آیتالکرسی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳: | خط ۳: | ||
| زیرنویس تصویر =کاشی ستارهای هشتپر منقش به آیتالکرسی، دورۀ ایلخانی؛ نگهداری در موزه متروپولیتن نیویورک | | زیرنویس تصویر =کاشی ستارهای هشتپر منقش به آیتالکرسی، دورۀ ایلخانی؛ نگهداری در موزه متروپولیتن نیویورک | ||
| image_alt =کاشی ستارهای هشتپر منقش به آیتالکرسی - موزه نیویورک | | image_alt =کاشی ستارهای هشتپر منقش به آیتالکرسی - موزه نیویورک | ||
| فایل پادکست = | | فایل پادکست =آیتالکرسی.ogg | ||
| حجم فایلپادکست = | | حجم فایلپادکست =9/25 | ||
| تاریخ پادکست = | | تاریخ پادکست =16-3-1405 | ||
| زیرنویس عنوان = | | زیرنویس عنوان = | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۶ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۹:۵۸
 کاشی ستارهای هشتپر منقش به آیتالکرسی، دورۀ ایلخانی؛ نگهداری در موزه متروپولیتن نیویورک | |
پادکست مقاله | 🡇
|
آیتالکرسی؛ آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در قرآن.
آیتالکرسی نام آیه ۲۵۵ سوره بقره است و به بیان توحید و صفات خدا مانند حیات ازلی و ابدی، قدرت نامحدود و وسعت علم الهی میپردازد. نام این آیه برگرفته از واژه کُرسِی است که در متن آن آمده است. مفسران قرآن، کرسی را تعبیری کنایی از قدرت یا علم خدا میدانند. معرفی آیتالکرسی بهعنوان برترین آیه و سید آیات قرآن، به اهمیت این آیه اشاره دارد. در احادیث اهلبیت به خواندن آیتالکرسی در حالات مختف سفارش شده است. باور مردم بر ویژگی حفاظتبخشی این آیه باعث شده تا آن را بر سردر خانهها نصب کنند و بر خواندن آن در هنگام حاجت و احساس خطر مداومت ورزند. هنرمندان نیز با خلق آثار هنری بر نقش این آیه در فرهنگ و سبک زندگی مسلمانان تأکید دارند.
معرفی
آیتالکرسی نام آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در قرآن است.[۲] دلیل این نامگذاری، کاربرد واژهٔ «کُرسی» در متن آیه است و بر پایهٔ روایات، استفاده از این عنوان در زمان پیامبر اسلام رواج داشته است. برخی مفسران قرآن بهدلیل پیوستگی مفهومی، آیات ۲۵۶ و ۲۵۷ را نیز ضمیمهٔ آیتالکرسی میدانند؛ اما منابع کهن این بسط را تأیید نمیکنند. دلایلی نظیر انحصار واژهٔ «کرسی» در آیهٔ ۲۵۵، روایات ناظر بر تعداد ۵۰ کلمه و ۱۷۰ حرف در این آیه و روایتی از امام علی که آغاز و انجام آیتالکرسی را بهروشنی مشخص میکند، نشان میدهد که آیتالکرسی محدود به همان آیهٔ ۲۵۵ است.[۳]
جایگاه آیتالکرسی در فرهنگ اسلامی
از منظر اسلامپژوهان، هدف اصلی آیتالکرسی آن است که معبود واقعی و شایستهٔ پرستش را به مردم معرفی کند. آموزههای این آیه، یکتاپرستی را تقویت و انسانها را از شرک و بندگیهای باطل آزاد میکند.[۴] در روایتی از امام صادق آمده که پیامبر اسلام، آیتالکرسی را برترین آیه قرآن دانسته است. بعضی روایات نیز اسم اعظم خدا را در آیتالکرسی نهفته دانستهاند.[۵] فضیلت آیتالکرسی در جوامع روایی شیعه و اهلسنت وجود دارد.[۶]
آیتالکرسی در فرهنگ اسلامی، نماد حفظ و قیومیت الهی است و تلاوت آن موجب امان از خطرات میشود.[۷] در احادیث منتسب به امامان شیعه، خواندن آیتالکرسی عامل رفع بلایای دنیوی مانند فقر، کاهش سختیهای اخروی نظیر عذاب قبر[۸] و مؤثر در شفای بیماریها مانند درد چشم، معرفی شده است.[۹] قرائت این آیه در اعمال و نمازهای مستحبی، ازجمله نماز لیلةالدفن (نماز شب اول قبر)،[۱۰] نماز مباهله،[۱۱] نماز شب عاشورا،[۱۲] نماز شبهای ماه رمضان،[۱۳] شب عید فطر،[۱۴] اعمال ماه رجب،[۱۵] در دعای امداود[۱۶] و هنگام سفر سفارش شده است.[۱۷]
تفسیر آیتالکرسی
از منظر قرآنپژوهان و مفسران قرآن، آیتالکرسی بر تبیین جامع مفاهیم توحیدی تمرکز دارد. این آیه با شانزده بار اشاره به ذات الهی، بیشترین بسامد یادکردِ خداوند را در میان آیات قرآن دارا است و از این رو با لقب «سید آیات قرآن» نیز شناخته میشود. محتوای این آیه ضمن نفی شرک، به توصیف صفات کمال و تنزیه خداوند میپردازد که محورهای اصلی آن عبارتند از:
- حیات ازلی، ابدی و قائم به ذات؛
- منزه بودن خدا از نواقص و محدودیتهای جسمانی نظیر خواب و خستگی؛
- مالکیت و احاطهٔ مطلق خدا بر گسترهٔ آسمانها و زمین؛
- انحصار حق شفاعت به اذن الهی؛
- عدم دشواری و رنج خدا در تدبیر و نگهبانی کیهان.[۱۸]
مفهوم کرسی
واژهٔ کرسی در لغت بهمعنای پایه، اساس و تخت کوتاه است.[۱۹] مفسران عموماً سه مفهوم اصلی برای این واژه در نظر گرفتهاند که گاه هر سه مورد تأیید قرار گرفته است:
- قلمرو حاکمیت و قدرت مطلق الهی بر آسمانها و زمین؛
- استعارهای از احاطهٔ علمی خداوند بر هستی (مستند به روایاتی از امام جعفر صادق)؛
- مخلوقی کیهانی با ابعادی بسیار فراتر از آسمانها و زمین، بهگونهای که در روایات، نسبت کیهان به کرسی همچون حلقهای در یک بیابان توصیف شده است.[۲۰]
در متون حدیثی، مفهوم کرسی گاه با «عرش» یکسان پنداشته شده و در مواردی دیگر، هر دو واژه نمادی از گسترهٔ علم الهی معرفی شدهاند. با این حال، به گزارش محمدباقر مجلسی، بر اساس دیدگاه غالب میان دانشمندان و محدثان متقدم، زمین در میان آسمانهای هفتگانه، آسمانها در احاطهٔ کرسی و کرسی در درون عرش قرار میگیرد. در این دیدگاه، دلیل توصیف عرش به عظمت نیز همین احاطهٔ کامل آن بر هستی بیان شده است.[۲۱]
آیتالکرسی در فرهنگ عمومی و هنر
بر پایه باورهای رایج و برخی روایات، برای حفاظت خانه از جنیان، شیاطین و نیروهای منفی مانند طلسم و چشمزخم، آیتالکرسی را بر دیوار و نزدیک سقف مینویسند. افزون بر این در هنگام درخواست حاجتروایی و پیش از خواب هم این آیه خوانده میشود.[۲۲]
آیتالکرسی در هنر ایرانیان گاه بر اشیای کاربردی در زندگی روزمره چون انگشتر، تسبیح،[۲۳] سفال، پارچه، فلز، پیراهن و قالیچه نقش میبست. این حضور، بیانگر باور به نیروی حفاظتبخش آیه بود؛ گاهی برای پاسداری از خودِ اثر در قاب آینه یا قالیچه و زمانی برای صیانت از محتوای درون آن، بر جعبههای قرآن یا کتیبههای کاشی مساجد، امامزادهها و مدارس نگاشته میشد. در چنین آثاری، دور نگهداشتن انسان از بلا، اندوه و غم نیز از اهداف اصلی هنرمند بهشمار میرفت.[۲۴]
در معماری، ایرانیان مسلمان گاهی آیتالکرسی را بهصورت کتیبه بر سردر ورودی خانهها نصب میکنند. خواندن این آیه هنگام بیرونرفتن از خانه و برای برآوردهشدن حاجت سفارش شده است.[۲۵] هنرمندان عصر صفویه در حاشیهٔ بزرگ قالیچههای سالتینگ محرابی و سجادهای از نقش این آیه استفاده کردهاند.[۲۶] بزرگترین تابلوی هنری دستساز از آیتالکرسی در ابعاد ۲/۲۰ در ۱/۶۰ متر در البرز ساخته شده و به حرم امام علی اهدا شد.[۲۷]
مستند پروانه سفید به کارگردانی بهروز نورانیپور نیز فیلمی داستانی و شاعرانه دربارهٔ فضیلت و جایگاه آیتالکرسی در زندگی مسلمانان است. این اثر در سیوسومین جشنواره فیلم فجر شرکت داشت.[۲۸]
آیتالکرسی گاه بهصورت مستقیم در شعر فارسی هم بازتاب داشته است؛[۲۹] ازجمله امید مجد آیتالکرسی را چنین به نظم درآورده است:[۳۰]
نگارخانه
-
نمونهای از حکاکی آیه الکرسی بر روی انگشتر -
جام چهلکلید، قرن ۱۱ هجری، مزین به خطوط نستعلیق، ثلث و نسخ، شامل سورههای فاتحه، اخلاص، کافرون، فلق، ناس، نصر، آیهالکرسی و نیز دعا و صلوات بر ائمه معصومین. موزه ملی ایران، شماره موزه ۸۵۴۰ -
مهر از جنس عقیق به شکل بیضی مسطح با قاب طلا و کتیبه به خط نسخ و ثلث؛ آیاتی از قرآن کریم، آیهالکرسی، وان یکاد، نصر من الله و فتح قریب و اسامی خداوند. (موزه ملی ایران، شماره موزه ۱۸۷۱). -
تمبر ۱۰ ریالی میراث فرهنگی با جام پایهدار آیتالکرسی -
کاسه برنجی دوره مغول (قرن ۱۶ میلادی)، ساختهشده در دکن هند، دارای کتیبههای عربی به خط ثلث شامل آیهالکرسی -
سنگنوشتهای از دورهٔ اموی (قرن دوم هجری) در اَمان، اردن، دارای آیتالکرسی به خط کوفی. محل نگهداری موزه باستانشناسی اردن. -
سنگقبر کاشیکاریشده به شکل محراب، متعلق به دورهٔ ایلخانی و ساختهشده در کاشان. کتیبهٔ پیرامونی اثر شامل آیات ۲۵۵ و ۲۵۶ سورهٔ بقره (آیتالکرسی) به خط نسخ است. این اثر که به قاضی جلالالدین علی منسوب است،
پانویس
- ↑ ترجمه آیتالکرسی، پایگاه جامع قرآنی.
- ↑ حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.
- ↑ جمعی از نویسندگان، فرهنگنامه علوم قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۰۷.
- ↑ فلسفی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، ۱۳۵۱ش، ص۴–۵.
- ↑ جمعی از نویسندگان، فرهنگنامه علوم قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۰۷.
- ↑ حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.
- ↑ حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.
- ↑ عیاشی، التفسیر، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۱۳۶.
- ↑ شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۶۱۶.
- ↑ فلسفی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، ۱۳۵۱ش، ص۴.
- ↑ قمی، مفاتیح الجنان، بیتا، ص696.
- ↑ قمی، مفاتیح الجنان، بیتا، ص709.
- ↑ قمی، مفاتیح الجنان، بیتا، ص59.
- ↑ قمی، مفاتیح الجنان، بیتا، ص606.
- ↑ قمی، مفاتیح الجنان، بیتا، ص346، 345، 362.
- ↑ قمی، مفاتیح الجنان، بیتا، ص362.
- ↑ قمی، مفاتیح الجنان، بیتا، ص749.
- ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱۲، ص۹۸–۹۹ و ۱۰۴–۱۰۵.
- ↑ ابنمنظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۶، ص۱۹۴؛ شرتونی، أقرب الموارد، ۱۴۱۶ق، ج۴، ص۵۳۸.
- ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۳۱۹ ـ ۳۲۲.
- ↑ مجلسی، لوامع صاحبقرانی، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۱۷۰.
- ↑ «خواص اعجازآمیز آیت الکرسی در حل مشکلات زندگی»، وبسایت حرز رضوی.
- ↑ «آیةالکرسی و خواص بینظیر آن»، وبسایت جواهر بازار؛«برکات و اسرار آیةالکرسی»، وبسایت عقیق.
- ↑ ساریخانی و هاشمی زرجآباد، «پژوهشی تحلیلی بر کتیبهنگاری آیةالکرسی در آثار هنری ایرانیان»، ۱۳۹۳ش، ص۷۸ ـ ۷۹.
- ↑ صادقی، «آیات قرآن، زینتبخش سردر خانههای ایرانیان»، خبرگزاری ایکنا.
- ↑ وندشعاری و عسکری، «بررسی و تحلیل آیات و احادیث در قالیهای دوره صفویه »، ۱۳۹۹ش، ص۱۱۵ و ۱۲۲.
- ↑ «ساخت بزرگترین تابلوی آیتالکرسی جهان در البرز»، خبرگزاری ایکنا.
- ↑ «آیتالکرسی موضوع تنها مستند ایرانی حاضر در جشنواره فجر»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ جعفری، «تجلی آیتالکرسی در شعر استاد شیوا»، ۱۳۸۴ش، ص۵۲؛ «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، وبسایت نیشابورشناسی.
- ↑ «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، وبسایت نیشابورشناسی.
منابع
- قرآن کریم.
- «آیتالکرسی موضوع تنها مستند ایرانی حاضر در جشنواره فجر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۴ اردیبهشت ۱۳۹۴ش.
- «آیةالکرسی و خواص بینظیر آن»، وبسایت جواهر بازار، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۴۰۱ش.
- إبنمنظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق.
- «برکات و اسرار آیةالکرسی»، وبسایت عقیق، تاریخ درج مطلب: ۸ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- جعفری، عالیه، «تجلی آیتالکرسی در شعر استاد شیوا»، در مجله بشارت، شماره ۴۹، مهر و آبان ۱۳۸۴ش.
- جمعی از نویسندگان، فرهنگنامه علوم قرآنی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، بیتا.
- جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، مرکز نشر اسراء، چاپ دوم، ۱۳۸۸ش.
- حسینی طهرانی، سید محمدحسین، مطلع انوار، تهران، مکتب وحی، چاپ دوم، ۱۴۳۴ق.
- «خواص اعجازآمیز آیت الکرسی در حل مشکلات زندگی»، وبسایت حرز رضوی، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «ساخت بزرگترین تابلوی آیتالکرسی جهان در البرز»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۳ش.
- ساریخانی، مجید و هاشمی زرجآباد، حسن، «پژوهشی تحلیلی بر کتیبهنگاری آیةالکرسی در آثار هنری ایرانیان»، فصلنامه نگارینه هنر اسلامی، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۳ش.
- شرتونی، سعید، أقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد، تهران، منظمة الاوقاف و الشؤون الخیریة، دار الأسوة للطباعة و النشر، ۱۴۱۶ق.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، تصحیح علیاکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
- صادقی، سعید، «آیات قرآن، زینتبخش سردر خانههای ایرانیان»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۳ شهریور ۱۳۹۷ش.
- عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، تهران، المطبعة العلمیه، چاپ اول، ۱۳۸۰ق.
- فلسفی، محمدتقی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، تهران، معارف اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۵۱ش.
- قمی، شیخعباس، مفاتیح الجنان، قم، اسوه، بیتا.
- مجلسی، محمدباقر، لوامع صاحبقرانی، قم، مؤسسه اسماعیلیان، ۱۴۱۴ق.
- «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، وبسایت نیشابورشناسی، تاریخ بازدید: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ سیودوم، ۱۳۷۴ش.
- وندشعاری، علی و پردیس عسکری، «بررسی و تحلیل آیات و احادیث در قالیهای دوره صفویه»، دوفصلنامه رجشمار، شماره۲، ۱۳۹۹ش.