آذرمیدخت صفوی: تفاوت میان نسخه‌ها

'''{{درشت|آذرمیدخت صفوی؛}}''' بنیان‌گذار و رئیس مؤسسه تحقیقات زبان فارسی در دانشگاه اسلامی علیگر هند.

آذرمیدخت صفوی، زادهٔ ۱۹۵۲م در شمس‌آباد، [[هند]]، پژوهشگر، استاد دانشگاه و از چهره‌های برجستهٔ [[زبان فارسی|زبان]] و [[ادبیات فارسی]] در [[شبه‌قاره هند]] است. وی که تبارش به خاندان صفوی در [[ایران]] می‌رسد، بنیان‌گذار و رئیس مرکز تحقیقات زبان فارسی در [[دانشگاه اسلامی علیگر]] و رئیس [[انجمن استادان زبان فارسی در هند]] است. صفوی با تألیف بیش از ۳۰ [[کتاب]] و ۱۰۰ مقاله در حوزه‌های ادبیات، [[عرفان]] و روابط فرهنگی ایران و هند، نقش بسزایی در حفظ و ترویج زبان فارسی در هند ایفا کرده و از سوی چهره‌های ادبی با عنوان «بانوی اول زبان فارسی در هند» شناخته می‌شود. دریافت نشان ریاست‌جمهوری هند، جایزه [[جشنواره بین‌المللی فارابی]] و عضویت افتخاری در [[فرهنگستان زبان و ادب فارسی]] ایران ازجمله افتخارات علمی او به‌شمار می‌رود.

== تولد و خانواده ==

آذرمیدخت صفوی در سال ۱۹۵۲م در منطقهٔ شمس‌آباد، از توابع اوتار پرادش در شمال هند متولد شد.<ref>قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص8.</ref> وی از نوادگان خاندان صفوی در ایران است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/Fa/news/83423/گفت-و-گو-با-آذرمیدخت-صفوی؛-رئیس-مرکز-تحقیقات-فارسی-هند «گفت‌وگو با آذر میدخت صفوی؛ رئیس مرکز تحقیقات فارسی هند»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> این خاندان که نیای آنان [[شیخ صفی‌الدین اردبیلی]] است، بیش از دویست سال بر ایران حکومت کردند.<ref>[https://deltabooks.ir/blog/155-safavid-Iranian-history.html «حکومت صفویان در تاریخ ایران»، وب‌سایت دلتا.]</ref> نیاکان آذرمیدخت صفوی در زمان [[نادرشاه|نادرشاه افشار]] و هنگامی که صفویان در تنگنا قرار گرفتند، به هند مهاجرت کردند و نقش مؤثری در گسترش [[زبان فارسی در هند]] ایفا کردند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/204015/%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%82%D9%86%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B8%D9%87%D8%B1-%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%DA% دهلوی و صفوی، «این قند پارسی (گفت‌وگو با دکتر اظهر دهلوی و دکتر آذر میدخت صفوی، استادان زبان و ادبیات فارسی در هند)»، 1390ش، ص113.]</ref> رحمت‌الله شاه‌صفوی، از نیاکان آذرمیدخت صفوی، در سال ۱۷۳۷م و در عهد محمدشاه گورکانی به هند مهاجرت کرد.<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص8.]</ref> ایرانیان مقیم هند در طول سال‌ها با زنان هندی ازدواج کردند و بدین‌ترتیب ریشهٔ فرزندان‌شان به‌تدریج ایرانی-هندی شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/Fa/news/83423/گفت-و-گو-با-آذرمیدخت-صفوی؛-رئیس-مرکز-تحقیقات-فارسی-هند «گفت‌وگو با آذر میدخت صفوی؛ رئیس مرکز تحقیقات فارسی هند»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

 

محمدصادق صفوی، پدر آذرمیدخت، از پژوهشگران برجستهٔ زبان و ادبیات فارسی بود. وی مدرک کارشناسی ارشد خود را از دانشگاه علیگر دریافت کرد. مقاله‌های او در مجله‌های یغما و سخن در ایران به چاپ می‌رسید. او با نویسندگان و مورخانی همچون [[محمدعلی جمال‌زاده]]، [[ایرج افشار]]، [[حبیب یغمایی]] و م[[حمدابراهیم باستانی پاریزی]] ارتباط داشت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/Fa/news/83423/گفت-و-گو-با-آذرمیدخت-صفوی؛-رئیس-مرکز-تحقیقات-فارسی-هند «گفت‌وگو با آذر میدخت صفوی؛ رئیس مرکز تحقیقات فارسی هند»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> مادرش، ممتازجهان، دختر یک پزشک نامدار هندی و زنی تحصیل‌کرده و روشنفکر بود.<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص9.]</ref> همچنین نواب‌الدوله شمس‌آبادی، پدربزرگ آذرمیدخت، نویسنده‌ای شناخته‌شده در هند بود که بیش از ۳۰ جلد کتاب به زبان فارسی تألیف کرد.<ref>[https://library.razavi.ir/literature/fa/50172/پروفسور-آزرميدخت-صفوي قنبری، «پروفسور آزرمیدخت صفوی»، وب‌سایت سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی.]</ref>

 

آذرمیدخت صفوی، پدر خود را نخستین معلمش می‌داند. پدرش از کودکی [[شعر فارسی|اشعار فارسی]] را از کتاب‌هایی همچون [[گلستان (کتاب)|گلستان]]، [[بوستان (کتاب)|بوستان]]، [[شاهنامه]]، [[دیوان حافظ]]، [[اسکندرنامه نظامی|اسکندرنامهٔ نظامی]]، [[اخلاق جلالی]]، دیوان [[خاقانی]] و [[ظهیرالدین فاریابی]] برای آذرمیدخت می‌خواند و خواندن شعر را نیز به او می‌آموخت.<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص9.]</ref> آذرمیدخت از [[کودکی]] به زبان فارسی دلبسته شد و در [[جوانی]] با تشویق‌های پدرش به تحصیلات عالی در رشتهٔ زبان و ادبیات فارسی پرداخت. وی در سال ۱۹۷۵م از پایان‌نامهٔ خود با عنوان «سعدی شاعر غزل‌سرا و انسان‌دوست» دفاع کرد و دکترای خود را در این رشته دریافت کرد. استاد راهنمای پایان‌نامهٔ او [[نذیر احمد]]، ایران‌شناس و مدرس زبان فارسی در هند بود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/Fa/news/83423/گفت-و-گو-با-آذرمیدخت-صفوی؛-رئیس-مرکز-تحقیقات-فارسی-هند «گفت‌وگو با آذر میدخت صفوی؛ رئیس مرکز تحقیقات فارسی هند»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> رسالهٔ دکتری آذرمیدخت به مطالعهٔ تطبیقی و مقایسهٔ غزل‌سرایی [[سعدی شیرازی|سعدی]] و [[حافظ]] اختصاص داشته است.<ref>[https://ana.ir/fa/news/16711/%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82% «حافظ را باید بر اساس موازین ادبی جدید جهان نقد کرد»، خبرگزاری آنا.]</ref>

 

آذرمیدخت صفوی در سال ۱۹۸۱م با سید محمدعباس رضوی، استاد گروه مهندسی دانشگاه علیگر ازدواج کرد. وی پس از ازدواج به مدت چهار سال، همراه همسرش به [[انگلستان|انگلیس]] رفت و به مطالعهٔ نسخ خط فارسی پرداخت و تعدادی کتاب را به [[زبان انگلیسی|انگلیسی]] ترجمه کرد.<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص11.]</ref>

 

آذرمیدخت، پس از اخذ دکترا به ایران سفر کرد و شش ماه در [[دانشگاه تهران]] از محضر استادانی چون [[بدیع‌الزمان فروزان‌فر]]، [[سید جعفر شهیدی]]، [[جلال همایی]]، [[حبیب یغمایی]]، [[پرویز ناتل خانلری]] و [[محمدابراهیم باستانی پاریزی]] بهره برد و با زبان محاوره‌ای و جدید فارسی آشنایی پیدا کرد.<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص10.]</ref> پس از آن دکتر صفوی به ایران سفرهای زیادی داشته است.<ref>[https://anjomanasar.ir/بزرگداشت-بانوی‌-دانشمند-پروفسور-دکت-2/ «بزرگداشت بانوی دانشمند پروفسور دکتر آذرمیدخت صفوی»، وب‌سایت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.]</ref> در مراسم دیدار شاعران و اساتید ادبیات فارسی در [[نوروز]] ۱۴۰۳ش، آذرمیدخت صفوی هم به دیدار [[رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران]] رفت. وی [[سید علی خامنه‌ای]] را شخصیتی نادر می‌داند که سیاست و ادبیات را در خود جمع کرده است.<ref>[https://rasekhoon.net/media/show/1637608/آرزوی-بانوی-شاعر-هندوستانی-که-برآورده-شد-Ø «آرزوی بانوی شاعر هندوستانی که برآورده شد (خانم آذرمیدخت صفوی از شعرای هندوستان)»، وب‌سایت راسخون.]</ref>

 

آذرمیدخت در سال ۲۰۰۶م، مرکز تحقیقات زبان فارسی را در [[دانشگاه اسلامی علیگر]] هند تأسیس کرد تا در حفظ و نگهداری زبان فارسی بکوشد.<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص12.]</ref> در این مرکز، افزون بر امور ادبی، پژوهش‌های بین‌رشته‌ای در حوزه‌هایی همچون [[فلسفه]]، طب، بازرگانی، [[موسیقی]]، [[معماری]] و [[تاریخ]] انجام می‌شود. آذرمیدخت صفوی بر این باور است که زبان فارسی بیش از هشتصد سال زبان رسمی هند بوده است؛ از این‌رو، منابع فارسی حاوی اطلاعات ارزشمندی در این رشته‌ها است که باید از آنها و تجربیات نهفته در آنها بهره گرفت.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/204015/%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%82%D9%86%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B8%D9%87%D8%B1-%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%DA% دهلوی و صفوی، «این قند پارسی (گفت‌وگو با دکتر اظهر دهلوی و دکتر آذر میدخت صفوی، استادان زبان و ادبیات فارسی در هند)»، 1390ش، ص110.]</ref> هم‌اکنون دانشجویان بسیاری در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا در این دانشگاه مشغول به تحصیل هستند.<ref>[https://saadifoundation.ir/fa/news/1624/پژوهش-در-زبان-فارسی-مورد-نیاز-هند-است «پژوهش در زبان فارسی مورد نیاز هند است»، وب‌سایت بنیاد سعدی.]</ref>

 

* رئیس و مؤسس مرکز تحقیقات فارسی دانشگاه علیگر؛

* تدریس و راهنمایی پایان‌نامه‌های دانشجویان دورهٔ کارشناسی ارشد و دکترا؛

* رئیس [[انجمن استادان زبان فارسی در هند]].<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص15.]</ref>

 

آذرمیدخت صفوی تاکنون بیش از ۳۰ کتاب و ۱۰۰ مقاله به زبان‌های [[زبان فارسی|فارسی]]، [[زبان انگلیسی|انگلیسی]] و [[زبان اردو|اردو]] با موضوعاتی مانند [[ادبیات]]، نظم و نثر، [[فرهنگ]] و [[جامعه‌شناسی]] نگارش کرده است؛ ازجمله:

* سلک السلوک<ref>[https://ana.ir/fa/news/16711/%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82% «حافظ را باید بر اساس موازین ادبی جدید جهان نقد کرد»، خبرگزاری آنا.]</ref>

* تاریخ محمدی

* عرفات العاشقین، تصحیح و تدوین

* کوچهٔ عشق (ترجمه داستان‌های کوتاه فارسی)<ref>[https://library.razavi.ir/literature/fa/50172/پروفسور-آزرميدخت-صفوي قنبری، «پروفسور آزرمیدخت صفوی»، وب‌سایت سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی.]</ref>

* مخ المعانی (تصحیح و تدوین)

* نفوذ فرهنگ و زبان و ادب فارسی در هند

* نقش زبان و ادبیات فارسی در فرهنگ مشترک هند

* مجموعه مقالات دربارهٔ شعر فارسی اسدالله خان غالب.<ref>[https://saadifoundation.ir/fa/news/1624/پژوهش-در-زبان-فارسی-مورد-نیاز-هند-است «پژوهش در زبان فارسی مورد نیاز هند است»، وب‌سایت بنیاد سعدی.]</ref>

* اعطای جایزهٔ ویژه در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران به مناسبت بزرگداشت او در سال ۱۳۸۴ش؛<ref>[https://anjomanasar.ir/بزرگداشت-بانوی‌-دانشمند-پروفسور-دکت-2/ «بزرگداشت بانوی دانشمند پروفسور دکتر آذرمیدخت صفوی»، وب‌سایت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.]</ref>

* عضویت در شورای علمی دانشنامه زبان و ادب فارسی در شبه‌قاره از سوی ریاست [[فرهنگستان زبان و ادب فارسی]] در سال ۱۳۹۰ش؛<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص13.]</ref>

* دریافت حکم عضویت افتخاری در فرهنگستان زبان و ادب فارسی در سال ۱۳۹۹ش؛<ref>[https://www.isna.ir/news/99092216956/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B9%D8%B6%D9%88-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF%D «استادانی که عضو افتخاری فرهنگستان زبان شدند+فیلم»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>

* هدیه [[جشنواره بین‌المللی فارابی]] در سال ۱۴۰۲ش.<ref>[https://farabiaward.ir/content/513/%D8%AA%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7% «تقدیم هدیه جشنواره بین‌المللی فارابی به استاد آذرمیدخت صفوی»، وب‌سایت جشنواره بین‌المللی فارابی.]</ref>

 

== ویژگی‌های اخلاقی ==

آذرمیدخت صفوی علاوه بر سوابق علمی، به دلیل ارتباط مؤثر با دانشجویان و ویژگی‌های شخصیتی، در محافل آکادمیک و فرهنگی مورد توجه و احترام است. همکاران و شاگردان وی، او را شخصیتی متواضع، سرشار از عشق و تأثیرگذار در عرصه‌های علمی و اجتماعی توصیف کرده‌اند.<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص15.]</ref>

 

 

 

 

 

* «آرزوی بانوی شاعر هندوستانی که برآورده شد (خانم آذرمیدخت صفوی از شعرای هندوستان)»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۹ فروردین ۱۴۰۳ش.

* «استادانی که عضو افتخاری فرهنگستان زبان شدند+فیلم»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۲ آذر ۱۳۹۹ش.

* «بزرگداشت بانوی دانشمند پروفسور دکتر آذرمیدخت صفوی»، وب‌سایت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تاریخ بازدید: ۳ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.

* «بزرگداشت بانوی دانشمند پروفسور دکتر آذرمیدخت صفوی»، وب‌سایت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تاریخ درج مطلب: ۲۲ آذر ۱۳۹۸ش.

* «پژوهش در زبان فارسی مورد نیاز هند است»، وب‌سایت بنیاد سعدی، تاریخ درج مطلب: ۲۶ تیر ۱۳۹۷ش.

* «تقدیم هدیه جشنواره بین‌المللی فارابی به استاد آذرمیدخت صفوی»، وب‌سایت جشنواره بین‌المللی فارابی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مهر ۱۴۰۲ش.

* «حافظ را باید بر اساس موازین ادبی جدید جهان نقد کرد»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۴ش.

* «حدادعادل، پروفسور صفوی را چشم و چراغ اساتید زبان فارسی هند خواند، استاد دانشگاه علیگر: خدا را شاکرم که جنون شعر فارسی دارم»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۴ش.

* «حکومت صفویان در تاریخ ایران»، وب‌سایت دلتا، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.

* دهلوی، اظهر و صفوی، آذرمیدخت، «این قند پارسی (گفت‌وگو با دکتر اظهر دهلوی و دکتر آذر میدخت صفوی، استادان زبان و ادبیات فارسی در هند)»، کتاب ماه ادبیات، سال چهارم، شماره ۴۸، ۱۳۹۰ش.

* «زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی»، وب‌سایت کتابخانه تخصصی ادبیات، تاریخ بازدید: ۳ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.

* قنبری، امید، «پروفسور آزرمیدخت صفوی»، وب‌سایت سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، تاریخ درج مطلب: ۴ مهر ۱۳۹۶ش.

* قنبری، امید، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ۱۳۹۴ش.

* «گزارشی از مراسم بزرگداشت «آذرمیدخت صفوی» در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی»، وب‌سایت آخرین خبر، تاریخ به‌روزرسانی: ۳۰ آبان ۱۳۹۴ش.

* «گفت‌وگو با آذرمیدخت صفوی؛ رئیس مرکز تحقیقات فارسی هند»، وب‌سایت مرکز دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳۰ مهر ۱۳۹۴ش.