صفحهای تازه حاوی «'''تقویم'''؛ تعیین اوقات و زمانها تقویم، واژهای عربی و بهمعنی راست کردن کژیها و به صلاح آوردن مردمان است. تقویم که در زبان فارسی، گاهنامه، سالنما و سالنامه گفته میشود، در اصطلاح، حساب یکسالهی اوضاع ستارگان است که توسط منجمان تهیه می...» ایجاد کرد |
ایجاد لینک داخلی |
||
| (یک نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''تقویم'''؛ تعیین اوقات و زمانها | '''تقویم'''؛ تعیین اوقات و زمانها | ||
تقویم، واژهای عربی و بهمعنی راست کردن کژیها و به صلاح آوردن مردمان است. تقویم که در زبان | تقویم، واژهای عربی و بهمعنی راست کردن کژیها و به صلاح آوردن مردمان است. تقویم که در [[زبان فارسی]]، گاهنامه، سالنما و سالنامه گفته میشود، در اصطلاح، حساب یکسالهی اوضاع ستارگان است که توسط منجمان تهیه میشود. در این حساب، که هر سال بهصورت جداگانه استخراج میشود، بر اساس حرکات و رفتارهای ستارگان، اطلاعاتی درباره روز، ماه و سال، خسوف و کسوف، اتصال عرضی و طولی روزها با یکدیگر، طالع، فصل و امثال آن، ثبت میشود<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%85 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه تقویم.]</ref> و بهمنظور انجام امور کشاورزی، مالی، اقتصادی، آیینی، اجتماعی، خانوادگی و شرعی استفاده میشود. | ||
==تقویم در اسناد و منابع== | ==تقویم در اسناد و منابع== | ||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
ابوریحان بیرونی در «التفهیم»، دفتر سال را دفتری حاوی ماه و سال پارسی دانسته است. در هر صفحه از این دفتر، جدولی تنظیم شده که شامل اطلاعات مربوط به یک ماه پارسی است. گاهی اطلاعات بیشتر از یک صفحه بود و جدول اختصاصی آن ماه، در دو صفحهی روبهروی هم، تنظیم میشد | ابوریحان بیرونی در «التفهیم»، دفتر سال را دفتری حاوی ماه و سال پارسی دانسته است. در هر صفحه از این دفتر، جدولی تنظیم شده که شامل اطلاعات مربوط به یک ماه پارسی است. گاهی اطلاعات بیشتر از یک صفحه بود و جدول اختصاصی آن ماه، در دو صفحهی روبهروی هم، تنظیم میشد | ||
ستونهای این جدول، از راست به چپ، شامل اطلاعات زیر بوده است: | ستونهای این جدول، از راست به چپ، شامل اطلاعات زیر بوده است: | ||
# '''ستون اول''': روزهای هفته (که بهصورت حروف ابجد نوشته میشد)# '''ستون دوم''': روز ماه قمری (که بهصورت حروف ابجد نوشته میشد که درصورت 30 روزه بودن ماه قمری، از «ا» تا «ل» را در بر میگرفت)# '''ستون سوم''': روز ماه میلادی (که بهصورت حروف ابجد نوشته میشد تا روزهای ماه تمام شوند)# '''ستون چهارم''': روز ماه پارسیان (که از «ا» تا «ل» شامل میشد، بهجز آبان ماه که تا «له»=35 ادامه مییافت)# '''ستون پنجم''': نام هر روز ماه در گاهشمار یزدگری | # '''ستون اول''': روزهای هفته (که بهصورت حروف ابجد نوشته میشد) | ||
در ستونهای بعدی، موقعیت ستارگان 7گانه (خورشید، ماه، زحل، مشتری، مریخ، زهره و عطارد) نوشته میشد. ستون بعدی برای رسم موضع رأس و دو ستون برای ثبت طول روز و حداکثر ارتفاع نصفالنهاری خورشید در نظر گرفته میشد. پس از آن، ستونهای دیگری بود که جایگاه ماه در برجها و ارتباط آنها با ستارگان را بیان میکرد. در حاشیه سمت راست هر جدول، جشنها و مناسبتهای آن ماه، مکتوب میشد. خسوف ماه و کسوف خورشید نیز در پایان هر دفتر، ثبت میشد.<ref>بیرونی، التفهیم، ۱۳۵۱ش، ص186-189 و ۲۷۳-۲۷۸.</ref> | # '''ستون دوم''': روز ماه قمری (که بهصورت حروف ابجد نوشته میشد که درصورت 30 روزه بودن ماه قمری، از «ا» تا «ل» را در بر میگرفت) | ||
# '''ستون سوم''': روز ماه میلادی (که بهصورت حروف ابجد نوشته میشد تا روزهای ماه تمام شوند) | |||
# '''ستون چهارم''': روز ماه پارسیان (که از «ا» تا «ل» شامل میشد، بهجز آبان ماه که تا «له»=35 ادامه مییافت) | |||
# '''ستون پنجم''': نام هر روز ماه در گاهشمار یزدگری | |||
در ستونهای بعدی، موقعیت ستارگان 7گانه (خورشید، ماه، زحل، مشتری، مریخ، زهره و عطارد) نوشته میشد. ستون بعدی برای رسم موضع رأس و دو ستون برای ثبت طول روز و حداکثر ارتفاع نصفالنهاری خورشید در نظر گرفته میشد. پس از آن، ستونهای دیگری بود که جایگاه ماه در برجها و ارتباط آنها با ستارگان را بیان میکرد. در حاشیه سمت راست هر جدول، جشنها و مناسبتهای آن ماه، مکتوب میشد. خسوف ماه و کسوف خورشید نیز در پایان هر دفتر، ثبت میشد.<ref>بیرونی، التفهیم، ۱۳۵۱ش، ص186-189 و ۲۷۳-۲۷۸.</ref> | |||
==انواع تقویمهای مشهور== | ==انواع تقویمهای مشهور== | ||
