بازسازی متن |
|||
| (۱۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =پوشاک دوران پهلوی.png | |||
| زیرنویس تصویر =گروهی از زنان در دوره پهلوی اول | |||
|image_alt=گروهی از زنان در دوره پهلوی اول | |||
| فایل پادکست =پوشاک دوران پهلوی اول.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =3/87 | |||
| تاریخ پادکست =07-10-1404 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''{{درشت|پوشاک دوران پهلوی اول؛}}''' تنپوش مردان و زنان در دوره حکومت رضاخان. | '''{{درشت|پوشاک دوران پهلوی اول؛}}''' تنپوش مردان و زنان در دوره حکومت رضاخان. | ||
دوران پهلوی اول (۱۳۰۴–۱۳۲۰ش) شاهد تحولات گستردهای در سیاستهای پوشاک در [[ایران]] بود. [[رضاشاه]] با هدف [[نوسازی]]، ایجاد دولت متمرکز و شکلدهی به هویت ملی نوین، سیاستهای یکسانسازی پوشش را اجرا کرد. این سیاستها که بر تغییر لباس مردان و زنان به سبک غربی متمرکز بود، با مقاومتهای اجتماعی و فرهنگی روبرو شد و تأثیرات عمیقی بر جامعه ایران گذاشت. | دوران پهلوی اول (۱۳۰۴–۱۳۲۰ش) شاهد تحولات گستردهای در سیاستهای پوشاک در [[ایران]] بود. [[رضاشاه]] با هدف [[نوسازی]]، ایجاد دولت متمرکز و شکلدهی به [[هویت ملی]] نوین، سیاستهای یکسانسازی [[پوشش]] را اجرا کرد. این سیاستها که بر تغییر لباس مردان و زنان به سبک غربی متمرکز بود، با مقاومتهای اجتماعی و فرهنگی روبرو شد و تأثیرات عمیقی بر جامعه ایران گذاشت. | ||
== زمینههای تاریخی == | == زمینههای تاریخی == | ||
سیاستهای پوشاک در [[دوره پهلوی اول]]، ریشه در تلاشهای پیشین برای نوسازی نظامی و اداری داشت. نخستین اقدامات برای یکسانسازی پوشاک در [[دوره قاجار]] و با اصلاحات [[عباسمیرزا]] در [[ارتش]] آغاز شد. وی با کمک مستشاران خارجی، نیروی نظامی مدرنی تأسیس کرد که دارای یونیفرم، درجات و نظم و انضباط شبیه ارتشهای اروپایی بود. این روند در دوران [[محمدشاه قاجار]] ادامه یافت و پوشاک نظامی تحت تأثیر الگوهای آلمانی، اتریشی و سوئدی قرار گرفت. به تدریج، عناصر این لباسهای نظامی، مانند [[کت سرداری]] و شلوار تنگ اروپایی، در پوشاک غیرنظامی مردان شهری نفوذ کرد.<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص77-80.]</ref> | سیاستهای پوشاک در [[دوره پهلوی اول]]، ریشه در تلاشهای پیشین برای نوسازی نظامی و اداری داشت. نخستین اقدامات برای یکسانسازی پوشاک در [[قاجاریه|دوره قاجار]] و با اصلاحات [[عباسمیرزا]] در [[ارتش]] آغاز شد. وی با کمک مستشاران خارجی، نیروی نظامی مدرنی تأسیس کرد که دارای یونیفرم، درجات و نظم و انضباط شبیه ارتشهای اروپایی بود. این روند در دوران [[محمدشاه قاجار]] ادامه یافت و [[پوشاک نظامی]] تحت تأثیر الگوهای آلمانی، اتریشی و سوئدی قرار گرفت. به تدریج، عناصر این لباسهای نظامی، مانند [[کت سرداری]] و شلوار تنگ اروپایی، در پوشاک غیرنظامی مردان شهری نفوذ کرد.<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص77-80.]</ref> | ||
== اهداف و انگیزههای حکومت پهلوی == | == اهداف و انگیزههای حکومت پهلوی == | ||
با روی کار آمدن رضاشاه، جریان [[تجددگرایی]] در تقابل با ارزشهای سنتی جامعه، شتاب گرفت<ref name=":2">[https://ensani.ir/fa/article/11684/تجدد-گرایی-و-هویت-ایرانی-در-عصر-پهلوی زریزی، «تجدد گرایی و هویت ایرانی در عصر پهلوی»، 1384ش.]</ref> و از گفتوگوهای نظری به عرصه عمل وارد شد.<ref name=":3"/> سیاست تغییر پوشش مردان موجب شد تا بهتدریج لباسهای سنتی کنار گذاشته شوند. میل به همسانسازی فرهنگی و رؤیای رسیدن به [[تمدن اروپایی]]، [[نخبگان غربزده]] را به سمت اصلاح ظواهر، از جمله تغییر در نوع پوشاک و اجرای [[قانون کشف حجاب|سیاست کشف حجاب]] زنان، سوق داد.<ref | با روی کار آمدن رضاشاه، جریان [[تجددگرایی]] در تقابل با ارزشهای سنتی جامعه، شتاب گرفت<ref name=":2">[https://ensani.ir/fa/article/11684/تجدد-گرایی-و-هویت-ایرانی-در-عصر-پهلوی زریزی، «تجدد گرایی و هویت ایرانی در عصر پهلوی»، 1384ش.]</ref> و از گفتوگوهای نظری به عرصه عمل وارد شد.<ref name=":3">[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/876ac0fd7323f8e32f7de3ded4681d18?sample=1 ظریفیان صالح مکرم، «بررسی سیر تحول پوشاک در ایران از دورۀ قاجار تا پایان دورۀ پهلوی»، 1389ش، ص133.]</ref> سیاست تغییر پوشش مردان موجب شد تا بهتدریج لباسهای سنتی کنار گذاشته شوند. میل به همسانسازی فرهنگی و رؤیای رسیدن به [[تمدن اروپایی]]، [[نخبگان غربزده]] را به سمت اصلاح ظواهر، از جمله تغییر در نوع پوشاک و اجرای [[قانون کشف حجاب|سیاست کشف حجاب]] زنان، سوق داد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/11684/%D8%AA%D8%AC%D8%AF%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C زریزی، «تجدد گرایی و هویت ایرانی در عصر پهلوی»، 1384ش.]</ref> | ||
از ۱۳۰۴ تا ۱۳۱۴ش، روند غربیسازی لباس، از طریق قانونگذاری، آموزش و نظارت مستقیم بر پوشش در مدارس، ادارات و ارتش پیگیری شد. این تغییرات، بخشی از برنامه گسترده دولت برای ایجاد هویت ملی نوین و تقویت مشروعیت سیاسی [[حکومت پهلوی]] محسوب میشد. | از ۱۳۰۴ تا ۱۳۱۴ش، روند غربیسازی لباس، از طریق قانونگذاری، آموزش و نظارت مستقیم بر پوشش در مدارس، ادارات و ارتش پیگیری شد. این تغییرات، بخشی از برنامه گسترده دولت برای ایجاد هویت ملی نوین و تقویت [[مشروعیت سیاسی]] [[حکومت پهلوی]] محسوب میشد. [[تیمورتاش]] که در [[۲۵ آذر]] ۱۳۰۴ش به سمت وزیر دربار منصوب شد، نقش اصلی را در هدایت سیاستها و اجرای برنامههای رضاشاه ایفا کرد. او در [[مرداد]] ۱۳۰۵ش به [[مسکو]] سفر کرد و در جریان این سفر، [[کت و شلوار]] و کلاه جدیدی به ایران وارد کرد که بعدها به [[کلاه پهلوی]] معروف شد. علاوه بر این، تیمورتاش چند خیاط روسی را به کشور آورد و پوشیدن این لباسها را برای کارکنان دولت اجباری کرد.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/876ac0fd7323f8e32f7de3ded4681d18?sample=1 ظریفیان صالح مکرم، «بررسی سیر تحول پوشاک در ایران از دورۀ قاجار تا پایان دورۀ پهلوی»، 1389ش، ص133-134.]</ref> | ||
== قانون متحدالشکل کردن لباس مردان == | == قانون متحدالشکل کردن لباس مردان == | ||
[[پرونده:پوشاک دوران پهلوی۱.jpg|جایگزین=سند تصویب قانون لباس متحدالشکل|بندانگشتی|سند تصویب قانون لباس متحدالشکل]] | |||
پوشش مردان در اوایل دوره پهلوی مشابه دوره قاجار بود و تنوع آن منعکسکننده تفاوتهای اقوام، مناطق و طبقات اجتماعی بود. بازاریان عمدتاً [[عمامه]] شیرشکری یا [[دستار]] میپوشیدند، کارکنان دولت کلاه بدون لبه و شاهزادگان یا کسانی که با [[اروپا]] در ارتباط بودند، [[کلاه سیلندر]] استفاده میکردند. لباسهای سنتی مانند [[قبا]]، [[شال]]، [[عبا]]، [[لباده]] و [[پوستین]] بخش اصلی تنپوش مردان را تشکیل میداد. در سال ۱۳۰۱ش مجلس قانونی تصویب کرد که کارمندان دولت و خدمات شهری باید لباس دوخت ایران بپوشند و این شامل کارکنان نظامی نیز شد. با گذشت زمان، کت و شلوار و شلوار اروپایی میان شهرنشینان رواج یافت. در [[۴ مهر]] ۱۳۰۷ش کابینه تصمیم گرفت تمام مردان ایرانی به سبک غربی لباس بپوشند و تنپوشهای سنتی جای خود را به کت و شلوار، شلوار و کمربند اروپایی و [[کفش چرمی]] دادند. اجرای قانون از [[فروردین]] ۱۳۰۸ش در [[شهر|شهرها]] و یک سال بعد در [[روستا|روستاها]] آغاز شد.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=مد%20و%20لباس%20در%20دوره%20پهلوی&basicscope=1 سوری، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورۀ پهلوی اول و دوم (1357-1304) ه.خ»، 1394ش، ص78.]</ref> | پوشش مردان در اوایل دوره پهلوی مشابه دوره قاجار بود و تنوع آن منعکسکننده تفاوتهای اقوام، مناطق و طبقات اجتماعی بود. بازاریان عمدتاً [[عمامه]] شیرشکری یا [[دستار]] میپوشیدند، کارکنان دولت کلاه بدون لبه و شاهزادگان یا کسانی که با [[اروپا]] در ارتباط بودند، [[کلاه سیلندر]] استفاده میکردند. لباسهای سنتی مانند [[قبا]]، [[شال]]، [[عبا]]، [[لباده]] و [[پوستین]] بخش اصلی تنپوش مردان را تشکیل میداد. در سال ۱۳۰۱ش مجلس قانونی تصویب کرد که کارمندان دولت و خدمات شهری باید لباس دوخت ایران بپوشند و این شامل کارکنان نظامی نیز شد. با گذشت زمان، کت و شلوار و شلوار اروپایی میان شهرنشینان رواج یافت. در [[۴ مهر]] ۱۳۰۷ش کابینه تصمیم گرفت تمام مردان ایرانی به سبک غربی لباس بپوشند و تنپوشهای سنتی جای خود را به کت و شلوار، شلوار و کمربند اروپایی و [[کفش چرمی]] دادند. اجرای قانون از [[فروردین]] ۱۳۰۸ش در [[شهر|شهرها]] و یک سال بعد در [[روستا|روستاها]] آغاز شد.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=مد%20و%20لباس%20در%20دوره%20پهلوی&basicscope=1 سوری، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورۀ پهلوی اول و دوم (1357-1304) ه.خ»، 1394ش، ص78.]</ref> | ||
«قانون متحدالشکل نمودن البسه اتباع ایران در داخل مملکت» در [[ | «قانون متحدالشکل نمودن البسه اتباع ایران در داخل مملکت» در [[۶ دی]] ۱۳۰۷ش به تصویب رسید؛ اما زمینههای اجرای آن بهصورت تدریجی و در بسترهای مختلف آغاز شده بود.<ref>اتابکی، تجدد آمرانه، 1385ش، ص196.</ref> | ||
* '''نهادهای نظامی''': رضاشاه پوشیدن [[یونیفرم نظامی]] به تقلید از نظامیان اروپایی<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص82.]</ref> را نماد [[نظم]] و [[مدرنیته]] میدانست.<ref>عاقلی، تیمورتاش در صحنهٔ سیاست ایران، 1371ش، ص237 و 238.</ref> [[قانون خدمت سربازی]] (۱۳۰۴ش) پوشیدن یونیفرم را برای سربازان اجباری کرد. طراحی این لباسها با شانههای اپلدار، یقههای ایستاده و شلوارهای عمودینوار، باعث القای هیبت و حالت کشیده در اندام میشد.<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص83 و 84.]</ref> | * '''نهادهای نظامی''': رضاشاه پوشیدن [[یونیفرم نظامی]] به تقلید از نظامیان اروپایی<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص82.]</ref> را نماد [[نظم]] و [[مدرنیته]] میدانست.<ref>عاقلی، تیمورتاش در صحنهٔ سیاست ایران، 1371ش، ص237 و 238.</ref> [[قانون خدمت سربازی]] (۱۳۰۴ش) پوشیدن یونیفرم را برای سربازان اجباری کرد. طراحی این لباسها با شانههای اپلدار، یقههای ایستاده و شلوارهای عمودینوار، باعث القای هیبت و حالت کشیده در اندام میشد.<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص83 و 84.]</ref> | ||
* '''نهادهای آموزشی''': از سال ۱۳۰۶ش، [[دانشآموز|دانشآموزان]] و [[معلم|معلمان]] موظف به پوشیدن لباس متحدالشکل شدند. پوشاک [[پسر|پسران]] شامل کت و شلوار و کلاه پهلوی (کلاه پوستی لبهدار) و [[دختر|دختران]] شامل [[روپوش]] بلند و سادهای به نام «اُرمک» بود.<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص85 و 87.]</ref> | * [[پرونده:پوشاک دوران پهلوی۲.jpg|جایگزین=رضاخان در میان دانشجویان ایرانی با لباس متحدالشکل|بندانگشتی|رضاخان در میان دانشجویان ایرانی با لباس متحدالشکل]]'''نهادهای آموزشی''': از سال ۱۳۰۶ش، [[دانشآموز|دانشآموزان]] و [[معلم|معلمان]] موظف به پوشیدن لباس متحدالشکل شدند. پوشاک [[پسر|پسران]] شامل کت و شلوار و کلاه پهلوی (کلاه پوستی لبهدار) و [[دختر|دختران]] شامل [[روپوش]] بلند و سادهای به نام «اُرمک» بود.<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص85 و 87.]</ref> | ||
* '''ادارات و کارمندان دولت''': این گروه، گستردهترین جامعه هدف قانون بودند. [[لباس فرم]] رسمی شامل [[کلاه پهلوی]]، [[کت سرداری]]، پیراهن سفید، شلوار [[ماهوت]] مشکی، کفش یا پوتین و دستکش سفید بود.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=پوشاک%20در%20دوره%20پهلوی%20اول&basicscope=1 دانشمهر، «مطالعۀ تحولات فرهنگ پوشاک در دورۀ پهلوی اول با رویکرد نشانهشناسی فرهنگی»، 1396ش، ص78.]</ref> کلاهپهلوی در دورهٔ رضاشاه از جنس پوست بوده که روی آن کمربندی تلفیقی از جنس [[چرم]] و [[یراق]] و [[نشان شیر و خورشید]] نصب شده بود. آستر کلاه و کمربند نیز از جنس ماهوت سیاه انتخاب میشدند.<ref>شریعتپناهی، اروپاییها و لباس ایرانیان، 1372ش، ص264.</ref> رعایتنکردن قانون پوشش متحدالشکل، جریمه نقدی یا حبس در پی داشت.<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص87-88.]</ref> | * '''ادارات و کارمندان دولت''': این گروه، گستردهترین جامعه هدف قانون بودند. [[لباس فرم]] رسمی شامل [[کلاه پهلوی]]، [[کت سرداری]]، پیراهن سفید، شلوار [[ماهوت]] مشکی، کفش یا پوتین و دستکش سفید بود.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=پوشاک%20در%20دوره%20پهلوی%20اول&basicscope=1 دانشمهر، «مطالعۀ تحولات فرهنگ پوشاک در دورۀ پهلوی اول با رویکرد نشانهشناسی فرهنگی»، 1396ش، ص78.]</ref> کلاهپهلوی در دورهٔ رضاشاه از جنس پوست بوده که روی آن کمربندی تلفیقی از جنس [[چرم]] و [[یراق]] و [[نشان شیر و خورشید]] نصب شده بود. آستر کلاه و کمربند نیز از جنس ماهوت سیاه انتخاب میشدند.<ref>شریعتپناهی، اروپاییها و لباس ایرانیان، 1372ش، ص264.</ref> رعایتنکردن قانون پوشش متحدالشکل، جریمه نقدی یا حبس در پی داشت.<ref>[https://irhj.sbu.ac.ir/index.php/article_95638_c44d49f8a267282b52a7d43dfb371163.pdf محمدی و سید احمدی زاویه، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، 1396ش، ص87-88.]</ref> | ||
| خط ۲۵: | خط ۵۴: | ||
== قانون کشف حجاب == | == قانون کشف حجاب == | ||
در اوایل دورهٔ رضاشاه تقریباً تمام [[زنان ایرانی]] چادر بلند و سیاهرنگ، از جنس [[ابریشم]] یا نخ بر سر داشتند. بلندی این [[چادر]] تا روی زمین بود که زنان گاهی اوقات قسمتی از آن را همانند پیشبند دور کمر بسته و در جلو گره میزدند. برخی علاوهبر چادر از [[روبنده]] استفاده میکردند.<ref>هاکس، ایران افسانه و واقعیت (خاطرات سفر به ایران)، 1368ش، ص205.</ref> لباس زنان در روستاها نیز شامل چادرهای رنگی و گلدار بود.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=مد%20و%20لباس%20در%20دوره%20پهلوی&basicscope=1 سوری، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورۀ پهلوی اول و دوم (1357-1304) ه.خ»، 1394ش، ص134.]</ref> | [[پرونده:پوشاک دوران پهلوی۳.jpg|جایگزین=رضاخان در بازدید از یکی از مدارس دختران پس از کشف حجاب|بندانگشتی|رضاخان در بازدید از یکی از مدارس دختران پس از کشف حجاب]] | ||
در اوایل دورهٔ رضاشاه تقریباً تمام [[زنان ایرانی]] چادر بلند و سیاهرنگ، از جنس [[ابریشم]] یا نخ بر سر داشتند. بلندی این [[چادر]] تا روی زمین بود که زنان گاهی اوقات قسمتی از آن را همانند پیشبند دور کمر بسته و در جلو گره میزدند. برخی علاوهبر چادر از [[روبنده]] استفاده میکردند.<ref>هاکس، ایران افسانه و واقعیت (خاطرات سفر به ایران)، 1368ش، ص205.</ref> لباس زنان در روستاها نیز شامل [[چادر رنگی|چادرهای رنگی]] و گلدار بود.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=مد%20و%20لباس%20در%20دوره%20پهلوی&basicscope=1 سوری، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورۀ پهلوی اول و دوم (1357-1304) ه.خ»، 1394ش، ص134.]</ref> | |||
تمرکز بر یکسانسازی پوشش کارکنان دولت که تحت کنترل مستقیم حکومت بودند، زمینه را برای پذیرش تغییرات فرهنگی در سایر اقشار جامعه، بهویژه زنان، فراهم کرد و مقدمات اصلاحات گستردهتر فرهنگی را مهیا ساخت.<ref>[https://www.afkarnews.com/بخش-سیاسی-3/474011-روزی-که-مردم-مجبور-شدند-لباس-متحدالشکل-بپوشند «روزی که مردم مجبور شدند لباس متحدالشکل بپوشند»، وبسایت افکار نیوز.]</ref> پیش از تصویب قانون کشف حجاب، برخی زنان تحصیلکرده بهجای [[حجاب]] از [[کلاه]] استفاده میکردند. یکی از حامیان این پوشش، [[عبدالحسین تیمورتاش]]، وزیر دربار، بود که در سال ۱۳۱۲ش واردات کلاههای اروپایی به کشور را قانونی کرد.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=پوشاک%20در%20دوره%20پهلوی%20اول&basicscope=1 دانشمهر، «مطالعۀ تحولات فرهنگ پوشاک در دورۀ پهلوی اول با رویکرد نشانهشناسی فرهنگی»، 1396ش، ص80.]</ref> | تمرکز بر یکسانسازی پوشش کارکنان دولت که تحت کنترل مستقیم حکومت بودند، زمینه را برای پذیرش تغییرات فرهنگی در سایر اقشار جامعه، بهویژه زنان، فراهم کرد و مقدمات اصلاحات گستردهتر فرهنگی را مهیا ساخت.<ref>[https://www.afkarnews.com/بخش-سیاسی-3/474011-روزی-که-مردم-مجبور-شدند-لباس-متحدالشکل-بپوشند «روزی که مردم مجبور شدند لباس متحدالشکل بپوشند»، وبسایت افکار نیوز.]</ref> پیش از تصویب قانون کشف حجاب، برخی زنان تحصیلکرده بهجای [[حجاب]] از [[کلاه]] استفاده میکردند. یکی از حامیان این پوشش، [[عبدالحسین تیمورتاش]]، وزیر دربار، بود که در سال ۱۳۱۲ش واردات کلاههای اروپایی به کشور را قانونی کرد.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=پوشاک%20در%20دوره%20پهلوی%20اول&basicscope=1 دانشمهر، «مطالعۀ تحولات فرهنگ پوشاک در دورۀ پهلوی اول با رویکرد نشانهشناسی فرهنگی»، 1396ش، ص80.]</ref> | ||
پس از سفر رضاشاه به ترکیه در ۱۳۱۳ش، سیاست تغییر پوشش زنان شتاب بیشتری گرفت.<ref>[https://mag.sarak-co.com/changing-clothes-in-pahlavi/ صادقی، «نگاهی به تاریخ پوشاک ایران در دوران پهلوی اول»، وبسایت مجلۀ سارک.]</ref> سرانجام در [[۱۷ دی]] ۱۳۱۴ش، [[قانون کشف حجاب]] در مراسم افتتاح دانشسرای مقدماتی تهران به طور رسمی اعلام شد. رضاشاه به همراه همسر و دخترانش بدون حجاب در این مراسم حاضر شدند<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=مد%20و%20لباس%20در%20دوره%20پهلوی&basicscope=1 سوری، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورۀ پهلوی اول و دوم (1357-1304) ه.خ»، 1394ش، ص111 و 112.]</ref> و او به خیاطها و کلاهدوزها سفارش کرد که مدهای سنگین و ارزانی را به بازار آورند.<ref>مکی، تاریخ بیست سالهٔ ایران، انقراض قاجاریه و تشکیل سلسهٔ دیکتاتوری پهلوی، 1357ش، ص266.</ref> از آن پس، لباس زنان به سمت مدلهای اروپایی گرایش یافت و رایجترین مدل، لباسهای یکتکه بلند با یقههای گرد یا هفت و مزین به کمربند پارچهای بود.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=مد%20و%20لباس%20در%20دوره%20پهلوی&basicscope=1 سوری، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورۀ پهلوی اول و دوم (1357-1304) ه.خ»، 1394ش، ص135.]</ref> | پس از سفر رضاشاه به ترکیه در ۱۳۱۳ش، سیاست تغییر پوشش زنان شتاب بیشتری گرفت.<ref>[https://mag.sarak-co.com/changing-clothes-in-pahlavi/ صادقی، «نگاهی به تاریخ پوشاک ایران در دوران پهلوی اول»، وبسایت مجلۀ سارک.]</ref> سرانجام در [[۱۷ دی]] ۱۳۱۴ش، [[قانون کشف حجاب]] در مراسم افتتاح دانشسرای مقدماتی تهران به طور رسمی اعلام شد. رضاشاه به همراه همسر و دخترانش بدون حجاب در این مراسم حاضر شدند<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=مد%20و%20لباس%20در%20دوره%20پهلوی&basicscope=1 سوری، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورۀ پهلوی اول و دوم (1357-1304) ه.خ»، 1394ش، ص111 و 112.]</ref> و او به خیاطها و کلاهدوزها سفارش کرد که مدهای سنگین و ارزانی را به [[بازار]] آورند.<ref>مکی، تاریخ بیست سالهٔ ایران، انقراض قاجاریه و تشکیل سلسهٔ دیکتاتوری پهلوی، 1357ش، ص266.</ref> از آن پس، لباس زنان به سمت مدلهای اروپایی گرایش یافت و رایجترین مدل، لباسهای یکتکه بلند با یقههای گرد یا هفت و مزین به کمربند پارچهای بود.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=مد%20و%20لباس%20در%20دوره%20پهلوی&basicscope=1 سوری، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورۀ پهلوی اول و دوم (1357-1304) ه.خ»، 1394ش، ص135.]</ref> | ||
== مقاومتهای اجتماعی در برابر تغییر پوشش == | == مقاومتهای اجتماعی در برابر تغییر پوشش == | ||
| خط ۳۵: | خط ۶۵: | ||
* '''[[واقعه مسجد گوهرشاد]]''': در واکنش به سیاستهای تغییر پوشش و اجباریشدن کلاهشاپو، مردم [[مشهد]] در [[ماه تیر]] ۱۳۱۴ش، اجتماع اعتراضآمیزی در [[مسجد گوهرشاد]] برگزار کردند که با خشونت شدید نیروهای دولتی سرکوب شد و بر اساس گزارشها صدها نفر کشته شدند.<ref>[https://historydocuments.ir/?page=post&id=3265 «جنایات رضاشاه در مسجد گوهرشاد، 20 و 21 تیرماه 1314»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی.]</ref> | * '''[[واقعه مسجد گوهرشاد]]''': در واکنش به سیاستهای تغییر پوشش و اجباریشدن کلاهشاپو، مردم [[مشهد]] در [[ماه تیر]] ۱۳۱۴ش، اجتماع اعتراضآمیزی در [[مسجد گوهرشاد]] برگزار کردند که با خشونت شدید نیروهای دولتی سرکوب شد و بر اساس گزارشها صدها نفر کشته شدند.<ref>[https://historydocuments.ir/?page=post&id=3265 «جنایات رضاشاه در مسجد گوهرشاد، 20 و 21 تیرماه 1314»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی.]</ref> | ||
* '''اعتراضات روحانیون''': علما با صدور بیانیه، نوشتن رساله و سخنرانی به مقابله با این قوانین پرداختند. بازداشت و تبعید عالمانی مانند آیتالله سید حسین قمی از پیامدهای آن بود.<ref name=":0">[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=مد%20و%20لباس%20در%20دوره%20پهلوی&basicscope=1 سوری، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورۀ پهلوی اول و دوم (1357-1304) ه.خ»، 1394ش، ص113 و 117.]</ref> | * '''اعتراضات روحانیون''': علما با صدور بیانیه، نوشتن رساله و سخنرانی به مقابله با این قوانین پرداختند. بازداشت و تبعید عالمانی مانند آیتالله [[سید حسین قمی]] از پیامدهای آن بود.<ref name=":0">[https://ganj.irandoc.ac.ir/#/search?keywords=مد%20و%20لباس%20در%20دوره%20پهلوی&basicscope=1 سوری، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورۀ پهلوی اول و دوم (1357-1304) ه.خ»، 1394ش، ص113 و 117.]</ref> | ||
* '''مقاومت مردمی در شهرها و عشایر''': در شهرهایی مانند [[قم]]، [[شیراز]]، [[جهرم]] و میان [[عشایر]]، اعتراضات و درگیریهای مسلحانه رخ داد. عشایر بهویژه در برابر کنار گذاشتن لباسهای سنتی خود مقاومت سرسختانهای نشان دادند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/514722/روزی-که-مردم-مجبور-شدند-لباس-متحدالشکل-بپوشند «روزی که مردم مجبور شدند لباس متحدالشکل بپوشند»، وبسایت مشرق.]</ref> | * '''مقاومت مردمی در شهرها و عشایر''': در شهرهایی مانند [[قم]]، [[شیراز]]، [[جهرم]] و میان [[عشایر]]، اعتراضات و درگیریهای مسلحانه رخ داد. [[عشایر]] بهویژه در برابر کنار گذاشتن لباسهای سنتی خود مقاومت سرسختانهای نشان دادند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/514722/روزی-که-مردم-مجبور-شدند-لباس-متحدالشکل-بپوشند «روزی که مردم مجبور شدند لباس متحدالشکل بپوشند»، وبسایت مشرق.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۴۵: | خط ۷۵: | ||
* اتابکی، تورج، تجدد آمرانه، ترجمهٔ مهدی حقیقتخواه، تهران، ققنوس، ۱۳۸۵ش. | * اتابکی، تورج، تجدد آمرانه، ترجمهٔ مهدی حقیقتخواه، تهران، ققنوس، ۱۳۸۵ش. | ||
* «تحلیل و بررسی سیاست یکسانسازی لباس در دورهٔ پهلوی اول در سبزوار»، مرکز بررسی اسناد تاریخی، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۳۹۹ش. | * «تحلیل و بررسی سیاست یکسانسازی لباس در دورهٔ پهلوی اول در سبزوار»، مرکز بررسی اسناد تاریخی، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۳۹۹ش. | ||
* دانشمهر، فروغ، «مطالعهٔ تحولات فرهنگ پوشاک در دورهٔ پهلوی اول با رویکرد نشانهشناسی فرهنگی»، پایاننامهٔ کارشناسی ارشد، رشتهٔ پژوهش هنر، دانشکدهٔ هنر و معماری دانشگاه مازندران، شهریور ۱۳۹۶ش. | * دانشمهر، فروغ، «مطالعهٔ تحولات فرهنگ پوشاک در دورهٔ پهلوی اول با رویکرد نشانهشناسی فرهنگی»، پایاننامهٔ کارشناسی ارشد، رشتهٔ پژوهش هنر، دانشکدهٔ هنر و معماری دانشگاه مازندران، شهریور ۱۳۹۶ش. | ||
* سوری، زهرا، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورهٔ پهلوی اول و دوم (۱۳۵۷–۱۳۰۴) ه. خ»، پایاننامهٔ کارشناسی ارشد، رشتهٔ طراحی پارچه و لباس، دانشکدهٔ هنر و معماری دانشگاه علم و فرهنگ، شهریور ۱۳۹۴ش. | * سوری، زهرا، «عوامل تأثیرگذار بر تغییرات مد و لباس دورهٔ پهلوی اول و دوم (۱۳۵۷–۱۳۰۴) ه. خ»، پایاننامهٔ کارشناسی ارشد، رشتهٔ طراحی پارچه و لباس، دانشکدهٔ هنر و معماری دانشگاه علم و فرهنگ، شهریور ۱۳۹۴ش. | ||
| خط ۵۲: | خط ۸۱: | ||
* ظریفیان صالح مکرم، رؤیا، «بررسی سیر تحول پوشاک در ایران از دورهٔ قاجار تا پایان دورهٔ پهلوی»، پایاننامهٔ کارشناسی ارشد، رشتهٔ پژوهش هنر، دانشگاه سیستان و بلوچستان، بهمن ۱۳۸۹ش. | * ظریفیان صالح مکرم، رؤیا، «بررسی سیر تحول پوشاک در ایران از دورهٔ قاجار تا پایان دورهٔ پهلوی»، پایاننامهٔ کارشناسی ارشد، رشتهٔ پژوهش هنر، دانشگاه سیستان و بلوچستان، بهمن ۱۳۸۹ش. | ||
* عاقلی، باقر، تیمورتاش در صحنهٔ سیاست ایران، تهران، جاویدان، ۱۳۷۱ش. | * عاقلی، باقر، تیمورتاش در صحنهٔ سیاست ایران، تهران، جاویدان، ۱۳۷۱ش. | ||
* محمدی، منظر و سید احمدی زاویه، سیدسعید، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، ۱۳۹۶ش، فصلنامهٔ علمی تاریخ ایران، شمارهٔ ۳، زمستان ۱۳۹۶ش. | * محمدی، منظر و سید احمدی زاویه، سیدسعید، «لباس متحدالشکل: بازنمایی قدرت و مدرنیته (دوران پهلوی اول)»، ۱۳۹۶ش، فصلنامهٔ علمی تاریخ ایران، شمارهٔ ۳، زمستان ۱۳۹۶ش. | ||
* مکی، حسین، تاریخ بیست سالهٔ ایران، انقراض قاجاریه و تشکیل سلسهٔ دیکتاتوری پهلوی، تهران، ایران، ۱۳۵۷ش. | * مکی، حسین، تاریخ بیست سالهٔ ایران، انقراض قاجاریه و تشکیل سلسهٔ دیکتاتوری پهلوی، تهران، ایران، ۱۳۵۷ش. | ||
* هاکس، مریت، ایران افسانه و واقعیت (خاطرات سفر به ایران)، گروه ترجمهٔ بنیاد پژوهشهای اسلامی تهران، مشهد، آستان قدس، ۱۳۶۸ش. | * هاکس، مریت، ایران افسانه و واقعیت (خاطرات سفر به ایران)، گروه ترجمهٔ بنیاد پژوهشهای اسلامی تهران، مشهد، آستان قدس، ۱۳۶۸ش. | ||
* یاسینی، سیده راضیه، «سیاستهای گفتمانی پوشاک زنان در ایران در دورهٔ پهلوی اول (آمرانه) و دوم (اشاعهگرایانه)»، فصلنامهٔ علمی مطالعات فرهنگ و ارتباطات، زمستان ۱۳۹۹ش. | * یاسینی، سیده راضیه، «سیاستهای گفتمانی پوشاک زنان در ایران در دورهٔ پهلوی اول (آمرانه) و دوم (اشاعهگرایانه)»، فصلنامهٔ علمی مطالعات فرهنگ و ارتباطات، زمستان ۱۳۹۹ش. | ||
* «یکسانسازی لباس اتباع ایران در زمان رضاشاه پهلوی»، وبسایت مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد، تاریخ درج مطلب: ۱۶ آذر ۱۳۹۹ش. | * «یکسانسازی لباس اتباع ایران در زمان رضاشاه پهلوی»، وبسایت مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد، تاریخ درج مطلب: ۱۶ آذر ۱۳۹۹ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
