پیش‌نویس:علی‌نقی: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>علی‌نقی؛</big>''' علی بن‌محمد و امام دهم شیعیان اثنی‌عشری.

علی بن محمد بن موسی (۲۱۲–۲۵۴ قمری)، دهمین امام شیعیان، با القاب مشهوری همچون هادی و نقی و کنیه ابوالحسن ثالث شناخته می‌شود. او در سن هشت سالگی پس از پدرش، امام جواد، عهده‌دار امامت شد. بیشتر سال‌های امامت وی در سامرا و تحت نظارت حاکمان عباسی گذشت. رویکرد ارتباطی وی با شیعیان در این دوره، به واسطه سازمان وکالت بود. علاوه بر احادیث، روایات منقول و ادعیه، زیارت جامعه کبیره و زیارت غدیریه نیز از او نقل شده است. علی بن‌محمد در سال ۲۵۴ق در سامرا به شهادت رسید و در منزل مسکونی خود مدفون شد.

امام هادی در ۱۵ ذی‌الحجه سال ۲۱۲ هجری در منطقه‌ای به نام صَریا در اطراف مدینه به دنیا آمد.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۰۱.</ref> در برخی منابع تاریخی دیگر، تاریخ‌های متفاوتی مانند ۲ یا ۵ رجب سال ۲۱۲ هجری<ref>مسعودی، اثبات‌الوصیه، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۸.</ref>، ۲۷ ذی‌الحجه یا ماه رجب سال ۲۱۴ هجری<ref>حسینی، تاریخ اهل‌البیت، ۱۴۱۰ق، ص۷۶؛ بغدادی، تاریخ بغداد، بی‌تا، ج۲، ص۵۷.</ref> و جمادی‌الثانی سال ۲۱۵ هجری<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۷.</ref> نیز برای تولد ایشان بیان شده ‌است. پدرش محمد بن‌علی ملقب به امام جواد است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵.</ref> مادرش کنیزی به نام سَمانه یا سوسَن، از اهالی مغرب بوده است.<ref>مولوی‌نیا، تاریخ چهارده معصوم، ۱۳۸۵ش، ص۴۳۲.</ref> نقش انگشتری امام که بر دست داشتند، در برخی منابع «الله ربّی و هو عصمتی من خلقه» نقل شده ‌است.<ref>جعفریان، تاریخ تشیع در ایران، ۱۳۶۸ش، ج۲، ص۱۴۰.</ref>

امام هادی در دوران کودکی و همزمان با سفر حج پدرش امام جواد، به مدینه آمدند و تا سال ۲۳۳ هجری در آن شهر سکونت داشت.<ref>مسعودی، اثبات‌الوصیه، ۱۴۲۶ق، ص۲۲۸.</ref> آن حضرت در سال ۲۳۳ هجری به دستور متوکل عباسی به سامرا آمد و در محله‌ای نظامی به نام عسکر تا هنگام شهادت به مدت ۲۱ سال، تحت نظارت مستقیم خلافت عباسی قرار داشت.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۷؛ مسعودی، مروج‌الذهب و معادن‌الجوهر، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۹۳.</ref>

امام هادی از نوادگان رسول خدا، با هفت واسطه از نسل امام علی و از قبیله بنی‌هاشم، یکی از طایفه‌های قبیله قریش بود. نام، علی<ref>شافعی، مطالب السئول، ۱۴۱۹ق، ص۳۰۷.</ref> و کنیه‌ آن حضرت ابوالحسن ثالث است.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۹.</ref> مقصور از ابوالحسن اول، امام موسی بن‌جعفر و مقصود از ابوالحسن ثانی نیز علی بن‌موسی می‌باشد.<ref>قرشی، حیاه الامام علی الهادی(ع)، ۱۴۲۹ق، ص۲۱.</ref>

مشهورترین القاب امام هادی و نَقی است.<ref>قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۱۸۳۶.</ref> در منابع روایی و تاریخی، القاب دیگری از جمله مرتضی، عالم، فقیه، امین، نجیب، ناصح، فتاح، خالص و طَیّب<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۰۱.</ref>، راشد، سدید، صاحِبُ الْعَسکَر، صادق، ماضی، وفی<ref>خزعلی، موسوعه الامام الهادی(ع)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۵-۳۴ و ۴۱.</ref> برای آن حضرت ذکر شده که میان شیعیان و اهل‌سنت شهرت دارد. به دلیل اینکه امام در منطقه‌ای به‌ نام عسکر در شهر سامرا، محل استقرار نظامیان حکومت عباسی زندگی می‌کردند به نام عسکر یا عسکری، لقب داده شدند.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۵؛ ابن‌جوزی، تذکره ‌الخواص، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۴۹۲.</ref>

نام همسر امام در منابع با عنوان‌هایی چون حدیث، سوسن<ref>خزعلی، موسوعه الامام الهادی(ع)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۵۰.</ref>، عسفان و سلیل ذکر شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۱۱-۱۱۰.</ref> علامه مجلسی در بحارالانوار با عبارت «کانت من العارفات الصالحات» نام سلیل را برای همسر امام ستوده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵.</ref>  

امامت امام هادی، در سال ۲۲۰هجری و در سن هشت‌ سالگی آغاز شد.<ref>قمی، منتهى الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص ۱۸۷۸.</ref> در برخی منابع، آغاز امامت امام در سن کمتر از هفت سالگی و حتی شش سال و پنج ماه نیز نقل شده است.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۳۳.</ref> آن حضرت از دیدگاه شیعه براساس حدیث لوح و نصوصی که امام جواد درباره جانشینی وی بیان کردند و از طریق برخی روایان همچون اسماعیل بن‌مهران، محمد بن‌اسماعیل و ابوجعفر اشعری، نقل شد، به امامت رسید.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۹-۳۷۵.</ref>   

سن کم ایشان همانند مورد پدرش امام جواد  باعث تردید گسترده در جامعه شیعه نشد و به استثنای گروه اندکی که به موسویه، طرفداران موسی مبرقع معروف شدند و پس از مدت کوتاهی بازگشتند، عموم شیعیان امامت وی را با استناد به نصوص امامان پیشین پذیرفتند.<ref>نوبختی، فرق‌الشیعه، بی‌تا، ص۹۲-۹۱.</ref> دوران ۳۴ ساله امامت ایشان(۲۲۰-۲۵۴هجری) با خلافت شش تن از خلفای عباسی از جمله ده سال با معتصم برادر مأمون، یک سال در عصر واثق پسر معتصم، حدود شانزده سال با متوکل، شش ماه با منتصر پسر متوکل، چهار سال با مستعین پسر عموی منتصر و سه سال با معتز پسر متوکل هم‌زمان بود.<ref>طبرسی، اعلام‌الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۹؛ ابن‌کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۸ق، ج۱۱، ص۱۵.</ref>

== نقش سیاسی امام هادی ==

نقش سیاسی علی‌نقی را می‌توان در سه حوزه اصلی بیان کرد.<ref>علیخانی و اصغری شورستانی، «نگاهی به دیدگاه‌های سیاسی امام هادی علیه‌السلام»، ۱۳۹۲ش، ص۱۷۷.</ref>  

# '''ویژگی‌های نخبگان سیاسی و بازیگران عرصه سیاست:''' تقوای الهی، صداقت و یکرنگی در برخورد و تعامل با مردم، بردباری و تحمل در برخورد با ناملایماتی که گاه خود مسبب بوده‌اند، رعایت حدود، توجه به شایستگی و صلاحیت خویش و تمهید شرایط لازم برای نصیحت و خیرخواهی افراد جامعه آن هم براساس عدم خودکامگی از اقدامات خود.

# '''مردم و وظیفه آنان در قبال حکومت:''' مردم موظف به اطاعت کامل نسبت به حاکمانی هستند که خالصانه با همت و تلاش و دغدغه کار می‌کنند. باید از تبعیت ناآگاهانه بپرهیزند. از نصیحت و خیرخواهی نسبت به حاکمان دریغ نکنند. همواره خود را نسبت به آنچه حاکمان انجام می‌دهند، مسئول بدانند.<ref>علیخانی و اصغری شورستانی، «نگاهی به دیدگاه‌های سیاسی امام هادی علیه‌السلام»، ۱۳۹۲ش، ص۱۷۸-۱۷۷.</ref>

علی‌نقی در رویارویی با متوکل عباسی، پوچی و زوال قدرت مادی حاکمیت وی را آشکار نمود، مسئله‌ای که در دوران معاصر، افشای تناقضات و ناسازگاری‌های اخلاقی تمدن غرب دانسته‌ می‌شود. بر اساس این دیدگاه، ارائه زیبایی‌های اصیل و ناب اسلام در تقابل با آرایه‌ها و ظواهر فریبنده غرب، زمینه‌ساز ذائقه فکری و معنوی نسل جوان به سوی جست‌وجو و درک حقیقت است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331572/%D9%85%D9%86%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1 «منشور تمدنی امام هادی(ع)؛ دکترین عبور از بحران‌های معاصر»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref>

امام هادی در راستای این مناظرات علاوه بر دفع شبهات در زمینه‌های اعتقادی با بهره‌گیری از اصول هدایت‌آفرینی و بصیرت‌افزایی با لحاظ نمودن شرایط و آداب، مهارت‌ها و فنون و اهداف و آرمان‌ها، همچون اضاع مثلثی در گام نخست به خلق شیوه‌های کاربردی در برخوردهایشان پرداختند. سپس با استفاده از استراتژی قاطعیت و صلابت در برابر فرقه‌های انحرافی در گام دوم با باطل نمودن افکار و ادعاهای بی‌پایه و اساس آنان و بیانات صریح، منطقی، مبارزه و برخورد سخت و ردّ آنان و در نهایت طرد و لعنشان جهت هدایت و آگاه‌سازی جامعه اقدام کردند.<ref>شیخوند، «جریان‌های فکری و کلامی عصر امام هادی(ع) و روش‌های برخورد حضرت با آنها»، ۱۳۹۲ش، ص ۳۹۴.</ref>  

در کتب و منابع تاریخی در حدود ۲۶۲ نامه از علی‌نقی نقل شده است که می‌توان آنها را به دو دسته نامه‌هایی که برای افراد خاص نوشته شده و نامه‌هایی که برای گروه‌ها و افراد عام نوشته شده‌اند، تقسیم کرد. محتوای نامه‌ها نیز در برگیرنده دو محور است.<ref>جانی‌پور، «تحلیل محتوایی و مضمونی مکاتبات امام هادی(ع)»، ۱۳۹۲ش، ص۲۶۵.</ref>  

# مهمترین موضوعات تبیین جایگاه امامت و ولایت و ویژگی‌های امام معصوم در جامعه اسلامی بوده است. این هدف به‌منظور افزایش آگاهی و بصیرت جامعه در راستای اتخاذ راه حق و پرهیز از پیروی از فرقه‌های انحرافی و همچنین معرفی خود، امام حسن عسکری به‌عنوان جانشین و امام مهدی ‌به‌عنوان امام در عصر غیبت بوده است.

بررسی محتوای نامه‌های باقی‌مانده از امام علی‌النقی در مناطق مرکزی ایران مانند قم، ری، کاشان و قزوین نشان می‌دهد که مسائل فقهی، مهمترین و پرتکرارترین محور گفت‌وگو در این نواحی بوده است. از میان ۱۸ نامه بررسی‌شده از این مناطق، ۱۵ نامه (بیش از ۸۳٪) به پرسش‌ها و موضوعات فقهی اختصاص داشته و تنها ۳ نامه (بیش از ۱۶.۷٪) به مباحث کلامی پرداخته‌اند.<ref>[https://skh.journals.miu.ac.ir/article_1966.html حسینیان مقدم و جعفری‌پور، «مکاتبات ساکنان ایران با امام هادی(ع)»، ۱۳۹۶ش، ص۱۹۰.]</ref>  

بر اساس گزارش منابع تاریخی تعداد صحابی، شاگرد، راوی وکلای علی‌نقی بین ۱۷۹ تا ۳۹۵ نفر ذکر شده است.<ref>طوسی، رجال‌الطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۴۰۹؛ اصغری‌نژاد، «گزارشی از موسوعه امام هادی»، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۰.</ref>

مطابق كتاب رجال طوسی 65 نفر از شاگردان امام هادی، ايراني بودند اما با مراجعه به كتب رجالی ديگر اين اصحاب بالغ بر 80 نفر بودند که تنها 43نفر آنان فعاليت چشمگيري در باب حديث و ۲۱ نفر در باب کلام داشتند و توانستند در این باب دست به نگارش اثر زده و به مناظرات کلامی بپردازند.<ref>[https://sid.ir/paper/850787/fa منتظرالقائم و همکاران، «نقش اصحاب ایرانی امام هادی(ع) در گسترش معارف شیعی با تکیه بر علم کلام»، ۱۳۹۲ش، ص۹۱.]</ref> با توجه به پسوندهای نام برخی از اصحاب وی، برخی از اصحاب در قم، ری، همدان، اهواز، نیشابور، مرو، ‌کاشان، گرگان، ‌اصفهان و قزوين ساکن بوده‌اند.<ref>جعفریان، حیات فکری -سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۵۳۳-۵۳۰.</ref> لازم است ذکر شود جمعی از این افراد، از اصحاب امام رضا تا امام هادی، هستند.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۴۹۱.</ref>

سیره اخلاقی و تربیتی علی‌نقی عبارت از اخلاق،  صبر، بصیرت، علم‌اندوزی و موضع‌گیری‌های آگاهانه و و مجاهدت فرهنگی در شرایط سخت و خفقان سیاسی است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331891/%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%B5%D8%A8%D8%B1-%D9%88-%D8%A8%D8%B5%DB%8C%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88-%D8%A8%DA%AF%DB%8C%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 «طلاب از صبر و بصیرت امام هادی(ع) الگو بگیرند»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref> یکی از نسخه‌های اخلاقی امام نهی از چاپلوسی و حفظ سلامت روابط اجتماعی است؛ زیرا این رفتار موجب بدگمانی می‌شود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331569/%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%88-%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9 ابراهیمی، «زیارت جامعه کبیره و سه درس زندگی از امام هادی(ع)»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref>

علی‌النقی با تمرکز بر هدایت جامعه و سامان‌بخشی به زندگی اجتماعی، در برابر نابسامانی‌های اجتماعی، فشارهای فکری، انحرافات عقیدتی و تنگناهای سیاسی ایستادند. ایشان از طریق به‌کارگیری روش‌های مدیریتی صحیح، استفاده بهینه از فرصت‌ها، تشکیل سازمانی منسجم، ارشاد اخلاقی، اصلاح اندیشه‌ها و ترویج آموزه‌های ناب دینی، به مردم خدمت کردند.<ref>واسعی، «عنصر هدایت‌گری در تکاپوهای رهبرانه امام هادی(ع)»، ۱۳۹۶ش، ص۴۲.</ref>

معجزات علی‌نقی در سیره علمی و ولایی امام نقش شده است. برخی از این کرامات، عبارتند از: علم به امور غیبی همانند خبر دادن از ضمیر افراد، پاسخ به سؤال و نامه ذکر نشده، آگاهی از آینده، علم به امور غائب، علم به داخل ارحام، علم به آجال، علم به نزول باران، آموزه‌های طبی و آگاهی از خواب افراد، همچنین علم به زبان‌ها، استجابت دعا، شفابخشی، طی‌الارض، معرفت حیوانات به امام و آسیب نرساندن به ایشان، در اختیار داشتن خزائن و گنج‌های زمین، کشف حجاب از دیده‌ها و نشان دادن امور عجیب و احترام ناخواسته به امام.<ref>دیمه کار گراب، «جایگاه معجزات امام هادی(ع) در سیره علمی و ولایی ایشان»، ۱۳۹۲ش، ص۱۸۱.</ref>

امام هادی در ۳ رجب سال ۲۵۴هجری، پس از ۲۰ سال و ۹ ماه اقامت در سامرا، در ۴۱ سالگی و در ایام خلافت معتز عباسی مسموم و به شهادت رسید.<ref>نوبختی، فرق الشیعه، بی‌تا، ص۹۲.</ref> در برخی منابع، تاریخ ۲۵ یا ۲۶ جمادی‌الثانی ذکر شده است.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۵.</ref> در تشییع پیکر امام، دیوان‌های دولتی و مراکز تجاری سامرا تعطیل شد و تمام مردم و بزرگان کشوری و لشکری خلافت عباسی حضور داشتند.<ref>مسعودی، اثبات‌الوصیه، ۱۴۲۶ق، ص۲۴۳.</ref> امام حسن عسکری، بر جنازه پدر نماز خواند و جنازه در خانه‌ای که امام در سامرا در آن ساکن بود، دفن شد.<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، بی‌تا، ج۲، ص۵۰۳.</ref>

|۲۶۰ تا ۳۱۸هجری

|۱۱۰۶هجری

|۳۲۸هجری

|۱۲۰۰هجری

|۳۳۷-۳۳۵هجری

|۱۲۲۵هجری

|۳۶۸هجری

|۱۲۸۲هجری

|۴۴۵هجری

|۱۲۸۸هجری

|۴۹۵هجری

|۱۳۱۲هجری

|۶۰۶هجری

|۶۴۰هجری

|۷۵۰هجری

حرم عسکریین طی دو انفجار تروریستی در سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۶ش آسیب دید و بخش‌هایی از آن تخریب شد.<ref>خامه‌یار، تخریب زیارتگاه‎‌های اسلامی در کشورهای عربی، ۱۳۹۳ش، ص۳۰-۲۹.</ref>

زیارت، توسل ادعیه و نماز امام هادی<ref>[https://purson.ir/fa/content/1160389/%D8%AE%D8%AA%D9%85-%D8%AF%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%AD%D9%84-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA «ختم دعاهای مجرب امام هادی(ع) برای حل مشکلات مالی، عاطفی»، وب‌سایت پرسون.]</ref> در تمام ایام و به‌ویژه در ماه رجب برای برآورده شدن حاجات مهم مانند ازدواج، خانه‌دار شدن، رفع مشکلات مالی، عاطفی و رفع گرفتاری زندگی توصیه و تقویت شده است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1332102/%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D8%B1%D8%AC%D8%A8-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AA%D8%B7%D9%87%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%AD-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA نظافت، «ماه مبارک رجب فصل تطهیر روح و آمادگی برای ضیافت ماه رمضان است»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref> علی‌نقی با وجود مقام مستجاب‌الدعوه بودن، مردم را به دعا در کنار مرقد امام حسین تشویق می‌کردند تا اهمیت توسل و زیارت این مکان را به همگان آموزش دهند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331618/%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A8%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE نظری‌منفرد، «درس‌های عبرت‌آموز از تاریخ»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref>  

امام خمینی روز چهارشنبه را متعلق به علی‌نقی دانسته و معتقد است در تعقیب نماز صبح برای در امان ماندن از شیطان و نفس اماره به او توسل و در قبولی عبادات ناقص، به آن امام شفاعت برید.<ref>خمینی، روح‌الله، آداب الصلاه، ص۳۷۹.</ref>

برای رفع گرفتاری در شدائد سخت، از جمله بدخلقی و بدرفتاری یا ابتلا به فرزند، شوهر، خواهر، برادر، همسر و شریك دیگری در زندگی، چنانچه پند و نصیحت اثرگذرار نبود و جز رنج و غصه ظاهر نشد، هنگام صبح ۱۱۰ صلوات به امام هادی هدیه شود و ظهر هم تكرار گردد. همچنین بعد از مغرب ۱۳۰ مرتبه صلوات فرستاده و هدیه گردد. نیمه‌ شب (كه همه در خواب بودند) وضو گرفته، زیر آسمان بعد از دو ركعت نماز حاجت، دعای توسل به امام هادی خوانده شود، كف دست‌ها به سوی زمین و پشت دست‌ها رو به آسمان باشد، با حال پریشان ۲۹۰ مرتبه «یا اباالحسن علی بن‌محمد ادركنی» گفته شود و هدایت او را كه گرفتار ناپسندی شده است از ذهن گذرانده شود.<ref>روستا، شفاخانه‌ی امامان، ۱۳۸۴ش، ص۲۲۷.</ref>

 

در زمان علی‌نقی، شهر قم، مهمترین پایگاه تشیع ایران بود و روابط محکمی میان شیعیان قم و امام وجود داشت.<ref>جعفریان، حیات فکری-سیاسی امامان شیعه، ص۶۵۴.</ref> ابوالحسن محمد بن‌احمد بن‌داوود معروف به اِبْنِ‌داوودِ قُمی‌ و محمد طلحی از قم و مراکز شیعه‌نشین اطراف قم مانند کاشان، آوه، ری و تفرش و غیره، خمس، هدایا و سؤالات مردم را جمع‌آوری و به دست امام می‌رساندند.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> همچنین در حلّ مسائل و مشکلات فقهی و کلامی و تثبیت امامت امام بعدی در منطقه خود، نقش داشتند.<ref name=":2">[https://www.mehrnews.com/news/2161270/%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%88%D8%AF%D9%88%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85 «بیش از یک میلیون ودویست هزار ایرانی مزین به نام و القاب امام دهم شیعیان»، خبرگزاری مهر.]</ref>

در زمان علی‌نقی، شهر قم، مهمترین پایگاه تشیع ایران بود و روابط محکمی میان شیعیان قم و امام وجود داشت.<ref>جعفریان، حیات فکری-سیاسی امامان شیعه، ص۶۵۴.</ref> ابوالحسن محمد بن‌احمد بن‌داوود معروف به اِبْنِ‌داوودِ قُمی‌ و محمد طلحی از قم و مراکز شیعه‌نشین اطراف قم مانند کاشان، آوه، ری و تفرش و غیره، خمس، هدایا و سؤالات مردم را جمع‌آوری و به دست امام می‌رساندند.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> برخی از اصحاب قمی مشهور امام نیز با نگارش آثار علمی و اعتقادی و طرح مباحث حدیثی و کلامی، انتقال فرهنگ و اندیشه شیعی به دیگر مناطق، جلوگیری از غلو و آرای واقفیه، شکل‌گیری تشکیلات نقابت سادات، مساجد جدید، مکتب حدیثی قم و تثبیت امامت امام بعدی در منطقه خود، نقش داشتند.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_65468.html قریشی کرین و پهلوانی، «اصحاب قمی امام هادی علیه‌السلام و نقش آنان در گسترش اندیشه شیعی»، ۱۳۹۶ش، ص۱۹۵.]</ref>

== '''جایگاه امام جواد در فرهنگ ایرانیان''' ==

سالروز شهادت وی نیز با برگزاری مراسم سوگواری شامل تلاوت آیات قرآن‌، سخنرانی مذهبی، مرثیه‌خوانی، سینه‌زنی، حرکت دسته‌های عزاداری، قرائت زیارت‌نامه‌هایی مانند زیارت جامعه کبیره و توزیع نذورات در اماکن مذهبی؛ از جمله حرم امام رضا، حرم فاطمه معصومه، حرم حضرت عبدالعظیم، حرم امام خمینی و دیگر بقاع، مساجد و حسینیه‌ها همراه است.<ref>[https://erfan.ir/farsi/50749.html#:~:text=%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D8%AA%20%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%20%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%D8%8C%20%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%20%D8%8C%D8%B3%D8%AE%D9%86%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C,%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%20%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C(%D8%B9)%20%D8%A8%D9%88%D8%AF. «در سالروز شهادت امام هادی(ع)؛ شور عزای امام مظلوم شیعیان در ایران اسلامی»، وب‌سایت مؤسسه فرهنگی دارالعرفان.]</ref> همچنین شبکه‌های رادیویی ویژه برنامه‌های متعددی را برای سالروز شهادت امام تهیه کردند که به بررسی سبک زندگی، سیره و آموزه‌های ایشان می‌پردازند.<ref>[https://www.magiran.com/article/4575728 «معرفی ویژه برنامه‌های رادیو در سالروز شهادت امام هادی(ع)»، روزنامه جام جم.]</ref>

بر پایه گزارش رسانه‌های مختلف، هر سال در ایام ولادت یا شهادت امام هادی، پویش‌های مردمی مختلفی با رویکرد فرهنگی‌اجتماعی برگزار می‌شود؛ از جمله: پویش همگانی قرائت زیارت جامعه کبیره<ref>«پویش همگانی قرائت زیارت جامعه کبیره در روز ولادت امام هادی(ع)»، وب‌سایت خبر رضوی.</ref>، پویش مردمی لتحر<ref>«ایتا - پویش مردمی لتحر #امام_هادی».</ref>، اوّلین پویش مردمی ملی ماه مهربانی.<ref>«اجرای موفق بخشی از اولین پویش مردمی ملی ماه مهربانی»، وب‌سایت خبر فارسی.</ref>

به دنبال دشمنی و ستیز غرب با اسلام و تشیع، دشمنان اسلام با همراهی جمعی از ناآگاهان در قالب ترویج اخبار، تصاویر، فیلم و ادعاهای دروغین در مورد مسئله ظهور، استفاده از طنز و کاریکاتورها و مطالب بیهوده، مبتذل و موهن، موسقی و اشعار باطل به اهانت به امام هادی پرداختند که دلایل دشمنی آنان با امام در سه دسته کلی تقسیم‌بندی می‌شود.<ref>مطهری‌نیا، «گونه‌شناسی ریشه‌های دشمنی غرب با امام هادی(ع) در چند سال اخیر»، ۱۳۹۲ش، ص۶۱۴.</ref>

# '''دلائل سیاسی:''' تمرکز دشمنی‌ها، انحراف اذهان مخاطبان از امام مهدی و ظهور ایشان، به وجود آوردن استبعاد ذهنی و عملی درباره ظهور، گفتگو از امام عصر در دولت‌های نهم و دهم به‌خصوص در عرص بین‌الملل و سازمان ملل.

امام هادی معمار تفکری سیاست، عینِ دیانت است. بازگشت به این دکترین و تمسک به منشور جامعه کبیره، تنها راهِ رهایی از استعمار فکری مدرن و رسیدن به سیادت جهانی اسلام است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331572/%D9%85%D9%86%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1 «منشور تمدنی امام هادی(ع)؛ دکترین عبور از بحران‌های معاصر»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref>

«آیین‌های جشن میلاد باسعادت امام هادی(ع) برگزار می‌شود»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۴ شهریور ۱۳۹۶ش.

 

ابراهیمی، ناصر، «زیارت جامعه کبیره و سه درس زندگی از امام هادی(ع)»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۴ش.

 

ابن‌حجر هیثمی، احمد بن‌محمد، الصواعق المحرقه علی اهل الرفض و الضلال و الزندقه، قاهره، مکتبه القاهره، بی‌تا.

 

ابن‌جوزی، یوسف بن‌قزاوغلی، تذکره الخواص، قم، لیلی، ۱۴۲۶ق.

 

ابن‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، قم، علامه، ۱۳۷۹ق.

 

ابن‌کثیر دمشقی، اسماعیل بن‌عمر، البدایه و النهایه، تحقیق علی شیری، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۸ق.

 

اربلی، علی بن‌عیسی، کشف الغمه فی معرفه الائمه، قم، رضی، ۱۴۲۱ق.

 

اصغری‌نژاد، محمد، «گزارشی از موسوعه امام هادی»، فرهنگ کوثر، سال۱۰، شماره۷۰، ۱۳۸۶ش.

 

بغدادی، خطیب، تاریخ بغداد، بیروت، دار الکتب العربی، بی‌تا.

 

«بیش از یک میلیون ودویست هزار ایرانی مزین به نام و القاب امام دهم شیعیان»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۶ بهمن ۱۳۹۲ش.

 

«بیش از ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار ایرانی با نام «علی» نام‌گذاری شده‌اند»، وب‌سایت خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۳ دی ۱۴۰۴ش.

 

جانی‌پور، محمد، «تحلیل محتوایی و مضمونی مکاتبات امام هادی(ع)»، تهران، همایش ملی سیره‌پژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش.

 

جعفریان، رسول، تاریخ تشیع در ایران‏، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۶۸ش.

 

جعفریان، رسول، حیات فكری و سیاسی ائمه‏، قم، انصاریان، ۱۳۸۱ش.

 

«چرا «زیارت جامعه کبیره» شاخص‌ترین زیارت شیعیان است؟»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۴ش.

 

حسینی، سیدمحمدرضا، تاریخ اهل‌البیت، قم، مؤسسه آل‌البیت ۱۴۱۰ق.

 

حسینی، سیدجواد، «حرم عسکریین در بستر تاریخ»، مبلغان، سال ۸، شماره۷۷، ۱۳۸۵ش.

 

حسینی، سیدجواد، «نکاتی مهم از زیارت‌نامه غدیریه امام هادی علیه السّلام»، مبلغان، سال ۲۶، شماره۳۰۲، ۱۴۰۳ش.

 

خامه‌‎یار، احمد، تخریب زیارت‌گاه‎‌های اسلامی در کشورهای عربی، قم، دارالاعلام لمدرسه اهل‌‎البیت، ۱۳۹۳ش.

 

خزعلی، ابوالقاسم، موسوعه الامام الهادی، قم، مؤسسه ولی‌عصر(عج)، ۱۴۲۴ق.

 

خمینی، روح‌الله، آداب الصلاه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۸ش.

 

«در سالروز شهادت امام هادی(ع)؛ شور عزای امام مظلوم شیعیان در ایران اسلامی»، وب‌سایت مؤسسه فرهنگی دارالعرفان.

 

دیمه کار گراب، محسن، «جایگاه معجزات امام هادی(ع) در سیره علمی و ولایی ایشان»، تهران، همایش ملی سیره‌پژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش.

 

روستا، محمدرضا، شفاخانه‌ی امامان، تهران، مهتاب، ۱۳۸۴ش.

 

شیخوند، زهرا، «جریان‌های فکری و کلامی عصر امام هادی(ع) و روش‌های برخورد حضرت با آنها»، تهران، همایش ملی سیره‌پژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش.

 

طبرسی، فضل بن‌حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، قم، مؤسسه آل‌البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۷ق.

 

طوسی، محمد بن‌حسن، تهذیب الاحکام، تصحیح حسن موسوی خرسان، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.

 

طوسی، محمد بن حسن، رجال‌الطوسی، تصحیح جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۳۷۳ش.

 

«طلاب از صبر و بصیرت امام هادی(ع) الگو بگیرند»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۴ دی ۱۴۰۴ش.

 

عطاردی، عزیزالله، مسند الامام الهادی علیه‌السلام، قم، المؤتمر العالمی للامام الرضا(ع)، ۱۴۱۰ق.

 

علیخانی، علی اکبر؛ اصغری شورستانی، محمدرضا، «نگاهی به دیدگاه‌های سیاسی امام هادی علیه‌السلام»، حکومت اسلامی، سال۱۸، شماره۶۸، ۱۳۹۲ش.

 

غروی اصفهانی، محمدحسین، دیوان مفتقر، به کوشش سعید هندی، تهران، آفاق، ۱۳۹۱ش.

 

قائدان، اصغر، عتبات عالیات عراق، تهران، مشعر، ۱۳۸۳ش.

 

قرشی، باقر شریف، حیاه الامام علی الهادی، بیروت، دار جوادالائمه، ۱۴۲۹ق.

 

قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال فی تواریخ النبی و الآل، قم، دلیل ما، ۱۳۷۹ش.

 

کرجی، علی، «کتاب‌شناسی امام هادی»، فرهنگ کوثر، سال۱۲، شماره۷۰، ۱۳۸۶ش.

 

 

مجلسی، محمد‌باقر، بحارالانوار، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.

 

محلاتی، ذبیح‌الله، مآثر الکبراء فی تاریخ سامراء، قم، المکتبه الحیدریه، ۱۳۸۴ش.

 

«مراسم ولادت امام هادی چطور برگزار می‌شود؟»، وب‌سایت مجموعه تخصصی طراحی و چاپ کتیبه المهدی(عج).

 

مسعودی، علی بن‌حسین، اثبات‌الوصیه للامام علی بن‌ابی‌طالب، قم، انصاریان، ۱۴۲۶ق.

 

مسعودی، علی ‌بن‌حسین، مروج‌الذهب و معادن‌الجوهر، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۷۴ش.

 

مطهری‌نیا، محمود، «گونه‌شناسی ریشه‌های دشمنی غرب با امام هادی(ع) در چند سال اخیر»، تهران، همایش ملی سیره‌پژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش.

 

مفید، محمد بن‌محمد، الارشاد فی معرفه حجج‌الله علی العباد، قم، کنگره جهانی شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.

 

«معرفی ویژه برنامه‌های رادیو در سالروز شهادت امام هادی(ع)»، روزنامه جام جم، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۴۰۳ش.

 

معماری، حجت، «حضرت امام هادی علیه‌السلام در ادبیّات منظوم فارسی (با تاکید بر تراث ادبی دوره‌ی صفوی)»، صحیفه اهل‌بیت، سال۲، شماره۴ و ۳، ۱۳۹۵ش.

 

«معنی اسم هادی»، وب‌سایت نی‌نی تینی، تاریخ درج مطلب: ۱۴۰۴ش.

 

منتظرالقائم، اصغر، تاریخ امامت، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۶ش.

 

منتظرالقائم، اصغر؛ چلونگر، محمدعلی؛ بوسعیدی، فرشته، «نقش اصحاب ایرانی امام هادی(ع) در گسترش معارف شیعی با تکیه بر علم کلام»، تهران، همایش ملی سیره‌پژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش.

 

مولوی‌نیا، محمدجواد، تاریخ چهارده معصوم، قم، مؤسسه انتشاراتی امام عصر(عج)، ۱۳۸۵ش.

 

میرلوحی، سیدمصطفی، مجموعه مقالات همایش ملی سیره‌پژوهی، تهران، شهر، ۱۳۹۲ش.

 

نظافت، محمدجواد، «ماه مبارک رجب فصل تطهیر روح و آمادگی برای ضیافت ماه رمضان است»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۴ دی ۱۴۰۴ش.

 

نظری‌منفرد، علی، «درس‌های عبرت‌آموز از تاریخ»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۴ش.

 

نوبختی، حسن بن‌موسی، فرق الشیعه، بیروت، دار الاضواء، بی‌تا.

 

یعقوبی، ابن‌واضح، تاریخ یعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا.