| (۱۱۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''<big> | '''<big>علی نقی؛</big>''' علی بن محمد و امام دهم شیعیان اثنیعشری. | ||
علی | علی بن محمد بن موسی(۲۱۲–۲۵۴ق)، دهمین امام شیعیان دوازده امامی، ملقب به هادی، نقی و ابوالحسن الثالث، در مدینه به دنیا آمد. در هشتسالگی پس از شهادت پدرش امام جواد، امامت شیعیان را بر عهده گرفت. دوران ۳۴ساله امامت او همزمان با حکومت خلفای عباسی از معتصم تا مُعْتَز بود و بیشتر آن از سال ۲۳۳ق بهبعد در سامرا و تحت نظارت و حصر خلفای عباسی، بهویژه متوکل، سپری شد. در این دوره، وی با ایجاد و گسترش سازمان وکالت، شبکهای منسجم از نمایندگان در سراسر جهان اسلام تشکیل داد تا از این طریق ارتباط خود با پیروان را حفظ کرده، وجوه شرعی را جمعآوری و بر آموزشهای دینی نظارت کند. علاوه بر میراث حدیثی و فقهی، ادعیه و زیارتنامههای مهمی همچون زیارت جامعه کبیره که مشروحترین بیان جایگاه ائمه است و زیارت غدیریه از او به یادگار مانده که بیانگر عمق معارف شیعی در عصر تقیه و فشار سیاسی است. بهگزارش منابع تاریخی، وی در سامرا و به دستور خلیفه عباسی مُعْتَز مسموم شده و به شهادت رسید و در خانه مسکونی خود به خاک سپرده شد. این مزار که بهسبب دفن فرزندش امام حسن عسکری نیز، حرم عسکریین نامیده میشود، از زیارتگاههای مهم شیعیان است و پس از تخریب در حملات تروریستی دهه ۱۳۸۰ش، بازسازی گستردهای را طی کرد. | ||
== | == تولد و خانواده == | ||
امام هادی در ۱۵ ذیالحجه سال | امام هادی در ۱۵ ذیالحجه سال ۲۱۲ق در منطقهای به نام صَریا در اطراف مدینه به دنیا آمد.<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۰۱.</ref> در برخی منابع تاریخی دیگر، تاریخهای متفاوتی مانند ۲ یا ۵ رجب سال ۲۱۲ق<ref>مسعودی، اثباتالوصیه، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۸.</ref>، ۲۷ ذیالحجه یا اوایل ماه رجب سال ۲۱۴ق<ref>حسینی، تاریخ اهلالبیت، ۱۴۱۰ق، ص۷۶؛ بغدادی، تاریخ بغداد، بیتا، ج۲، ص۵۷.</ref> برای تولد او بیان شده است. پدرش محمد بنعلی ملقب به امام جواد است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵.</ref> مادرش، زنی به نام سَمانه یا سوسَن، از اهالی مغرب بوده است.<ref>مولوینیا، تاریخ چهارده معصوم، ۱۳۸۵ش، ص۴۳۲.</ref> نقش انگشتری امام که بر دست داشت، در برخی منابع «الله ربّی و هو عصمتی من خلقه» نقل شده است.<ref>جعفریان، تاریخ تشیع در ایران، ۱۳۶۸ش، ج۲، ص۱۴۰.</ref> | ||
امام هادی در دوران کودکی و همزمان با سفر حج پدرش امام جواد، به مدینه آمدند و تا سال | امام هادی در دوران کودکی و همزمان با سفر حج پدرش امام جواد، به مدینه آمدند و تا سال ۲۳۳ق در آن شهر سکونت داشت.<ref>مسعودی، اثباتالوصیه، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۸.</ref> او در سال ۲۳۳ق به دستور متوکل عباسی به سامرا آمد و در محلهای نظامی به نام عسکر تا هنگام شهادت به مدت ۲۱ سال، تحت نظارت مستقیم خلافت عباسی قرار داشت.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۷؛ مسعودی، مروجالذهب و معادنالجوهر، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۹۳.</ref> | ||
== نسب و کنیه و القاب == | == نسب و کنیه و القاب == | ||
امام هادی از نوادگان رسول خدا، با هفت واسطه از نسل امام علی و از قبیله بنیهاشم، یکی از طایفههای قبیله قریش بود. نام، علی<ref>شافعی، مطالب السئول، ۱۴۱۹ق، ص۳۰۷.</ref> و کنیه | امام هادی از نوادگان رسول خدا، با هفت واسطه از نسل امام علی و از قبیله بنیهاشم، یکی از طایفههای قبیله قریش بود. نام، علی<ref>شافعی، مطالب السئول، ۱۴۱۹ق، ص۳۰۷.</ref> و کنیه ابوالحسن ثالث است.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۹.</ref> | ||
مشهورترین القاب امام هادی و نَقی است.<ref>قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۱۸۳۶.</ref> در منابع روایی و تاریخی، القاب دیگری از جمله مرتضی، عالم، فقیه، امین، نجیب، ناصح، فتاح، خالص و طَیّب<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۰۱.</ref>، راشد، سدید، صاحِبُ الْعَسکَر، صادق، ماضی، وفی<ref>خزعلی، موسوعه الامام الهادی(ع)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۵-۳۴ و ۴۱.</ref> برای | مشهورترین القاب امام هادی و نَقی است.<ref>قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۱۸۳۶.</ref> در منابع روایی و تاریخی، القاب دیگری از جمله مرتضی، عالم، فقیه، امین، نجیب، ناصح، فتاح، خالص و طَیّب<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۰۱.</ref>، راشد، سدید، صاحِبُ الْعَسکَر، صادق، ماضی، وفی<ref>خزعلی، موسوعه الامام الهادی(ع)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۵-۳۴ و ۴۱.</ref> برای او ذکر شده که میان شیعیان و اهلسنت شهرت دارد.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D9%84%D9%82%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C(%D8%B9) «فهرست کنیهها و لقبهای امام هادی(ع)»، وبسایت ویکی شیعه.]</ref> به دلیل اینکه امام در منطقهای به نام عسکر در شهر سامرا، محل استقرار نظامیان حکومت عباسی زندگی میکردند به نام عسکر یا عسکری، لقب داده شدند.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۵؛ ابنجوزی، تذکره الخواص، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۴۹۲.</ref> | ||
== همسر و فرزندان == | == همسر و فرزندان == | ||
نام همسر امام در منابع با عنوانهایی چون حدیث، سوسن<ref>خزعلی، موسوعه الامام الهادی(ع)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۵۰.</ref>، عسفان و سلیل ذکر شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۱۱-۱۱۰.</ref> علامه مجلسی در بحارالانوار | نام همسر امام در منابع با عنوانهایی چون حدیث، سوسن<ref>خزعلی، موسوعه الامام الهادی(ع)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۵۰.</ref>، عسفان و سلیل ذکر شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۱۱-۱۱۰.</ref> علامه مجلسی در بحارالانوار نام سلیل را برای همسر امام ستوده و او را عارف و صالح معرفی کرده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵.</ref> | ||
امام هادی، دارای چهار پسر به نامهای حسن، محمد، حسین و جعفر و نیز دستکم یک دختر بود که با نامهای عایشه، عِلِّیّه یا عَلیِّه یا دَلاله در متون مختلف ذکر شده است.<ref>ابنحجر هیثمی، الصواعق المحرقه، مکتبه القاهره، بیتا، ص۲۰۷.</ref> | امام هادی، دارای چهار پسر به نامهای حسن، محمد، حسین و جعفر و نیز دستکم یک دختر بود که با نامهای عایشه، عِلِّیّه یا عَلیِّه یا دَلاله در متون مختلف ذکر شده است.<ref>ابنحجر هیثمی، الصواعق المحرقه، مکتبه القاهره، بیتا، ص۲۰۷.</ref> | ||
== امامت == | == امامت == | ||
امامت امام هادی، در سال | امامت امام هادی، در سال ۲۲۰ق و در سن هشت سالگی آغاز شد.<ref>قمی، منتهى الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص ۱۸۷۸.</ref> در برخی منابع، آغاز امامت امام در سن کمتر از هفت سالگی و حتی شش سال و پنج ماه نیز نقل شده است.<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۳۳.</ref> امام علینقی از دیدگاه شیعه براساس حدیث لوح و نصوصی که امام جواد درباره جانشینی وی بیان کردند و از طریق برخی روایان همچون اسماعیل بنمهران، محمد بناسماعیل و ابوجعفر اشعری، نقل شد، به امامت رسید.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۹-۳۷۵.</ref> | ||
سن کم | سن کم امام همانند مورد پدرش امام جواد باعث تردید گسترده در جامعه شیعه نشد و به استثنای گروه اندکی که به موسویه، طرفداران موسی مبرقع معروف شدند و پس از مدت کوتاهی بازگشتند، عموم شیعیان امامت وی را با استناد به نصوص امامان پیشین پذیرفتند.<ref>نوبختی، فرقالشیعه، بیتا، ص۹۲-۹۱.</ref> | ||
{| class="wikitable" | |||
|+خلفای همعصر<ref>طبرسی، اعلامالوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۹؛ ابنکثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۸ق، ج۱۱، ص۱۵.</ref> | |||
| valign="top" |'''نام خلیفه''' | |||
| valign="top" |'''نام کامل و نسبت''' | |||
| valign="top" |'''دوره خلافت''' | |||
| valign="top" |'''همزمانی با امامت''' | |||
| valign="top" |'''ویژگیهای مهم دوره / رابطه با امام''' | |||
|- | |||
| valign="top" |المعتصم بالله | |||
| valign="top" |ابواسحاق محمد بن هارون الرشید | |||
| valign="top" |۲۱۸–۲۲۷ق | |||
| valign="top" |۲۲۰–۲۲۷ق | |||
(حدود ۷ سال) | |||
| valign="top" |در دوران او امام هادی در مدینه به سر میبرد و فشار مستقیم کمتری احساس میشد. | |||
|- | |||
| valign="top" |الواثق بالله | |||
| valign="top" |هارون بن محمد المعتصم | |||
| valign="top" |۲۲۷–۲۳۲ق | |||
| valign="top" |۲۲۷–۲۳۲ق | |||
(حدود ۵ سال) | |||
| valign="top" |دورانی نسبتاً آرام؛ اگرچه سیاست محدودکننده عباسیان ادامه داشت، اما فشار آشکاری مانند دوران پس از آن گزارش نشده است. | |||
|- | |||
| valign="top" |المتوکل علی الله | |||
| valign="top" |جعفر بن محمد المعتصم | |||
| valign="top" |۲۳۲–۲۴۷ق | |||
| valign="top" |۲۳۲–۲۴۷ق | |||
(حدود ۱۵ سال) | |||
| valign="top" |سختگیرترین دوره برای علینقی بوده است. وی دشمنی آشکار با شیعیان و اهلبیت داشت. امام هادی را در سال ۲۳۳ق به اجبار به سامرا آورد و تحت نظارت و حصر خانگی قرار داد. | |||
|- | |||
| valign="top" |المنتصر بالله | |||
| valign="top" |محمد بن جعفر المتوکل | |||
| valign="top" |۲۴۷–۲۴۸ق | |||
| valign="top" |ذیالحجه ۲۴۷ تا ربیعالثانی ۲۴۸ق | |||
(حدود ۶ ماه) | |||
| valign="top" |برخلاف پدر، سیاست ملایمتری در پیش گرفت. محدودیتهای امام هادی را کاهش داد. | |||
|- | |||
| valign="top" |المستعین بالله | |||
| valign="top" |احمد بن محمد بن المعتصم | |||
| valign="top" |۲۴۸–۲۵۱ق | |||
| valign="top" |۲۴۸–۲۵۲ق | |||
(حدود ۴ سال) | |||
| valign="top" |درگیریهای داخلی عباسیان و شورشها مانند شورش «زنگیان» قدرت مرکزی را تضعیف کرد. امام همچنان در سامرا تحت مراقبت بود. | |||
|- | |||
|المعتز بالله | |||
|محمد بن جعفر المتوکل | |||
|۲۵۱–۲۵۵ق | |||
|۲۵۲–۲۵۴ق | |||
(حدود ۲ سال) | |||
|به گزارش منابع تاریخی، وی دستور شهادت امام هادی را با سم در سال ۲۵۴ق صادر کرد. | |||
|} | |||
== '''نقش سیاسی امام هادی''' == | |||
نقش سیاسی امام هادی در دوران امامت ایشان، که مقارن با حکومت خلفای عباسی به ویژه متوکل بود، عمدتاً در قالب اقدامات عملی برای حفظ هویت، انسجام و رهبری جامعه شیعه در شرایط سختِ نظارت و محدودیت خلاصه میشود.امام هادی در رویارویی با متوکل عباسی، پوچی و زوال قدرت مادی حاکمیت وی را آشکار نمود، مسئلهای که در دوران معاصر، افشای تناقضات و ناسازگاریهای اخلاقی تمدن غرب دانسته میشود. بر اساس این دیدگاه، ارائه زیباییهای اصیل و ناب اسلام در تقابل با آرایهها و ظواهر فریبنده غرب، زمینهساز ذائقه فکری و معنوی نسل جوان به سوی جستوجو و درک حقیقت است.<ref>[https://journals.ihu.ac.ir/article_201001.html رجبی دوانی و عباسزاده، «مؤلفهها و شاخصهای حفاظتی و اطلاعاتی با الگوگیری ازسیره امام هادی علیهالسلام»، ۱۳۹۳ش، ص۲۵-۱.]</ref> | |||
مهمترین اقدامات سیاسی علینقی، ایجاد و توسعه سازمان وکالت بود؛ شبکهای منسجم و مخفی از نمایندگان مورد اعتماد امام در سراسر قلمرو اسلامی که مسئولیت جمعآوری وجوه شرعی مانند خمس و هدایا، انتقال پیامها و پاسخ به شبهات فقهی و اعتقادی شیعیان را بر عهده داشتند.<ref>[https://kms.dte.ir/article/410086541-2371/%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%88%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C1-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86 اکبری مقدم، «ساختار سازمان وکالت در عصر امام هادی علیهالسلام و کارکردهای آن»، ۱۳۹۳ش، ص۶۹-۶۸.]</ref> | |||
== | همچنین در مواجهه مستقیم با حکومت، امام هادی سیاست تقیه بهمعنای پرهیز از درگیری آشکار را در پیش گرفتند، اما در عین حال، در مجالس رسمی خلفا مانند ملاقات با متوکل با رفتار و گفتاری عزتمندانه، مشروعیت دینی و اخلاقی حکومت وقت را مورد پرسش قرار دادند. این رویکرد، ضمن اجتناب از رویارویی نظامی بیثمر، موجب حفظ جان شیعیان و تداوم رهبری معنوی و سیاسی ایشان شد.<ref>[https://journals.miu.ac.ir/article_1959.html سامانی، «بررسی تطبیقی رفتار خلفای عباسی با امام هادی(ع)»، ۱۳۹۶ش، ص۶۲.]</ref> | ||
در عصر امام هادی چندین جریان فکری و کلامی همانند فطحیه، واقفیه، زیدیه، غلات، مفوضه، جبریه، صوفیه و مجسمیه، اشاعره و معتزله جامعه را با بحرانهای بسیار عقیدتی-فکری مواجه کرده بودند. | |||
== نقش فکری-فرهنگی امام هادی == | |||
در عصر امام هادی چندین جریان فکری و کلامی همانند فطحیه، واقفیه، زیدیه، غلات، مفوضه، جبریه، صوفیه و مجسمیه، اشاعره و معتزله جامعه را با بحرانهای بسیار عقیدتی-فکری مواجه کرده بودند.<ref>شیخوند، «جریانهای فکری و کلامی عصر امام هادی(ع) و روشهای برخورد حضرت با آنها»، ۱۳۹۲ش، ص ۳۷۵.</ref> | |||
=== مناظرات === | === مناظرات === | ||
امام هادی در | امام هادی در مواجهه با امواج فکری عصر خود، مناظرات اعتقادی، با تکیه بر اصول هدایت و بصیرتافزایی و با توجه به شرایط و آداب گفتوگو، ابتدا به تبیین شیوههای سنجیده و کاربردی در برخورد با جریانها پرداختند. سپس با اتخاذ رویکردی قاطع در برابر فرقههای انحرافی، به نقد و ابطال دیدگاهها و ادعاهای آنان پرداخته و از طریق بیانات روشن و استدلالی، در راستای آگاهسازی و هدایت جامعه اقدام کرد.<ref>شیخوند، «جریانهای فکری و کلامی عصر امام هادی(ع) و روشهای برخورد حضرت با آنها»، ۱۳۹۲ش، ص ۳۹۴.</ref> | ||
=== مکاتبات === | === مکاتبات === | ||
در کتب و منابع تاریخی در حدود ۲۶۲ نامه از | در کتب و منابع تاریخی در حدود ۲۶۲ نامه از امام علی نقی نقل شده است که میتوان آنها را به دو دسته نامههایی که برای افراد خاص نوشته شده و نامههایی که برای گروهها و افراد عام نوشته شدهاند، تقسیم کرد. محتوای نامهها نیز در برگیرنده دو محور است:<ref>جانیپور، «تحلیل محتوایی و مضمونی مکاتبات امام هادی(ع)»، ۱۳۹۲ش، ص۲۶۵.</ref> | ||
# | # تبیین جایگاه امامت و ولایت و ویژگیهای امام معصوم در جامعه اسلامی. این هدف بهمنظور افزایش آگاهی و بصیرت جامعه در راستای اتخاذ راه حق و پرهیز از پیروی از فرقههای انحرافی و همچنین معرفی خود، امام حسن عسکری بهعنوان جانشین و امام مهدی بهعنوان امام در عصر غیبت بوده است. | ||
# تلاش برای پاسخگویی به مسائل فقهی و اعتقادی شیعیان و تبیین مبانی احکام اسلامی. | # تلاش برای پاسخگویی به مسائل فقهی و اعتقادی شیعیان و تبیین مبانی احکام اسلامی.<ref>جانیپور، «تحلیل محتوایی و مضمونی مکاتبات امام هادی(ع)»، ۱۳۹۲ش، ص۲۶۵.</ref> | ||
== | ==== مکاتبات ایرانیان با امام هادی ==== | ||
بررسی محتوای نامههای باقیمانده از امام علی نقی در مناطق مرکزی ایران مانند قم، ری، کاشان و قزوین نشان میدهد که مسائل فقهی، مهمترین و پرتکرارترین محور گفتوگو در این نواحی بوده است. از میان ۱۸ نامه بررسیشده از این مناطق، ۱۵ نامه (بیش از ۸۳٪) به پرسشها و موضوعات فقهی اختصاص داشته و تنها ۳ نامه (بیش از ۱۶.۷٪) به مباحث کلامی پرداختهاند.<ref>[https://skh.journals.miu.ac.ir/article_1966.html حسینیان مقدم و جعفریپور، «مکاتبات ساکنان ایران با امام هادی(ع)»، ۱۳۹۶ش، ص۱۹۰.]</ref> | |||
این غلبه آشکار موضوعات فقهی تنها محدود به مناطق مرکزی نبوده، بلکه در نامههای مناطق شرقی و جنوبی ایران نیز سؤالات فقهی بر دیگر موضوعات برتری داشته است. لازم به ذکر است، اکثر این مکاتبات به دورانی پس از روی کار آمدن متوکل عباسی و دوره افول معتزله و کمرنگ شدن مجادلات کلامی در مراکز حکومتی، مربوط میشود.<ref>[https://skh.journals.miu.ac.ir/article_1966.html حسینیان مقدم و جعفریپور، «مکاتبات ساکنان ایران با امام هادی(ع)»، ۱۳۹۶ش، ص۱۹۰.]</ref> | |||
== | == اندیشه سیاسی امام هادی == | ||
اندیشه سیاسی علینقی را میتوان در سه حوزه اصلی بیان کرد.<ref>علیخانی و اصغری شورستانی، «نگاهی به دیدگاههای سیاسی امام هادی علیهالسلام»، ۱۳۹۲ش، ص۱۷۷.</ref> | |||
# '''اصل حکومت و نوع نگاه به دنیا و قدرت:''' در نگاه امام هادی، حکومت وسیلهای برای برپایی عدالت و احقاق حق است، نه هدفی برای بهرهبرداری شخصی یا گروهی. ایشان در زیارت جامعه کبیره، ائمه را حاکمان حقیقی و عالمان به سیاست الهی معرفی میکند و بر آن تأکید دارد که ارزش حکومت در گرو تقدیم آخرت بر دنیا است. | |||
# '''ویژگیهای نخبگان سیاسی و بازیگران عرصه سیاست:''' از منظر امام، حاکمان باید متصف به رعایت تقوای الهی، صداقت و یکرنگی با مردم، بردباری و تحمل، رعایت شایستهسالاری و گشودگی در برابر نصیحت باشند. این صفات تضمینکننده سلامت نظام سیاسی و فاصلهگیری از خودکامگی است. | |||
# '''مردم و وظیفه آنان در قبال حکومت:''' مردم موظف به اطاعت آگاهانه از حاکمانی هستند که در مسیر حق گام برمیدارند، اما باید از تبعیت کورکورانه پرهیز کرده و با نصیحت و خیرخواهی، مسئولیت خود را در قبال عملکرد حکومت ایفا کنند.<ref>علیخانی و اصغری شورستانی، «نگاهی به دیدگاههای سیاسی امام هادی علیهالسلام»، ۱۳۹۲ش، ص۱۷۸-۱۷۷.</ref> | |||
در اندیشه سیاسی منسوب به امام هادی، سیاست و دیانت دو مفهوم درهمتنیده در نظر گرفته میشوند.<ref>[https://journal.pte.ac.ir/browse.php?a_id=735&slc_lang=fa&sid=1&printcase=1&hbnr=1&hmb=1 محمدی و سپهری، «شیعه امامیه و جریانهای سیاسی فکری جامعه اسلامی از روزگار امام جواد(ع) تا غیبت صغری(221 - 256)»، ۱۴۰۰ش، ص۱۴۹.]</ref> برخی از مفسران معاصر، تمسک به آموزههای این اندیشه و متونی مانند زیارت جامعه کبیره را راهکاری برای مواجهه با جریانهای فکری غالب جهانی و حفظ هویت اسلامی میدانند.<ref>[https://tab.journals.miu.ac.ir/article_8882.html مطهری و بختیاری، «تحلیل تاریخی تعالیم امام هادی(ع) براساس نظریه پخش با تأکید بر زیارت غدیریه و زیارت جامعه کبیره»، ۱۴۰۲ش، ص۱۱۱-۱۰۸.]</ref> | |||
== | == '''اصحاب''' == | ||
بر اساس گزارش منابع تاریخی تعداد صحابی، شاگرد، راوی وکلای علینقی بین ۱۷۹ تا ۳۹۵ نفر ذکر شده است.<ref>طوسی، رجالالطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۴۰۹؛ اصغرینژاد، «گزارشی از موسوعه امام هادی»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۰.</ref>جمعی از این افراد، از اصحاب امام رضا تا امام هادی، هستند.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۴۹۱.</ref> | |||
== | === '''اصحاب ایرانی''' === | ||
مطابق كتاب رجال طوسی ۶۵ نفر از شاگردان امام هادی، ايراني بودند اما با مراجعه به كتب رجالی ديگر اين اصحاب بالغ بر ۸۰ نفر بودند که تنها ۴۳ نفر آنان فعاليت چشمگيري در باب حديث و ۲۱ نفر در باب کلام داشتند و توانستند در این باب دست به نگارش اثر زده و به مناظرات کلامی بپردازند.<ref>[https://sid.ir/paper/850787/fa منتظرالقائم و همکاران، «نقش اصحاب ایرانی امام هادی(ع) در گسترش معارف شیعی با تکیه بر علم کلام»، ۱۳۹۲ش، ص۹۱.]</ref> با توجه به پسوندهای نام برخی از اصحاب وی، برخی از اصحاب در قم، ری، همدان، اهواز، نیشابور، مرو، کاشان، گرگان، اصفهان و قزوين ساکن بودهاند.<ref>جعفریان، حیات فکری -سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۵۳۳-۵۳۰.</ref> | |||
== | == آثار امام == | ||
علینقی | میراث علمی علینقی در چهار بخش قابل دستهبندی است. | ||
امام | # '''احادیث و روایات:''' در منابع روایی شیعه، از علینقی نسبت به ائمه دیگر احادیث کمتری نقل شده است که این تفاوت عمدتاً به دلیل اقامت اجباری وی در سامرا تحتنظر حکومت عباسی است.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۱۰.</ref> مجموعه روایات امام 430 روایت، که از این میان، 70 روایت آنها تفسیری است. روایات تفسیری دو دسته نخست؛ علوم اسلامی شامل مباحث سهگانه اعتقادی (توحید، عدل، نبوت، امامت و معاد)، اخلاقی (فردی و اجتماعی)، فقهی (عبادات، عقود و معاملات، حدود و قضا) و دوم؛ علوم طبیعی-انسانی، شامل موضوعات تاریخی مانند قصص انبیای اولوالعزم و غیراولوالعزم و اولیای الهی و صلحاء را در برمیگیرد.<ref>[https://hadith.maaref.ac.ir/article-1-4-fa.html مؤدب و پورعابدین، «گونهشناسی روایات تفسیری امام هادی علیهالسّلام با تاکید بر تحلیل روایت احترام اهل کتاب»، ۱۴۰۲ش، ص۱۱۱ و ۱۲۵.]</ref> | ||
# '''پاسخنامهها به سؤالات فقهی-کلامی و شبهات:''' علینقی با استناد به آیات و روایات ائمه و استفاده از ادلههای عقلی سعی در پاسخ به پرسشهایی مانند یحیی بناکثم، علم خداوند، رؤیت خداوند، جریان غلو، جبر و تفویض، اثبات عدل و نظایر آن داشته است.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۲۵۱.</ref> | |||
# '''رسالهها:''' رسالهای از علینقی درباره جَبر و اختیار باقی مانده است. در این رساله، بر اساس قرآن، حدیث «لا جبر و لا تفویض بل امر بین الاَمرین»، تبیین و مبانی کلامی شیعه، در مسئله جَبر و تفویض بیان شده است.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۲۲۷-۱۹۸.</ref> | |||
# '''زیارت جامعه کبیره:''' زیارت جامعه کبیره یکی از معتبرترین زیارات شیعه است که معتقدان را مجموعهای کامل از یک دوره معارف امامشناسی میدانند. علینقی این زیارت را به موسی بنعبدالله آموخت.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۲۵۱.</ref> علما فقهای بسیاری همانند آیتالله جوادی آملی، شیخ انصاری، آیتالله قاضی، آیتالله مرعشی نجفی، آیتالله بهجت، سید احمد بنسیدهاشم بنسیدحسن موسوی رشت، امام خمینی همواره در زندگی خویش به قرائت زیارت جامعه کبیره مداومت داشته و خواندن آن را به شاگردان خود نیز توصیه مینمودند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331295/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D8%A7%D8%AE%D8%B5-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «چرا «زیارت جامعه کبیره» شاخصترین زیارت شیعیان است؟»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> | |||
# '''زیارت غدیریه:''' زیارت جامعی است که محور آن، بیشتر فضائل علی بنابیطالب، تبرّی از دشمنان و بیش از ۷۰ آیه مربوط به ولایت است. همچنین ماجرای جنگهای امام علی، روایات مستند امامت، ماجرای فدک، تولی و تبری، شهادت امام علی و عمّار بن یاسر و امام حسین اشاره شده است.<ref>حسینی، «نکاتی مهم از زیارتنامۀ غدیریۀ امام هادی علیه السّلام»، ۱۴۰۳ش، ص۱۶.</ref> | |||
== | == اخلاق و سبک زندگی == | ||
سیره اخلاقی و تربیتی علینقی عبارت از اخلاق، تقوا و پرهیزگاری، ایمان به خدا، صبر، بصیرت، علماندوزی و موضعگیریهای آگاهانه و و مجاهدت فرهنگی در شرایط سخت و خفقان سیاسی است،<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331891/%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%B5%D8%A8%D8%B1-%D9%88-%D8%A8%D8%B5%DB%8C%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88-%D8%A8%DA%AF%DB%8C%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 «طلاب از صبر و بصیرت امام هادی(ع) الگو بگیرند»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> یکی از نسخههای اخلاقی امام نهی از چاپلوسی و حفظ سلامت روابط اجتماعی است؛ زیرا این رفتار موجب بدگمانی میشود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331569/%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%88-%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9 ابراهیمی، «زیارت جامعه کبیره و سه درس زندگی از امام هادی(ع)»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> که مستوان به مهارتهای تصمیمگیری، حل مسئله و روابط مؤثر اجتماعی و مشورت مجهز شد.<ref>عربی، «مهارتهای زندگی در آینه کلام و سیره امام هادی(ع)»، ۱۳۹۲ش، ص۳۱۹.</ref> | |||
علیالنقی با تمرکز بر هدایت جامعه و سامانبخشی به زندگی اجتماعی، در برابر نابسامانیهای اجتماعی، فشارهای فکری، انحرافات عقیدتی و تنگناهای سیاسی ایستاد. او از طریق بهکارگیری روشهای مدیریتی صحیح، استفاده بهینه از فرصتها، تشکیل سازمانی منسجم، ارشاد اخلاقی، اصلاح اندیشهها و ترویج آموزههای ناب دینی، به مردم خدمت کرد.<ref>واسعی، «عنصر هدایتگری در تکاپوهای رهبرانه امام هادی(ع)»، ۱۳۹۶ش، ص۴۲.</ref> | |||
در حوزه تحکیم روابط خویشاوندی، علینقی با اخلاق نیکو، مساعدت مالی به نیازمندان و راهنمایی اعتقادی، به استحکام نهاد خانواده و پیوندهای فامیلی بهعنوان رکن اصلی اجتماع اهتمام داشت.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_65465.html مطهری و یوسفیان، «درآمدی بر سیره امام هادی(ع)در زمینه روابط خویشاوندی»، ۱۳۹۷ش، ص۱۲۱.]</ref> همچنین از دیدگاه او، با اندیشهای صحیح و به دور از اشتباه، دوراندیشی، آیندهنگری، انتخاب دوستان نیکو، خوشرفتاری و خوشرویی میتوان به درجه والای انسانیت رسید.<ref>عربی، «مهارتهای زندگی در آینه کلام و سیره امام هادی(ع)»، ۱۳۹۲ش، ص۳۱۹.</ref> | |||
== | == کرامات == | ||
امام | معجزات علینقی در سیره علمی و ولایی امام نقش شده است. برخی از این کرامات، عبارتند از: علم به امور غیبی همانند خبر دادن از ضمیر افراد، پاسخ به سؤال و نامه ذکر نشده، آگاهی از آینده، علم به امور غائب، علم به داخل ارحام، علم به آجال، علم به نزول باران، آموزههای طبی و آگاهی از خواب افراد، همچنین علم به زبانها، استجابت دعا، شفابخشی، طیالارض، معرفت حیوانات به امام و آسیب نرساندن به او، در اختیار داشتن خزائن و گنجهای زمین، کشف حجاب از دیدهها و نشان دادن امور عجیب و احترام ناخواسته به امام.<ref>دیمه کار گراب، «جایگاه معجزات امام هادی(ع) در سیره علمی و ولایی ایشان»، ۱۳۹۲ش، ص۱۸۱.</ref> | ||
== حرم == | == شهادت و حرم == | ||
امام هادی در ۳ رجب سال ۲۵۴ق، پس از ۲۰ سال و ۹ ماه اقامت در سامرا، در ۴۱ سالگی و در ایام خلافت معتز عباسی مسموم و به شهادت رسید.<ref>نوبختی، فرق الشیعه، بیتا، ص۹۲.</ref> در برخی منابع، تاریخ ۲۵ یا ۲۶ جمادیالثانی ذکر شده است.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۵.</ref> در تشییع پیکر امام، دیوانهای دولتی و مراکز تجاری سامرا تعطیل شد و تمام مردم و بزرگان کشوری و لشکری خلافت عباسی حضور داشتند.<ref>مسعودی، اثباتالوصیه، ۱۴۲۶ق، ص۲۴۳.</ref> امام حسن عسکری، بر جنازه پدر نماز خواند و جنازه در خانهای که امام در سامرا در آن ساکن بود، دفن شد.<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، بیتا، ج۲، ص۵۰۳.</ref> | |||
خانه امام هادی در حلقه پادگان نظامی قرار داشت و آن را از یک مسیحی خریداری کرده بود. امام عسکری برای مقبره پدرشان، خادمی را تعیین کرد تا به آن رسیدگی کند.<ref>محلاتی، مآثر الکبرا، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۱۸.</ref> | |||
|+'''حرم عسکریین در''' '''بستر تاریخ''' | {| class="wikitable" | ||
|+'''حرم عسکریین در''' '''بستر تاریخ<ref>حسینی، «حرم عسکریین در بستر تاریخ»، ۱۳۸۵ش، ص۱۹-۱۵.</ref>''' | |||
! | ! | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
| خط ۸۹: | خط ۱۵۶: | ||
|- | |- | ||
|۱ | |۱ | ||
|۲۶۰ تا | |۲۶۰ تا ۳۱۸ق | ||
|<nowiki>-</nowiki> | |<nowiki>-</nowiki> | ||
|عمارت اولیه مرقد عسکریین به صورت خانه مسکونی امام هادی بود. | |عمارت اولیه مرقد عسکریین به صورت خانه مسکونی امام هادی بود. | ||
|۱۰ | |۱۰ | ||
| | |۱۱۰۶ق | ||
|شاهسلطان حسین صفوی | |شاهسلطان حسین صفوی | ||
|ساخت ضریح از فولاد، سنگفرش حرم و رواق | |ساخت ضریح از فولاد، سنگفرش حرم و رواق | ||
|- | |- | ||
|۲ | |۲ | ||
| | |۳۲۸ق | ||
|ناصر الدوله از آلحمدان | |ناصر الدوله از آلحمدان | ||
|ساخت قبهای برای حرم و مهمانسرایی برای زائران | |ساخت قبهای برای حرم و مهمانسرایی برای زائران | ||
|۱۱ | |۱۱ | ||
| | |۱۲۰۰ق | ||
|احمدخان دّنبّلِی | |احمدخان دّنبّلِی | ||
|تعمیرات کامل حرم، مجزاکردن سرداب | |تعمیرات کامل حرم، مجزاکردن سرداب | ||
|- | |- | ||
|۳ | |۳ | ||
|۳۳۷- | |۳۳۷-۳۳۵ق | ||
|معز الدوله | |معز الدوله | ||
|ساخت عمارات و تأسیساتی برای حرم، بازسازی گنبد و ضریح مرقد | |ساخت عمارات و تأسیساتی برای حرم، بازسازی گنبد و ضریح مرقد | ||
|۱۲ | |۱۲ | ||
| | |۱۲۲۵ق | ||
|حسینقلی خان دنبلی | |حسینقلی خان دنبلی | ||
|مزینکردن گنبد با کاشی، ساخت مسجد و حمام و کاروانسرا | |مزینکردن گنبد با کاشی، ساخت مسجد و حمام و کاروانسرا | ||
|- | |- | ||
|۴ | |۴ | ||
| | |۳۶۸ق | ||
|عضد الدوله دیلمی | |عضد الدوله دیلمی | ||
|تعمیر روضه مطهر، ساخت درهای آن از چوب ساج، توسعه صحن | |تعمیر روضه مطهر، ساخت درهای آن از چوب ساج، توسعه صحن | ||
|۱۳ | |۱۳ | ||
| | |۱۲۸۲ق | ||
|ناصر الدین شاه قاجار و با نظارت شیخ عبدالحسین تهرانی | |ناصر الدین شاه قاجار و با نظارت شیخ عبدالحسین تهرانی | ||
|طلاکاری قبه، تعمیر صحن و ایوان، بهکاربردن سنگهای مرمری سبز در اطراف مرقد، ترمیم قسمتی از دیوارهای صحن و کاشیکردن آنها | |طلاکاری قبه، تعمیر صحن و ایوان، بهکاربردن سنگهای مرمری سبز در اطراف مرقد، ترمیم قسمتی از دیوارهای صحن و کاشیکردن آنها | ||
|- | |- | ||
|۵ | |۵ | ||
| | |۴۴۵ق | ||
|امیر ارسلان بساسیری | |امیر ارسلان بساسیری | ||
|ساختن عمارت و دو ضریح از جوب ساج و نصب آن بر قبور امامین. | |ساختن عمارت و دو ضریح از جوب ساج و نصب آن بر قبور امامین. | ||
|۱۴ | |۱۴ | ||
| | |۱۲۸۸ق | ||
|آیهالله العظمی میرزای بزرگ شیرازی | |آیهالله العظمی میرزای بزرگ شیرازی | ||
|سنگفرشکردن صحن، آیینهکاری رواقها و حرم، نصب ساعت، تهیه پرده، ساخت مدرسه علمیه، ساخت پل روی دجله جهت عبور زائران، ساخت بازار و دو باب حمام | |سنگفرشکردن صحن، آیینهکاری رواقها و حرم، نصب ساعت، تهیه پرده، ساخت مدرسه علمیه، ساخت پل روی دجله جهت عبور زائران، ساخت بازار و دو باب حمام | ||
|- | |- | ||
|۶ | |۶ | ||
| | |۴۹۵ق | ||
|مجد الدوله قمی | |مجد الدوله قمی | ||
|مفروشکردن حرم، تعمیر رواقها، ساختن حجراتی در صحن و ... | |مفروشکردن حرم، تعمیر رواقها، ساختن حجراتی در صحن و ... | ||
|۱۵ | |۱۵ | ||
| | |۱۳۱۲ق | ||
|علامه میرزا محمد تقی شیرازی | |علامه میرزا محمد تقی شیرازی | ||
|تعمیر حرم، آیینهکاری و تزیینات حرم و رواقها | |تعمیر حرم، آیینهکاری و تزیینات حرم و رواقها | ||
|- | |- | ||
|۷ | |۷ | ||
| | |۶۰۶ق | ||
|ابوالعباس احمد الناصر لدین الله | |ابوالعباس احمد الناصر لدین الله | ||
|تعمیر سرداب | |تعمیر سرداب | ||
| خط ۱۵۲: | خط ۲۱۹: | ||
|- | |- | ||
|۸ | |۸ | ||
| | |۶۴۰ق | ||
|المستنصر بالله عباسی | |المستنصر بالله عباسی | ||
|تعمیر و ترمیم حرم و ساخت دو ضریح | |تعمیر و ترمیم حرم و ساخت دو ضریح | ||
| خط ۱۶۱: | خط ۲۲۸: | ||
|- | |- | ||
|۹ | |۹ | ||
| | |۷۵۰ق | ||
|سلطان شیخ حسن کبیر جلایری | |سلطان شیخ حسن کبیر جلایری | ||
|زینتکردن ضریح و ساخت قبه و مأذنه | |زینتکردن ضریح و ساخت قبه و مأذنه | ||
| خط ۱۶۷: | خط ۲۳۴: | ||
|۱۳۳۵ش | |۱۳۳۵ش | ||
|هنرمندان اصفهانی | |هنرمندان اصفهانی | ||
|نصب ضریح بسیار زیبا از طلا و نقره بر قبور | |نصب ضریح بسیار زیبا از طلا و نقره بر قبور<ref>قائدان، عتبات عالیات عراق، ۱۳۸۳ش، ص۲۰۴؛ محلاتی، مآثر الکبرا، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۱۸-۳۹۳.</ref> | ||
|} | |} | ||
|} | |} | ||
حرم عسکریین طی دو انفجار در عملیاتهای تروریستی گروههای تکفیری در ۳ اسفند سال ۱۳۸۴ش و ۲۳ خرداد سال ۱۳۸۶ش آسیب دید و بخشهایی از آن تخریب شد.<ref>خامهیار، تخریب زیارتگاههای اسلامی در کشورهای عربی، ۱۳۹۳ش، ص۳۰-۲۹.</ref> انگیزه گروههای تکفیری از تخریب حرم عسکریین دارای دو بُعد سیاسی و مذهبی است. بُعد سیاسی با هدف ایجاد تفرقه میان شیعیان و اهلسنت و در راستای منافع برخی اهداف کشورهای امریکا، انگلیس و اسرائیل<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8_%D8%AD%D8%B1%D9%85_%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C%DB%8C%D9%86 «تخریب حرم عسکریین»، وبسایت ویکی شیعه.]</ref>؛ و بُعد مذهبی آن به تفکر وهابی و اعتقاد به حرمت ساختن بنا بر قبور و وجوب تخریب آنها بازمیگردد.<ref>ابن تیمیه، اقتضاء الصراط المستقیم، ۱۴۰۷ق٬ ص۱۰۸-۱۱۰.</ref> به دنبال این حادثه، مراجع تقلید و علمای حوزههای علميه ایران و عراق دروس خود را تعطيل و با صدور بیانیههایی این اقدام را محکوم کردند.<ref>خامهیار، تخریب زیارتگاههای اسلامی در کشورهای عربی، ۱۳۹۳ش، ص۳۲.</ref> | |||
== توسل و زیارت == | |||
زیارت، توسل ادعیه و نماز امام هادی<ref>[https://purson.ir/fa/content/1160389/%D8%AE%D8%AA%D9%85-%D8%AF%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%AD%D9%84-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA «ختم دعاهای مجرب امام هادی(ع) برای حل مشکلات مالی، عاطفی»، وبسایت پرسون.]</ref> در تمام ایام و بهویژه در ماه رجب برای برآورده شدن حاجات مهم مانند ازدواج، خانهدار شدن، رفع مشکلات مالی، عاطفی و رفع گرفتاری زندگی توصیه و تقویت شده است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1332102/%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D8%B1%D8%AC%D8%A8-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AA%D8%B7%D9%87%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%AD-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA نظافت، «ماه مبارک رجب فصل تطهیر روح و آمادگی برای ضیافت ماه رمضان است»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> علینقی با وجود مقام مستجابالدعوه بودن، مردم را به دعا در کنار مرقد امام حسین تشویق میکرد تا اهمیت توسل و زیارت این مکان را به همگان آموزش دهد.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331618/%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A8%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE نظریمنفرد، «درسهای عبرتآموز از تاریخ»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> | |||
برخی عالمان روز چهارشنبه را متعلق به علینقی دانسته و معتقدند در تعقیب نماز صبح برای در امان ماندن از شیطان و نفس اماره به او توسل و در قبولی عبادات ناقص، به آن امام شفاعت برید.<ref>خمینی، روحالله، آداب الصلاه، ص۳۷۹.</ref> | |||
اعمال و اذکاری نیز برای رفع مشکلات و گرفتاریهای سخت زندگی و بهویژه هدایت افراد گمراه با توسل به امام هادی ذکر شده است. این دستورالعمل کلی شامل ارسال صلوات در اوقات مشخص و نیز خواندن دعا و ذکر ویژه پس از نماز شب و با آدابی خاص است.<ref>روستا، شفاخانهی امامان، ۱۳۸۴ش، ص۲۲۷.</ref> | |||
در | |||
== '''ارتباط امام هادی با ایرانیان''' == | |||
در دوره امامت امام هادی، شهر قم بهعنوان مهمترین پایگاه تشیع در ایران شناخته میشد و ارتباطی مستحکم و سازمانیافته میان شیعیان این منطقه و امام برقرار بود.<ref>جعفریان، حیات فکری-سیاسی امامان شیعه، ص۶۵۴.</ref> این ارتباط عمدتاً از طریق نمایندگان و وکلای ویژه امام، مانند ابوالحسن محمد بناحمد بنداوود معروف به اِبْنِداوودِ قُمی و محمد طلحی، صورت میگرفت.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> وظیفه این وکلا، جمعآوری وجوه شرعی مانند خمس، هدایا و نیز پرسشهای فقهی و اعتقادی مردم از قم و دیگر شهرهای شیعهنشین پیرامون آن مانند کاشان، آوه، ری و تفرش و رساندن آنها به امام در سامرا بود.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> اصحاب و عالمان قمی همچنین با تألیف آثار علمی، ترویج معارف شیعی و مقابله با انحرافات فکری، در شکلگیری و تثبیت مکتب حدیثی و کلامی قم در آن دوره نقش بسزایی ایفا کردند.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_65468.html قریشی کرین و پهلوانی، «اصحاب قمی امام هادی علیهالسلام و نقش آنان در گسترش اندیشه شیعی»، ۱۳۹۶ش، ص۱۹۵.]</ref> | |||
== '''جایگاه امام هادی در فرهنگ ایرانیان''' == | |||
== | === '''آیینهای ولادت و شهادت''' === | ||
در | ولادت امام هادی هرسال با برگزاری برنامههایی مانند آذینبندی و نصب کتیبههای مذهبی و بنرهای تبریک در مساجد، تکایا، حسینیهها، بقاع متبرکه، معابر و اماکن عمومی و ادارات دولتی، سخنرانی درباره ویژگیهای اخلاقی، سیره زندگی و اقدامات دوران امامت، شعرخوانی در مدح اهلبیت، مولودیخوانی، توزیع شیرینی، شربت، میوه و نذورات مردمی، اجرا میشود.<ref>[https://katibeh-almahdi.ir/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%86%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C/ «مراسم ولادت امام هادی چطور برگزار میشود؟»، وبسایت مجموعه تخصصی طراحی و چاپ کتیبه المهدی(عج).]</ref> همچنین عقد و ازدواج جوانان از برنامههای عید ولادت علینقی است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6232311/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF «آیینهای جشن میلاد باسعادت امام هادی(ع) برگزار میشود»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> | ||
= | سالروز شهادت وی نیز با برگزاری مراسم سوگواری شامل تلاوت آیات قرآن، سخنرانی مذهبی، مرثیهخوانی، سینهزنی، حرکت دستههای عزاداری، قرائت زیارتنامههایی مانند زیارت جامعه کبیره و توزیع نذورات در اماکن مذهبی؛ از جمله حرم امام رضا، حرم فاطمه معصومه، حرم عبدالعظیم حسنی، حرم امام خمینی و دیگر بقاع، مساجد و حسینیهها همراه است.<ref>[https://erfan.ir/farsi/50749.html#:~:text=%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D8%AA%20%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%20%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%D8%8C%20%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%20%D8%8C%D8%B3%D8%AE%D9%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C,%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%20%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C(%D8%B9)%20%D8%A8%D9%88%D8%AF. «در سالروز شهادت امام هادی(ع)؛ شور عزای امام مظلوم شیعیان در ایران اسلامی»، وبسایت مؤسسه فرهنگی دارالعرفان.]</ref> همچنین شبکههای رادیویی ویژه برنامههای متعددی را برای سالروز شهادت امام تهیه کردند که به بررسی سبک زندگی، سیره و آموزههای این امام میپردازد.<ref>[https://www.magiran.com/article/4575728 «معرفی ویژه برنامههای رادیو در سالروز شهادت امام هادی(ع)»، روزنامه جام جم.]</ref> | ||
=== '''پویش و فعالیتهای مردمی''' === | |||
بر پایه گزارش رسانههای مختلف، هر سال در ایام ولادت یا شهادت امام هادی، پویشهای مردمی مختلفی با رویکرد فرهنگیاجتماعی برگزار میشود؛ از جمله: پویش همگانی قرائت زیارت جامعه کبیره<ref>[https://www.razavi.news/fa/news/94833/%D9%BE%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D9%87%D9%85%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D8%AA-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9 «پویش همگانی قرائت زیارت جامعه کبیره در روز ولادت امام هادی(ع)»، وبسایت خبر رضوی.]</ref>، پویش مردمی لتحر<ref>«ایتا - پویش مردمی لتحر #امام_هادی».</ref>، اوّلین پویش مردمی ملی ماه مهربانی.<ref>[https://khabarfarsi.com/u/235857012 «اجرای موفق بخشی از اولین پویش مردمی ملی ماه مهربانی»، وبسایت خبر فارسی.]</ref> | |||
=== '''نامگذاری فرزندان''' === | |||
براساس الگوگیری از سبک زندگی علینقی مرکز رصد جمعیت سازمان ثبت احوال کشور اعلام کرد در ۹ ماهه سال ۱۴۰۴ش، بیش از ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر در کشور با نام «علی» نامگذاری شدهاند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2161270/%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%88%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85 «بیش از یک میلیون ودویست هزار ایرانی مزین به نام و القاب امام دهم شیعیان»، وبسایت خبرگزاری مهر.]</ref> براساس اطلاعات جمعیت سازمان ثبت احوال کشور، در سال ۱۳۹۲ش، ۹۶۵ هزار و ۵۹ ایرانی با نام، القاب و کنیههای امام دهم نامگذاری شدهاند. همچنین نامهای مرتضی بیش از ۴۰۹هزاربار، هادی قریب به ۲۸۷هزار بار ، امین در حدود ۲۰۰هزار بار و نقی ۲۶هزار و ۷۵۳ بار از فراوانترین القاب امام هستند. نام ابوالحسن نیز در حدود ۳۰ هزاربار و اسامی علینقی و علیالنقی نیز بیش از ۵هزار و ۴۰۰ بار در این پایگاه به ثبت رسیدهاند.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1352044/%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%B2-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%88-%DB%B5%DB%B0%DB%B0-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%D9%86%D8%AF «بیش از ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار ایرانی با نام «علی» نامگذاری شدهاند»، وبسایت خبرگزاری دانشجو.]</ref> در سال ۱۴۰۴ش نیز تاکنون ۲۹۵۱۳۸ نفر با اسم هادی در ثبت احوال ثبت شده است.<ref>[https://ninitiny.com/names/%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C/ «معنی اسم هادی»، وبسایت نینی تینی.]</ref> | |||
=== '''نامگذاری فضاهای شهری''' === | |||
تنها ۱۶ مسجد در شهر تهران<ref>[https://www.shabestan.news/news/1078876/%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF-%D9%87%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C «مساجد همنام با امام هادی(ع)»، وبسایت خبرگزاری شبستان.]</ref>، ۱۰ مسجد در استان فارس و ۳ مسجد در شیراز، مزین به نام و القاب امام هادی هستند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1027807/%DB%B1%DB%B0-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D9%85%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85 «۱۰ مسجد در فارس به نام امام هادی (ع) مزین است»، وبسایت خبرگزاری شبستان.]</ref> صحن امام هادی یکی از قدیمیترین صحنهای حرم فاطمه معصومه<ref>[https://shahr20.ir/39146/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B5%D8%AD%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%B9-%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85/ «نگاهی به صحن امام هادی(ع) حرم حضرت معصومه(س)»، وبسایت شهر۲۰.]</ref>، المانهای «دیار امام هادی» در منطقه ۱۰ تهران<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/9030552/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%DB%B1%DB%B0-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF «المانهای «دیار امام هادی(ع)» در منطقه ۱۰ جانمایی شدند»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>، خیابان امام هادی در منطقه ۱۸ تهران.<ref>نقشه و مسیریاب نشان.</ref> | |||
همچنین نام میدان امام هادی به شیخ صدوق در شهرری تغییر کرد که با توجه به مقدس و مهم بودن نام و جایگاه امام، مردم بسیار واکنش نشان دادند.<ref>[https://www.isna.ir/news/97030602654/%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%B5%D8%AF%D9%88%D9%82-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B1%DB%8C «تغییر نام میدان امام هادی(ع) به شیخ صدوق در شهرری»، وبسایت ایسنا.]</ref> | |||
=== آثار هنری درباره امام هادی === | |||
در ایران از دورهی صفوی و بعد از آن، همزمان با درخشش سبکهندی در ادبیات فارسی، مدایح و مناقب منظوم اهلبیت پررنگ شد. پیشینه مدح و منقبت نشاندهنده باورها، عواطف و آرمانهای ایرانیان است.<ref>معماری، «حضرت امام هادی علیه السلام در ادبیّات منظوم فارسی (با تاکید بر تراث ادبی دورهی صفوی)»، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۹.</ref> از جمله سروده مفتقر اصفهانی در مورد علیالنّقی<ref>غروی اصفهانی، دیوان مفتقر، ۱۳۹۱ش، ص۱۵۱.</ref>: | |||
مقام باطنِ ذاتِ تو «قاب قوسین» است / به ظاهرار چه در این خاکدانِ اجسادی | |||
کشیدی از متوکّل شدایدی که به دهر / ندیده دیدهی گردون زِ هیچ شدّادی | |||
== کتابشناسی == | |||
درباره امام هادی آثار فراوانی در قالب کتاب، مقاله، پایاننامه و مانند آنها تدوین شده است. ۳۰ کتاب به زبانهای فارسی و عربی در موضوعات مختلف نوشته شده است.<ref>کرجی، «کتابشناسی امام هادی»، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۹-۱۹۷.</ref> همچنین مجموعاْ 86 پایاننامه، شامل ۲۳ عنوان پایاننامه حوزوی و ۶۳ عنوان نیز پایاننامه دانشگاهی، که ۵۹ عنوان داخلی و ۴ عنوان خارجی است، نوشته شده است.<ref>[https://jep.emamat.ir/article_59926_5b1333e9db8c42c3c730e8caea9805bc.pdf یزدانپناه و سلیمانی، «سیمای امام هادی علیهالسلام در آئینه پژوهشهای حوزوی و دانشگاهی»، ۱۳۹۵ش، ص۳۷۹.]</ref> | |||
== همایش == | |||
در سال ۱۳۹۲ش، همایشی با عنوان «سیرهپژوهی امام هادی» از طرف دبیرخانه سیره احیاء ابناء الرضا با همکاری سازمان بسیج شهرداری تهران، دانشگاه امام صادق و کانون اندیشهآفرینان جوان در شهر تهران زیر نظر حجتالاسلام و المسلمین سیدمصطفی میرلوحی برگزار شد. این همایش منجر به چاپ ۲۸ مقاله در موضوعات مرتبط با میراث علمی-فکری، جریانشناسی فکری-اجتماعی، سیره سیاسی-اجتماعی و دشمنی با امام هادی در دنیای معاصر گردید.<ref>میرلوحی، مجموعه مقالات همایش ملی سیرهپژوهی، ۱۳۹۲ش، ص۱۳-۱۲.</ref> | |||
== گونهشناسی دشمنی غرب با امام == | |||
به دنبال دشمنی و ستیز غرب با اسلام و تشیع، دشمنان اسلام با همراهی جمعی از ناآگاهان در قالب ترویج اخبار، تصاویر، فیلم و ادعاهای دروغین در مورد مسئله ظهور، استفاده از طنز و کاریکاتورها و مطالب بیهوده، مبتذل و موهن، موسقی و اشعار باطل به اهانت به امام هادی پرداختند. از مصادیق رسانهای برجسته این پدیده میتوان به ترانه جنجالی شاهین نجفی با نام «نقی» اشاره کرد که با محتوایی هتاکآمیز بازتاب گستردهای در رسانهها داشت.<ref>مطهرینیا، «گونهشناسی ریشههای دشمنی غرب با امام هادی(ع) در چند سال اخیر»، ۱۳۹۲ش، ص۶۰۲.</ref> | |||
دلایل دشمنی آنان با امام در سه دسته کلی تقسیمبندی میشود.<ref>مطهرینیا، «گونهشناسی ریشههای دشمنی غرب با امام هادی(ع) در چند سال اخیر»، ۱۳۹۲ش، ص۶۱۴.</ref> | |||
# '''دلائل اعتقادی:''' دین و ولیّستیزی در تاریخ همانند شبهپراکنی و تضیف باورها، فرقهسازی از طریق بدلسازی و ساختن شبیه برای اولیای دین، تقدسزدایی و حرمتشکنی از طریق تحریف، تصحیف و تمسخر باورها. | |||
# '''دلائل سیاسی:''' تمرکز دشمنیها، انحراف اذهان مخاطبان از امام مهدی و ظهور، به وجود آوردن استبعاد ذهنی و عملی درباره ظهور، گفتگو از امام عصر در دولتهای نهم و دهم بهخصوص در عرص بینالملل و سازمان ملل. | |||
# '''دلائل تاریخی:''' سیره و شخصیت امام هادی، نقش کلیدی در ماجرای امام مهدی، انتخاب و شناسایی همسر امام عسکری، برخورد قاطع و ترور غالیان، زمینهسازی هوشمندانه و عملی برای عصر غیبت، تبیین صریح اعتقادات شیعه بهخصوص زیارت جامعه کبیره، شباهت لقب هادی و مهدی، تربیت همسر جهت رهبری شیعه در ابتدای غیبت، تقویت و تنفیذ مضاعف سازمان وکالت یا زمینهسازی برای حاکمیت فقها و علما.<ref>مطهرینیا، «گونهشناسی ریشههای دشمنی غرب با امام هادی(ع) در چند سال اخیر»، ۱۳۹۲ش، ص۶۱۴.</ref> | |||
== راهکارهای مقابله با دشمنی غرب با امام == | |||
راهکارهای عمومی برای مواجهه با مخالفتهای سیاسی-فرهنگی دشمنان اسلام، بر اساس الهام از سیره ائمه، در چند محور اصلی مطرح میشود. این راهبردها شامل موارد زیر است: | |||
# شناخت دقیق و همهجانبه دشمن و اهداف آن. | |||
# تقویت بینش و معارف دینی در جامعه. | |||
# تأمین و اشباع نیازهای طبیعی انسان از راههای مشروع. | |||
# خودسازی عملی متولیان و عالمان دینی و فرهنگی. | |||
# تلاش برای زدودن فقر اقتصادی. | |||
# تقویت اتحاد و همبستگی میان مسلمانان. | |||
# تحریم و عدم مشروعیتبخشی به اسلامستیزان. | |||
# پرهیز از همکاری با علما و امرای درباری.<ref>عمرانی، «راهکارهای مقابله با دشمنیهای غرب علیه امام هادی(ع)»، ۱۳۹۲ش، ص۶۵۱.</ref> | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | |||
{{پانویس پیشنویس}} | |||
خزعلی، ابوالقاسم، موسوعه الامام الهادی، قم، مؤسسه ولیعصر(عج)، ۱۴۲۴ق. | == منابع == | ||
* «آیینهای جشن میلاد باسعادت امام هادی(ع) برگزار میشود»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۴ شهریور ۱۳۹۶ش. | |||
خمینی، روحالله، آداب الصلاه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸ش. | * ابراهیمی، ناصر، «زیارت جامعه کبیره و سه درس زندگی از امام هادی(ع)»، وبسایت خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۴ش. | ||
* ابنتیمیه، احمد بن عبدالحلیم، اقتضاء الصراط المستقیم، بیروت، دارالکتب العلمیه٬ ۱۴۰۷ق. | |||
دیمه کار گراب، محسن، «جایگاه معجزات امام هادی(ع) در سیره علمی و ولایی ایشان»، تهران، همایش ملی سیرهپژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش. | * ابنحجر هیثمی، احمد بنمحمد، الصواعق المحرقه علی اهل الرفض و الضلال و الزندقه، قاهره، مکتبه القاهره، بیتا. | ||
* ابنجوزی، یوسف بنقزاوغلی، تذکره الخواص، قم، لیلی، ۱۴۲۶ق. | |||
شیخوند، زهرا، «جریانهای فکری و کلامی عصر امام هادی(ع) و روشهای برخورد حضرت با آنها»، تهران، همایش ملی سیرهپژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش. | * ابنشهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابیطالب، قم، علامه، ۱۳۷۹ق. | ||
* ابنکثیر دمشقی، اسماعیل بنعمر، البدایه و النهایه، تحقیق علی شیری، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۸ق. | |||
طبرسی، فضل بنحسن، اعلام الوری باعلام الهدی، قم، مؤسسه آلالبیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۷ق. | * «اجرای موفق بخشی از اولین پویش مردمی ملی ماه مهربانی»، وبسایت خبر فارسی، تاریخ درج مطلب: ۴ دی ۱۴۰۴ | ||
* اربلی، علی بنعیسی، کشف الغمه فی معرفه الائمه، قم، رضی، ۱۴۲۱ق. | |||
طوسی، محمد بنحسن، تهذیب الاحکام، تصحیح حسن موسوی خرسان، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق. | * اصغرینژاد، محمد، «گزارشی از موسوعه امام هادی»، فرهنگ کوثر، سال۱۰، شماره۷۰، ۱۳۸۶ش. | ||
* اکبری مقدم، لاله، «ساختار سازمان وکالت در عصر امام هادی علیهالسلام و کارکردهای آن»، فرهنگ پژوهش، سال۶، شماره۱۹، ۱۳۹۳ش. | |||
طوسی، محمد بن حسن، رجالالطوسی، تصحیح جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۳۷۳ش. | * «المانهای «دیار امام هادی(ع)» در منطقه ۱۰ جانمایی شدند»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۸ آذر ۱۴۰۴ش. | ||
* «ایتا - پویش مردمی لتحر #امام_هادی». | |||
عطاردی، عزیزالله، مسند الامام الهادی علیهالسلام، قم، المؤتمر العالمی للامام الرضا(ع)، ۱۴۱۰ق. | * بغدادی، خطیب، تاریخ بغداد، بیروت، دار الکتب العربی، بیتا. | ||
* «بیش از یک میلیون ودویست هزار ایرانی مزین به نام و القاب امام دهم شیعیان»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۶ بهمن ۱۳۹۲ش. | |||
علیخانی، علی اکبر؛ اصغری شورستانی، محمدرضا، «نگاهی به دیدگاههای سیاسی امام هادی علیهالسلام»، حکومت اسلامی، سال۱۸، شماره۶۸، ۱۳۹۲ش. | * «بیش از ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار ایرانی با نام «علی» نامگذاری شدهاند»، وبسایت خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۳ دی ۱۴۰۴ش. | ||
* «پویش همگانی قرائت زیارت جامعه کبیره در روز ولادت امام هادی(ع)»، وبسایت خبر رضوی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ تیر ۱۴۰۱ش. | |||
غروی اصفهانی، محمدحسین، دیوان مفتقر، به کوشش سعید هندی، تهران، آفاق، ۱۳۹۱ش. | * «تخریب حرم عسکریین»، وبسایت ویکی شیعه، تاریخ درج مطلب: ۱۰ مرداد ۱۴۰۴ش. | ||
* «تغییر نام میدان امام هادی(ع) به شیخ صدوق در شهرری»، وبسایت ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۶ خرداد ۱۳۹۷ش. | |||
قائدان، اصغر، عتبات عالیات عراق، تهران، مشعر، ۱۳۸۳ش. | * جانیپور، محمد، «تحلیل محتوایی و مضمونی مکاتبات امام هادی(ع)»، تهران، همایش ملی سیرهپژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش. | ||
* جعفریان، رسول، تاریخ تشیع در ایران، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۶۸ش. | |||
* جعفریان، رسول، حیات فكری و سیاسی ائمه، قم، انصاریان، ۱۳۸۱ش. | |||
* «چرا «زیارت جامعه کبیره» شاخصترین زیارت شیعیان است؟»، وبسایت خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۴ش. | |||
قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل، قم، دلیل ما، ۱۳۷۹ش. | * حسینی، سیدمحمدرضا، تاریخ اهلالبیت، قم، مؤسسه آلالبیت ۱۴۱۰ق. | ||
* حسینی، سیدجواد، «حرم عسکریین در بستر تاریخ»، مبلغان، سال ۸، شماره۷۷، ۱۳۸۵ش. | |||
کرجی، علی، «کتابشناسی امام هادی»، فرهنگ کوثر، سال۱۲، شماره۷۰، ۱۳۸۶ش. | * حسینی، سیدجواد، «نکاتی مهم از زیارتنامه غدیریه امام هادی علیه السّلام»، مبلغان، سال ۲۶، شماره۳۰۲، ۱۴۰۳ش. | ||
* خامهیار، احمد، تخریب زیارتگاههای اسلامی در کشورهای عربی، قم، دارالاعلام لمدرسه اهلالبیت، ۱۳۹۳ش. | |||
* «ختم دعاهای مجرب امام هادی(ع) برای حل مشکلات مالی، عاطفی»، وبسایت پرسون، تاریخ درج مطلب: ۵ بهمن ۱۴۰۴ش. | |||
* خزعلی، ابوالقاسم، موسوعه الامام الهادی، قم، مؤسسه ولیعصر(عج)، ۱۴۲۴ق. | |||
مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق. | * خمینی، روحالله، آداب الصلاه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸ش. | ||
* «در سالروز شهادت امام هادی(ع)؛ شور عزای امام مظلوم شیعیان در ایران اسلامی»، وبسایت مؤسسه فرهنگی دارالعرفان. | |||
محلاتی، ذبیحالله، مآثر الکبراء فی تاریخ سامراء، قم، المکتبه الحیدریه، ۱۳۸۴ش. | * دیمه کار گراب، محسن، «جایگاه معجزات امام هادی(ع) در سیره علمی و ولایی ایشان»، تهران، همایش ملی سیرهپژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش. | ||
* رجبی دوانی، محمدحسین؛ عباسزاده، مهدی، «مؤلفهها و شاخصهای حفاظتی و اطلاعاتی با الگوگیری ازسیره امام هادی علیهالسلام»، پژوهش های حفاظتی امنیتی، دوره۳، شماره۱۰، ۱۳۹۳ش. | |||
مسعودی، علی بنحسین، اثباتالوصیه للامام علی بنابیطالب، قم، انصاریان، ۱۴۲۶ق. | * روستا، محمدرضا، شفاخانهی امامان، تهران، مهتاب، ۱۳۸۴ش. | ||
* سامانی، سیدمحمود، «بررسی تطبیقی رفتار خلفای عباسی با امام هادی(ع)»، سخن تاریخ، دوره۱۱، شماره۲۶، ۱۳۹۶ش. | |||
مسعودی، علی بنحسین، مروجالذهب و معادنالجوهر، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۷۴ش. | * شیخوند، زهرا، «جریانهای فکری و کلامی عصر امام هادی(ع) و روشهای برخورد حضرت با آنها»، تهران، همایش ملی سیرهپژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش. | ||
* طبرسی، فضل بنحسن، اعلام الوری باعلام الهدی، قم، مؤسسه آلالبیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۷ق. | |||
مطهرینیا، محمود، «گونهشناسی ریشههای دشمنی غرب با امام هادی(ع) در چند سال اخیر»، تهران، همایش ملی سیرهپژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش. | * طوسی، محمد بنحسن، تهذیب الاحکام، تصحیح حسن موسوی خرسان، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق. | ||
* طوسی، محمد بن حسن، رجالالطوسی، تصحیح جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۳۷۳ش. | |||
مفید، محمد بنمحمد، الارشاد فی معرفه حججالله علی العباد، قم، کنگره جهانی شیخ مفید، ۱۴۱۳ق. | * «طلاب از صبر و بصیرت امام هادی(ع) الگو بگیرند»، وبسایت خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۴ دی ۱۴۰۴ش. | ||
* عربی، سجاد، «مهارتهای زندگی در آینه کلام و سیره امام هادی(ع)»، تهران، همایش ملی سیرهپژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش. | |||
معماری، حجت، «حضرت امام هادی علیهالسلام در ادبیّات منظوم فارسی (با تاکید بر تراث ادبی دورهی صفوی)»، صحیفه اهلبیت، سال۲، شماره۴ و ۳، ۱۳۹۵ش. | * عطاردی، عزیزالله، مسند الامام الهادی علیهالسلام، قم، المؤتمر العالمی للامام الرضا(ع)، ۱۴۱۰ق. | ||
* عمرانی، سیدمسعود، «راهکارهای مقابله با دشمنیهای غرب علیه امام هادی(ع)»، تهران، همایش ملی سیرهپژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش. | |||
منتظرالقائم، اصغر، تاریخ امامت، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۶ش. | * علیخانی، علی اکبر؛ اصغری شورستانی، محمدرضا، «نگاهی به دیدگاههای سیاسی امام هادی علیهالسلام»، حکومت اسلامی، سال۱۸، شماره۶۸، ۱۳۹۲ش. | ||
* غروی اصفهانی، محمدحسین، دیوان مفتقر، به کوشش سعید هندی، تهران، آفاق، ۱۳۹۱ش. | |||
منتظرالقائم، اصغر؛ چلونگر، محمدعلی؛ بوسعیدی، فرشته، «نقش اصحاب ایرانی امام هادی(ع) در گسترش معارف شیعی با تکیه بر علم کلام»، تهران، همایش ملی سیرهپژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش. | * «فهرست کنیهها و لقبهای امام هادی(ع)»، وبسایت ویکی شیعه، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۴۰۴ش. | ||
* قائدان، اصغر، عتبات عالیات عراق، تهران، مشعر، ۱۳۸۳ش. | |||
مولوینیا، محمدجواد، تاریخ چهارده معصوم، قم، مؤسسه انتشاراتی امام عصر(عج)، ۱۳۸۵ش. | * قریشی کرین، سیدحسن؛ پهلوانی، خدیجه، «اصحاب قمی امام هادی علیهالسلام و نقش آنان در گسترش اندیشه شیعی»، تاریخ اسلام، سال۱۸، شماره۷۱، ۱۳۹۶ش. | ||
* قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل، قم، دلیل ما، ۱۳۷۹ش. | |||
میرلوحی، سیدمصطفی، مجموعه مقالات همایش ملی سیرهپژوهی، تهران، شهر، ۱۳۹۲ش. | * کرجی، علی، «کتابشناسی امام هادی»، فرهنگ کوثر، سال۱۲، شماره۷۰، ۱۳۸۶ش. | ||
* مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق. | |||
نظریمنفرد، علی، «درسهای عبرتآموز از تاریخ»، وبسایت خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۴ش. | * محمدی، عباسعلی؛ سپهری، محمد، «شیعه امامیه و جریانهای سیاسی فکری جامعه اسلامی از روزگار امام جواد(ع) تا غیبت صغری(221 - 256)»، مطالعات تاریخ اسلام، سال۱۳، شماره۴۸، ۱۴۰۰ش. | ||
* محلاتی، ذبیحالله، مآثر الکبراء فی تاریخ سامراء، قم، المکتبه الحیدریه، ۱۳۸۴ش. | |||
نوبختی، حسن بنموسی، فرق الشیعه، بیروت، دار الاضواء، بیتا. | * «مراسم ولادت امام هادی چطور برگزار میشود؟»، وبسایت مجموعه تخصصی طراحی و چاپ کتیبه المهدی(عج). | ||
* «مساجد همنام با امام هادی(ع)»، وبسایت خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۴ مرداد ۱۴۰۰ش. | |||
یعقوبی، ابنواضح، تاریخ یعقوبی، بیروت، دارصادر، بیتا. | * مسعودی، علی بنحسین، اثباتالوصیه للامام علی بنابیطالب، قم، انصاریان، ۱۴۲۶ق. | ||
* مسعودی، علی بنحسین، مروجالذهب و معادنالجوهر، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۷۴ش. | |||
* مطهری، حمیدرضا؛ بختیاری، محمود، «تحلیل تاریخی تعالیم امام هادی(ع) براساس نظریه پخش با تأکید بر زیارت غدیریه و زیارت جامعه کبیره»، تاریخ اهلبیت(ع)، دوره۳، شماره۴، ۱۴۰۲ش. | |||
* مطهری، حمیدرضا؛ یوسفیان، زهرا، «درآمدی بر سیره امام هادی(ع)در زمینه روابط خویشاوندی»، تاریخ اسلام، دوره۱۸، شماره۳، ۱۳۹۷ش. | |||
* مطهرینیا، محمود، «گونهشناسی ریشههای دشمنی غرب با امام هادی(ع) در چند سال اخیر»، تهران، همایش ملی سیرهپژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش. | |||
* مفید، محمد بنمحمد، الارشاد فی معرفه حججالله علی العباد، قم، کنگره جهانی شیخ مفید، ۱۴۱۳ق. | |||
* «معرفی ویژه برنامههای رادیو در سالروز شهادت امام هادی(ع)»، روزنامه جام جم، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۴۰۳ش. | |||
* معماری، حجت، «حضرت امام هادی علیهالسلام در ادبیّات منظوم فارسی (با تاکید بر تراث ادبی دورهی صفوی)»، صحیفه اهلبیت، سال۲، شماره۴ و ۳، ۱۳۹۵ش. | |||
* «معنی اسم هادی»، وبسایت نینی تینی، تاریخ درج مطلب: ۱۴۰۴ش. | |||
* منتظرالقائم، اصغر، تاریخ امامت، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۶ش. | |||
* منتظرالقائم، اصغر؛ چلونگر، محمدعلی؛ بوسعیدی، فرشته، «نقش اصحاب ایرانی امام هادی(ع) در گسترش معارف شیعی با تکیه بر علم کلام»، تهران، همایش ملی سیرهپژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش. | |||
* مولوینیا، محمدجواد، تاریخ چهارده معصوم، قم، مؤسسه انتشاراتی امام عصر(عج)، ۱۳۸۵ش. | |||
* مؤدب، سیدرضا؛ پورعابدین، روحالله، «گونهشناسی روایات تفسیری امام هادی علیهالسّلام با تاکید بر تحلیل روایت احترام اهل کتاب»، مطالعات معارف حدیثی، دوره۱، شماره۱، ۱۴۰۲ش. | |||
* میرلوحی، سیدمصطفی، مجموعه مقالات همایش ملی سیرهپژوهی، تهران، شهر، ۱۳۹۲ش. | |||
* نظافت، محمدجواد، «ماه مبارک رجب فصل تطهیر روح و آمادگی برای ضیافت ماه رمضان است»، وبسایت خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۴ دی ۱۴۰۴ش. | |||
* نظریمنفرد، علی، «درسهای عبرتآموز از تاریخ»، وبسایت خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۴ش. | |||
* نقشه و مسیریاب نشان. | |||
* «نگاهی به صحن امام هادی(ع) حرم حضرت معصومه(س)»، وبسایت شهر۲۰، تاریخ درج مطلب: ۴ مرداد ۱۴۰۰ش. | |||
* نوبختی، حسن بنموسی، فرق الشیعه، بیروت، دار الاضواء، بیتا. | |||
* واسعی، سیدعلیرضا، «عنصر هدایتگری در تکاپوهای رهبرانه امام هادی(ع)»، شیعهپژوهی، سال۳، شماره۱۱، ۱۳۹۶ش. | |||
* یزدانپناه، فاطمه؛ سلیمانی، راضیه، «سیمای امام هادی علیهالسلام در آئینه پژوهشهای حوزوی و دانشگاهی»، صحیفه اهلبیت(ع)، سال۲، شماره۲-۱، ۱۳۹۵ش. | |||
* یعقوبی، ابنواضح، تاریخ یعقوبی، بیروت، دارصادر، بیتا. | |||
