احمد اقتداری: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>احمد اقتداری</big>'''؛ پدر مطالعات خلیج فارس.<br>

احمد اقتداری ایران‌شناس، پژوهشگر، آموزگار، سیاست‌مدار، وکیل دادگستری، تاریخ‌نگار و جغرافی‌دان ایرانی است. مهم‌ترین حوزۀ پژوهش او در زمینۀ مطالعات [[خلیج فارس]] است. او برای تحقیقات خود تمام سواحل خلیج فارس و دریای عمان را با پای پیاده طی کرده است.

اقتداری در پنج یا شش‌سالگی به مکتب‌خانه رفت و سپس در سال 1312ش پس از تأسیس مدرسۀ دولتی در لار،<ref>[https://www.aparat.com/v/SeaIz «به ایران جاودانی‌ام (خلیج فارس)»، وب‌سایت آپارات.]</ref>  شش سال دورۀ ابتدایی را در آنجا درس خواند و در تمام این شش سال شاگرد ممتاز استان فارس بود. احمد سه سال دبیرستان را هم در لار گذراند. پس از آن پدرش، او را به دانشسرای مقدماتی [[شیراز]] که دارالمعلمین ابتدایی بود، فرستاد. پس از دو سال احمد با عنوان آموزگار به شهر خود بازگشت و به شغل آموزگار ابتدایی در لار مشغول شد.<ref>[https://fa.wikinoor.ir/wiki/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%8C_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF «اقتداری، احمد»، ویکی نور.]</ref>

==ازدواج==

احمد اقتداری در سال 1323ش با دخترخالۀ خود به نام قمرخانم [[ازدواج]] کرد. حاصل این ازدواج سه دختر و یک پسر است. او و همسرش در تربیت فرزندان خود اهتمام بسیاری داشتند.<ref>[http://persiangulfut.blogfa.com/post/45 نجفی، «زندگی‌نامه و آثار احمد اقتداری»، وبلاگ مطالعات خلیج فارس.]</ref>

==جوانی==

احمد اقتداری در سال 1325ش پس از ابلاغیه خدمت وظیفه عمومی از سوی دولت، با این‌که می‌توانست از معافیت استفاده کند اما به عشق وطن به [[تهران]] رفت و در دانشکده افسری به خدمت سربازی مشغول شد.<ref>[https://vista.ir/m/a/ongsb/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C مفتاحی، «درباره احمد اقتداری»، وب‌سایت مجله ویستا.]</ref> پس از اتمام خدمت سربازی در سال 1326ش به ریاست ادارۀ فرهنگ لارستان و بنادر درآمد. در زمان ریاست او مدارس زیادی در جنوب ایران احداث و تکمیل شد. اقتداری در همان زمان با دیدن اوضاع نابسامان مردم حاشیه خلیج فارس و بنادر، نامۀ تندی به وزیر فرهنگ نوشت و از عملکرد حکومت پهلوی در این مناطق انتقاد کرد. شکایت اقتداری موجب برآشفتن دولتمردان شد و برخی او را عنصر خطرناکی برای دولت دانستند، بنابراین او را از ریاست اداره فرهنگ لارستان و بنادر برکنار و به‌عنوان آموزگار به مدرسه‌ای در جنوب تهران تبعید کردند.<ref> [https://www.aparat.com/v/SeaIz «به ایران جاودانی‌ام (خلیج فارس)»، وب‌سایت آپارات.]</ref>

احمد در سال 1328ش در نخستین کنکور دانشکده حقوق و علوم سیاسی و اقتصادی تهران پذیرفته شد و در سال 1332ش وکیل درجه اول دادگستری شد و مدت زیادی به کار وکالت پرداخت و از سیاست کناره‌گیری کرد. او در کنار وکالت به تحقیق و تألیف آثاری در زمینۀ فرهنگ و تاریخ مردم جنوب ایران پرداخت.<ref>[https://rasekhoon.net/Mashahir/Show-903420.aspx «احمد اقتداری»، وب‌سایت راسخون.]</ref>  

* اولین سمینار خلیج فارس در تهران در سال 1341ش در دفاع از نام «خلیج فارس»<ref> [https://www.aparat.com/v/SeaIz «به ایران جاودانی‌ام (خلیج فارس)»، وب‌سایت آپارات.]</ref> با شرکت بیست‌وسه دانشمند ایرانی و یک خاورشناس فرانسوی برگزار شد. اقتداری با مقاله‌ای با نام «زبان‌های محلی و فولکلور خلیج فارس» در این سمینار به سخنرانی پرداخت و جایگاه علمی خود را آشکار ساخت.<ref>[https://www.irna.ir/news/84297003/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «درباره احمد اقتداری»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> 

* اقتداری به اسناد مهمی درباره خلیج فارس از پژوهش‌های سدیدالسلطنه دست یافت که در دورۀ پهلوی اول مورد بی‌مهری قرار گرفته بود و سدیدالسلطنه از ترس دولت آنها را مخفی کرده بود. این اسناد مهم که در گذر سال‌ها رو به فراموشی می‌رفت، توسط اقتداری تصحیح و منتشر شد.<ref> [https://moshakhasat.ir/person/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «احمد اقتداری»، وب‌سایت مشخصات.]</ref> این کتاب‌ها و نشان‌ها که حاوی اطلاعات مهمی دربارۀ خلیج فارس بود، به کوشش اقتداری و توسط خانوادۀ سدیدالسلطنه به کتابخانۀ دانشگاه تهران اهدا شد.<ref> [https://www.aparat.com/v/SeaIz «به ایران جاودانی‌ام (خلیج فارس)»، وب‌سایت آپارات.]</ref>  

* اقتداری با سفرهای تحقیقاتی خود طی سال‌های 1345ش تا 1356ش در سواحل جنوبی ایران شامل بندر دیلم، جاسک، بندر ریگ، زاهدان، چابهار و بندر تیس، خدمت بزرگی به شناخت تاریخ و فرهنگ مردم جنوب ایران کرد. او بعد از آن سفر، کتاب دیار شهریاران را نوشت و حدود چهارهزار عکس از این مناطق به ثبت رساند.<ref>[https://www.irna.ir/news/84297003/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «درباره احمد اقتداری»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>  

* اقتداری در سال‌های 1349ش تا 1356ش در دانشگاه تهران به تدریس مسائل خلیج فارس پرداخت. وی مسائل روز و چالش برانگیز بین ایران و اعراب را در کلاس‌های خود مطرح می‌کرد.<ref> [https://www.aparat.com/v/SeaIz «به ایران جاودانی‌ام (خلیج فارس)»، وب‌سایت آپارات.]</ref>

==واکنش به جدایی بحرین از ایران==

بحرین که جزء کشور ایران بود،<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/571 فریدونی، «ماجرای جدا شدن بحرین از ایران»، وب‌سایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> در اوایل دورۀ قاجاریه بر خلاف اصول بین‌المللی به تصرف انگلستان در آمد. احمدشاه قاجار و رضاشاه پهلوی از پذیرش جدایی بحرین از ایران خودداری می‌کردند، اما محمدرضا پهلوی، نتیجۀ رفراندوم ساختگی جدایی بحرین از ایران را پذیرفت و مجلس شورای ملی هم آن را تصویب کرد و بحرین از ایران جدا شد.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/news/264471/%C2%AB%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87%E2%80%8C-%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%88%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%80-%D8%AC%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%80-% «گناه‌ نابخشودنی ـ جدایی بحرین از ایران ـ رفراندوم دروغین» منتشر شد.»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> احمد اقتداری در پی این جریان از نخست‌وزیر وقت خواست که به محمدرضا پهلوی بگویید که «آنچه را احمدشاه با همۀ ضعفش و رضاشاه با همۀ قدرتش اجازه ندادند، شما هم اجازه ندهید که بحرین از ایران جدا شود». او معتقد بود این رفراندوم به‌صورت غیرقانونی انجام شده و جدایی بحرین از ایران گناه نابخشودنی شاه ایران، مجلس و دولت ایران بوده است و همواره مسئول اصلی این گناه را، شاه ایران می‌دانست.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/216067/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DB%B2%DB%B3-%D9 «مروری بر ماجرای جدایی بحرین از ایران در ۲۳ مرداد ۱۳۵۰/ احمد اقتداری»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> او به این منظور کتاب «گناه‌ نابخشودنی ـ جدایی بحرین از ایران ـ رفراندوم دروغین» را نوشت.<ref> »[https://www.ibna.ir/fa/book/306971/%D8%AC%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA%DB%8C%D9%86-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87-%D9%86%D8%A7%D8% جدایی بحرین از ایران، رفراندوم دروغین و گناه نابخشودنی است»، خبرگزاری کتاب ایران.]</ref>  

==آثار==

احمد اقتداری حدود چهل کتاب و بیش از صد مقاله علمی را نگارش کرده است. اولین کتاب او که جزء مهم‌ترین آثار وی هم محسوب می‌شود کتاب «فرهنگ لارستانی و لارستان کهن» است که در سال 1334ش به چاپ رسید.<ref>[http://persiangulfut.blogfa.com/post/45 نجفی، «زندگی‌نامه و آثار احمد اقتداری»، وبلاگ مطالعات خلیج فارس.]</ref>  همچنین کتاب «کاروان عمر» در سال 1372ش در چهار بخش جوانی و نشاط زندگانی، خاطرات معلمی، خاطرات وکالت دادگستری و حاصل عمر، توسط اقتداری تألیف شده و به خاطرات سیاسی و علمی هفتاد سالۀ خود پرداخته است.<ref>[https://avanabook.com/product/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%85%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D9%81/ «کتاب کاروان عمر: خاطرات سیاسی فرهنگی هفتاد سال پرماجرای عمر»، وب‌سایت آوانا بوک.]</ref> مجموعۀ «کشتۀ خویش» شامل پنجاه مقاله از مقالات او است و مجموعه سخنرانی‌های وی در «از دریای پارس تا دریای چین» گردآوری شده است. اقتداری علاوه بر تحقیقات علمی-تاریخی خود، طبع شعر هم داشته و تجربیات خود را در اشعار  خود ‌گنجانده است. برای نمونه در یکی از اشعار خود چنین سروده است:<ref>[https://vista.ir/m/a/ongsb/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C مفتاحی، «درباره احمد اقتداری»، وب‌سایت مجله ویستا.]</ref>  

{{ب|از كارگران و مزد كم باد به دست    |                  با رنج مدام، گنج نابرده منم}}

{{ب|بس بود و نبود عمر را، كرده گذار    |                  هم نیك و بدش به هیچ نشمرده منم}}

{{ب|محزونم و مهجورم و مطرودم از آنك  |              دیری است كه با عشق تو خو كرده منم}}

احمد اقتداری در سال 1387ش کتاب‌های خود را که شامل پنج‌هزار نسخه کتاب و اسناد بود به کتابخانه بزرگ مرکز دائرۀالمعارف اسلامی اهدا کرد<ref> [https://fa.wikinoor.ir/wiki/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%8C_%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF «اقتداری، احمد»، ویکی نور.]</ref> که به کتابخانۀ خلیج فارس نام گرفته است.<ref> [https://www.aparat.com/v/SeaIz «به ایران جاودانی‌ام (خلیج فارس)»، وب‌سایت آپارات.]</ref>  

==دیدگاه‌ها درباره اقتداری==

محمدرضا شفیعی کدکنی خلیج فارس را قلب ایران و دکتر احمد اقتداری را قلب خلیج فارس نامیده است. احسان اشراقی تاریخ‌پژوه ایرانی هم بر این باور است که هر پژوهشگر علاقمند به خلیج فارس و دریای عمان و جزایر و کرانه‌های نیازمند پژوهش‌های دکتر اقتداری است و نام او با خلیج فارس عجین شده است. محمدابراهیم باستانی پاریزی، تاریخ‌دان معاصر نیز اهمیت کار اقتداری را گشودن راه تحقیق دربارۀ نقاط ناشناخته ایران دانسته ‌است.<ref> [https://fa.wikiquote.org/wiki/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «احمد اقتداری»، ویکی گفتاورد.]</ref>

* دکتر احمد اقتداری در سال 1396ش به‌عنوان چهره ماندگار کشور ایران معرفی شد.<ref> [https://www.ettelaat.com/mobile/archives/124253?device=phone «آشنایی با ایران‌شناسان، احمد اقتداری»، وب‌سایت روزنامه اطلاعات.]</ref>

* احمد اقتداری در سال 1392ش بیست‌ویکمین جایزۀ علمی ادبی و تاریخی بنیاد دکتر محمود افشار یزدی را دریافت کرد.

* شورای شهر بوشهر در سال 1391ش، اقتداری را به‌عنوان شهروند افتخاری بوشهر معرفی کرد.

* شورای شهر گراش در سال 1396ش دکتر اقتداری را به‌عنوان چهرۀ ماندگار گراش معرفی کرد.<ref>[https://www.gerishna.com/archives/92069 خواجه‌پور، «دکتر احمد اقتداری در تهران درگذشت»، وب‌سایت گریشنا.]</ref> 

* بنياد فارس‌شناسي در سال 1379ش<ref>[http://persiangulfut.blogfa.com/post/45 نجفی، «زندگی‌نامه و آثار احمد اقتداری»، وبلاگ مطالعات خلیج فارس.]</ref> و 1384ش از زحمات این دانشمند در زمینۀ علم و فرهنگ قدردانی به عمل آورد و از تمبر یادبود او رونمایی شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84297003/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «درباره احمد اقتداری»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

* همایش ملی خلیج فارس در بوشهر در سال 1398ش برگزار شد و از زحمات احمد اقتداری تجلیل شد.<ref>[https://sedayostan.ir/news/21123/%d9%be%d8%af%d8%b1-%d9%85%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d9%84%db%8c%d8%ac-%d9%81%d8%a7%d8%b1%d8%b3-%d8%aa%d8%ac%d9%84%db%8c%d9%84-%d8%b4%d8%af%d8%aa%d8%b5%d8%a7%d9%88%db%8c%d8%b1/ «پدر مطالعات خلیج فارس تجلیل شد+تصاویر»، وب‌سایت صدای استان.]</ref>

* مدرک دکترای افتخاری دانشگاه تهران در حوزۀ شناخت ایران و بازنمایی این اقلیم در آثار او در سال 1349ش به اقتداری اعطا شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84297003/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «درباره احمد اقتداری»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> 

* کتاب «خلیج فارس از دیرباز تا کنون» نوشتۀ احمد اقتداری، جایزۀ ویژۀ یونسکو در ایران را دریافت کرده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/265165/%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%E2%80%8C%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 «پدر مطالعات خلیج‌فارس»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> 

* در همایش بین‌المللی زبان‌ و مردم‌شناسی در لارستان در سال 1388ش از تلاش‌های اقتداری تقدیر شد.<ref> [https://www.ettelaat.com/mobile/archives/124253?device=phone «آشنایی با ایران‌شناسان، احمد اقتداری»، وب‌سایت روزنامه اطلاعات.]</ref>   

احمد اقتداری در [[فروردین]] 1398ش به‌علت شکستگی استخوان لگن در بیمارستان بستری شد و به‌دلیل عوارض پس از جراحی در بیست‌وهفتم فروردین دار فانی را وداع گفت. پیکر اقتداری بنا به وصیت خود او در شهر گراش، زادگاه وی به خاک سپرده شد.<ref>[https://www.farhangemrooz.com/news/58904/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%88%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%B4-%DA%86%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «احمد اقتداری در وصیت‌نامه‌اش چه نوشته است؟»، وب‌سایت فرهنگ امروز.]</ref> 

* مفتاحی، «درباره احمد اقتداری»، وب‌سایت مجله ویستا، تاریخ بازدید: 30 تیر 1402ش.

* نجفی، فاطمه، «زندگی‌نامه و آثار احمد اقتداری»، وبلاگ مطالعات خلیج فارس، تاریخ درج مطلب: 10 تیر 1390ش.