کانون بانوان: تفاوت میان نسخه‌ها

<big>'''کانون بانوان ایران'''</big>، نخستین انجمن صنفی زنان در دوره پهلوی.

کانون بانوان (تأسیس ۱۳۱۴ ش، انحلال ۱۳۳۸ ش) بهعنوان نخستین انجمن صنفی زنان با پشتیبانی رسمی دولت، نقشی محوری در تحولات اجتماعی دوران پهلوی اول، بهویژه در اجرای سیاست کشف حجاب و ترویج الگوهای زندگی موسوم به «متجددانه» داشت. اگرچه در اساسنامه آن به‌صراحت به مسئله حجاب اشاره نشده بود، اما فعالیت‌های آن عمدتاً بر کنار گذاشتن حجاب سنتی و ترویج الگوهای رفتاری و پوششی غربی متمرکز بود. این نهاد وابسته به دولت و بیشتر متوجه زنان طبقات متوسط شهری بود و با تمرکز بر ظواهر زندگی، به مسائل ساختاری زنان طبقات محروم یا مبانی بومی توجهی نداشت.

کانون بانوان در ۲۲ اردیبهشت ۱۳۱۴ش به دستور مستقیم رضاشاه و زیر نظر علی‌اصغر حکمت، وزیر معارف وقت، با گردآوری گروهی از زنان فرهنگی (عمدتاً معلمان و مدیران مدارس) در محل دارالمعلمات تهران تأسیس شد.<ref>فتحی، ''کانون بانوان با رویکردی به ریشه‌های تاریخی حرکت‌های زنان در ایران''، 1383ش، ص۱۳۰.</ref> ریاست عالیه این نهاد به شمس پهلوی، دختر شاه، سپرده شد.<ref>[https://www.iichs.ir/fa/news/347/کانون-بانوان-پیکان-سیاست-حجاب-ستیزی-حکومت-رضاخان-ظهور-افول رنجبر عمرانی، کانون بانوان؛ پیکان سیاست حجاب‌ستیزی حکومت رضاخان از ظهور تا افول، وب‌سایت پژوهشکده تاریخ معاصر.]</ref>

هاجر تربیت، رئیس دانشسرای دختران، به‌عنوان نخستین رئیس اجرایی کانون، با ایجاد مجالس سخنرانی، اجرای نمایش، کلوپ‌های ورزشی، کتابخانه و کلاس‌های اکابر (بزرگسالان) به توسعه فعالیت‌ها پرداخت.<ref>فتحی، ''کانون بانوان با رویکردی به ریشه‌های تاریخی حرکت‌های زنان در ایران''، 1383ش، ص132-133.</ref> کانون به‌سرعت گسترش یافت و در شهرهای مختلف بیش از ۵۰ شعبه دایر کرد. هیئت مدیره مرکزی متشکل از ۲۵ نفر بود و چهره‌های شاخصی مانند صدیقه دولت‌آبادی (نایب رئیس)، بدرالملوک بامداد (منشی)، پری حسام شهرئیس (ریاست دارالانشا)، فاطمه سیاح (ریاست شعبه ادبی)، همایون احتشامی (ریاست شعبه امور خیریه) و پروین اعتصامی را شامل می‌شد.<ref>بامداد، ''زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید''، ۱۳۴۷ش، ج1، ص90؛ [https://www.iichs.ir/fa/news/347/کانون-بانوان-پیکان-سیاست-حجاب-ستیزی-حکومت-رضاخان-ظهور-افول رنجبر عمرانی، کانون بانوان؛ پیکان سیاست حجاب‌ستیزی حکومت رضاخان از ظهور تا افول، وب‌سایت پژوهشکده تاریخ معاصر.]</ref>

با وجود ظاهر فرهنگی و تربیتی اساسنامه کانون بانوان، اسناد تاریخی نشان می‌دهد هدف اصلی و محوری تأسیس این کانون در مرحله نخست، زمینه‌سازی برای اجرای سیاست کشف حجاب بود.<ref>فتحی، ''کانون بانوان با رویکردی به ریشه‌های تاریخی حرکت‌های زنان در ایران''، 1383ش، ص۱۳4.</ref> در گزارشی محرمانه که در سال تأسیس کانون بانوان (۱۳۱۴ش) به وزارت امور خارجه ارسال شد، به‌صراحت آمده‌است که هدف اصلی این جمعیت از ابتدا رفع حجاب بوده‌است. اعضای کانون، که عمدتاً مدیران مدارس و کارکنان وزارت معارف بودند، در این زمینه جدیت زیادی به خرج داده و رفع حجاب را در مدارس دختران ترویج کردند.<ref>[https://www.iichs.ir/fa/news/347/کانون-بانوان-پیکان-سیاست-حجاب-ستیزی-حکومت-رضاخان-ظهور-افول رنجبر عمرانی، کانون بانوان؛ پیکان سیاست حجاب‌ستیزی حکومت رضاخان از ظهور تا افول، وب‌سایت پژوهشکده تاریخ معاصر.]</ref>

بدرالملوک بامداد، از اعضای ارشد کانون بانوان، با صراحت اعلام کرد که یکی از اهداف اصلی این کانون، کنار گذاشتن چادر سیاه بوده‌است. این هدف به‌صورت گام‌به‌گام و در قالب فعالیت‌های مندرج در اساسنامه پیگیری می‌شد. ابتدا اعضای کانون با متقاعد کردن خانواده‌های خود، چادر را کنار می‌گذاشتند و سپس در جلسات و سخنرانی‌ها، سایر زنان را نیز به ترک این پوشش - که برخی آن را «کفن سیاه» می‌نامیدند - تشویق می‌کردند.<ref>بامداد، ''زن ایرانی از انقلاب مشروطیت تا انقلاب سفید''، ۱۳۴۷ش، ج1، ص۹۱–۹۲.</ref>

==پانویس==  

** پیرنیا، منصوره، ''سالار زنان ایران؛'' واشینگتن، مهر ایران، ۱۳۷۴ش.

** رنجبر عمرانی، حمیرا؛ کانون بانوان؛ پیکان سیاست حجاب ستیزی حکومت رضاخان از ظهور تا افول؛ پژوهشکده تاریخ معاصر، تاریخ درج مطلب: ۱ تیر ۱۳۹۴ش.

** طلوعی، محمود، ''پدر و پسر''، تهران، علمی، ۱۳۷۲ش.

** صفایی، ابراهیم، ''بنیادهای ملی در شهریاری رضاشاه کبیر''، تهران، وزارت فرهنگ و هنر، ۱۳۵۶ش.

** فتحی، مریم؛''کانون بانوان با رویکردی به ریشه‌های تاریخی حرکت‌های زنان در ایران''، تهران، مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، ۱۳۸۳ش.

** «معرفی کتاب کانون بانوان»، وب‌سایت مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، تاریخ بازدید: ۲ مرداد ۱۴۰۴ش.

[[رده:ویکی‌رز]]