ازدواج صوری: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ۱۶ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۵۸

ازدواج صوری؛ انعقاد عقد ازدواج بدون قصد واقعی برای تأمین اهدافی.

ازدواج صوری نوعی ظاهرسازی است که با انگیزه‌های گوناگون و برای دستیابی به اهدافی خاص صورت می‌پذیرد. این گونه ازدواج در شرع اسلام نادرست و نامشروع است و چنان‌چه دلایل معتبری بر صوری بودن آن اقامه شود، از نظر حقوقی نیز باطل و بی‌اعتبار خواهد بود.

تعریف ازدواج صوری و دلایل آن

صوری به عملی گفته می‌شود که در آن ظاهری برخلاف واقعیت ساخته می‌شود. برای نمونه، معاملهٔ صوری به قصد فرار از بدهی‌ها و با ظاهرسازی انجام می‌گیرد. در ازدواج صوری نیز طرفین قصد واقعی برای انعقاد عقد و ایجاد آثار آن مانند فرزندآوری، آرامش و تسکین یکدیگر ندارند و تنها برای رسیدن به اهدافی دیگر به این کار اقدام می‌کنند.^[۱]

اهداف و انگیزه‌ها

افرادی که به ازدواج صوری روی می‌آورند، معمولاً به‌دنبال منفعت‌های ناشی از آن یا دور زدن قانون هستند.^[۲] مهم‌ترین انگیزه‌ها عبارتند از:

مهاجرت: فرد برای اخذ اقامت کشور مقصد، با تبعهٔ آن کشور ازدواج صوری انجام می‌دهد.^[۳]
دریافت ارث: در شرایطی که ارثی به شخص رسیده و شرط متأهل بودن برای او تعیین شده باشد، ممکن است به ازدواج صوری تن دهد.
فشارهای خانوادگی: گاهی بدون وجود انگیزهٔ مهاجرت یا ارث، فرد به‌دلیل اجبار خانواده به ازدواج صوری و پذیرش آثار آن ناچار می‌شود.^[۴]

ازدواج صوری به‌عنوان محلل

در فقه اسلامی، زنی که سه‌باره طلاق گرفته شود (طلاق بائن) تا زمانی که با مرد دیگری ازدواج نکند و طلاق بگیرد (محلل)، نمی‌تواند به همسر پیشین خود بازگردد. برخی افراد ازدواج با محلل را به‌صورت صوری انجام می‌دهند؛ بدین معنا که طرفین، قصد واقعی برای زندگی مشترک ندارند و صرفاً می‌خواهند شرایط بازگشت به شوهر اول را فراهم آورند.^[۵]

حکم شرعی ازدواج صوری

ازدواج صوری به‌دلیل فقدان قصد واقعی طرفین، از نظر شرعی صحیح نیست. در اسلام، قصد و رضایت دو طرف از شرایط اساسی صحت هر عقدی ازجمله ازدواج به‌شمار می‌رود و تحقق ازدواج، تنها با انجام ایجاب و قبولِ توأم با قصد باطنی امکان‌پذیر است؛ بنابراین، ازدواج صوری که تنها جنبهٔ ظاهری دارد و فاقد قصد حقیقی است، در اسلام باطل اعلام شده است.^[۶]

حکم قانونی ازدواج صوری

ازدواج در نظام حقوقی ایران از اقسام معاملات به‌شمار می‌رود و در زمینهٔ صحت و بطلان، تابع قواعد عمومی عقود و معاملات است. ماده ۱۹۰ قانون مدنی ایران، چهار شرط اساسی را برای صحت هر معامله برمی‌شمارد:

قصد و رضایت طرفین؛
اهلیت؛
معین بودن موضوع معامله؛
مشروعیت جهت (هدف) معامله.^[۷]

فقدان هر یک از این شرایط، موجب بطلان معامله و عدم ترتب آثار آن می‌شود.^[۸]

در ازدواج صوری، طرفین قصد واقعی برای انعقاد عقد ازدواج و پایبندی به لوازم آن را ندارند و صرفاً در پی بهره‌مندی از آثار حقوقی آن هستند؛ بنابراین، چنین ازدواجی به‌دلیل فقدان قصد و رضایت حقیقی، از نظر قانون مدنی باطل است و چنانچه صوری بودن آن اثبات شود، تمامی آثار حقوقی آن از ابتدا منتفی می‌شود، گویی هرگز ازدواجی واقع نشده است.^[۹]

ماده ۲۱۸ قانون مدنی نیز به صراحت مقرر داشته است که هرگاه معامله‌ای به‌صورت صوری و با هدف فرار از دِین انجام شود، باطل است. این حکم مؤید آن است که هر نوع معاملهٔ صوری، ازجمله ازدواج صوری، باطل است.^[۱۰]

برخی حقوقدانان، ازدواج صوری را مصداقی از «تقلب نسبت به قانون» دانسته و آن را جرم محسوب می‌کنند. تقلب نسبت به قانون عبارت است از استفاده از ابزار و طرق قانونی برای دستیابی به هدفی نامشروع و غیرقانونی که نوعی سوءاستفاده از حق نیز به‌شمار می‌رود. مهم‌ترین ضمانت اجرای این عمل در مورد ازدواج صوری، بطلان عقد ازدواج است.^[۱۱]

پانویس

↑ «حکم ازدواج صوری»، وب‌سایت حق‌گرا.
↑ فاضلی، «ازدواج صوری»، وب‌سایت دادآور نسیم مهر.
↑ بیابانی و محمودی، «مهاجرت غیر متعارف یا قاچاق انسان»، 1388ش، ص87.
↑ مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت انگاری تا جرم انگاری»، 1395ش، ص172.
↑ علی‌محمدی و ناصری مقدم، «تحلیلی فقهی از حدیث نبوی «محلل»»، 1386ش، ص118.
↑ حلی، ایضاح الفوائد، 1387ق، ج3، ص125؛ راشد صیمری، غایه المرام، 1420ق، ج3، ص83.
↑ قانون مدنی، ج اول، 1307ش، قسمت دوم، ص19.
↑ صفری، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا.
↑ صفری، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا.
↑ قانون مدنی، ج اول، 1307ش، قسمت دوم، ص21.
↑ «آیا ازدواج صوری صحیح است؟»، وب‌سایت یاسا.

منابع

«آیا ازدواج صوری صحیح است؟»، وب‌سایت یاسا، تاریخ درج مطلب: ۱۱ شهریور ۱۴۰۰ش.
بیابانی، غلامحسین و محمودی، محمدجواد، «مهاجرت غیر متعارف یا قاچاق انسان»، جمعیت، شماره ۶۹ و ۷۰، پاییز و زمستان ۱۳۸۸ش.
«حکم ازدواج صوری»، وب‌سایت حق‌گرا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۱ش.
حلی، محمد بن حسن، ایضاح الفوائد، تحقیق حسین موسوی کرمانی و دیگران، قم، مؤسسه اسماعیلیان، ۱۳۸۷ق.
راشد صیمری، مفلح بن حسن، غایه المرام، تحقیق جعفر کوثرانی عاملی، بیروت، دارالهادی، ۱۴۲۰ق.
صفری، ابراهیم، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۴۰۱ش.
علی‌محمدی، طاهر و ناصری مقدم، حسین، «تحلیلی فقهی از حدیث نبوی محلل»، علوم حدیث، شماره ۴۵ و ۴۶، سال ۱۲، پاییز و زمستان ۱۳۸۶ش.
فاضلی، هاشم، «ازدواج صوری»، وب‌سایت دادآور نسیم مهر، تاریخ بازدید: ۶ اسفند ۱۴۰۱ش.
فانون مدنی، جلد اول، مصوب ۱۸ اردیبهشت ۱۳۰۷ش.
مقدسی، محمدباقر و عامری، زهرا، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت انگاری تا جرم انگاری»، آموزه‌های حقوق کیفری، شماره ۱۲، پاییز و زمستان ۱۳۹۵ش.

[1] «حکم ازدواج صوری»، وب‌سایت حق‌گرا.

[2] فاضلی، «ازدواج صوری»، وب‌سایت دادآور نسیم مهر.

[3] بیابانی و محمودی، «مهاجرت غیر متعارف یا قاچاق انسان»، 1388ش، ص87.

[4] مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت انگاری تا جرم انگاری»، 1395ش، ص172.

[5] علی‌محمدی و ناصری مقدم، «تحلیلی فقهی از حدیث نبوی «محلل»»، 1386ش، ص118.

[6] حلی، ایضاح الفوائد، 1387ق، ج3، ص125؛ راشد صیمری، غایه المرام، 1420ق، ج3، ص83.

[7] قانون مدنی، ج اول، 1307ش، قسمت دوم، ص19.

[8] صفری، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا.

[9] صفری، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا.

[10] قانون مدنی، ج اول، 1307ش، قسمت دوم، ص21.

[11] «آیا ازدواج صوری صحیح است؟»، وب‌سایت یاسا.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
+{{جعبه اطلاعات مفهوم
+| تصویر             =
+| زیرنویس تصویر     =
+| image_alt         =
+| فایل پادکست       =ازدواج صوری.ogg
+| حجم فایلپادکست    =۹/۵۲
+| تاریخ پادکست      =۲۹-۶-۱۴۰۵
+| زیرنویس عنوان     =
+| عنوان اصلی        =
+| عنوان انگلیسی     =
+| عنوان عربی        =
+| عنوان علمی        =
+| شاخه علمی         =
+| نوع مفهوم         =
+| معنای اصطلاحی      =
+| حوزه کاربرد       =
+| گستره جغرافیایی   =
+| منشأ تاریخی       =
+| نخستین کاربرد     =
+| ریشه واژه         =
+| مرتبط با          =
+| اهمیت             =
+| مبدع              =
+| مروج              =
+| مقدس برای         =
+| مورد احترام       =
+| آثار مرتبط        =
+}}
 '''ازدواج صوری'''؛ انعقاد عقد '''[[ازدواج]]''' بدون قصد واقعی برای تأمین اهدافی.
-ازدواج صوری، نوعی صورت‌سازی است که به دلایل گوناگونی و برای رسیدن به اهداف خاصی انجام می‌گیرد. این نوع ازدواج، غیرشرعی شمرده می‌شود و در صورتی که دلایل موجهی مبنی بر صوری بودن یک ازدواج یافت شود، آن ازدواج به لحاظ قانونی نیز باطل است.
+ازدواج صوری نوعی ظاهرسازی است که با انگیزه‌های گوناگون و برای دستیابی به اهدافی خاص صورت می‌پذیرد. این گونه ازدواج در شرع اسلام نادرست و نامشروع است و چنان‌چه دلایل معتبری بر صوری بودن آن اقامه شود، از نظر حقوقی نیز باطل و بی‌اعتبار خواهد بود.
-[[پرونده:ازدواج صوری.jpg|بندانگشتی]]
-==تعریف ازدواج صوری و دلایل آن==
-صوری به معنای ظاهرسازی بر خلاف واقعیت است. وقتی گفته می‌شود شخصی، معامله صوری انجام داد یعنی اینکه جهت فرار از دیون با ظاهرسازی، اموالش را فروخته است. در ازدواج صوری نیز دو طرف، قصدی مبنی بر انعقاد عقد و ایجاد آثار آن مانند فرزندآوری، تسکین و آرامش یکدیگر ندارند و '''[[عقد]]''' ازدواج را منعقد می‌کنند تا به اهداف خویش برسند.<ref>[http://haghgara.com/fake-marriage/ «حکم ازدواج صوری»، سایت حق‌گرا، 10بهمن 1401ش]</ref>
-افرادی که به ازدواج صوری اقدام می‌کنند، معمولاً به دنبال دریافت منفعت ناشی از آن یا دور زدن قانون هستند؛<ref>[https://dadavar-nasim-mehr.com/ فاضلی، «ازدواج صوری»، سایت دادآور نسیم مهر]</ref>
+== تعریف ازدواج صوری و دلایل آن ==
-دلایلی مانند: مهاجرت، دریافت ارث و نیز وجود فشارهای خانوادگی. گاهی فردی که تصمیم به مهاجرت به کشور دیگری دارد، به قصد گرفتن اقامت با فردی که تبعه آن کشور است ازدواج صوری می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/733181 بیابانی، محمودی، «مهاجرت غیر متعارف یا قاچاق انسان»، پاییز و زمستان 1388ش، ص87]</ref>
+صوری به عملی گفته می‌شود که در آن ظاهری برخلاف واقعیت ساخته می‌شود. برای نمونه، معاملهٔ صوری به قصد فرار از بدهی‌ها و با ظاهرسازی انجام می‌گیرد. در ازدواج صوری نیز طرفین قصد واقعی برای انعقاد عقد و ایجاد آثار آن مانند فرزندآوری، آرامش و تسکین یکدیگر ندارند و تنها برای رسیدن به اهدافی دیگر به این کار اقدام می‌کنند.<ref>[http://haghgara.com/fake-marriage/ «حکم ازدواج صوری»، وب‌سایت حق‌گرا.]</ref>
-گاهی نیز در موقعیتی که '''[[ارث|ارثی]]''' از خویشاوندان یک شخص به او رسیده و شرطی مبنی بر متأهل بودن، برای وی قرار داده شده، فرد به ازدواج صوری اقدام می‌کند؛ در مواردی نیز هیچ کدام از این دو شرایط موجود نیست و افراد، فقط به دلیل اجبار خانوادگی، به انجام ازدواج صوری دست می‌زنند و ناچار به قبول آثار آن می‌شوند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1238808 مقدسی، عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت انگاری تا جرم انگاری»، پاییز و زمستان 1395ش،  ص172]</ref>
+=== اهداف و انگیزه‌ها ===
+افرادی که به ازدواج صوری روی می‌آورند، معمولاً به‌دنبال منفعت‌های ناشی از آن یا دور زدن قانون هستند.<ref>[https://dadavar-nasim-mehr.com/ فاضلی، «ازدواج صوری»، وب‌سایت دادآور نسیم مهر.]</ref> مهم‌ترین انگیزه‌ها عبارتند از:
+* '''مهاجرت''': فرد برای اخذ اقامت کشور مقصد، با تبعهٔ آن کشور ازدواج صوری انجام می‌دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/733181 بیابانی و محمودی، «مهاجرت غیر متعارف یا قاچاق انسان»، 1388ش، ص87.]</ref>
+* '''دریافت ارث''': در شرایطی که ارثی به شخص رسیده و شرط متأهل بودن برای او تعیین شده باشد، ممکن است به ازدواج صوری تن دهد.
+* '''فشارهای خانوادگی''': گاهی بدون وجود انگیزهٔ مهاجرت یا ارث، فرد به‌دلیل اجبار خانواده به ازدواج صوری و پذیرش آثار آن ناچار می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1238808 مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت انگاری تا جرم انگاری»، 1395ش،  ص172.]</ref>
-در مواردی، ازدواج صوری در محلل به کار می‌رود. در بحث سه طلاقه شدن [[زن|'''زن''']]، دیگر نمی‌تواند با شوهر خود ازدواج کند مگر اینکه با مردی به عنوان محلل ازدواج نماید و از او طلاق بگیرد و سپس به عقد شوهر قبلی درآید که برخی، ازدواج با محلل را به صورت صوری انجام می‌دهند.<ref>
+=== ازدواج صوری به‌عنوان محلل ===
-[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/248737/ محمدی، ناصری مقدم، «تحلیلی فقهی از حدیث نبوی «محلل»»، پاییز و زمستان 1386ش، ص118]</ref>
+در فقه اسلامی، زنی که سه‌باره طلاق گرفته شود (طلاق بائن) تا زمانی که با مرد دیگری ازدواج نکند و طلاق بگیرد (محلل)، نمی‌تواند به همسر پیشین خود بازگردد. برخی افراد [[ازدواج]] با محلل را به‌صورت صوری انجام می‌دهند؛ بدین معنا که طرفین، قصد واقعی برای زندگی مشترک ندارند و صرفاً می‌خواهند شرایط بازگشت به شوهر اول را فراهم آورند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/248737/ علی‌محمدی و ناصری مقدم، «تحلیلی فقهی از حدیث نبوی «محلل»»، 1386ش، ص118.]</ref>
-==حکم شرعی ازدواج صوری==
-ازدواج صوری به دلیل نبود قصد طرفین عقد، صحیح نیست. چون در اسلام یکی از شرایط صحت عقد داشتن قصد و رضایت است و در ازدواج نیز قصد و رضایت طرفین، شرط است و فقط با انجام عمل ایجاب و قبول به وسیله دو طرف، ازدواج تحقق می‌یابد. بنابراین حکم ازدواج صوری که بر ظاهری و غیر واقعی بودن عقد دلالت می‌کند در دین اسلام، باطل است.<ref>حلی، ایضاح الفوائد، 11387ق، ج3، ص125؛ راشد صیمری، غایه المرام، 1420ق، ج3، ص83</ref>
-==حکم قانونی ازدواج صوری==
-ازدواج در واقع، یکی از انواع معاملات بوده و در مورد صحت و بطلان، از قوانین عقود و معاملات تبعیت می‌کند. در ماده 190 قانون مدنی، برای صحت هر معامله، چهار شرط اساسی بیان شده که در صورت نبود هر یک از آن‌ها معامله، باطل است و هیچ کدام از آثار آن نیز قابل اجرا نیست. این شروط عبارتند از: قصد و رضایت طرفین، اهلیت طرفین معامله، معین بودن موضوع مورد معامله و مشروعیت جهت انجام دادن معامله.<ref>قانون مدنی، ج اول، قسمت دوم، ص19</ref>
-مطابق با این ماده، هر معامله و عقدی، در صورت نبود قصد دو طرف، باطل است. در ازدواج صوری نیز طرفین، قصدی برای انجام عقد ازدواج و عمل به شرایط آن را ندارند و تنها در پی استفاده از آثار آن می‌باشند، پس، از نظر قانونی ازدواج صوری، باطل است و اگر که به هر طریقی صوری بودن آن ثابت گردد، تمامی آثار آن نیز از میان می‌رود و همانند آن است که از آغاز ازدواجی انجام نشده است.<ref>[https://www.bonyadvokala.com/blog/is-formal-marriage-and-divorce-a-crime/ صفری، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، سایت بنیاد وکلا، 8تیر 1401ش]</ref>
+== حکم شرعی ازدواج صوری ==
+ازدواج صوری به‌دلیل فقدان قصد واقعی طرفین، از نظر شرعی صحیح نیست. در اسلام، قصد و رضایت دو طرف از شرایط اساسی صحت هر عقدی ازجمله ازدواج به‌شمار می‌رود و تحقق ازدواج، تنها با انجام ایجاب و قبولِ توأم با قصد باطنی امکان‌پذیر است؛ بنابراین، ازدواج صوری که تنها جنبهٔ ظاهری دارد و فاقد قصد حقیقی است، در اسلام باطل اعلام شده است.<ref>حلی، ایضاح الفوائد، 1387ق، ج3، ص125؛ راشد صیمری، غایه المرام، 1420ق، ج3، ص83.</ref>
-به جز ماده 190 که شروط اساسی صحت عقود را بیان می‌نماید، در ماده 218 قانون مدنی نیز آمده که هرگاه، مشخص گردد که معامله با قصد فرار از دین به شکل صوری انجام شده، آن معامله، باطل می‌باشد؛ که به طور صریح اشاره دارد هر معامله‌ای اگر صوری باشد باطل است.<ref>قانون مدنی، ج اول، قسمت دوم، ص21</ref>
+== حکم قانونی ازدواج صوری ==
-برخی حقوقدانان، ازدواج صوری را شکلی از تقلب نسبت به قانون می‌دانند و آن را جرم تلقی می‌کنند.
+ازدواج در نظام حقوقی ایران از اقسام معاملات به‌شمار می‌رود و در زمینهٔ صحت و بطلان، تابع قواعد عمومی عقود و معاملات است. ماده ۱۹۰ قانون مدنی ایران، چهار شرط اساسی را برای صحت هر معامله برمی‌شمارد:
+# قصد و رضایت طرفین؛
+# اهلیت؛
+# معین بودن موضوع معامله؛
+# مشروعیت جهت (هدف) معامله.<ref>قانون مدنی، ج اول، 1307ش، قسمت دوم، ص19.</ref>
-تقلب نسبت به قانون یعنی اینکه شخص با بهره‌گیری از ابزار و طرق قانونی، به دنبال رسیدن به هدفی نامشروع و غیر قانونی است که به نوعی سوءاستفاده از حق نیز به شمار می‌رود. اصلی‌ترین ضمانت اجرای تقلب نسبت به قانون در مورد ازدواج صوری، باطل بودن ازدواج میان '''[[مرد]]''' و زن است.<ref>[https://www.yasa.co/fake-marriage/ «آیا ازدواج صوری صحیح است؟»، سایت یاسا، 11شهریور1400ش]</ref>
+فقدان هر یک از این شرایط، موجب بطلان معامله و عدم ترتب آثار آن می‌شود.<ref>[https://www.bonyadvokala.com/blog/is-formal-marriage-and-divorce-a-crime/ صفری، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا.]</ref>
-==پانویس==
+در ازدواج صوری، طرفین قصد واقعی برای انعقاد عقد ازدواج و پایبندی به لوازم آن را ندارند و صرفاً در پی بهره‌مندی از آثار حقوقی آن هستند؛ بنابراین، چنین ازدواجی به‌دلیل فقدان قصد و رضایت حقیقی، از نظر قانون مدنی باطل است و چنانچه صوری بودن آن اثبات شود، تمامی آثار حقوقی آن از ابتدا منتفی می‌شود، گویی هرگز ازدواجی واقع نشده است.<ref>[https://www.bonyadvokala.com/blog/is-formal-marriage-and-divorce-a-crime/ صفری، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا.]</ref>
+ماده ۲۱۸ قانون مدنی نیز به صراحت مقرر داشته است که هرگاه معامله‌ای به‌صورت صوری و با هدف فرار از دِین انجام شود، باطل است. این حکم مؤید آن است که هر نوع معاملهٔ صوری، ازجمله ازدواج صوری، باطل است.<ref>قانون مدنی، ج اول، 1307ش، قسمت دوم، ص21.</ref>
+برخی حقوقدانان، ازدواج صوری را مصداقی از «تقلب نسبت به قانون» دانسته و آن را جرم محسوب می‌کنند. تقلب نسبت به قانون عبارت است از استفاده از ابزار و طرق قانونی برای دستیابی به هدفی نامشروع و غیرقانونی که نوعی سوءاستفاده از حق نیز به‌شمار می‌رود. مهم‌ترین ضمانت اجرای این عمل در مورد ازدواج صوری، بطلان عقد ازدواج است.<ref>[https://www.yasa.co/fake-marriage/ «آیا ازدواج صوری صحیح است؟»، وب‌سایت یاسا.]</ref>
+== پانویس ==
 {{پانویس}}
-==منابع==
-*«آیا ازدواج صوری صحیح است؟»، سایت یاسا، تاریخ درج مطلب: 11شهریور 1400ش، تاریخ بازدید: 6اسفند 1401ش.
+== منابع ==
-*بیابانی، غلامحسین؛ محمودی، محمدجواد، «مهاجرت غیر متعارف یا قاچاق انسان»، جمعیت، شماره 69 و 70، پاییز و زمستان 1388ش.
+{{آغاز منابع}}
-*«حکم ازدواج صوری»، سایت حق‌گرا، تاریخ درج مطلب: 10بهمن 1401ش، تاریخ بازدید: 6اسفند 1401ش.
+* «آیا ازدواج صوری صحیح است؟»، وب‌سایت یاسا، تاریخ درج مطلب: ۱۱ شهریور ۱۴۰۰ش.
-*حلی، محمد بن حسن، ایضاح الفوائد، تحقیق حسین موسوی کرمانی و دیگران، قم، مؤسسه اسماعیلیان، چاپ اول، 11387ق.
+* بیابانی، غلامحسین و محمودی، محمدجواد، «مهاجرت غیر متعارف یا قاچاق انسان»، جمعیت، شماره ۶۹ و ۷۰، پاییز و زمستان ۱۳۸۸ش.
-*راشد صیمری، مفلح بن حسن، غایه المرام، تحقیق جعفر کوثرانی عاملی، بیروت، دارالهادی، چاپ اول، 1420ق.
+* «حکم ازدواج صوری»، وب‌سایت حق‌گرا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۱ش.
-*صفری، ابراهیم، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، سایت بنیاد وکلا، تاریخ درج مطلب: 8تیر 1401ش، تاریخ بازدید: 6اسفند 1401ش.
+* حلی، محمد بن حسن، ایضاح الفوائد، تحقیق حسین موسوی کرمانی و دیگران، قم، مؤسسه اسماعیلیان، ۱۳۸۷ق.
-*علی محمدی، طاهر؛ ناصری مقدم، حسین، «تحلیلی فقهی از حدیث نبوی «محلل»»، علوم حدیث، شماره 45 و 46، سال12،  پاییز و زمستان 1386ش.
+* راشد صیمری، مفلح بن حسن، غایه المرام، تحقیق جعفر کوثرانی عاملی، بیروت، دارالهادی، ۱۴۲۰ق.
-*فاضلی، هاشم، «ازدواج صوری»، سایت دادآور نسیم مهر، تاریخ بازدید: 6اسفند 1401ش.
+* صفری، ابراهیم، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وب‌سایت بنیاد وکلا، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۴۰۱ش.
-*فانون مدنی، جلد اول، مصوب 18اردیبهشت 1307ش.
+* علی‌محمدی، طاهر و ناصری مقدم، حسین، «تحلیلی فقهی از حدیث نبوی محلل»، علوم حدیث، شماره ۴۵ و ۴۶، سال ۱۲، پاییز و زمستان ۱۳۸۶ش.
-*مقدسی، محمدباقر؛ عامری، زهرا، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت انگاری تا جرم انگاری»، آموزه‌های حقوق کیفری، شماره 12، پاییز و زمستان 1395ش.
+* فاضلی، هاشم، «ازدواج صوری»، وب‌سایت دادآور نسیم مهر، تاریخ بازدید: ۶ اسفند ۱۴۰۱ش.
-[[رده: ویکی‌جنسیت]]
+* فانون مدنی، جلد اول، مصوب ۱۸ اردیبهشت ۱۳۰۷ش.
-[[رده: نظریه‌ها]]
+* مقدسی، محمدباقر و عامری، زهرا، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت انگاری تا جرم انگاری»، آموزه‌های حقوق کیفری، شماره ۱۲، پاییز و زمستان ۱۳۹۵ش.
+{{پایان منابع}}