احمد اقتداری: تفاوت میان نسخه‌ها

احمد اقتداری، ایران‌شناس، پژوهشگر، آموزگار، سیاست‌مدار، وکیل دادگستری، تاریخ‌نگار و جغرافی‌دان ایرانی است. مهم‌ترین زمینهٔ پژوهش او مطالعات مربوط به خلیج فارس بود. او برای انجام تحقیقات خود، تمامی سواحل خلیج فارس و دریای عمان را پیاده طی کرد.

احمد اقتداری در سال ۱۳۰۴ش در شهر گراش در لارِ استان فارس متولد شد. پدر و مادر وی از نوادگان خاندان قاجار در این شهر بودند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/263914/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «درباره احمد اقتداری»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

احمد در پنج یا شش‌سالگی به مکتب‌خانه رفت. سپس در سال ۱۳۱۲ هجری شمسی، پس از تأسیس مدرسهٔ دولتی در لار،<ref>[https://www.aparat.com/v/SeaIz «به ایران جاودانی‌ام (خلیج فارس)»، وب‌سایت آپارات.]</ref> دورهٔ شش‌سالهٔ ابتدایی را در همانجا به پایان رساند و در تمام این شش سال، شاگرد ممتاز استان فارس بود. او دورهٔ سه‌سالهٔ دبیرستان را نیز در لار گذراند. پس از آن، پدرش او را به دانشسرای مقدماتی [[شیراز]] که دارالمعلمین ابتدایی بود، فرستاد. احمد پس‌از دو سال، با عنوان آموزگار به زادگاه خود بازگشت و به تدریس در دورهٔ ابتدایی در لار پرداخت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/263914/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «درباره احمد اقتداری»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

اقتداری در سال ۱۳۲۳ شمسی با دخترخالۀ خود، قمرخانم اقتداری، ازدواج کرد. ثمرۀ این [[ازدواج]] چهار فرزند به نام‌های افشین، میترا، امید و آرزو بود. او و همسرش در تربیت فرزندان خود اهتمام بسیاری داشتند.<ref>[http://persiangulfut.blogfa.com/post/45 نجفی، «زندگی‌نامه و آثار احمد اقتداری»، وبلاگ مطالعات خلیج فارس.]</ref>

احمد اقتداری در سال ۱۳۲۵ش، پس از ابلاغیهٔ خدمت وظیفه عمومی از سوی دولت، باوجود آن‌که امکان استفاده از معافیت را داشت، به عشق وطن به [[تهران]] رفت و در دانشکده افسری به خدمت سربازی پرداخت.<ref>[https://vista.ir/m/a/ongsb/درباره-احمد-اقتداری مفتاحی، «درباره احمد اقتداری»، وب‌سایت مجله ویستا.]</ref> پس از پایان خدمت در سال ۱۳۲۶ش، به ریاست ادارهٔ فرهنگ لارستان و بنادر منصوب شد. در دورهٔ مدیریت او، مدارس بسیاری در جنوب ایران ساخته و تکمیل شد. اقتداری در همین ایام، با مشاهدهٔ وضعیت آشفتهٔ مردم حاشیهٔ خلیج فارس و بنادر، نامه‌ای تند به وزیر فرهنگ نوشت و عملکرد حکومت پهلوی در آن مناطق را به باد انتقاد گرفت. این شکایت، دولتمردان را برآشفت و برخی او را عنصری خطرناک برای دولت دانستند. به همین دلیل، او را از ریاست ادارهٔ فرهنگ لارستان و بنادر برکنار کرده و به‌عنوان آموزگار به مدرسه‌ای در جنوب تهران تبعید کردند.<ref>[https://www.aparat.com/v/SeaIz «به ایران جاودانی‌ام (خلیج فارس)»، وب‌سایت آپارات.]</ref>

احمد اقتداری در سال ۱۳۲۸ش در نخستین دورهٔ کنکور دانشکده حقوق و علوم سیاسی و اقتصادی تهران پذیرفته شد. او در سال ۱۳۳۲ش به درجهٔ وکیل پایه یک دادگستری دست یافت و مدت‌ها به حرفهٔ وکالت پرداخت و همزمان از سیاست کناره گرفت. وی در کنار وکالت، به تحقیق و تألیف آثاری دربارهٔ فرهنگ و تاریخ مردم جنوب ایران مشغول بود.<ref>[https://rasekhoon.net/Mashahir/Show-903420.aspx «احمد اقتداری»، وب‌سایت راسخون.]</ref>

== واکنش به جدایی بحرین از ایران ==

بحرین که جزء کشور ایران بود،<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/571 فریدونی، «ماجرای جدا شدن بحرین از ایران»، وب‌سایت مرکز مطالعات خلیج فارس.]</ref> در اوایل دورهٔ قاجاریه بر خلاف اصول بین‌المللی به تصرف انگلستان درآمد. احمدشاه قاجار و رضاشاه پهلوی از پذیرش جدایی بحرین از ایران خودداری می‌کردند، اما محمدرضا پهلوی، نتیجهٔ رفراندوم ساختگی جدایی بحرین از ایران را پذیرفت و مجلس شورای ملی هم آن را تصویب کرد و بحرین از ایران جدا شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/264471/%C2%AB%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87%E2%80%8C-%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%B4%D9%88%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%80-%D8%AC%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%80-% «گناه نابخشودنی ـ جدایی بحرین از ایران ـ رفراندوم دروغین» منتشر شد.»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> احمد اقتداری در پی این جریان از نخست‌وزیر وقت خواست که به محمدرضا پهلوی بگویید که «آنچه را احمدشاه با همهٔ ضعفش و رضاشاه با همهٔ قدرتش اجازه ندادند، شما هم اجازه ندهید که بحرین از ایران جدا شود». او معتقد بود این رفراندوم به‌صورت غیرقانونی انجام شده و جدایی بحرین از ایران گناه نابخشودنی شاه ایران، مجلس و دولت ایران بوده است و همواره مسئول اصلی این گناه را، شاه ایران می‌دانست.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/216067/مروری-بر-ماجرای-جدایی-بحرین-از-ایران-در-Û²Û³-Ù «مروری بر ماجرای جدایی بحرین از ایران در ۲۳ مرداد ۱۳۵۰/ احمد اقتداری»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> او به این منظور کتاب «گناه نابخشودنی ـ جدایی بحرین از ایران ـ رفراندوم دروغین» را نوشت.<ref>»[https://www.ibna.ir/fa/book/306971/%D8%AC%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%BA%DB%8C%D9%86-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87-%D9%86%D8%A7%D8% جدایی بحرین از ایران، رفراندوم دروغین و گناه نابخشودنی است»، خبرگزاری کتاب ایران.]</ref>

احمد اقتداری حدود چهل کتاب و بیش از صد مقاله علمی را نگارش کرده است. اولین کتاب او که جزء مهم‌ترین آثار وی هم محسوب می‌شود کتاب «فرهنگ لارستانی و لارستان کهن» است که در سال ۱۳۳۴ش به چاپ رسید.<ref>[http://persiangulfut.blogfa.com/post/45 نجفی، «زندگی‌نامه و آثار احمد اقتداری»، وبلاگ مطالعات خلیج فارس.]</ref> همچنین کتاب «کاروان عمر» در سال ۱۳۷۲ش در چهار بخش جوانی و نشاط زندگانی، خاطرات معلمی، خاطرات وکالت دادگستری و حاصل عمر، توسط اقتداری تألیف شده و به خاطرات سیاسی و علمی هفتاد سالهٔ خود پرداخته است.<ref>[https://avanabook.com/product/کتاب-کاروان-عمر-خاطرات-سیاسی-فرهنگی-هف/ «کتاب کاروان عمر: خاطرات سیاسی فرهنگی هفتاد سال پرماجرای عمر»، وب‌سایت آوانا بوک.]</ref> مجموعهٔ «کشتهٔ خویش» شامل پنجاه مقاله از مقالات او است و مجموعه سخنرانی‌های وی در «از دریای پارس تا دریای چین» گردآوری شده است. اقتداری علاوه بر تحقیقات علمی-تاریخی خود، طبع شعر هم داشته و تجربیات خود را در اشعار خود گنجانده است. برای نمونه در یکی از اشعار خود چنین سروده است:<ref>[https://vista.ir/m/a/ongsb/درباره-احمد-اقتداری مفتاحی، «درباره احمد اقتداری»، وب‌سایت مجله ویستا.]</ref>

{{شعر|نستعلیق}}

{{ب|از گردش روزگار آزرده منم | وز دور زمان دمی نیاسوده منم}}

{{ب|از کارگران و مزد کم باد به دست | با رنج مدام، گنج نابرده منم}}

{{ب|بس بود و نبود عمر را، کرده گذار | هم نیک و بدش به هیچ نشمرده منم}}

{{ب|با هر کس ز روی مهر خدمت کردم | ماری به درون جیب پرورده منم}}

{{ب|بس نیش به‌جای نوشم دادند | تریاق نخورده زهرآمخته منم}}

{{ب|محزونم و مهجورم و مطرودم از آنک | دیری است که با عشق تو خو کرده منم}}

احمد اقتداری در سال ۱۳۸۷ش کتاب‌های خود را که شامل پنج‌هزار نسخه کتاب و اسناد بود به کتابخانه بزرگ مرکز دائرهٔ المعارف اسلامی اهدا کرد<ref>[https://fa.wikinoor.ir/wiki/اقتداری،_احمد «اقتداری، احمد»، ویکی نور.]</ref> که به کتابخانهٔ خلیج فارس نام گرفته است.<ref>[https://www.aparat.com/v/SeaIz «به ایران جاودانی‌ام (خلیج فارس)»، وب‌سایت آپارات.]</ref>

 

محمدرضا شفیعی کدکنی خلیج فارس را قلب ایران و دکتر احمد اقتداری را قلب خلیج فارس نامیده است. احسان اشراقی تاریخ‌پژوه ایرانی هم بر این باور است که هر پژوهشگر علاقمند به خلیج فارس و دریای عمان و جزایر و کرانه‌های نیازمند پژوهش‌های دکتر اقتداری است و نام او با خلیج فارس عجین شده است. محمدابراهیم باستانی پاریزی، تاریخ‌دان معاصر نیز اهمیت کار اقتداری را گشودن راه تحقیق دربارهٔ نقاط ناشناخته ایران دانسته است.<ref>[//fa.wikiquote.org/wiki/احمد_اقتداری «احمد اقتداری»، ویکی گفتاورد.]</ref>

* شورای شهر گراش در سال ۱۳۹۶ش دکتر اقتداری را به‌عنوان چهرهٔ ماندگار گراش معرفی کرد.<ref>[https://www.gerishna.com/archives/92069 خواجه‌پور، «دکتر احمد اقتداری در تهران درگذشت»، وب‌سایت گریشنا.]</ref>

احمد اقتداری در [[فروردین]] ۱۳۹۸ش به‌علت شکستگی استخوان لگن در بیمارستان بستری شد و به‌دلیل عوارض پس از جراحی در بیست‌وهفتم فروردین دار فانی را وداع گفت. پیکر اقتداری بنا به وصیت خود او در شهر گراش، زادگاه وی به خاک سپرده شد.<ref>[https://www.farhangemrooz.com/news/58904/احمد-اقتداری-در-وصیت-نامه-اش-چه-نوشته-است «احمد اقتداری در وصیت‌نامه‌اش چه نوشته است؟»، وب‌سایت فرهنگ امروز.]</ref>

فیلم مستند «به ایران جاودانی‌ام» به کارگردانی رضا رشیدیان در سال ۱۳۹۱ش به زندگی او از کودکی تا بزرگسالی می‌پردازد و فعالیت‌های علمی و تاریخی او را در حوزهٔ مطالعات خلیج فارس، در این سال‌ها به تصویر می‌کشد. این مستند چندین‌بار در شبکه‌های تلویزیونی ایران پخش شده است.<ref>[https://www.aparat.com/v/SeaIz «به ایران جاودانی‌ام (خلیج فارس)»، وب‌سایت آپارات.]</ref>

 

تندیس احمد اقتداری در بهمن سال ۱۳۹۲ش در ساختمان مرکز دائرهٔ المعارف اسلامی به پاس پنجاه سال خدمت دلسوزانهٔ او به فرهنگ ایران و پژوهش در زمینه خلیج فارس، نصب شد.<ref>[https://www.gerishna.com/archives/24934 خواجه‌پور، «رونمایی از تندیس دکتر احمد اقتداری»، وب‌سایت گریشنا.]</ref>

* » جدایی بحرین از ایران، رفراندوم دروغین و گناه نابخشودنی است»، خبرگزاری کتاب ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ خرداد ۱۴۰۰ش.

* خواجه‌پور، محمد، «دکتر احمد اقتداری در تهران درگذشت»، وب‌سایت گریشنا، تاریخ درج مطلب: ۲۷ فروردین ۱۳۹۸ش.

* خواجه‌پور، محمد، «رونمایی از تندیس دکتر احمد اقتداری»، وب‌سایت گریشنا، تاریخ درج مطلب: ۱۲ بهمن ۱۳۹۲ش.

* «گناه نابخشودنی ـ جدایی بحرین از ایران ـ رفراندوم دروغین» منتشر شد.»، وب‌سایت مرکز دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ خرداد ۱۴۰۰ش.

* «مروری بر ماجرای جدایی بحرین از ایران در ۲۳ مرداد ۱۳۵۰/ احمد اقتداری»، وب‌سایت مرکز دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مرداد ۱۳۹۷ش.