ازدواج در آیین زرتشت: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{جعبه اطلاعات جزوه
+{{جعبه اطلاعات مفهوم
-|تصویر=غلامی.jpg
+| تصویر             =
-|نام استاد= دکتر علی غلامی
+| زیرنویس تصویر     =
-|نام جزوه= زن در ادیان
+| image_alt         =
-|مرکز آموزشی=دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام
+| فایل پادکست       =ازدواج در آیین زرتشت.ogg
-|مقطع تحصیلی=کارشناسی ارشد
+| حجم فایلپادکست    =۱۱
-|گرایش= مطالعات زنان}}
+| تاریخ پادکست      =۱-۳-۱۴۰۵
+| زیرنویس عنوان     =
+| عنوان اصلی        =
+| عنوان انگلیسی     =
+| عنوان عربی        =
+| عنوان علمی        =
+| شاخه علمی         =
+| نوع مفهوم         =
+| معنای اصطلاحی      =
+| حوزه کاربرد       =
+| گستره جغرافیایی   =
+| منشأ تاریخی       =
+| نخستین کاربرد     =
+| ریشه واژه         =
+| مرتبط با          =
+| اهمیت             =
+| مبدع              =
+| مروج              =
+| مقدس برای         =
+| مورد احترام       =
+| آثار مرتبط        =
+}}
+'''ازدواج در آیین زرتشت'''؛ انگاره‌های آیین زرتشت دربارهٔ ازدواج.
-==نگاه دین زرتشت به مسئله [[جنسی]]==
+ازدواج در آیین زرتشت، وظیفه‌ای دینی، درون‌قومی و مقدس برای مبارزه با شر و بقای نسل است. دختر پس از ۱۵ سالگی در انتخاب همسر حق تصمیم دارد و رضایت پدر نیز شرط است. مراسم ازدواج با حلقهٔ مهر همراه بوده و مرد موظف به پرداخت نفقه است. چندهمسری در آموزه‌ها مجاز نیست مگر در صورت نازایی همسر با رضایت او، و طلاق نیز تنها با رضایت زن و در موارد خاصی جایز شمرده شده است.
-در بخش های مختلف اوستا، به زرتشتیان سفارش شده که پاک دامن باشند و از بی عفتی بپرهیزند. [[ازدواج]] در دین زرتشت بسیار پسندیده، و سرباز زدن از آن و زندگی به حالت [[تجرد]]، ناپسند و در خور نکوهش است.<ref>گات ها، یسنه 53، بند5.</ref> از [[ازدواج]] به «پیمان مهر» یاد شده و مقدس است. در متون این دین، هدف از تشکیل [[خانواده]]، نظم بخشیدن به کارهای دنیا، تحکیم یک دلی، جلوگیری از فساد اخلاقی و فرزندآوری عنوان شده است. تأکید شده [[مردی]] که [[همسری]] دارد بر [[مرد]] [[بی همسر]]، [[مردی]] که خاندانی دارد بر آن که بی خاندان است، و کسی که فرزند دارد بر بی فرزند، برتری دارد.<ref>وندیداد، فرگرد 4، بند47.</ref> زرتشتیان، بی فرزند ماندن را یکی از تنبیهات آسمانی می دانند و کسانی که فرزندی ندارند، واجب است، کسی را به «فرزند خواندگی» بپذیرند.
-==قواعد [[ازدواج]]==
+== جایگاه ازدواج در زرتشت ==
-===نام سبک های [[ازدواج]]===
+آیین زرتشت، همچون سایر ادیان جهان، به نقش [[زن]]، نهاد ازدواج و بقای نسل، توجهی ویژه داشته و جایگاه والایی برای زن قائل است. زرتشتیان ازدواج را عملی دینی، واجب و پسندیده می‌شمارند و تجرد و سرپیچی از آن را ناپسند می‌دانند.<ref>وحیدی، شناخت زرتشت، 1390ش، ص176.</ref>
-در طول تاریخ آیین زرتشت، سنت زرتشتی برای فرض های مختلف [[ازدواج]] [[دختران]] نام هایی می نهاده:«پادشاه [[زن]]»، [[دوشیزه]] ای که پس از رسیدن به سن بلوغ با موافقت خانواده خویش با [[پسری]] [[ازدواج]] می کند. در این نوع [[ازدواج]]، [[زن]] از کامل ترین حقوق و مزایای زندگی بهره مند می شود و پیوندشان ناگسستنی است؛ به طوری که در دنیای واپسین هم همراه یکدیگرند؛ «چاکر[[زن]]»، [[زنی]] که پس از درگذشت [[شوهر]] نخست خود، به [[ازدواج]] فرد دیگری درآید؛ «ایوک [[زن]]»، [[ازدواج]] تنها [[دختر]] یا کوچک ترین [[دختر]] [[مردی]] که [[پسر]] نداشته باشد؛ «ستر[[زن]]»، وقتی که فرد بالغی پیش از [[ازدواج]] فوت می کرد، بستگان او موظف بودند که به خرج خود، [[دختری]] را به [[ازدواج]] [[پسری]] درآورند؛ شرط این [[ازدواج]] آن بود که [[زوجین]] یکی از [[پسران]] خود را به فرزند خواندگی فرد درگذشته درآورند تا نام او باقی بماند، و «خود سر[[زن]]»، اگر [[دختر]] و [[پسر]] بالغی برخلاف میل والدین خود خواستار [[ازدواج]] با یکدیگر می شدند، این [[ازدواج]] منع قانونی نداشت؛ ولی [[دختر]] از ارث محروم می شد و والدینش فقط طبق میل خودشان چیزی به او می دادند. شایان ذکر است ایوک [[زن]]، ستر[[زن]] و چاکر[[زن]] مزایای کمتری نسبت به شاه [[زن]] داشتند.
-===جایگاه خویدوده ([[ازدواج]] با محارم) در آیین زرتشت===
+از دیدگاه زرتشتیان، ازدواج باید درون‌قومی باشد و این عامل اصلی، سبب ماندگاری این آیین برای بیش از سه هزار سال شده است. به باور آنان، ازدواج با غیرزرتشتیان موجب تضعیف دین می‌شود.<ref>هارتس، ادیان جهان: آیین زرتشت، 1400ش، ص70.</ref>
-بر اساس شواهدی که از متون و کتیبه های زرتشتی به دست آمده، [[ازدواج]] [[مردان]] با نزدیکان خود (مادر، خواهر، [[دختر]] و ...) در زمره رسوم پیروان این آیین بوده است؛ تا آنجا که از برکات و آثار نیک و دلایل دینی و اجتماعی آن سخن گفته شده است. در سده های اخیر، زرتشتیان سنت [[ازدواج]] با نزدیکان در این آیین را به شدت تکذیب و انکار می کنند؛ البته عده ای آن را از نظر تاریخی پذیرفته و منحصر در میان پادشاهان دانسته اند و برخی دیگر آن را امری رایج در تمدن های پیشین و ایزدان و اسطوره های دینی می دانند و توجیه می کنند. حفظ [[خانواده]] و پاکی نژاد و سلسله خاندان های موبدی، از جمله توجیه های چنین [[ازدواجی]] عنوان شده است.
-===سن [[ازدواج]]===
+== اهداف زرتشتیان از ازدواج ==
-در برخی متون دینی زرتشتی، از نامزد کردن [[دختر]] و [[پسر]] در سنین کودکی به شدت انتقاد شده و کمترین سن [[ازدواج]] برای [[دختران]]، نه سالگی، و در جای دیگر دوازده و پانزده سال عنوان شده است.<ref>وندیداد، فرگرد 14، بند 15.</ref>
+در آیین زرتشت، هدف از ازدواج تنها تولیدمثل نیست؛ بلکه بر پایهٔ آموزه‌های این دین، انسان برای مبارزه با نیروهای شر دست به ازدواج می‌زند. آدمی به دنیا آمده است تا با تقویت جبههٔ خیر، به نبرد با شر رود. از این رو، غایت آفرینش، پیروزی بر شر و تجدید حیات روحانی و خیریّت جهان است. این تجدید حیات به‌تدریج و از فرایند تجدید نسل‌ها تحقق می‌یابد. به همین دلیل، ازدواج در اندیشهٔ زرتشتی از قداست والایی برخوردار است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/190171/fa لطیفی، «جایگاه زن و احکام ازدواج در دین مزدایی»، ۱۳۸۷ش، ص۹.]</ref>
-===خواستگاری===
+== انواع ازدواج در آیین زرتشت ==
-در کتب مقدس زرتشتی آمده است که هرگاه [[دختران]] جوان به سن بلوغ می رسیدند، از اهورامزدا درخواست می کردند شوهری دانا، زیبا و تندرست نصیب آنان گرداند. زرتشت از [[دختران]] و [[پسران]] می خواهد در انتخاب [[همسر]]، خرد و دانایی را یکی از شرایط انتخاب [[همسر]] قرار دهند. در آیین زرتشتی، [[دختران]] حق داشتند در مورد [[همسر]] آینده خود تصمیم بگیرند؛ البته اجازه [[پدر]] نیز یکی از شروط [[ازدواج]] بوده است.
+در آیین زرتشت برای صورت‌های مختلف ازدواج، نام‌های مخصوصی دارد:
+* '''پادشاه زن:''' دوشیزه‌ای که پس از رسیدن به سن بلوغ با موافقت '''[[خانواده|خانوادهٔ]]''' خویش با پسری ازدواج می‌کند. در این نوع ازدواج، زن از کامل‌ترین حقوق و مزایای زندگی بهره‌مند می‌شود و پیوند زناشویی ناگسستنی است؛ به‌طوری که در دنیای واپسین هم همراه یکدیگر هستند.
+* '''چاکر زن:''' زنی که پس از فوت شوهر نخست خود، با فرد دیگری ازدواج می‌کند.
+* '''ایوک زن:''' ازدواج تنها دختر یا کوچک‌ترین دختر مردی که پسر نداشته باشد.
+* '''سترزن:''' وقتی که فرد بالغی پیش از ازدواج فوت می‌کرد، بستگان او موظف بودند که به خرج خود، دختری را به ازدواج پسری درآورند؛ شرط این ازدواج آن بود که زوجین یکی از پسران خود را به فرزندخواندگی فرد درگذشته درآورند تا نام او باقی بماند.
+* '''خود سرزن:''' اگر دختر و پسر بالغی برخلاف میل والدین خود خواستار ازدواج با یکدیگر می‌شدند، این ازدواج منع قانونی نداشت؛ ولی دختر از ارث محروم می‌شد و والدینش فقط طبق میل خودشان چیزی به او می‌دادند. ایوک زن، سترزن و چاکرزن مزایای کمتری نسبت به شاه زن داشتند.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص320.</ref>
-نخستین گام در پیوند [[زناشویی]]، خواستگاری است. غالبا رسم بر این است که خانواده [[پسر]] نامه ای جهت خواستگاری، خطاب به پدر [[دختر]] می نویسد و داماد امضا می کند و به منزل [[دختر]] می برند. چند روز بعد، جواب نامه توسط خانواده [[عروس]] به منزل [[داماد]] برده می شود. پس از صحبت کوتاهی بین دو خانواده، قرار روزی مشخص گذاشته می شود و به خانه [[دختر]] می روند.
+== ازدواج با محارم (خویدوده) ==
+براساس شواهدی که از متون و کتیبه‌های زرتشتی به دست آمده، ازدواج '''مردان''' با نزدیکان خود (مادر، خواهر، دختر) در زمرهٔ رسوم پیروان این آیین بوده است؛ از برکات، آثار نیک، دلایل دینی و اجتماعی آن سخن گفته شده است. در سده‌های اخیر، زرتشتیان سنت ازدواج با نزدیکان در این آیین را به‌شدت تکذیب و انکار می‌کنند؛ البته عده‌ای آن را از نظر تاریخی پذیرفته و منحصر در میان پادشاهان دانسته‌اند و برخی دیگر آن را امری رایج در تمدن‌های پیشین، ایزدان و اسطوره‌های دینی می‌دانند و توجیه می‌کنند. حفظ خانواده، پاکی نژاد و سلسله خاندان‌های موبدی، ازجمله توجیه‌های چنین ازدواجی عنوان شده است.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص320.</ref>
-===مراسم عروسی===
+== سن ازدواج ==
-پس از مراسم خواستگاری، مرحله نامزدی و سپس پیوند [[زناشویی]] است که ابتدای مراسم با «وکیل پرسان» (گرفتن رضایت [[دختر]] با تشریفات خاص) اجرا می شود. در ادامه، مراسم «گواه گیران» با حضور هفت زرتشتی برپا می شود که به عنوان شاهد، دفتر [[ازدواج]] را امضا کنند. سپس موبد رضایت طرفین و والدین آنها را کسب می کند و خطبه عقد را می خواند. همچنین موبد، [[عروس]] و [[داماد]] را پند و اندرز می دهد و به رعایت وظایف دینی و اخلاقی دعوت می کند. پس از جشن و ضیافت، [[عروس]] را به خانه [[داماد]] می برند و مراسم عروسی پایان می یابد.
+در آیین زرتشت، شایسته است کسی که به سن بلوغ رسیده، همسری برای خود برگزیند. ازدواج در ایران باستان چنان والا و مقدس شمرده می‌شده که دیگران خود را موظف می‌دانستند زمینه‌های ازدواج را برای همنوعان خود فراهم آورند.<ref>[https://haftasman.urd.ac.ir/article_66704.html قائم‌مقام فراهانی، «موقعیت زنان در دین زرتشتی براساس کتب فقهی و حقوقی»، ۱۳۹۲ش، ص۱۱۴.]</ref> در برخی متون دینی زرتشتی، از نامزدی دختر و پسر در سنین کودکی به‌شدت نکوهش شده است. دربارهٔ کمترین [[سن ازدواج]] برای دختران، گاه نه سال، و گاه دوازده یا پانزده سال عنوان شده است.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص320.</ref>
-پیوند [[زناشویی]] نشانی از مهر است و از این رو [[عروس]] و [[داماد]] حلقه ای از فلزی گران بها را که «حلقه مهر» نامیده می شود، به یکدیگر پیشکش می کنند. به جز این هدیه، [[مهریه]] در قوانین این دین جایی ندارد. [[نفقه]] نیز در زمره حقوق [[زنان]] زرتشتی است و [[مرد]] (پدر برای [[دختر]] یا [[شوهر]] برای [[زن]]) باید آن را بپردازند؛ اما صرفا [[دختران]] تا زمانی که [[ازدواج]] کنند و [[دختران]] [[دوشیزه]] ای که با رضایت والدین [[ازدواج]] می کنند (پادشاه [[زن]]) از آن برخوردار می شوند.
+== رضایت دختر در امر ازدواج ==
+در متون زرتشتی، نظر دختر در امر ازدواج اهمیتی بسیار داشته است. اگر دختر مایل به ازدواج با فردی نبود، پدر حق نداشت برخلاف میل او، وی را شوهر دهد. دختر پس از پانزده سالگی می‌توانست همسر خود را برگزیند.
-==نفش های [[جنسیتی]]==
+در این آیین، پدر یا بزرگ‌تر خانواده موظف به انتخاب همسر مناسب برای دختر است، اما دختر ناگزیر به پذیرش فرد پیشنهادی نیست. پدر نمی‌تواند دختر را به ازدواج مجبور کند، او را از ارث محروم سازد، یا مجازاتی برایش در نظر گیرد. همچنین پدر حق ندارد هزینهٔ روزانه‌ای را که به دختر می‌پرداخته، قطع کند. پدر باید جهیزیهٔ دختر را تهیه کند و هرگاه دختر همسر شایسته‌ای برگزید، پدر وظایف خود را در قبال ازدواج او انجام دهد.<ref>ماتیکان، هزار دستان، 1386ش، ص117.</ref>
-[[مرد]]، «کدخدای خانه» و رئیس [[خانواده]] است. در بسیاری از متون زرتشتی، هنگان نام بردن از [[شوهر]]، از تعبیر «خدای خانه» استفاده می شود. در قوانین زرتشتیان دوره ساسانی، [[شوهر]] کردن برای [[زن]]، به معنای در آمدن از سالاری پدر یا برادر، و رفتن به سالاری [[شوهر]] یا پدر او بوده است. به بیان دیگر، [[دختر]] با [[ازدواج]]، از [[خانواده]] و تیره پدر خارج شده، داخل [[خانواده]] و تیره [[شوهر]] می شد. [[مرد]] [[خانواده]] مراقب اجاق (دودمان) [[خانواده]] بود تا نگذارد آتش آن خاموش شود. او مسئول تأمین خوراک و پوشاک [[زن]] و کودکان بود و در مقابل، [[همسر]] و فرزندان تابع محض پدر بودند.
-[[زن]] «کدبانوی خانه» (نگهبان خانه) و متولی زادن و پرورش فرزندان است. در اوستا، مکرر بر «فرمان برداری [[زن]] از [[شوهر]] خویش» تأکید، و «[[زنان]] خوب آموخته» (یعنی با ادب و تربیت شده) تحسین شده اند. در متون زرتشتی، [[زن]] نیک کردار خانه را آراسته می کند و به پاکیزگی خویش و خانه اهمیت می دهد؛ از [[شوهر]] [[تمکین]]، و از دارایی های [[خانواده]] حفاظت می کند. همچنین آزردن [[شوهر]] با زبان، و حاضر جوابی در برابر وی، از صفات ناشایست [[زنان]] شمرده شده و با عقوبت همراه است. از سوی دیگر نقش [[مادری]] [[زنان]] تکریم، و فرزندان به فرمان برداری از [[مادر]] خود توصیه شده اند.
-==[[چند همسری]]==
+در شرایطی که دوشیزه‌ای می‌خواست برخلاف میل والدین خود با پسری ازدواج کند، پدر و مادر نمی‌توانستند از این کار جلوگیری کنند. موبدان نیز بدون نیاز به رضایت والدین، به تقاضای آن دختر و پسر بر پایهٔ قانون ترتیب اثر می‌دادند.<ref>آذرگشسب، مراسم مذهبی و آداب زرتشتیان، 1375ش، ص169.</ref>
-در جوامع زرتشتی، به ویژه در دوره ساسانیان، [[تعدد زوجات]] رواج بسیار وسیعی داشته و زرتشت نیز سه بار [[ازدواج]] کرده و برخی موبدان مقدس [[همسران]] متعددی داشته اند؛ اما در آیین زرتشت [[تعدد زوجات]] روا نیست و به گرفتن یک [[زن]] فرمان داده شده و [[مرد]] نمی تواند بیش از یک [[زن]] اختیار کند؛ همان گونه که [[زن]] نیز نمی تواند هم زمان چند [[شوهر]] داشته باشد. [[زن]] با پیمان [[زناشویی]]، در این دنیا و سرای آخرت [[همسر]] [[مرد]] می ماند. صرفا [[مردی]] که [[همسرش]] نازا باشد، می تواند با اطلاع و موافقت [[زن]] اول، [[زوجه]] دیگر اختیار کند.
-==[[طلاق]] و [[ازدواج مجدد]]==
+== خواستگاری ==
-در دین زرتشتی، شکستن هر پیوندی، از جمله پیوند [[ازدواج]]، ناشایست است و رضایت [[زن]] در [[طلاق]] شرط شده است. به جز در مواردی خاص همچون [[زنا]]ی یکی از طرفین، خارج شدن یکی از [[زوجین]] از آیین زرتشتی، اقدام هر یک از [[زوجین]] به قتل دیگری، و نازایی یا پنهان کردن دشتان و یا جادوگری از سوی [[زن]]، نمی توان [[طلاق]] گرفت.
+بر پایهٔ متون زرتشتی، دختران جوان هنگام رسیدن به سن [[بلوغ]] از اهورامزدا درخواست می‌کردند که شوهری دانا، زیبا و تندرست نصیب‌شان کند. زرتشت به دختران و پسران سفارش می‌کند که خرد و دانایی را از شرایط اصلی انتخاب همسر قرار دهند. دختران حق داشتند دربارهٔ همسر آینده خود تصمیم بگیرند، هرچند اجازهٔ پدر نیز یکی از شرایط ازدواج به‌شمار می‌رفت.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص321.</ref>
-در این آیین به [[زنان بیوه]] اهتمام لازم نشده و آنها نادیده گرفته شده اند و هیچ توصیه ای دراوستا درباره [[بیوه]] [[زنان]] نیامده است. از سوی دیگر، در سنت زرتشتی، [[زن]] در صورتی که به دلیل [[طلاق]] یا فوت [[همسر]]، [[بیوه]] می شد، اگر دوباره [[ازدواج]] می کرد و پسری داشت که هنوز به سن بلوغ نرسیده بود، از جمله حقوق این فرزند بر [[مادر]]ش، این بود که پسر، بعد از رسیدن به سن بلوغ، حق فسخ [[ازدواج]] [[مادر]] را داشت.
-==[[زن]] در عرصه عمومی==
+نخستین گام در پیوند زناشویی، خواستگاری است. براساس رسم رایج، خانوادهٔ داماد نامه‌ای خطاب به پدر عروس می‌نوشتند که داماد، آن را امضا می‌کرد؛ سپس نامه را به منزل دختر می‌بردند. چند روز پس‌از آن، خانوادهٔ عروس پاسخ نامه را به خانهٔ داماد می‌آوردند. پس از گفت‌وگوی کوتاهی میان دو خانواده، روز مشخصی برای مراسم بعدی تعیین می‌شد و به خانهٔ دختر می‌رفتند.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص321.</ref>
-===[[زن]] و نقش های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی===
-در این دین نیز همانند بسیاری از ادیان، [[زنان]] به انجام وظایف [[خانوادگی]] و [[مردان]] به نقش های اجتماعی تشویق شده اند، اما منع صریحی از حضور [[زنان]] در عرصه های عمومی و پذیرش مناصب سیاسی و مبادرت به فعالیت های اقتصادی نشده است. در متون زرتشتی از [[زنان]] دلاور، پارسا و فرمانروایی نام برده شده است که با کمترین محدودیت در عرصه عمومی مواجه بودند و نقش های مهمی را در تاریخ این کیش ایفا کرده اند. البته در برهه هایی که نظام طبقاتی بر جامعه حاکم بوده، [[زنان]] به فراخور طبقه ای که به آن تعلق داشتند، مشارکت متفاوتی در عرصه های گوناگون می کردند. آنان علاوه بر کارهای خانگی، گاه در مشاغل عمومی حضور می یافتند و مزد می گرفتند. البته محدودیت های دینی [[زنان]] در هنگام عادت ماهانه و زایمان و دور نگه داشته شدن آنان از اجتماع، در میزان و نحوه مشارکتشان در حوزه عمومی، بی تأثیر نبوده است.
-===پوشش [[زنان]] در عرصه عمومی===
+== مراسم عروسی ==
-زرتشتیان [[حجاب]] را به ظاهری (لباس پوشیده برای بدن) و باطنی (حیا و حفظ حرمت خود و دیگران) تقسیم می کنند و معتقدند زمانی که [[حجاب]] باطنی برای فرد حاصل شود، او خود به [[حجاب]] ظاهری مبادرت خواهد کرد. متون تاریخی از رعایت پوشیدگی (داشتن پیراهن، ردا و پوشش سر) زرتشتیان در اعصار مختلف حکایت می کنند. آرایش روی و موی در عرصه عمومی نیز کار [[زنان]] بدکردار بیان شده است. امروزه [[زنان]] زرتشتی ایرانی از «لچک» که موی سر را می پوشاند، استفاده می کنند و روی آن دستمالی بلند می بندند و سپس روی آن مقنعه ای سر می کنند که سر و دوش و پشت را کاملا می پوشاند و از پیراهن بلند و شلوار برای پوشش خود بهره می گیرند.
+پس از مرحلهٔ خواستگاری، نوبت به نامزدی و سپس مراسم عروسی می‌رسد. نخستین آیین در این مرحله، «وکیل پرسان» نام دارد که طی آن رضایت دختر برای ازدواج گرفته می‌شود. سپس مراسم «گواه گیران» با حضور هفت تن از زرتشتیان برگزار می‌شود؛ آنها به‌عنوان شاهد، دفتر ازدواج را امضا می‌کنند. پس از آن، موبد (روحانی زرتشتی) رضایت عروس، داماد و والدین آنان را جویا شده، خطبهٔ عقد را می‌خواند و به عروس و داماد دربارهٔ وظایف دینی و اخلاقی سفارش می‌کند. در پایان، جشن و ضیافتی برپا می‌شود و عروس به خانهٔ داماد برده می‌شود.
-===آموزش [[زنان]]===
+پیوند زناشویی در آیین زرتشت نماد مهر و محبت است. بدین منظور، عروس و داماد به یکدیگر حلقه‌ای از فلز گرانبها به نام «حلقهٔ مهر» هدیه می‌دهند. در قوانین این دین، [[مهریه|مهریه‌ای]] تعیین نشده است؛ اما [[نفقه]] ازجمله حقوق زنان زرتشتی به‌شمار می‌رود و پرداخت آن بر عهدهٔ شوهر است.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص322.</ref>
-از ویژگی های برجسته آموزه های دینی زرتشت، تأکید بر خرد و دانایی است. همراهی تنگاتنگ زرتشت با «ایزد چیستی» که الهه دانایی و معرفت است و گاهی در اوستا به شکل الهه [[زن]] نمایان می شود، از رابطه مثبت [[زن]] و تعلیم در این دین حکایت می کند. در دین زرتشت، [[مادر]]، بهترین تعلیم دهنده کودکان تا پنج سالگی است. گرچه [[زنان]] به تعلیم آموزی تشویق شده اند، بر علم آموزی [[مردان]] تأکید بیشتری به چشم می خورد و توصیه شده [[دختر]] که به پانزده سالگی رسید، به جای علم آموزی و فراگیری متون دینی، [[ازدواج]] کند. در برخی برهه ها (مانند عصر ساسانی) نیز صرفا طبقه اشراف از آموزش های عمومی برخوردار می شدند. از سوی دیگر، تعلیم دینی [[زنان]] در نزد موبدان نیز با توجه به ایام عادت ماهانه و فرزندآوری، با محدودیت هایی مواجه می شد.
-==پانویس==
-{{پانویس}}
+== چند همسری ==
+در جوامع زرتشتی، به‌ویژه در دورهٔ ساسانیان، [[تعدد زوجات]] رواج گسترده‌ای داشته است. خود زرتشت سه بار ازدواج کرد و برخی موبدان نیز همسران متعددی داشتند. بااین‌حال، در آموزه‌های دینی زرتشتی، تعدد زوجات مجاز شمرده نشده و به گرفتن تنها یک زن فرمان داده شده است. بر این پایه، مرد نمی‌تواند بیش از یک همسر داشته باشد؛ همان‌گونه که زن نیز نمی‌تواند همزمان چند شوهر بگیرد. زن با پیمان زناشویی، در این جهان و جهان آخرت، همسر همان مرد باقی می‌ماند. تنها استثنا آن است که اگر همسر مرد، نازا باشد، او می‌تواند با اطلاع و موافقت همسر اول خود، همسر دیگری برگزیند.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، 1399ش، ص323.</ref>
-[[رده:زن در زرتشت]]
+== طلاق و ازدواج مجدد ==
-[[رده:زرتشت]]
+در آیین زرتشت، گسستن هر پیوندی ازجمله ازدواج، عملی ناپسند شمرده می‌شود و طلاق، تنها با رضایت زن جایز است. مگر در موارد خاصی که اجازهٔ طلاق داده می‌شود: زنای یکی از طرفین، نازایی، پنهان کردن عادت ماهانه (دشتان) توسط زن، اقدام یکی از زوجین به قتل دیگری، خروج یکی از طرفین از آیین زرتشتی، و جادوگری از سوی زن.
-[[رده:زن در ادیان و مکاتب در مقایسه با اسلام]]
-[[رده: سرفصل‌ها]]
+در این آیین به زنان بیوه توجهی نشده و توصیه یا حکم خاصی دربارهٔ آنان وجود ندارد. در شرایطی که زنی بر اثر [[طلاق]] یا مرگ همسر بیوه می‌شد و سپس ازدواج می‌کرد، اگر از ازدواج پیشین خود پسری می‌داشت که هنوز به سن بلوغ نرسیده بود، آن پسر پس‌از رسیدن به بلوغ حق داشت ازدواج مادر خود را فسخ کند.<ref>غلامی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی، 1399ش، ص323.</ref>
-[[رده:طرح درس]]
-[[رده:آموزش عالی]]
+== پانویس ==
-[[رده: کارشناسی ارشد]]
+{{پانویس}}
-[[رده: ویکی جنسیت]]
-[[رده:دانش]]
+== منابع ==
+{{آغاز منابع}}
+* آذرگشسب، اردشیر، مراسم مذهبی و آداب زرتشتیان، تهران، کانون زردتشتیان شریف‌آباد یزد مقیم مرکز، ۱۳۷۵ش.
+* غلامی، علی، زن و خانواده در ادیان (با رویکرد تطبیقی)، قم، جامعةالزهراء، تابستان ۱۳۹۹ش.
+* قائم‌مقام فراهانی، ناهید سادات، «موقعیت زنان در دین زرتشتی بر اساس کتب فقهی و حقوقی»، نشریه هفت آسمان، سال پانزدهم، شماره ۶۰، زمستان ۱۳۹۲ش.
+* لطیفی، عبدالحسین، «جایگاه زن و احکام ازدواج در دین مزدایی»، نیمسال نامهٔ تخصصی پژوهشنامهٔ ادیان، سال دوّم، شماره سوم، ۱۳۸۷ش.
+* ماتیکان، هزار دستان، ترجمه محمدتقی بهار، تهران، سپهر، ۱۳۸۶ش.
+* وحیدی، حسین، شناخت زرتشت، تهران، علم، چاپ سوم، ۱۳۹۰ش.
+* هارتس، پائولا آر، ادیان جهان: آیین زرتشت، ترجمه محمدرضا خراسانی‌زاده، قم، دانشگاه ادیان و مذاهب، پاییز ۱۴۰۰ش.
+{{پایان منابع}}