعات امنیت، برنامه‌ریزی شهری، رسانه و ارتباطات
مرتبط باامنیت عینی، امنیت ذهنی، تاب‌آوری، سرمایه اجتماعی، اعتماد عمومی، نظم اجتماعی
اهمیتزیربنای سلامت روان، انسجام اجتماعی، ثبات اقتصادی و اعتماد شهروندی

احساس امنیت؛ آرامش ذهنی و اطمینان خاطر شهروندان به مصونیتِ حقوق، دارایی و حیات در برابر تهدیدات احتمالی.

احساس امنیت، باور و اطمینان خاطر افراد به مصونیت در برابر تهدیدات جانی، مالی و روانی است که لزوماً با امنیت فیزیکی یکسان نیست. این احساس چندبُعدی، متأثر از عوامل فردی مانند تاب‌آوری، نهادی مثل عملکرد خانواده، پلیس و دستگاه قضا و محیطی مانند ثبات اقتصادی و اجتماعی شکل می‌گیرد. در مقابل، بحران‌های اقتصادی، ناپایداری‌های اجتماعی و تهدیدات فضای مجازی از مهم‌ترین موانع تحقق و پایداری احساس امنیت در جامعه شمرده شده است.

مفهوم‌شناسی

احساس امنیت، حالتی عاطفی و روانی است که از اطمینان خاطر شهروندان به مصونیت حقوق، دارایی و حیات در برابر تهدیدات احتمالی برمی‌آید. این مفهوم در هرم سلسله‌مراتب نیازهای مزلو، جایگاهی بنیادین داشته و بلافاصله پس از نیازهای فیزیولوژیک قرار می‌گیرد که بر لزوم حفظ تمامیت جسمی و روانی دلالت دارد.[۱]

ابعاد امنیت

امنیت در مطالعات تخصصی به سه سطح تقسیم شده است:

  • امنیت عینی که ناظر بر فقدان ملموس تهدیدات در محیط است؛
  • امنیت ذهنی که به ارزیابی و باور افراد از میزان مصونیت خود اطلاق می‌شود؛
  • احساس امنیت که لایه‌ای عاطفی است و لزوماً با محاسبات ذهنی یا واقعیات عینی انطباق ندارد.[۲]

بر همین اساس، ممکن است با وجود برقراری امنیت عینی، عواملی همچون بازنمایی‌های رسانه‌ای منجر به بروز احساس ناامنی شوند یا برعکس، در شرایط تهدید واقعی، افراد به‌دلیل فقدان آگاهی، از اطمینان خاطر و احساس امنیت برخوردار باشند.[۳] تقابل میان واقعیت‌های محیطی و ادراک کنشگران، احساس امنیت را در پیوستاری میان دو وضعیت واقعی و کاذب قرار می‌دهد.[۴]

رویکردها دربارهٔ احساس امنیت

  1. منظر روان‌شناختی (نیازهای درونی): این رویکرد امنیت را حالتی فردی می‌داند که از تأمین شش نیاز بنیادین شامل بقا، پیوندجویی، پیشرفت، قدرت، آزادی و تفریح، نشئت می‌گیرد. در این نگاه، احساس امنیت روانی تابعی از کیفیت تعاملات بین‌فردی است؛ به‌گونه‌ای که احترام به استقلال و گفت‌وگو مایهٔ تقویت آن و کنترل بیرونی یا رفتارهای پرخاشگرانه موجب تضعیف آن می‌شود.[۵]
  2. منظر جامعه‌شناختی (امنیت وجودی): این رویکرد بر درک نظم، استمرار و توانایی معنا بخشیدن به زندگی تأکید دارد.[۶] بحران‌های مداوم و ناآرامی‌های اجتماعی منجر به بروز اضطراب جمعی شده و توانایی فرد در برنامه‌ریزی برای آینده را سلب می‌کنند. از این منظر، ثبات هویت ملی و زدودن دغدغه‌هایی نظیر خطر جنگ یا بی‌ثباتی اقتصادی، پیش‌شرط بازسازی احساس امنیت است.[۷]
  3. رویکرد جمعیت‌شناختی: احساس امنیت را بر اساس ویژگی‌های ساختاری فرد مانند سن، جنسیت و توانمندی جسمی بررسی می‌کند. در این نگاه، احساس ناامنی زمانی رخ می‌دهد که فرد خود را در برابر محیط فاقد امکان دفاع مؤثر ببیند.[۸]
  4. رویکرد تجربی- ارتباطی: بر این اصل استوار است که احساس امنیت محصول تجربه‌های ناامنی (مواجههٔ مستقیم با جرم) یا مطلع شدن از حوادث از طریق رسانه‌ها و شنیده‌ها است.[۹]
  5. رویکرد بوم‌شناختی (اجتماعی): میان احساس فردی و متغیرهای زمینه‌ای مانند سطح شهرنشینی، میزان سرمایهٔ اجتماعی و نظم مدنی در محیط زندگی ارتباط برقرار می‌کند.[۱۰]

ابعاد احساس امنیت

  • اقتصادی: این بعد شامل برقراری نظم در روابط تأمین نیازهای مادی (تولید، توزیع و درآمد) است؛ به‌گونه‌ای که شهروندان در تأمین معیشت خود احساس خطر نکنند.[۱۱] احساس امنیت اقتصادی، از شاخص‌های توسعه‌یافتگی و رفاه اجتماعی بوده و شفاف‌سازی، ایجاد فضای رقابتی و فضای باثبات از عوامل مؤثر بر آن است.[۱۲] علاوه بر رفاه، وجود یک پارادایم اقتصادی مشخص و افق روشن برای آینده از عوامل کلیدی ثبات این احساس است. نبود شفافیت و گسترش فعالیت‌های واسطه‌گری، منجر به شکل‌گیری حس عدم قطعیت شده و برنامه‌ریزی‌های بلندمدت زندگی را مختل می‌کند.[۱۳]
  • اجتماعی: باور و نگرش مثبت شهروندان مبنی بر مصونیت در برابر تهدیدات متوجه انسجام هویتی و تمامیت ارضی است.[۱۴] این بعد احساس امنیت، متأثر از عوامل فردی و نهادی متعددی ازجمله ویژگی‌های جمعیت‌شناختی شامل سن، جنسیت، قومیت، تحصیلات و درآمد، پایگاه اقتصادی-اجتماعی، شرایط سکونتگاهی، سطح اعتماد اجتماعی، میزان دین‌داری، حمایت‌های مدنی و ارزیابی عمومی از عملکرد نهادهای انتظامی است.[۱۵] در این میان، یافته‌های پژوهشی تأکید می‌کنند که تقویت هویت اجتماعی، معنویت و هوش فرهنگی با ارتقای همبستگی اجتماعی و توان سازگاری در تعاملات، به‌صورت مستقیم، منجر به کاهش احساس ناامنی و افزایش ثبات روانی در جامعه می‌شود.[۱۶]
  • سیاسی: جهت‌گیری مثبت روانی نسبت به نبود تهدیدات علیه ثبات سیاسی، مشارکت و هویت ملی و نیز امنیت در برابر اقدامات سرکوبگرانه یا بی‌ثباتی‌های سیاسی است. این بعد با اعتماد به نهادهای حاکمیتی پیوند دارد.[۱۷]
  • قضایی: بیانگر اطمینان شهروندان به محفوظ ماندن حقوق آنها و دادرسی عادلانه است.[۱۸]

عوامل تقویت‌کننده

تاب‌آوری و تغییر نگرش

تاب‌آوری به‌عنوان یکی از عوامل مهم در شکل‌گیری احساس امنیت، توانایی مواجهه مؤثر با فشارهای محیطی و بحران‌ها است. این ویژگی روانی با تقویت حس کنترل بر موقعیت، احساس ناامنی را به آرامش تبدیل کرده و بستری برای رشد فردی فراهم می‌کند. تقویت این مهارت از طریق پذیرش واقعیت‌های گریزناپذیر و تغییر نگرش نسبت به چالش‌ها (به عنوان فرصت‌های یادگیری) میسر است که به‌صورت مستقیم به حفظ احساس امنیت در شرایط دشوار می‌انجامد.[۱۹]

سبک زندگی

سبک زندگی افراد، به‌واسطهٔ بروز و نمایش در عرصه‌های اجتماعی، تأثیر مستقیمی بر کیفیت تعاملات در فضاهای عمومی و میزان احساس امنیت در جامعه دارد. سبک زندگی مخاطره‌آمیز دربرگیرندهٔ مجموعه‌ای از انتخاب‌های فردی مانند مصرف دخانیات، الکل، مواد مخدر و بی‌بندوباری جنسی است که متناسب با موقعیت‌های زیستی افراد شکل می‌گیرد. این انتخاب‌های مغایر با عرف و فرهنگ در جامعه، پیامدهای مستقیمی بر حیات اجتماعی افراد داشته و متغیر مهمی در کاهش یا تغییر سطح احساس امنیتِ تجربه‌شده در جامعه به‌شمار می‌رود.[۲۰]

حمایت‌های اجتماعی

وجود شبکه‌های حمایتی متشکل از خانواده، دوستان و همکاران، نقش کلیدی در کاهش ادراک تهدید دارد. گسترش تعاملات اجتماعی سازنده و تجربه‌های مثبت مشترک، زیرساخت‌های روانی احساس امنیت را در فرد و جامعه مستحکم می‌کند.[۲۱]

دین‌داری و باورهای مذهبی

نقش دین در احساس امنیت از دو منظر قابل بررسی است؛

  1. نخست از منظر آموزه‌های دینی که بر اساس متون وحیانی، یاد خدا را عامل اصلی آرامش، اطمینان قلب و تسکین اضطراب معرفی می‌کند،[۲۲] به‌گونه‌ای‌که روی‌گردانی از آن منشأ ناآرامی شمرده می‌شود.[۲۳]
  2. دوم از منظر مطالعات جامعه‌شناختی که نشان می‌دهد تأثیر دین‌داری بر احساس امنیت، علاوه بر جنبه‌های درونی مانند توکل، به میزان هماهنگی ساختارهای اجتماعی با ارزش‌های مذهبی نیز وابسته است؛ به‌گونه‌ای که در صورت نبود ساختارهای مساعد (مانند حاشیهٔ شهرها)، افراد پایبند به اصول شرعی ممکن است به‌دلیل حساسیت‌های هنجاری، بیش از دیگران نسبت به ناهنجاری‌های پیرامونی احساس ناامنی کنند.[۲۴]

احساس امنیت در گروه‌های خاص

  • سالمندان: احساس امنیت در سالمندان پیوند استواری با سلامت روان و حمایت‌های محیطی دارد. اضطراب، تنهایی و ترس از دست‌دادن استقلال، از عوامل اصلی تهدیدکنندهٔ امنیت در این گروه است. برای ارتقای احساس امنیت در سالمندان، مؤلفه‌هایی نظیر تعاملات اجتماعی معنادار، حفظ استقلال در انجام امور شخصی و داشتن برنامهٔ منظم و پیش‌بینی‌پذیر در زندگی روزمره ضرورت دارد. همچنین رعایت کرامت انسانی، گوش‌دادن فعال به نگرانی‌ها و ایجاد محیطی عاری از تبعیض سنی، زیربنای احساس امنیت آنها را تشکیل می‌دهد. متغیرهای جمعیت‌شناختی نظیر سن، وضعیت زناشویی و سطح توسعه‌یافتگی مناطق شهری نیز بر میزان اطمینان‌خاطر این گروه تأثیرگذار است.[۲۵]
  • کودکان: احساس امنیت در کودکان به‌معنای حفاظت در برابر تهدیدات جسمی و برخورداری از حمایت عاطفی مستمر است. این احساس که پیش‌شرط رشد روانی و اجتماعی به‌شمار می‌رود، از طریق رفتارهایی نظیر ابراز عشق، توجه به نیازهای عاطفی و ایجاد ثبات در محیط زندگی تقویت می‌شود. در مقابل، بی‌توجهی والدین، مواجهه با مشکلات مالی خانواده و خشونت‌های محیطی، منجر به شکل‌گیری ناامنی عمیق در کودک می‌شود. در شرایط بحرانی، ابزارهایی مانند قصه‌گویی با ارائهٔ الگوهای مثبت و نمایش حل‌شدنی بودن مشکلات، به بازسازی امنیت ذهنی کودکان کمک می‌کنند.[۲۶]
  • زنان: احساس امنیت در زنان تحت تأثیر متغیرهای فردی و ساختاری متعددی است. در محیط خانواده، این احساس بر پایهٔ حمایت عاطفی همسر و امنیت از آسیب‌های جسمی استوار است.[۲۷] برای زنان سرپرست خانوار، فقر مالی، بیکاری و فقدان حمایت‌های اجتماعی قوی‌ترین عوامل تهدیدکننده به‌شمار می‌روند.[۲۸] همچنین در فضای مجازی، آزار آنلاین و رفتارهای هنجارشکنانه، احساس امنیت زنان را به‌طور نامتناسبی کاهش می‌دهد.[۲۹] عزت‌نفس و سرمایهٔ فرهنگی مانند مهارت‌ها و تحصیلات از ابزارهای درونی زنان برای مدیریت ترس و ارتقای احساس نظم در زندگی محسوب می‌شوند.[۳۰]
  • فعالان اقتصادی و سرمایه‌گذاران: برای این گروه، احساس امنیت به‌معنای پیش‌بینی‌پذیری آینده و ثبات در محیط اقتصاد کلان است. ثبات در قوانین و مقررات، شفافیت اداری، تضمین حقوق مالکیت و کنترل تورم، از الزامات اصلی جذب سرمایه‌گذاری است. در مقابل، تصمیمات خلق‌الساعه و مداخلات غیرمنطقی دولت در بازار، منجر به شکل‌گیری حس عدم قطعیت شده و با کاهش رغبت به سرمایه‌گذاری، موجب خروج سرمایه از بخش‌های مولد می‌شود.[۳۱]

نهادهای مؤثر در تأمین احساس امنیت

تحقق احساس امنیت محصول عملکرد هم‌افزای نهادهای اجتماعی و حاکمیتی در حوزه‌های مختلف زندگی اجتماعی است:[۳۲]

  • خانواده: به‌عنوان بنیادی‌ترین کانون تأمین امنیت، وظیفهٔ تربیت، جامعه‌پذیری و حفظ سلامت روانی اعضا را بر عهده دارد. خانواده از طریق ایجاد محیطی سرشار از عشق، مدیریت عاطفی و تقسیم وظایف میان والدین، مبانی قدرت و اعتمادبه‌نفس را در فرزندان شکل داده و با آموزش مهارت‌های تعاملی و اخلاق‌مداری، بار روانی ناشی از ناتوانی‌ها یا بحران‌های اجتماعی را کاهش می‌دهد.[۳۳]
  • مدرسه و نهادهای آموزشی: این کانون‌ها با ایجاد محیطی عاری از خشونت و آزار، مسئولیت نهادینه‌کردن احساس امنیت جمعی، تربیت حواس و تخیل، و آموزش مهارت‌های سازگاری در تعاملات اجتماعی را بر عهده دارند.[۳۴]
  • شهروندان: احساس امنیت به سطح اعتماد متقابل شهروندان در حوزه‌های جانی، مالی و عقیدتی بستگی دارد.[۳۵] مطالعات اجتماعی نشان می‌دهد که در مواجهه با تهدیدات خارجی، ملی‌گرایی به‌صورت تاریخی عاملی تقویت‌کننده برای همبستگی ملی و پشتوانه‌ای برای احساس امنیت جمعی بوده است. با این حال، ناتوانی در مدیریت مسائل اقتصادی و حل‌نشدن چالش‌های اجتماعی می‌تواند جامعه را از حالت همبستگی به سمت دوقطبی شدن حرکت داده و از این طریق، احساس امنیت را کاهش دهد.[۳۶]
  • پلیس: نقش پلیس بر محور پیشگیری هوشمند و تعامل اجتماعی استوار است. این نهاد از طریق تسریع در حضور در صحنه، برخورد قاطع با جرائم خشن[۳۷] و پیوند مأموریت‌های انتظامی با پیوست‌های رسانه‌ای، تلاش می‌کند اقدامات عملیاتی را به رضایتمندی عمومی و حسِ آسایش تبدیل کند؛ زیرا تحقق واقعی امنیت در گروی ادراک ملموسِ شهروندان از کارآمدی نظام انتظامی در صیانت از حقوق و آرامش جمعی است.[۳۸]
  • قوهٔ قضائیه: از طریق پیگرد قانونی مخلان امنیت روانی و برخورد با شایعه‌پراکنی، از آرامش عمومی صیانت می‌کند.[۳۹]
  • رسانه‌ها (صداوسیما): با مدیریت افکار عمومی و مقابله با یأس‌آفرینی، نقش مهمی در تقویت و ارتقای احساس امنیت جامعه ایفا می‌کنند.[۴۰]

پیامدهای کاهش احساس امنیت

کاهش سطح احساس امنیت، سلامت روان و همبستگی اجتماعی را با تهدید مواجه می‌کند. از منظر روان‌شناختی، این پدیده موجب افت سطح بهداشت روانی، افزایش تنش، اضطراب و بروز بیماری‌های روانی می‌شود. در بُعد اجتماعی نیز، به سلب اعتماد عمومی و ایجاد گسست در شبکهٔ روابط میان‌فردی می‌انجامد؛[۴۱] فرایندی که در نتیجهٔ فقدان احساس امنیت، سبب کناره‌گیری افراد از عرصهٔ عمومی و سوق یافتن آن‌ها به سوی انزوا و تداوم زندگی در ترس می‌شود.[۴۲]

تهدیدات و موانع احساس امنیت

موانع و تهدیداتِ احساس امنیت در جوامع، ابعاد سایبری، روانی و اقتصادی متعددی را در بر می‌گیرد. احساس امنیت در شبکه‌های اجتماعی به‌معنای توانایی ادامهٔ فعالیت بدون مزاحمت و تهدید است.[۴۳] با وجود گسترش تبادلات مالی و ارتباطی، عواملی نظیر شایعه‌پراکنی، آزارهای آنلاین (به‌ویژه علیه زنان) و رفتارهای هنجارشکنانه، احساس امنیت کاربران را مختل می‌کنند.[۴۴] در سطح کلان، تهدیدات نرم و اقدامات سازمان‌یافتهٔ برون‌مرزی با هدف تخریب اعتماد عمومی، احساس امنیت در جامعه را هدف قرار می‌دهند.[۴۵] از منظر روان‌شناسی اجتماعی، بروز درماندگی آموخته‌شدهٔ جمعی به معنای باور عمومی به خارج از کنترل بودن رویدادها، با ایجاد بدبینی و حس بی‌قدرتی، رابطهٔ معکوسی با احساس امنیت دارد و عبور از آن نیازمند تقویت انگیزش و خودباوری ملی است.[۴۶]

علاوه بر این، متغیرهای اقتصادی شامل نوسانات ارزی، چالش‌های اشتغال و فشار بر زیرساخت‌ها، به بروز اضطراب در اجتماع منجر شده‌اند. کارشناسان معتقدند که دستیابی به احساس امنیت پایدار در کشورهایی ازجمله ایران، مستلزم پیوند میان ثبات اقتصادی و اقتدار نظامی، ترمیم پیوندهای اجتماعی و توسعهٔ مشارکت‌های عمومی است.[۴۷] در این دیدگاه، تجلی قدرت دفاعی و دیپلماتیک در تراز قدرت‌های جهانی، منجر به تقویت پِرِستیژ بین‌المللی و خودباوری ملی شده و به‌عنوان زیرساختی روانی برای عبور از یأس اجتماعی و تقویت احساس امنیت عمل می‌کند.[۴۸]

پانویس

  1. ↑ ولایتی‌نژاد و دیگران، «تأثیر توسعۀ مشارکت عمومی بر احساس امنیت»، 1403ش، ص94-95.
  2. ↑ محمدی و نعمتی، «مطالعۀ راهکارهای افزایش احساس امنیت زنان در شبکه‌های اجتماعی براساس تجربۀ زیستۀ زنان فعال»، 1404ش، ص205.
  3. ↑ نویدنیا، «درآمدی بر امنیت اجتماعی»، 1382ش، ص64.
  4. ↑ «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.
  5. ↑ «احساس امنیت روانی، مستلزم بهره‌مندی از 6 نیاز درونی»، خبرگزاری دفاع مقدس.
  6. ↑ گیدنز، پیامدهای مدرنیته، 1377ش، ص112.
  7. ↑ «حال و هوای مردم ایران زیر سایۀ جنگ/ جامعه چه احساسی دارد؟»، خبرگزاری فرارو.
  8. ↑ «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.
  9. ↑ «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.
  10. ↑ «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.
  11. ↑ یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.
  12. ↑ «امنیت اصلی‌ترین نیاز مردم و کشور»، وب‌سایت آیت‌الله خامنه‌ای.
  13. ↑ «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.
  14. ↑ رادفر و حبیب‌زاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص60-61.
  15. ↑ رادفر و حبیب‌زاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص73.
  16. ↑ حمیدی‌پور و رجبی، «پیش‌بینی احساس امنیت اجتماعی براساس هویت اجتماعی، هوش فرهنگی و معنویت»، 1397ش، ص101-102.
  17. ↑ یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.
  18. ↑ یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش، ص41-43.
  19. ↑ «اصل و اساس احساس امنیت چیست؟»، خبرگزاری عصر ایران.
  20. ↑ افراسیابی، «بررسی احساس امنیت در فضای عمومی با تأکید بر سبک زندگی مخاطره‌آمیز»، 1394ش، ص10-11.
  21. ↑ حاتمی، «بررسی عوامل مرتبط با میزان احساس امنیت اجتماعی شهروندان»، 1394ش، ص 111.
  22. ↑ سورهٔ رعد، آیهٔ 28.
  23. ↑ فتحی، «رابطۀ احساس امنیت و بهداشت روانی در قرآن کریم»، 1391ش، ص110-112.
  24. ↑ شاطریان و دیگران، «نهاد دین و امنیت، بررسی و سنجش ارتباط میان میزان دینداری و احساس امنیت اجتماعی در میان ساکنین مناطق حاشیۀ شهرستان کاشان»، 1395ش، ص143.
  25. ↑ «چگونه در سالمندان حس امنیت ایجاد کنیم؟»، وب‌سایت اول سفیر سلامت؛ «خانواده و سلامت روان سالمندان»، خبرگزاری عصر ایران.
  26. ↑ «امنیت و ایمنی کودکان؛ حق هر کودک برای زندگی بهتر»، خبرگزاری عصر ایران؛ «راه‌هایی برای ایجاد حس امنیت در کودکان»، خبرگزاری بیتوته؛ «قدرت قصه‌گویی در ایجاد حس امنیت برای کودکان»، خبرگزاری ایرنا.
  27. ↑ جهانبخش گنجه، «مطالعۀ کیفی احساس امنیت زنان در محیط خانواده مورد مطالعه: زنان مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره در شهرستان کرج»، 1399ش، ص81-83؛
  28. ↑ کرد زنگنه و دیگران، «بررسی میزان احساس امنیت زنان و عوامل مؤثر در آن»، 1395ش، ص126-128؛
  29. ↑ محمدی و نعمتی، «مطالعۀ راهکارهای افزایش احساس امنیت زنان در شبکه‌های اجتماعی براساس تجربۀ زیستۀ زنان فعال»، 1404ش، ص205-206؛
  30. ↑ فرخی، «تحلیل جامعه‌شناختی احساس امنیت زنان و عوامل مؤثر بر آن در کلان‌شهر شیراز»، 1404ش، ص231-233. مولائی، «نقش سرمایۀ فرهنگی در ارتقاء احساس امنیت اجتماعی زنان در شهر دره شهر»، 1404ش، ص282-284.
  31. ↑ «امنیت سرمایه‌گذاری چگونه محقق می‌شود؟»، خبرگزاری دنیای اقتصاد؛ رنجبر و غریبی، «سرمایه‌گذاران حقیقی و مقولۀ احساس امنیت در سرمایه‌گذاری»، 1397ش؛ «احساس امنیت در کشور سبب افزایش رغبت در سرمایه‌گذاران شده است»، خبرگزاری تسنیم.
  32. ↑ رادفر و حبیب‌زاده، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، 1397ش، ص54-55.
  33. ↑ سعیدی، «بررسی مؤلفه‌های احساس امنیت روانی خانواده‌های ایرانی و آسیب‌شناسی آن در خرده‌نظام‌های خانواده و فرایند رشدی فرزندان»، 1399ش، ص228-231.
  34. ↑ «راه‌هایی برای ایجاد حس امنیت در کودکان»، خبرگزاری بیتوته.
  35. ↑ یاری و هزار جریبی، «بررسی رابطۀ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، 1391ش،ص41-43.
  36. ↑ «حال و هوای مردم ایران زیر سایۀ جنگ/ جامعه چه احساسی دارد؟»، خبرگزاری فرارو.
  37. ↑ «نزاع با افزایش احساس امنیت کم می‌شود/ فرهنگ عذرخواهی ضعیف است»، خبرگزاری دفاع مقدس.
  38. ↑ «احساس امنیت از امنیت مهم‌تر است»، خبرگزاری مهر.
  39. ↑ «امنیت اصلی‌ترین نیاز مردم و کشور»، وب‌سایت آیت‌الله خامنه‌ای.
  40. ↑ «امنیت اصلی‌ترین نیاز مردم و کشور»، وب‌سایت آیت‌الله خامنه‌ای.
  41. ↑ دسترنج، «بررسی وضعیت احساس امنیت اجتماعی و عوامل اجتماعی- فرهنگی مؤثر بر آن در بین جوانان شهر لار»، 1399ش، ص134.
  42. ↑ افراسیابی، «بررسی احساس امنیت در فضای عمومی با تأکید بر سبک زندگی مخاطره‌آمیز»، 1394ش، ص4.
  43. ↑ بیات، جامعه‌شناسی احساس امنیت، 1388ش، ص108.
  44. ↑ محمدی و نعمتی، «مطالعۀ راهکارهای افزایش احساس امنیت زنان در شبکه‌های اجتماعی براساس تجربۀ زیستۀ زنان فعال»، 1404ش، ص205.
  45. ↑ خامنه‌ای، «بیانات در مراسم مشترک دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه‌های افسری نیروهای مسلح»، پایگاه حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  46. ↑ «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.
  47. ↑ «نارضایتی 92 درصدی مردم از وضعیت فعلی ایران»، خبرگزاری هورگان؛ «حال و هوای مردم ایران زیر سایۀ جنگ/ جامعه چه احساسی دارد؟»، خبرگزاری فرارو.
  48. ↑ «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا.

منابع

  • قرآن کریم.
  • «احساس امنیت روانی، مستلزم بهره‌مندی از ۶ نیاز درونی»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۱۳ دی ۱۳۹۵ش.
  • «اصل و اساس احساس امنیت چیست؟»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۳ تیر ۱۴۰۴ش.
  • افراسیابی، حسین و دیگران، «بررسی احساس امنیت در فضای عمومی با تأکید بر سبک زندگی مخاطره‌آمیز»، فصلنامه جامعه‌شناسی سبک زندگی، شماره اول، بهار ۱۳۹۴ش.
  • «افق احساس امنیت در شرایط پساتوافق»، خبرگزاری تجارت فردا، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۳۹۴ش.
  • خامنه‌ای، «بیانات در مراسم مشترک دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه‌های افسری نیروهای مسلح»، پایگاه حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۸ مهر ۱۴۰۱ش.
  • «امنیت و ایمنی کودکان؛ حق هر کودک برای زندگی بهتر»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۹ شهریور ۱۴۰۴ش.
  • بوزان، باری، مردم، دولت‌ها، هراس، به‌ترجمهٔ محمدعلی قاسمی، تهران، پژوهشکدهٔ مطالعات راهبردی، ۱۳۸۷ش.
  • بیات، بهرام، جامعه‌شناسی احساس امنیت، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۸ش.
  • جهانبخش گنجه، صادق، «مطالعهٔ کیفی احساس امنیت زنان در محیط خانواده مورد مطالعه: زنان مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره در شهرستان کرج»، مطالعات زن و خانواده، دورهٔ ۸، شمارهٔ ۲، پیاپی ۱۷، ۱۳۹۹ش.
  • حاتمی، علی و دیگران، «بررسی عوامل مرتبط با میزان احساس امنیت اجتماعی شهروندان»، پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، شماره پیاپی ۱۱، زمستان ۱۳۹۴ش.
  • «حال و هوای مردم ایران زیر سایهٔ جنگ/ جامعه چه احساسی دارد؟»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۲۴ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • حمیدی‌پور، رحیم و رجبی، فاطمه، «پیش‌بینی احساس امنیت اجتماعی براساس هویت اجتماعی، هوش فرهنگی و معنویت»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، دورهٔ ۷، شمارهٔ ۱، پیاپی ۲۰، ۱۳۹۷ش.
  • دسترنج، مصنوره و دیگران، «بررسی وضعیت احساس امنیت اجتماعی و عوامل اجتماعی- فرهنگی مؤثر بر آن در بین جوانان شهر لار»، فصلنامه علمی امنیت ملی، شماره ۳۵، بهار ۱۳۹۹ش.
  • رادفر، محمدرضا و حبیب‌زاده، اصحاب، «عوامل اجتماعی مؤثر بر احساس امنیت اجتماعی»، انتظام اجتماعی، دورهٔ ۱۰، شمارهٔ ۲، ۱۳۹۷ش.
  • «راه‌هایی برای ایجاد حس امنیت در کودکان»، خبرگزاری بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • شاطریان، محسن و دیگران، «نهاد دین و امنیت، بررسی و سنجش ارتباط میان میزان دینداری و احساس امنیت اجتماعی در میان ساکنین مناطق حاشیهٔ شهرستان کاشان»، دو فصلنامهٔ اجتماعی، دورهٔ ۳، شمارهٔ ۷، ۱۳۹۵ش، ص۱۴۳.
  • کرد زنگنه، جعفر و دیگران، «بررسی میزان احساس امنیت زنان و عوامل مؤثر در آن»، مطالعات راهبردی زنان، دورهٔ ۱۸، شمارهٔ ۷۱، ۱۳۹۵ش.
  • گیدنز، آنتونی، پیامدهای مدرنیته، به ترجمهٔ محسن ثلاثی، تهران، مرکز، ۱۳۷۷ش.
  • فتحی، یوسف، «رابطهٔ احساس امنیت و بهداشت روانی در قرآن کریم»، پژوهشنامهٔ معارف قرآنی، دورهٔ ۳، شمارهٔ ۱۰، ۱۳۹۱ش.
  • فرخی، علیرضا، «تحلیل جامعه‌شناختی احساس امنیت زنان و عوامل مؤثر بر آن در کلان‌شهر شیراز»، جامعه‌شناختی صنعتی، دورهٔ ۲، شمارهٔ ۱، پیاپی ۳، ۱۴۰۴ش.
  • «قدرت قصه‌گویی در ایجاد حس امنیت برای کودکان»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • محمدی، فاطمه و نعمتی، فاطمه، «مطالعهٔ راهکارهای افزایش احساس امنیت زنان در شبکه‌های اجتماعی براساس تجربهٔ زیستهٔ زنان فعال»، پژوهشنامهٔ زنان، دورهٔ ۱۶، شمارهٔ ۵۱، ۱۴۰۴ش.
  • مولائی، جابر، «نقش سرمایهٔ فرهنگی در ارتقاء احساس امنیت اجتماعی زنان در شهر دره شهر»، فصلنامهٔ مطالعات توسعه پایدار شهری و منطقه‌ای، دورهٔ ۶، شمارهٔ ۴، پیاپی ۲۲، ۱۴۰۴ش.
  • «نارضایتی ۹۲ درصدی مردم از وضعیت فعلی ایران»، خبرگزاری هورگان، تاریخ درج مطلب: ۲۳ شهریور ۱۴۰۳ش.
  • «نزاع با افزایش احساس امنیت کم می‌شود/ فرهنگ عذرخواهی ضعیف است»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
  • نویدنیا، منیژه، «درآمدی بر امنیت اجتماعی»، فصنامهٔ مطالعات راهبردی، دورهٔ ۶، شمارهٔ ۱۹، ۱۳۸۲ش.
  • ولایتی‌نژاد، مصطفی و دیگران، «تأثیر توسعهٔ مشارکت عمومی بر احساس امنیت»، توسعهٔ اجتماعی، دورهٔ ۱۹، شمارهٔ ۲، ۱۴۰۳ش.
  • یاری، حامد و هزار جریبی، جعفر، «بررسی رابطهٔ احساس امنیت و اعتماد اجتماعی در میان شهروندان»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، دورهٔ ۱، شمارهٔ ۴، ۱۳۹۱ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=احساس_امنیت&oldid=47089»