اخلاق همسرداری: تفاوت میان نسخه‌ها

اخلاق همسرداری نقش مهمی در گرمی و صمیمیت خانواده دارد. آرامش و امنیت همسران در سایهٔ اخلاق‌مداری شکل می‌گیرد. سردی روابط میان همسران، فروپاشی نهاد خانواده، افزایش طلاق، گسترش مفاسد اخلاقی در روابط زناشویی در غرب، به‌دلیل غیاب اخلاق‌مداری در روابط زوجین است. حاکم بودن اخلاق در نهاد خانواده می‌تواند به تقویت زیست عفیفانه در حوزهٔ روابط خانوادگی منجر شود.

منظور از اخلاق همسرداری، اعمال پسندیده‌ای است که زوجین برای رسیدن به کمالات معنوی یا به‌خاطر ایجاد صمیمیت و شیرینی زندگی به آنها پایبند هستند.<ref>[http://marefateakhlagi.nashriyat.ir/node/25 پناهی و شریفی، «بایسته‌های اخلاقی همسران و نقش آن در تربیت فرزندان»، وب‌سایت موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.]</ref>

== ضرورت و جایگاه اخلاق در روابط همسران ==

زن و مرد مکمل یکدیگر هستند و نیازهای روحی و جسمی آنها بدون دیگری به‌طور کامل برطرف نمی‌شود و در کنار هم به کمال می‌رسند. برای رسیدن به این آرمان، خداوند حقوق و تکالیفی برای هر دو معین کرده است تا بدین وسیله نیازهای دنیا و آخرت خود را تأمین کنند.<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa925 «وظایف زن و شوهر نسبت به یکدیگر چیست؟»، وب‌سایت اسلام کوئیست.]</ref> رعایت نکردن اصول اخلاقی در خانه، زندگی گرم و صمیمی را سرد و بی‌روح می‌کند و در نهایت این زندگی متلاشی خواهد شد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Discussion/View/45030/اخلاق-در-خانه،-محیط-کار-و-جامعه حائری شیرازی، «اخلاق در خانه، محیط کار و جامعه»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> پیامبر اسلام معتقد است، دین و اخلاق، معیارهایی برای ازدواج هستند که اگر لحاظ نشوند زمین دچار فتنه و فساد خواهد شد.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/5/347 کلینی، کافی، 1407ق، ج۵، ص۳۴۷.]</ref>

* وفاداری؛ رابطهٔ نامشروع با فرد دیگر نشانهٔ متعهد نبودن در زندگی زناشویی است.

* تربیت فرزند؛ تربیت فرزندان مرهون همکاری زوجین<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa925 «وظایف زن و شوهر نسبت به یکدیگر چیست؟»، وب‌سایت اسلام کوئیست.]</ref> و تقید آنها به آموزه‌های اخلاقی است.<ref>[http://marefateakhlagi.nashriyat.ir/node/25 پناهی و شریفی، «بایسته‌های اخلاقی همسران و نقش آن در تربیت فرزندان»، وب‌سایت موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.]</ref>

* آرایش و آراستگی؛ زن و شوهر از نگاه آموزهای دینی موظف به آراستگی ظاهری هستند. براساس برخی روایات، بهترین زن کسی است که وقتی همسرش به او نگاه می‌کند، شاد شود<ref>[https://ito.lib.eshia.ir/81667/1/624 سیوطی، الجامع‌الصغیر، بی‌تا، ج1، ص624.]</ref> و این زمانی است که زن از لحاظ ظاهری آراسته باشد. مرد نیز موظف است آراسته و زیبا باشد که علاوه‌بر اجر، موجب عفت همسرش خواهد شد.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/211190/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D9%8A-%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%8A-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D طائبی اصفهانی، «خانه و خانواده و آراستگی ظاهری همسران برای یکدیگر»، وب‌سایت راسخون.]</ref>

* در رابطه با وظایف همسران نسبت به هم، فقط حق شرعی مطرح نیست؛ بلکه مسئله این است که خواسته‌های زن و مرد حتی اگر حق شرعی نباشد، بنا بر مهر، محبت، عشق و دوستی اجابت می‌شود.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17406/خانواده-در-اسلام?pageNumber=29&viewType=html مظاهری، خانواده در اسلام، بی‌تا، ص۲۹.]</ref>

اسلام برای زن در قبال همسر وظایفی اختصاصی را نیز ذکر کرده است:

* عفّت داشتن؛ پاکدامنی در حضور و غیاب همسر ازجمله صفات پسندیده‌ای است که زن باید رعایت کند.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/17406/خانواده-در-اسلام?pageNumber=29&viewType=html مظاهری، خانواده در اسلام، بی‌تا، ص۲۸ و ۲۹.]</ref>

* تمکین؛ پذیرش و تمکین در مسائل جنسی، در حد توان روحی و جسمی انجام شود. این تمکین در حالت عادت ماهانهٔ زن یا مریضی از زن ساقط می‌شود.

* قبول محل سکونت مرد؛ درصورتی که مرد اختیار انتخاب سکونت را به زن داده باشد یا محل سکونت در شأن و منزلت زن نباشد یا برای او ضرر جسمی و جانی داشته باشد، تبعیت از وی ساقط می‌شود.

* تبعیت در خروج از منزل و ورود دیگران به منزل؛ این پیروی در حد عرف رایج است؛ البته در تکالیف دینی مانند حج واجب یا درمان یا ماندن در منزل برای زن خطرناک باشد، این اجازه و تبعیت لازم نیست.

* نگاه و میل به غیرهمسر نداشتن؛

* آرایش و زیبایی برای همسر و استفاده نکردن از بوی خوش برای غیرهمسر؛<ref>[https://www.islamquest.net/fa/archive/question/fa925 «وظایف زن و شوهر نسبت به یکدیگر چیست؟»، وب سایت اسلام کوئیست.]</ref>

* قناعت‌داشتن؛ گرایش به [[مدگرایی افراطی]] از مصادیق نداشتن قناعت در زندگی است و موجب تضعیف پیوند زناشویی و حتی در مواردی سبب جدایی زوجین می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1792661/%d8%aa%d8%ad%d9%84%db%8c%d9%84-%d8%a7%d8%ab%d8%a7%d8%b1-%d9%88-%d9%be%db%8c%d8%a7%d9%85%d8%af%d9%87%d8%a7-%d9%85%d8%af%da%af%d8%b1%d8%a7%db%8c%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%d9%85%d9%88%d8%b2%d9%87-%d9%87%d8% حزباوی و دیگران، «تحلیل آثار و پیامدهای مدگرایی در آموزه‌های اسلامی»، 1400ش، ص107 و 108.]</ref> از دیگر مصادیق قانع نبودن، [[مصرف‌گرایی]] است که ناشی از توجه بیش از حد به مادیات و دنیاگرایی است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/1358561/مصرف-گرایی-نظام-خانواده-را-آسیب-پذیر-می-Ú©Ù†Ø «مصرف‌گرایی، نظام خانواده را آسیب‌پذیر می‌کند»، خبرگزاری صداوسیما.]</ref>

== سلوک اخلاقی شوهران ==

شوهران نیز در قبال همسران‌شان متعهد به رعایت اصول اخلاقی زیر هستند:

* [[غیرت در اندیشه مرتضی مطهری|غیرت‌ورزی]]؛ مراقبت و حمایت از زن، به عفاف و پاکدامنی او کمک می‌کند و نیازهای عاطفی او را تأمین و سلامت اخلاقی او را حفظ می‌کند. این احساس، به زن امنیت و اعتماد می‌بخشد و محبت و عشق او را به شریک زندگی‌اش افزایش می‌دهد.<ref>[http://www.morsalat.ir/portal/home/?paper/134515/28551/85289/%D8%B2%D9%86-%D9%88-%D8%B4%D9%88%D9%87%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D9%88%D8%B8%D8%A7%D9%8A%D9%81%D9%8A-%D9%86%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%8A%D9%83%D8%AF%D9%8A%DA%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%D9%8 «زن و شوهر چه وظایفی نسبت به یکدیگر بر عهده دارند؟»، وب‌سایت مرکز پاسخگویی به سؤالات دینی نمایندگی اصفهان.]</ref> امام علی معتقد است، سخت‌گیری‌های نابجا، انسان درستکار را منحرف کرده و نجابت را از او می‌گیرد و اثرات بدی به جای می‌گذارد.<ref>[https://khazaen.ir/@valiasr-aj/شرح-نامه-31-نهج-البلاغه-بخش-بیستم-Y6Q00 مکارم شیرازی، «شرح نامۀ ۳۱ نهج‌البلاغه بخش بیستم»، وب‌سایت خزائن.]</ref>

 

دلیل موفقیت انسان‌های بزرگ مرهون همراهی، آرامش، تفاهم، درک متقابل و مطابقت روحی آنها با همسران‌شان بوده است.<ref>[https://www.beytoote.com/psychology/zanashoe/spouse3-obstruct-progress.html «همسر، سد راه یا سکوی پیشرفت؟»، وب‌سایت بیتوته.]</ref> زن و شوهری که دین پایداری نداشته باشند، می‌توانند بر دین و ایمان همسر خود تأثیرگذار باشند. همچنین صفت زشت اخلاقی همسران می‌تواند بر اخلاق دیگری اثرگذار باشد.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/18543/سیر-و-سلوک?volumeNumber=2&pageNumber=118&viewType=html مظاهری، سیرو سلوک، 1390ش، ج2،  ص118.]</ref>

== پاداش صبر بر بداخلاقی همسر ==

پیامبر اسلام اعتقاد دارد، مردی که با اخلاق بد همسرش بسازد و صبور باشد، پاداش صبر حضرت ایوب را که به‌خاطر بلای وارده تحمل کرد، نصیبش می‌شود<ref>[https://ar.lib.eshia.ir/27033/1/419 دیلمی، اعلام‌الدین فی صفات المؤمنین، بی‌تا، ص419.]</ref> و همچنین زنی که بر بدخلقی همسرش صبر کند، پاداش آسیه همسر فرعون را می‌برد.<ref>[https://lib.eshia.ir/27255/3/473 محمدی ری‌شهری، دانشنامۀ قرآن و حدیث، 1391ش، ج3، ص473، ح355.]</ref>

طعنه، کنایه، متلک و زخم‌زبان ازجمله نبایدهای اخلاقی هستند که زن به‌وسیلهٔ آنها باعث اذیت و آزار شوهر شده و تخریب شخصیت او را در پی خواهد داشت. از طرفی مرد هم ممکن است با نیش‌زدن و تنبیه بدنی، موجبات عقده، نفرت و زمینهٔ بدبینی و بداخلاقی همسرش شود.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13911202000578/بایست «بایسته‌های اخلاقی همسران و نقش آن در تربیت فرزندان»، خبرگزاری فارس.]</ref>

ازجمله عوامل تضعیف اخلاق‌مداری می‌توان به این موارد اشاره کرد: بدگمانی، بی‌اعتمادی، بدزبانی، لجاجت، تحقیر، عیب‌جویی، سرزنش، بی‌غیرتی و غیرت نابجا، بی‌عفتی، دخالت‌های بی‌جای اطرافیان، مشکلات اقتصادی، چشم‌وهم‌چشمی، تجمل‌گرایی و اسراف؛ اعتیاد به موادمخدر، تأثیر برخی رسانه‌ها بر سبک زندگی غربی، سرگرمی‌های مجازی و فاصله‌گرفتن از مذهب.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1884842/%d8%b9%d9%88%d8%a7%d9%85%d9%84-%d8%aa%d9%82%d9%88%db%8c%d8%aa-%d9%88-%d8%aa%d8%b6%d8%b9%db%8c%d9%81-%d8%a8%d9%86%db%8c%d8%a7%d9%86-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%db%8c%d8% .فلاح‌پور و دیگران، «عوامل تقویت و تضعیف بنیان خانواده از دیدگاه ادیان و مذاهب مختلف»، 1401ش، ص53.]</ref>

استفادهٔ نادرست از فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی پیامدهای مخربی بر روابط همسران می‌گذارد. این پیامدها شامل بالابردن سطح توقعات و انتظارات همسران، دورشدن از یکدیگر، تغییر ارزش‌های فردی، انزوا از محیط‌های واقعی و بی‌اعتمادی نسبت به همدیگر است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1498335/%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8% پاک‌خصال و دیگران، «شبکه‌های اجتماعی مجازی و روابط همسران؛ مطالعۀ کیفی روابط همسران و پیامدهای منفی استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی در شهر تهران»، 1398ش، ص48.]</ref> تجمل‌گرایی، مصرف‌گرایی، رواج و عادی‌انگاری روابط آزادانهٔ زن و مرد، انتقام‌جویی، آرایش‌های غیرمتعارف و تبلیغ مدل‌های زننده توسط این رسانه‌ها، موجب سستی روابط خانوادگی می‌شود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3280/6269/68459/مروری-بر-برخی-آسیب-های-خانواده کامکاری، «مروری بر برخی آسیب‌های خانواده»، 1387ش، ص122.]</ref>

بی‌عاطفه‌گی، از هم‌گسستگی خانواده‌ها، طلاق‌های زیاد، فرزندان نامشروع، مفاسد اخلاقی، خیانت همسران از نشانه‌های افول آموزه‌های اخلاقی خانواده و نشانهٔ تضعیف معنویت و دین در جامعهٔ غربی است.<ref>[http://fpq.bou.ac.ir/article_22262_fbbeacc0616034e3ecc00d4726773ca4.pdf عربیان، «خانواده در غرب و مقایسۀ آن با اسلام»، 1388ش، ص135.]</ref> امروزه در جوامع غربی، نهاد سنتی–اخلاقی خانواده، سیر نزولی را طی می‌کند. آمار روبه‌رشد مفاسد اخلاقی در این جوامع، نشانهٔ تضعیف این نهاد مقدس در غرب است.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/236934/نگاهی-تحلیلی-به-خانواده-فروپاشیده-غرب «نگاهی تحلیلی به خانوادۀ فروپاشیدۀ غرب»، وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref>