ازدواج صوری؛ عقدی ظاهری بدون قصد واقعی برای زندگی مشترک.
 داوود (ساعد سهیلی) و آیدا (هستی مهدویفر) در فیلم سینمایی ۵۰ کیلو آلبالو با موضوع ازدواج صوری | |
پادکست مقاله | 🡇
|
ازدواج صوری نوعی ظاهرسازی است که در آن طرفین قصد واقعی برای تشکیل خانواده و زندگی مشترک ندارند و عقد را صرفاً به منظور رسیدن به اهدافی دیگر مانند گرفتن اقامت و تابعیت، بهرهمندی از مزایای ارثی، فرار از فشار خانواده یا فراهمکردن امکان شرعیِ بازگشت به همسر پیشین (محلل) منعقد میکنند. ازدواج صوری در شرع اسلام به دلیل فقدان قصد و رضایت واقعی، باطل و نامشروع شمرده میشود و در حقوق ایران نیز با استناد به شرایط اساسی صحت معاملات (از جمله قصد و رضایت)، چنین عقدی فاقد اعتبار است و در صورت اثبات، هیچ اثری بر آن مترتب نمیشود.
تعریف ازدواج صوری
صوری، به عملی اطلاق میشود که در آن ظاهر امر با واقعیت منطبق نیست و اقدامی صرفاً بهصورت ظاهری انجام میگیرد. برای نمونه، معاملهٔ صوری ممکن است با هدف فرار از دین و بدون قصد واقعی انتقال مال منعقد شود. در ازدواج صوری نیز طرفین فاقد قصد حقیقی برای ایجاد رابطهٔ زوجیت و ترتب آثار آن، مانند تشکیل خانواده، هستند و عقد را صرفاً برای دستیابی به اهدافی دیگر منعقد میکنند.[۱]
اهداف و انگیزهها
افراد ممکن است به دلایل گوناگون به ازدواج صوری روی آورند که غالباً با هدف بهرهمندی از برخی مزایای حقوقی یا دور زدن مقررات قانونی انجام میشود.[۲] از مهمترین انگیزههای آن میتوان به مهاجرت اشاره کرد؛ بهگونهای که فرد برای دریافت اقامت یا تابعیت کشور مقصد با تبعهٔ آن کشور ازدواج صوری انجام میدهد.[۳] در برخی موارد نیز شرط متأهلبودن برای بهرهمندی از ارث یا مزایای مشابه، افراد را به چنین اقدامی سوق میدهد. همچنین فشارهای خانوادگی میتواند عامل گرایش به ازدواج صوری باشد، بهطوریکه فرد بدون قصد واقعی برای تشکیل زندگی مشترک، ناچار به پذیرش آن میشود.[۴]
ازدواج صوری بهعنوان محلل
در فقه اسلامی، زنی که سهبار طلاق داده شود (طلاق بائن) تا زمانی که با مرد دیگری ازدواج نکند و طلاق بگیرد (محلل)، نمیتواند به همسر پیشین خود بازگردد. برخی افراد ازدواج با محلل را بهصورت صوری انجام میدهند؛ بدین معنا که طرفین، قصد واقعی برای زندگی مشترک ندارند و صرفاً میخواهند شرایط بازگشت به شوهر اول را فراهم آورند.[۵]
حکم شرعی و قانونی
ازدواج صوری در فقه اسلامی بهدلیل فقدان قصد واقعی طرفین، عقدی باطل شمرده میشود. در فقه، قصد و رضایت از ارکان اساسی صحت هر عقد، ازجمله نکاح است و تحقق آن منوط به ایجاب و قبول همراه با قصد انشای حقیقی است؛ ازاینرو، عقدی که صرفاً بهصورت ظاهری و بدون ارادهٔ واقعی برای ایجاد رابطهٔ زوجیت منعقد شود، فاقد اعتبار شرعی است.[۶]
در حقوق ایران نیز ازدواج از مصادیق عقود بهشمار میرود و در خصوص صحت و بطلان، تابع قواعد عمومی معاملات است. بر اساس مادهٔ ۱۹۰ قانون مدنی، قصد و رضایت طرفین، اهلیت، معین بودن موضوع و مشروعیت جهت از شرایط اساسی صحت هر معاملهاند.[۷] فقدان هر یک از این شرایط موجب بطلان معامله و عدم ترتب آثار حقوقی آن میشود.[۸]
در ازدواج صوری، طرفین فاقد قصد واقعی برای ایجاد رابطهٔ زوجیت و التزام به آثار آناند و هدف، بهرهمندی از برخی آثار حقوقی عقد است؛ بنابراین، چنین عقدی بهسبب فقدان قصد و رضایت معتبر، باطل تلقی میشود و در صورت اثبات صوریبودن، آثار آن از ابتدا منتفی است.[۹] برخی حقوقدانان ازدواج صوری را از مصادیق تقلب نسبت به قانون دانستهاند که ضمانت اجرای اصلی آن بطلان عقد است.[۱۰]
پانویس
- ↑ «حکم ازدواج صوری»، وبسایت حقگرا.
- ↑ فاضلی، «ازدواج صوری»، وبسایت دادآور نسیم مهر.
- ↑ بیابانی و محمودی، «مهاجرت غیر متعارف یا قاچاق انسان»، 1388ش، ص87.
- ↑ مقدسی و عامری، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت انگاری تا جرم انگاری»، 1395ش، ص172.
- ↑ علیمحمدی و ناصری مقدم، «تحلیلی فقهی از حدیث نبوی «محلل»»، 1386ش، ص118.
- ↑ حلی، ایضاح الفوائد، 1387ق، ج3، ص125؛ راشد صیمری، غایه المرام، 1420ق، ج3، ص83.
- ↑ قانون مدنی، ج اول، 1307ش، قسمت دوم، ص19.
- ↑ صفری، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وبسایت بنیاد وکلا.
- ↑ صفری، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وبسایت بنیاد وکلا.
- ↑ «آیا ازدواج صوری صحیح است؟»، وبسایت یاسا.
منابع
- «آیا ازدواج صوری صحیح است؟»، وبسایت یاسا، تاریخ درج مطلب: ۱۱ شهریور ۱۴۰۰ش.
- بیابانی، غلامحسین و محمودی، محمدجواد، «مهاجرت غیر متعارف یا قاچاق انسان»، جمعیت، شماره ۶۹ و ۷۰، پاییز و زمستان ۱۳۸۸ش.
- «حکم ازدواج صوری»، وبسایت حقگرا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۴۰۱ش.
- حلی، محمد بن حسن، ایضاح الفوائد، تحقیق حسین موسوی کرمانی و دیگران، قم، مؤسسه اسماعیلیان، ۱۳۸۷ق.
- راشد صیمری، مفلح بن حسن، غایه المرام، تحقیق جعفر کوثرانی عاملی، بیروت، دارالهادی، ۱۴۲۰ق.
- صفری، ابراهیم، «آیا ازدواج و طلاق صوری جرم است؟»، وبسایت بنیاد وکلا، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۴۰۱ش.
- علیمحمدی، طاهر و ناصری مقدم، حسین، «تحلیلی فقهی از حدیث نبوی محلل»، علوم حدیث، شماره ۴۵ و ۴۶، سال ۱۲، پاییز و زمستان ۱۳۸۶ش.
- فاضلی، هاشم، «ازدواج صوری»، وبسایت دادآور نسیم مهر، تاریخ بازدید: ۶ اسفند ۱۴۰۱ش.
- فانون مدنی، جلد اول، مصوب ۱۸ اردیبهشت ۱۳۰۷ش.
- مقدسی، محمدباقر و عامری، زهرا، «ازدواج اجباری؛ از ممنوعیت انگاری تا جرم انگاری»، آموزههای حقوق کیفری، شماره ۱۲، پاییز و زمستان ۱۳۹۵ش.