ایران‌پدیا

پیش‌نویس:علی‌نقی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
 
(۳۰ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱۱: خط ۱۱:
امام هادی از نوادگان رسول خدا، با هفت واسطه از نسل امام علی و از قبیله بنی‌هاشم، یکی از طایفه‌های قبیله قریش بود. نام، علی<ref>شافعی، مطالب السئول، ۱۴۱۹ق، ص۳۰۷.</ref> و کنیه‌ ابوالحسن ثالث است.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۹.</ref>
امام هادی از نوادگان رسول خدا، با هفت واسطه از نسل امام علی و از قبیله بنی‌هاشم، یکی از طایفه‌های قبیله قریش بود. نام، علی<ref>شافعی، مطالب السئول، ۱۴۱۹ق، ص۳۰۷.</ref> و کنیه‌ ابوالحسن ثالث است.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۹.</ref>


مشهورترین القاب امام هادی و نَقی است.<ref>قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۱۸۳۶.</ref> در منابع روایی و تاریخی، القاب دیگری از جمله مرتضی، عالم، فقیه، امین، نجیب، ناصح، فتاح، خالص و طَیّب<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۰۱.</ref>، راشد، سدید، صاحِبُ الْعَسکَر، صادق، ماضی، وفی<ref>خزعلی، موسوعه الامام الهادی(ع)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۵-۳۴ و ۴۱.</ref> برای او ذکر شده که میان شیعیان و اهل‌سنت شهرت دارد.<ref>«فهرست کنیه‌ها و لقب‌های امام هادی(ع)»، وب‌سایت ویکی شیعه.</ref> به دلیل اینکه امام در منطقه‌ای به‌ نام عسکر در شهر سامرا، محل استقرار نظامیان حکومت عباسی زندگی می‌کردند به نام عسکر یا عسکری، لقب داده شدند.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۵؛ ابن‌جوزی، تذکره ‌الخواص، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۴۹۲.</ref>
مشهورترین القاب امام هادی و نَقی است.<ref>قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۱۸۳۶.</ref> در منابع روایی و تاریخی، القاب دیگری از جمله مرتضی، عالم، فقیه، امین، نجیب، ناصح، فتاح، خالص و طَیّب<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۰۱.</ref>، راشد، سدید، صاحِبُ الْعَسکَر، صادق، ماضی، وفی<ref>خزعلی، موسوعه الامام الهادی(ع)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۳۵-۳۴ و ۴۱.</ref> برای او ذکر شده که میان شیعیان و اهل‌سنت شهرت دارد.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7_%D9%88_%D9%84%D9%82%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C(%D8%B9) «فهرست کنیه‌ها و لقب‌های امام هادی(ع)»، وب‌سایت ویکی شیعه.]</ref> به دلیل اینکه امام در منطقه‌ای به‌ نام عسکر در شهر سامرا، محل استقرار نظامیان حکومت عباسی زندگی می‌کردند به نام عسکر یا عسکری، لقب داده شدند.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۵؛ ابن‌جوزی، تذکره ‌الخواص، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۴۹۲.</ref>


== همسر و فرزندان ==
== همسر و فرزندان ==
نام همسر امام در منابع با عنوان‌هایی چون حدیث، سوسن<ref>خزعلی، موسوعه الامام الهادی(ع)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۵۰.</ref>، عسفان و سلیل ذکر شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۱۱-۱۱۰.</ref> علامه مجلسی در بحارالانوار با عبارت «کانت من العارفات الصالحات»<ref group="دیدگاه">عبارت عربی نیاورید. مضمون را بیاورید کافی است مثلا بگویید: او را از عارف و صالح معرفی کرده و ... </ref> نام سلیل را برای همسر امام ستوده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵.</ref>  
نام همسر امام در منابع با عنوان‌هایی چون حدیث، سوسن<ref>خزعلی، موسوعه الامام الهادی(ع)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۵۰.</ref>، عسفان و سلیل ذکر شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۱۱-۱۱۰.</ref> علامه مجلسی در بحارالانوار نام سلیل را برای همسر امام ستوده و او را عارف و صالح معرفی کرده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵.</ref>  


امام هادی، دارای چهار پسر به نام‌های حسن، محمد، حسین و جعفر و نیز دست‌کم یک دختر بود که با نام‌های عایشه، عِلِّیّه یا عَلیِّه یا دَلاله در متون مختلف ذکر شده‌ است.<ref>ابن‌حجر هیثمی، الصواعق المحرقه، مکتبه القاهره، بی‌تا، ص۲۰۷.</ref>
امام هادی، دارای چهار پسر به نام‌های حسن، محمد، حسین و جعفر و نیز دست‌کم یک دختر بود که با نام‌های عایشه، عِلِّیّه یا عَلیِّه یا دَلاله در متون مختلف ذکر شده‌ است.<ref>ابن‌حجر هیثمی، الصواعق المحرقه، مکتبه القاهره، بی‌تا، ص۲۰۷.</ref>
خط ۲۱: خط ۲۱:
امامت امام هادی، در سال ۲۲۰ق و در سن هشت‌ سالگی آغاز شد.<ref>قمی، منتهى الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص ۱۸۷۸.</ref> در برخی منابع، آغاز امامت امام در سن کمتر از هفت سالگی و حتی شش سال و پنج ماه نیز نقل شده است.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۳۳.</ref> امام علی‌نقی از دیدگاه شیعه براساس حدیث لوح و نصوصی که امام جواد درباره جانشینی وی بیان کردند و از طریق برخی روایان همچون اسماعیل بن‌مهران، محمد بن‌اسماعیل و ابوجعفر اشعری، نقل شد، به امامت رسید.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۹-۳۷۵.</ref>   
امامت امام هادی، در سال ۲۲۰ق و در سن هشت‌ سالگی آغاز شد.<ref>قمی، منتهى الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص ۱۸۷۸.</ref> در برخی منابع، آغاز امامت امام در سن کمتر از هفت سالگی و حتی شش سال و پنج ماه نیز نقل شده است.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۳۳.</ref> امام علی‌نقی از دیدگاه شیعه براساس حدیث لوح و نصوصی که امام جواد درباره جانشینی وی بیان کردند و از طریق برخی روایان همچون اسماعیل بن‌مهران، محمد بن‌اسماعیل و ابوجعفر اشعری، نقل شد، به امامت رسید.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۹-۳۷۵.</ref>   


سن کم امام همانند مورد پدرش امام جواد  باعث تردید گسترده در جامعه شیعه نشد و به استثنای گروه اندکی که به موسویه، طرفداران موسی مبرقع معروف شدند و پس از مدت کوتاهی بازگشتند، عموم شیعیان امامت وی را با استناد به نصوص امامان پیشین پذیرفتند.<ref>نوبختی، فرق‌الشیعه، بی‌تا، ص۹۲-۹۱.</ref> دوران ۳۴ ساله امامت علی‌نقی(۲۲۰-۲۵۴ق) با خلافت شش تن از خلفای عباسی از جمله ده سال با معتصم برادر مأمون، یک سال در عصر واثق پسر معتصم، حدود شانزده سال با متوکل، شش ماه با منتصر پسر متوکل، چهار سال با مستعین پسر عموی منتصر و سه سال با معتز پسر متوکل هم‌زمان بود.<ref>طبرسی، اعلام‌الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۹؛ ابن‌کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۸ق، ج۱۱، ص۱۵.</ref><ref group="دیدگاه">میتوانید این خلفای همزمان را در یک جدول گزارش کنید.</ref>
سن کم امام همانند مورد پدرش امام جواد  باعث تردید گسترده در جامعه شیعه نشد و به استثنای گروه اندکی که به موسویه، طرفداران موسی مبرقع معروف شدند و پس از مدت کوتاهی بازگشتند، عموم شیعیان امامت وی را با استناد به نصوص امامان پیشین پذیرفتند.<ref>نوبختی، فرق‌الشیعه، بی‌تا، ص۹۲-۹۱.</ref>  
{| class="wikitable"
|+خلفای هم‌عصر<ref>طبرسی، اعلام‌الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۹؛ ابن‌کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۸ق، ج۱۱، ص۱۵.</ref>
| valign="top" |'''نام خلیفه'''
| valign="top" |'''نام کامل و نسبت'''
| valign="top" |'''دوره خلافت'''
| valign="top" |'''هم‌زمانی با امامت'''
| valign="top" |'''ویژگی‌های مهم  دوره / رابطه با امام'''
|-
| valign="top" |المعتصم بالله
| valign="top" |ابواسحاق محمد بن  هارون الرشید
| valign="top" |۲۱۸–۲۲۷ق
| valign="top" |۲۲۰–۲۲۷ق 
 
(حدود ۷ سال)
| valign="top" |در دوران او امام هادی در مدینه به سر می‌برد و فشار مستقیم کمتری احساس می‌شد.
|-
| valign="top" |الواثق بالله
| valign="top" |هارون بن محمد  المعتصم
| valign="top" |۲۲۷–۲۳۲ق
| valign="top" |۲۲۷–۲۳۲ق 
 
(حدود ۵ سال)
| valign="top" |دورانی نسبتاً آرام؛ اگرچه سیاست محدودکننده عباسیان ادامه داشت، اما فشار آشکاری مانند دوران پس از آن گزارش نشده است.
|-
| valign="top" |المتوکل علی الله
| valign="top" |جعفر بن محمد  المعتصم
| valign="top" |۲۳۲–۲۴۷ق
| valign="top" |۲۳۲–۲۴۷ق
 
(حدود ۱۵ سال)
| valign="top" |سخت‌گیرترین دوره برای علی‌نقی بوده است. وی دشمنی آشکار با شیعیان و اهل‌بیت داشت. امام هادی را در سال ۲۳۳ق  به اجبار به سامرا آورد و تحت نظارت و حصر خانگی قرار داد.
|-
| valign="top" |المنتصر بالله
| valign="top" |محمد بن جعفر  المتوکل
| valign="top" |۲۴۷–۲۴۸ق
| valign="top" |ذی‌الحجه ۲۴۷  تا ربیع‌الثانی ۲۴۸ق
 
(حدود ۶ ماه)
| valign="top" |برخلاف پدر، سیاست ملایم‌تری در پیش گرفت. محدودیت‌های امام هادی را کاهش داد.
|-
| valign="top" |المستعین بالله
| valign="top" |احمد بن محمد بن  المعتصم
| valign="top" |۲۴۸–۲۵۱ق
| valign="top" |۲۴۸–۲۵۲ق 
 
(حدود ۴ سال)
 
 
| valign="top" |درگیری‌های داخلی عباسیان و شورش‌ها مانند شورش «زنگیان» قدرت مرکزی را تضعیف کرد. امام همچنان در سامرا تحت مراقبت بود.
|-
|المعتز بالله
|محمد بن جعفر  المتوکل
|۲۵۱–۲۵۵ق
|۲۵۲–۲۵۴ق
 
(حدود ۲ سال)
|به گزارش منابع تاریخی، وی دستور شهادت امام هادی را با سم در سال ۲۵۴ق صادر کرد.
|}


== نقش سیاسی امام هادی<ref group="دیدگاه">نیاز به مطالب بیشتری برای این بخش وجود دارد.</ref> ==
== '''نقش سیاسی امام هادی''' ==
نقش سیاسی امام علی‌نقی را می‌توان در سه حوزه اصلی بیان کرد.<ref>علیخانی و اصغری شورستانی، «نگاهی به دیدگاه‌های سیاسی امام هادی علیه‌السلام»، ۱۳۹۲ش، ص۱۷۷.</ref>  
نقش سیاسی امام هادی در دوران امامت ایشان، که مقارن با حکومت خلفای عباسی به ویژه متوکل بود، عمدتاً در قالب اقدامات عملی برای حفظ هویت، انسجام و رهبری جامعه شیعه در شرایط سختِ نظارت و محدودیت خلاصه می‌شود.امام هادی در رویارویی با متوکل عباسی، پوچی و زوال قدرت مادی حاکمیت وی را آشکار نمود، مسئله‌ای که در دوران معاصر، افشای تناقضات و ناسازگاری‌های اخلاقی تمدن غرب دانسته‌ می‌شود. بر اساس این دیدگاه، ارائه زیبایی‌های اصیل و ناب اسلام در تقابل با آرایه‌ها و ظواهر فریبنده غرب، زمینه‌ساز ذائقه فکری و معنوی نسل جوان به سوی جست‌وجو و درک حقیقت است.<ref>[https://journals.ihu.ac.ir/article_201001.html رجبی دوانی و عباس‌زاده، «مؤلفه‌ها و شاخص‌های حفاظتی و اطلاعاتی با الگوگیری ازسیره امام هادی علیه‌السلام»، ۱۳۹۳ش، ص۲۵-۱.]</ref>


# '''اصل حکومت و نوع نگاه به دنیا و قدرت:''' امام قدرت و جکومت را ارزشمند می‌داند که حاکمان در آن تنها به فکر دنیا و بهره‌برداری‌های شخصی، حزبی و گروهی موقتی نباشند و با عملکرد صحیح آخرت را بر دنیا مقدم بدارند.
مهم‌ترین اقدامات سیاسی علی‌نقی، ایجاد و توسعه سازمان وکالت بود؛ شبکه‌ای منسجم و مخفی از نمایندگان مورد اعتماد امام در سراسر قلمرو اسلامی که مسئولیت جمع‌آوری وجوه شرعی مانند خمس و هدایا، انتقال پیام‌ها و پاسخ به شبهات فقهی و اعتقادی شیعیان را بر عهده داشتند.<ref>[https://kms.dte.ir/article/410086541-2371/%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%88%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C1-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86 اکبری مقدم، «ساختار سازمان وکالت در عصر امام هادی علیه‌السلام و کارکردهای آن»، ۱۳۹۳ش، ص۶۹-۶۸.]</ref>
# '''ویژگی‌های نخبگان سیاسی و بازیگران عرصه سیاست:''' تقوای الهی، صداقت و یکرنگی در برخورد و تعامل با مردم، بردباری و تحمل در برخورد با ناملایماتی که گاه خود مسبب بوده‌اند، رعایت حدود، توجه به شایستگی و صلاحیت خویش و تمهید شرایط لازم برای نصیحت و خیرخواهی افراد جامعه آن هم براساس عدم خودکامگی از اقدامات خود.
 
# '''مردم و وظیفه آنان در قبال حکومت:''' مردم موظف به اطاعت کامل نسبت به حاکمانی هستند که خالصانه با همت و تلاش و دغدغه کار می‌کنند. باید از تبعیت ناآگاهانه بپرهیزند. از نصیحت و خیرخواهی نسبت به حاکمان دریغ نکنند. همواره خود را نسبت به آنچه حاکمان انجام می‌دهند، مسئول بدانند.<ref>علیخانی و اصغری شورستانی، «نگاهی به دیدگاه‌های سیاسی امام هادی علیه‌السلام»، ۱۳۹۲ش، ص۱۷۸-۱۷۷.</ref><ref group="دیدگاه">در واقع این موارد نقش سیاسی امام نیستند. نقش به مواردی گفته میشود که اقدامی صورت گرفته باشد. این موارد بیشتر شبیه اندیشه سیاسی هستند.</ref>
همچنین در مواجهه مستقیم با حکومت، امام هادی سیاست تقیه به‌معنای پرهیز از درگیری آشکار را در پیش گرفتند، اما در عین حال، در مجالس رسمی خلفا مانند ملاقات با متوکل با رفتار و گفتاری عزتمندانه، مشروعیت دینی و اخلاقی حکومت وقت را مورد پرسش قرار دادند. این رویکرد، ضمن اجتناب از رویارویی نظامی بی‌ثمر، موجب حفظ جان شیعیان و تداوم رهبری معنوی و سیاسی ایشان شد.<ref>[https://journals.miu.ac.ir/article_1959.html سامانی، «بررسی تطبیقی رفتار خلفای عباسی با امام هادی(ع)»، ۱۳۹۶ش، ص۶۲.]</ref>
امام هادی در رویارویی با متوکل عباسی، پوچی و زوال قدرت مادی حاکمیت وی را آشکار نمود،<ref group="دیدگاه">این تیپ کارها را میتوان نقش خواند.</ref> مسئله‌ای که در دوران معاصر، افشای تناقضات و ناسازگاری‌های اخلاقی تمدن غرب دانسته‌ می‌شود. بر اساس این دیدگاه، ارائه زیبایی‌های اصیل و ناب اسلام در تقابل با آرایه‌ها و ظواهر فریبنده غرب، زمینه‌ساز ذائقه فکری و معنوی نسل جوان به سوی جست‌وجو و درک حقیقت است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331572/%D9%85%D9%86%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1 «منشور تمدنی امام هادی(ع)؛ دکترین عبور از بحران‌های معاصر»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref><ref group="دیدگاه">این مورد چون تحلیل است لازم است به صورت صریحتری به منابع استناد داده شود.</ref>


== نقش فکری-فرهنگی امام هادی ==
== نقش فکری-فرهنگی امام هادی ==
خط ۳۵: خط ۹۲:


=== مناظرات ===
=== مناظرات ===
امام هادی در راستای این مناظرات علاوه بر دفع شبهات در زمینه‌های اعتقادی با بهره‌گیری از اصول هدایت‌آفرینی و بصیرت‌افزایی با لحاظ نمودن شرایط و آداب، مهارت‌ها و فنون و اهداف و آرمان‌ها، همچون اضاع مثلثی در گام نخست به خلق شیوه‌های کاربردی در برخوردهایش پرداخت. سپس با استفاده از استراتژی قاطعیت و صلابت در برابر فرقه‌های انحرافی در گام دوم با باطل نمودن افکار و ادعاهای بی‌پایه و اساس آنان و بیانات صریح، منطقی، مبارزه و برخورد سخت و ردّ آنان و در نهایت طرد و لعنشان جهت هدایت و آگاه‌سازی جامعه اقدام کرد.<ref>شیخوند، «جریان‌های فکری و کلامی عصر امام هادی(ع) و روش‌های برخورد حضرت با آنها»، ۱۳۹۲ش، ص ۳۹۴.</ref><ref group="دیدگاه">برچسب ها و داوری ها را به حداقل برسانید مثلا:
امام هادی در مواجهه با امواج فکری عصر خود، مناظرات اعتقادی، با تکیه بر اصول هدایت و بصیرت‌افزایی و با توجه به شرایط و آداب گفت‌وگو، ابتدا به تبیین شیوه‌های سنجیده و کاربردی در برخورد با جریان‌ها پرداختند. سپس با اتخاذ رویکردی قاطع در برابر فرقه‌های انحرافی، به نقد و ابطال دیدگاه‌ها و ادعاهای آنان پرداخته و از طریق بیانات روشن و استدلالی، در راستای آگاه‌سازی و هدایت جامعه اقدام کرد.<ref>شیخوند، «جریان‌های فکری و کلامی عصر امام هادی(ع) و روش‌های برخورد حضرت با آنها»، ۱۳۹۲ش، ص ۳۹۴.</ref>  
 
امام هادی در مواجهه با امواج فکری عصر خود، مناظرات اعتقادی، با تکیه بر اصول هدایت و بصیرت‌افزایی و با توجه به شرایط و آداب گفت‌وگو، ابتدا به تبیین شیوه‌های سنجیده و کاربردی در برخورد با جریان‌ها پرداختند. سپس با اتخاذ رویکردی قاطع در برابر فرقه‌های انحرافی، به نقد و ابطال دیدگاه‌ها و ادعاهای آنان پرداخته و از طریق بیانات روشن و استدلالی، در راستای آگاه‌سازی و هدایت جامعه اقدام کردند.</ref>  


=== مکاتبات ===
=== مکاتبات ===
خط ۴۹: خط ۱۰۴:


این غلبه آشکار موضوعات فقهی تنها محدود به مناطق مرکزی نبوده، بلکه در نامه‌های مناطق شرقی و جنوبی ایران نیز سؤالات فقهی بر دیگر موضوعات برتری داشته است. لازم به ذکر است، اکثر این مکاتبات به دورانی پس از روی کار آمدن متوکل عباسی و دوره افول معتزله و کم‌رنگ شدن مجادلات کلامی در مراکز حکومتی، مربوط می‌شود.<ref>[https://skh.journals.miu.ac.ir/article_1966.html حسینیان مقدم و جعفری‌پور، «مکاتبات ساکنان ایران با امام هادی(ع)»، ۱۳۹۶ش، ص۱۹۰.]</ref>
این غلبه آشکار موضوعات فقهی تنها محدود به مناطق مرکزی نبوده، بلکه در نامه‌های مناطق شرقی و جنوبی ایران نیز سؤالات فقهی بر دیگر موضوعات برتری داشته است. لازم به ذکر است، اکثر این مکاتبات به دورانی پس از روی کار آمدن متوکل عباسی و دوره افول معتزله و کم‌رنگ شدن مجادلات کلامی در مراکز حکومتی، مربوط می‌شود.<ref>[https://skh.journals.miu.ac.ir/article_1966.html حسینیان مقدم و جعفری‌پور، «مکاتبات ساکنان ایران با امام هادی(ع)»، ۱۳۹۶ش، ص۱۹۰.]</ref>
== اندیشه سیاسی امام هادی ==
اندیشه سیاسی علی‌نقی را می‌توان در سه حوزه اصلی بیان کرد.<ref>علیخانی و اصغری شورستانی، «نگاهی به دیدگاه‌های سیاسی امام هادی علیه‌السلام»، ۱۳۹۲ش، ص۱۷۷.</ref>
# '''اصل حکومت و نوع نگاه به دنیا و قدرت:''' در نگاه امام هادی، حکومت وسیله‌ای برای برپایی عدالت و احقاق حق است، نه هدفی برای بهره‌برداری شخصی یا گروهی. ایشان در زیارت جامعه کبیره، ائمه را حاکمان حقیقی و عالمان به سیاست الهی معرفی می‌کند و بر آن تأکید دارد که ارزش حکومت در گرو تقدیم آخرت بر دنیا است.
# '''ویژگی‌های نخبگان سیاسی و بازیگران عرصه سیاست:''' از منظر امام، حاکمان باید متصف به رعایت تقوای الهی، صداقت و یکرنگی با مردم، بردباری و تحمل، رعایت شایسته‌سالاری و گشودگی در برابر نصیحت باشند. این صفات تضمین‌کننده سلامت نظام سیاسی و فاصله‌گیری از خودکامگی است.
# '''مردم و وظیفه آنان در قبال حکومت:''' مردم موظف به اطاعت آگاهانه از حاکمانی هستند که در مسیر حق گام برمی‌دارند، اما باید از تبعیت کورکورانه پرهیز کرده و با نصیحت و خیرخواهی، مسئولیت خود را در قبال عملکرد حکومت ایفا کنند.<ref>علیخانی و اصغری شورستانی، «نگاهی به دیدگاه‌های سیاسی امام هادی علیه‌السلام»، ۱۳۹۲ش، ص۱۷۸-۱۷۷.</ref>
در اندیشه سیاسی منسوب به امام هادی، سیاست و دیانت دو مفهوم درهم‌تنیده در نظر گرفته می‌شوند.<ref>[https://journal.pte.ac.ir/browse.php?a_id=735&slc_lang=fa&sid=1&printcase=1&hbnr=1&hmb=1 محمدی و سپهری، «شیعه امامیه و جریان‌های سیاسی فکری جامعه اسلامی از روزگار امام جواد(ع) تا غیبت صغری(221 - 256)»، ۱۴۰۰ش، ص۱۴۹.]</ref> برخی از مفسران معاصر، تمسک به آموزه‌های این اندیشه و متونی مانند زیارت جامعه کبیره را راهکاری برای مواجهه با جریان‌های فکری غالب جهانی و حفظ هویت اسلامی می‌دانند.<ref>[https://tab.journals.miu.ac.ir/article_8882.html مطهری و بختیاری، «تحلیل تاریخی تعالیم امام هادی(ع) براساس نظریه پخش با تأکید بر زیارت غدیریه و زیارت جامعه کبیره»، ۱۴۰۲ش، ص۱۱۱-۱۰۸.]</ref>


== '''اصحاب''' ==
== '''اصحاب''' ==
خط ۶۶: خط ۱۲۹:


== اخلاق و سبک زندگی ==
== اخلاق و سبک زندگی ==
سیره اخلاقی و تربیتی علی‌نقی عبارت از اخلاق،  صبر، بصیرت، علم‌اندوزی و موضع‌گیری‌های آگاهانه و و مجاهدت فرهنگی در شرایط سخت و خفقان سیاسی است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331891/%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%B5%D8%A8%D8%B1-%D9%88-%D8%A8%D8%B5%DB%8C%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88-%D8%A8%DA%AF%DB%8C%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 «طلاب از صبر و بصیرت امام هادی(ع) الگو بگیرند»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref> یکی از نسخه‌های اخلاقی امام نهی از چاپلوسی و حفظ سلامت روابط اجتماعی است؛ زیرا این رفتار موجب بدگمانی می‌شود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331569/%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%88-%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9 ابراهیمی، «زیارت جامعه کبیره و سه درس زندگی از امام هادی(ع)»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref>
سیره اخلاقی و تربیتی علی‌نقی عبارت از اخلاق،  تقوا و پرهیزگاری، ایمان به خدا، صبر، بصیرت، علم‌اندوزی و موضع‌گیری‌های آگاهانه و و مجاهدت فرهنگی در شرایط سخت و خفقان سیاسی است،<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331891/%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%B5%D8%A8%D8%B1-%D9%88-%D8%A8%D8%B5%DB%8C%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88-%D8%A8%DA%AF%DB%8C%D8%B1%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 «طلاب از صبر و بصیرت امام هادی(ع) الگو بگیرند»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref> یکی از نسخه‌های اخلاقی امام نهی از چاپلوسی و حفظ سلامت روابط اجتماعی است؛ زیرا این رفتار موجب بدگمانی می‌شود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331569/%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%88-%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9 ابراهیمی، «زیارت جامعه کبیره و سه درس زندگی از امام هادی(ع)»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref> که مس‌توان به مهارت‌های تصمیم‌گیری، حل مسئله و روابط مؤثر اجتماعی و مشورت مجهز شد.<ref>عربی، «مهارت‌های زندگی در آینه کلام و سیره امام هادی(ع)»، ۱۳۹۲ش، ص۳۱۹.</ref>
 
علی‌النقی با تمرکز بر هدایت جامعه و سامان‌بخشی به زندگی اجتماعی، در برابر نابسامانی‌های اجتماعی، فشارهای فکری، انحرافات عقیدتی و تنگناهای سیاسی ایستاد. او از طریق به‌کارگیری روش‌های مدیریتی صحیح، استفاده بهینه از فرصت‌ها، تشکیل سازمانی منسجم، ارشاد اخلاقی، اصلاح اندیشه‌ها و ترویج آموزه‌های ناب دینی، به مردم خدمت کرد.<ref>واسعی، «عنصر هدایت‌گری در تکاپوهای رهبرانه امام هادی(ع)»، ۱۳۹۶ش، ص۴۲.</ref>  


علی‌النقی با تمرکز بر هدایت جامعه و سامان‌بخشی به زندگی اجتماعی، در برابر نابسامانی‌های اجتماعی، فشارهای فکری، انحرافات عقیدتی و تنگناهای سیاسی ایستاد. علی‌نقی از طریق به‌کارگیری روش‌های مدیریتی صحیح، استفاده بهینه از فرصت‌ها، تشکیل سازمانی منسجم، ارشاد اخلاقی، اصلاح اندیشه‌ها و ترویج آموزه‌های ناب دینی، به مردم خدمت کرد.<ref>واسعی، «عنصر هدایت‌گری در تکاپوهای رهبرانه امام هادی(ع)»، ۱۳۹۶ش، ص۴۲.</ref>
در حوزه تحکیم روابط خویشاوندی، علی‌نقی با اخلاق نیکو، مساعدت مالی به نیازمندان و راهنمایی اعتقادی، به استحکام نهاد خانواده و پیوندهای فامیلی به‌عنوان رکن اصلی اجتماع اهتمام داشت.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_65465.html مطهری و یوسفیان، «درآمدی بر سیره امام هادی(ع)در زمینه روابط خویشاوندی»، ۱۳۹۷ش، ص۱۲۱.]</ref> همچنین از دیدگاه او، با اندیشه‌ای صحیح و به دور از اشتباه، دوراندیشی، آینده‌نگری، انتخاب دوستان نیکو، خوش‌رفتاری و خوش‌رویی می‌توان به درجه والای انسانیت رسید.<ref>عربی، «مهارت‌های زندگی در آینه کلام و سیره امام هادی(ع)»، ۱۳۹۲ش، ص۳۱۹.</ref>


== کرامات ==
== کرامات ==
خط ۱۷۳: خط ۲۳۸:
|}
|}


حرم عسکریین طی دو انفجار تروریستی در سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۶ش آسیب دید و بخش‌هایی از آن تخریب شد.<ref>خامه‌یار، تخریب زیارتگاه‎‌های اسلامی در کشورهای عربی، ۱۳۹۳ش، ص۳۰-۲۹.</ref><ref group="دیدگاه">گر بتوانید از منابع گزارش دهید که دلیل این تخریب چه بوده است و توسط چه کسانی انجام شده البته بعدا درباره دشمنی غرب به خوبی گفته اید ولی اینجا اشاره مختصری بشود در حد یک جمله کافی است </ref>
حرم عسکریین طی دو انفجار در عملیات‌های تروریستی گروه‌های تکفیری در ۳ اسفند سال ۱۳۸۴ش و ۲۳ خرداد سال ۱۳۸۶ش آسیب دید و بخش‌هایی از آن تخریب شد.<ref>خامه‌یار، تخریب زیارتگاه‎‌های اسلامی در کشورهای عربی، ۱۳۹۳ش، ص۳۰-۲۹.</ref> انگیزه گروه‌های تکفیری از تخریب حرم عسکریین دارای دو بُعد سیاسی و مذهبی است. بُعد سیاسی با هدف ایجاد تفرقه میان شیعیان و اهل‌سنت و در راستای منافع برخی اهداف کشورهای امریکا، انگلیس و اسرائیل<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8_%D8%AD%D8%B1%D9%85_%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C%DB%8C%D9%86 «تخریب حرم عسکریین»، وب‌سایت ویکی‌ شیعه.]</ref>؛ و بُعد مذهبی آن به تفکر وهابی و اعتقاد به حرمت ساختن بنا بر قبور و وجوب تخریب آنها بازمی‌گردد.<ref>ابن تیمیه، اقتضاء الصراط المستقیم، ۱۴۰۷ق٬ ص۱۰۸-۱۱۰.</ref> به دنبال این حادثه، مراجع تقلید و علمای حوزه‎‌های علميه ایران و عراق دروس خود را تعطيل و با صدور بیانیه‎‌هایی این اقدام را محکوم کردند.<ref>خامه‌یار، تخریب زیارتگاه‎‌های اسلامی در کشورهای عربی، ۱۳۹۳ش، ص۳۲.</ref>


== توسل و زیارت ==
== توسل و زیارت ==
زیارت، توسل ادعیه و نماز امام هادی<ref>[https://purson.ir/fa/content/1160389/%D8%AE%D8%AA%D9%85-%D8%AF%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%AD%D9%84-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA «ختم دعاهای مجرب امام هادی(ع) برای حل مشکلات مالی، عاطفی»، وب‌سایت پرسون.]</ref> در تمام ایام و به‌ویژه در ماه رجب برای برآورده شدن حاجات مهم مانند ازدواج، خانه‌دار شدن، رفع مشکلات مالی، عاطفی و رفع گرفتاری زندگی توصیه و تقویت شده است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1332102/%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D8%B1%D8%AC%D8%A8-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AA%D8%B7%D9%87%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%AD-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA نظافت، «ماه مبارک رجب فصل تطهیر روح و آمادگی برای ضیافت ماه رمضان است»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref> علی‌نقی با وجود مقام مستجاب‌الدعوه بودن، مردم را به دعا در کنار مرقد امام حسین تشویق می‌کرد تا اهمیت توسل و زیارت این مکان را به همگان آموزش دهد.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331618/%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A8%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE نظری‌منفرد، «درس‌های عبرت‌آموز از تاریخ»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref>  
زیارت، توسل ادعیه و نماز امام هادی<ref>[https://purson.ir/fa/content/1160389/%D8%AE%D8%AA%D9%85-%D8%AF%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%AD%D9%84-%D9%85%D8%B4%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%AA «ختم دعاهای مجرب امام هادی(ع) برای حل مشکلات مالی، عاطفی»، وب‌سایت پرسون.]</ref> در تمام ایام و به‌ویژه در ماه رجب برای برآورده شدن حاجات مهم مانند ازدواج، خانه‌دار شدن، رفع مشکلات مالی، عاطفی و رفع گرفتاری زندگی توصیه و تقویت شده است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1332102/%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D8%B1%D8%AC%D8%A8-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AA%D8%B7%D9%87%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%AD-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA نظافت، «ماه مبارک رجب فصل تطهیر روح و آمادگی برای ضیافت ماه رمضان است»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref> علی‌نقی با وجود مقام مستجاب‌الدعوه بودن، مردم را به دعا در کنار مرقد امام حسین تشویق می‌کرد تا اهمیت توسل و زیارت این مکان را به همگان آموزش دهد.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331618/%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A8%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE نظری‌منفرد، «درس‌های عبرت‌آموز از تاریخ»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref>  


امام خمینی<ref group="دیدگاه">نیازی به ذکر نام نیست. برخی عالمان یا منابع دینی و روایی</ref> روز چهارشنبه را متعلق به علی‌نقی دانسته و معتقد است در تعقیب نماز صبح برای در امان ماندن از شیطان و نفس اماره به او توسل و در قبولی عبادات ناقص، به آن امام شفاعت برید.<ref>خمینی، روح‌الله، آداب الصلاه، ص۳۷۹.</ref>
برخی عالمان روز چهارشنبه را متعلق به علی‌نقی دانسته و معتقدند در تعقیب نماز صبح برای در امان ماندن از شیطان و نفس اماره به او توسل و در قبولی عبادات ناقص، به آن امام شفاعت برید.<ref>خمینی، روح‌الله، آداب الصلاه، ص۳۷۹.</ref>
 
برای رفع گرفتاری در شدائد سخت، از جمله بدخلقی و بدرفتاری یا ابتلا به فرزند، شوهر، خواهر، برادر، همسر و شریك دیگری در زندگی، چنانچه پند و نصیحت اثرگذرار نبود و جز رنج و غصه ظاهر نشد، هنگام صبح ۱۱۰ صلوات به امام هادی هدیه شود و ظهر هم تكرار گردد. همچنین بعد از مغرب ۱۳۰ مرتبه صلوات فرستاده و هدیه گردد. نیمه‌ شب (كه همه در خواب بودند) وضو گرفته، زیر آسمان بعد از دو ركعت نماز حاجت، دعای توسل به امام هادی خوانده شود، كف دست‌ها به سوی زمین و پشت دست‌ها رو به آسمان باشد، با حال پریشان ۲۹۰ مرتبه «یا اباالحسن علی بن‌محمد ادركنی» گفته شود و هدایت او را كه گرفتار ناپسندی شده است از ذهن گذرانده شود.<ref>روستا، شفاخانه‌ی امامان، ۱۳۸۴ش، ص۲۲۷.</ref><ref group="دیدگاه">گزارشی و مستند به منابع شود. نیازی به ذکر جزئیات نیست. کلیت را بگویید کافی است.</ref>


== قم؛ مرکز تجمع شیعیان ایران<ref group="دیدگاه">این بخش و بخش بعدی ادغام، گزارشی تر شود و تکرار آن نیز گرفته شود.</ref> ==
اعمال و اذکاری نیز برای رفع مشکلات و گرفتاری‌های سخت زندگی و به‌ویژه هدایت افراد گمراه با توسل به امام هادی ذکر شده است. این دستورالعمل کلی شامل ارسال صلوات در اوقات مشخص و نیز خواندن دعا و ذکر ویژه پس از نماز شب و با آدابی خاص است.<ref>روستا، شفاخانه‌ی امامان، ۱۳۸۴ش، ص۲۲۷.</ref>
در زمان علی‌نقی، شهر قم، مهمترین پایگاه تشیع ایران بود و روابط محکمی میان شیعیان قم و امام وجود داشت.<ref>جعفریان، حیات فکری-سیاسی امامان شیعه، ص۶۵۴.</ref> ابوالحسن محمد بن‌احمد بن‌داوود معروف به اِبْنِ‌داوودِ قُمی‌ و محمد طلحی از قم و مراکز شیعه‌نشین اطراف قم مانند کاشان، آوه، ری و تفرش و غیره، خمس، هدایا و سؤالات مردم را جمع‌آوری و به دست امام می‌رساندند.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref>  


== '''ارتباط امام هادی با ایرانیان''' ==
== '''ارتباط امام هادی با ایرانیان''' ==
در زمان علی‌نقی، شهر قم، مهمترین پایگاه تشیع ایران بود و روابط محکمی میان شیعیان قم و امام وجود داشت.<ref>جعفریان، حیات فکری-سیاسی امامان شیعه، ص۶۵۴.</ref> ابوالحسن محمد بن‌احمد بن‌داوود معروف به اِبْنِ‌داوودِ قُمی‌ و محمد طلحی از قم و مراکز شیعه‌نشین اطراف قم مانند کاشان، آوه، ری و تفرش و غیره، خمس، هدایا و سؤالات مردم را جمع‌آوری و به دست امام می‌رساندند.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> برخی از اصحاب قمی مشهور امام نیز با نگارش آثار علمی و اعتقادی و طرح مباحث حدیثی و کلامی، انتقال فرهنگ و اندیشه شیعی به دیگر مناطق، جلوگیری از غلو و آرای واقفیه، شکل‌گیری تشکیلات نقابت سادات، مساجد جدید، مکتب حدیثی قم و تثبیت امامت امام بعدی در منطقه خود، نقش داشتند.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_65468.html قریشی کرین و پهلوانی، «اصحاب قمی امام هادی علیه‌السلام و نقش آنان در گسترش اندیشه شیعی»، ۱۳۹۶ش، ص۱۹۵.]</ref>
در دوره امامت امام هادی، شهر قم به‌عنوان مهم‌ترین پایگاه تشیع در ایران شناخته می‌شد و ارتباطی مستحکم و سازمان‌یافته میان شیعیان این منطقه و امام برقرار بود.<ref>جعفریان، حیات فکری-سیاسی امامان شیعه، ص۶۵۴.</ref> این ارتباط عمدتاً از طریق نمایندگان و وکلای ویژه امام، مانند ابوالحسن محمد بن‌احمد بن‌داوود معروف به اِبْنِ‌داوودِ قُمی‌ و محمد طلحی، صورت می‌گرفت.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> وظیفه این وکلا، جمع‌آوری وجوه شرعی مانند خمس، هدایا و نیز پرسش‌های فقهی و اعتقادی مردم از قم و دیگر شهرهای شیعه‌نشین پیرامون آن مانند کاشان، آوه، ری و تفرش و رساندن آنها به امام در سامرا بود.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> اصحاب و عالمان قمی همچنین با تألیف آثار علمی، ترویج معارف شیعی و مقابله با انحرافات فکری، در شکل‌گیری و تثبیت مکتب حدیثی و کلامی قم در آن دوره نقش بسزایی ایفا کردند.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_65468.html قریشی کرین و پهلوانی، «اصحاب قمی امام هادی علیه‌السلام و نقش آنان در گسترش اندیشه شیعی»، ۱۳۹۶ش، ص۱۹۵.]</ref>


== '''جایگاه امام هادی در فرهنگ ایرانیان''' ==
== '''جایگاه امام هادی در فرهنگ ایرانیان''' ==
خط ۲۲۰: خط ۲۸۲:


== گونه‌شناسی دشمنی غرب با امام ==
== گونه‌شناسی دشمنی غرب با امام ==
به دنبال دشمنی و ستیز غرب با اسلام و تشیع، دشمنان اسلام با همراهی جمعی از ناآگاهان در قالب ترویج اخبار، تصاویر، فیلم و ادعاهای دروغین در مورد مسئله ظهور، استفاده از طنز و کاریکاتورها و مطالب بیهوده، مبتذل و موهن، موسقی و اشعار باطل به اهانت به امام هادی پرداختند که دلایل دشمنی آنان با امام در سه دسته کلی تقسیم‌بندی می‌شود.<ref>مطهری‌نیا، «گونه‌شناسی ریشه‌های دشمنی غرب با امام هادی(ع) در چند سال اخیر»، ۱۳۹۲ش، ص۶۱۴.</ref><ref group="دیدگاه">اگر صلاح دانستید به ترانه شاهین نجفی که بازخورد رسانه ای زیادی داشت اشاره کنید تا بعدا در مورد بودن یا حذف آن در کل متن بتوانیم تصمیم بهتری بگیریم</ref>
به دنبال دشمنی و ستیز غرب با اسلام و تشیع، دشمنان اسلام با همراهی جمعی از ناآگاهان در قالب ترویج اخبار، تصاویر، فیلم و ادعاهای دروغین در مورد مسئله ظهور، استفاده از طنز و کاریکاتورها و مطالب بیهوده، مبتذل و موهن، موسقی و اشعار باطل به اهانت به امام هادی پرداختند. از مصادیق رسانه‌ای برجسته این پدیده می‌توان به ترانه جنجالی شاهین نجفی با نام «نقی» اشاره کرد که با محتوایی هتاک‌آمیز بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها داشت.<ref>مطهری‌نیا، «گونه‌شناسی ریشه‌های دشمنی غرب با امام هادی(ع) در چند سال اخیر»، ۱۳۹۲ش، ص۶۰۲.</ref>
 
دلایل دشمنی آنان با امام در سه دسته کلی تقسیم‌بندی می‌شود.<ref>مطهری‌نیا، «گونه‌شناسی ریشه‌های دشمنی غرب با امام هادی(ع) در چند سال اخیر»، ۱۳۹۲ش، ص۶۱۴.</ref>


# '''دلائل اعتقادی:''' دین و ولیّ‌ستیزی در تاریخ همانند شبه‌پراکنی و تضیف باورها، فرقه‌سازی از طریق بدل‌سازی و ساختن شبیه برای اولیای دین، تقدس‌زدایی و حرمت‌شکنی از طریق تحریف، تصحیف و تمسخر باورها.
# '''دلائل اعتقادی:''' دین و ولیّ‌ستیزی در تاریخ همانند شبه‌پراکنی و تضیف باورها، فرقه‌سازی از طریق بدل‌سازی و ساختن شبیه برای اولیای دین، تقدس‌زدایی و حرمت‌شکنی از طریق تحریف، تصحیف و تمسخر باورها.
# '''دلائل سیاسی:''' تمرکز دشمنی‌ها، انحراف اذهان مخاطبان از امام مهدی و ظهور، به وجود آوردن استبعاد ذهنی و عملی درباره ظهور، گفتگو از امام عصر در دولت‌های نهم و دهم به‌خصوص در عرص بین‌الملل و سازمان ملل.
# '''دلائل سیاسی:''' تمرکز دشمنی‌ها، انحراف اذهان مخاطبان از امام مهدی و ظهور، به وجود آوردن استبعاد ذهنی و عملی درباره ظهور، گفتگو از امام عصر در دولت‌های نهم و دهم به‌خصوص در عرص بین‌الملل و سازمان ملل.
# '''دلائل تاریخی:''' سیره و شخصیت امام هادی، نقش کلیدی در ماجرای امام مهدی، انتخاب و شناسایی همسر امام عسکری، برخورد قاطع و ترور غالیان، زمینه‌سازی هوشمندانه و عملی برای عصر غیبت، تبیین صریح اعتقادات شیعه به‌خصوص زیارت جامعه کبیره، شباهت لقب هادی و مهدی، تربیت همسر جهت رهبری شیعه در ابتدای غیبت، تقویت و تنفیذ مضاعف سازمان وکالت یا زمینه‌سازی برای حاکمیت فقها و علما.<ref>مطهری‌نیا، «گونه‌شناسی ریشه‌های دشمنی غرب با امام هادی(ع) در چند سال اخیر»، ۱۳۹۲ش، ص۶۱۴.</ref>
# '''دلائل تاریخی:''' سیره و شخصیت امام هادی، نقش کلیدی در ماجرای امام مهدی، انتخاب و شناسایی همسر امام عسکری، برخورد قاطع و ترور غالیان، زمینه‌سازی هوشمندانه و عملی برای عصر غیبت، تبیین صریح اعتقادات شیعه به‌خصوص زیارت جامعه کبیره، شباهت لقب هادی و مهدی، تربیت همسر جهت رهبری شیعه در ابتدای غیبت، تقویت و تنفیذ مضاعف سازمان وکالت یا زمینه‌سازی برای حاکمیت فقها و علما.<ref>مطهری‌نیا، «گونه‌شناسی ریشه‌های دشمنی غرب با امام هادی(ع) در چند سال اخیر»، ۱۳۹۲ش، ص۶۱۴.</ref>
امام هادی معمار تفکری سیاست، عینِ دیانت است. بازگشت به این دکترین و تمسک به منشور جامعه کبیره، تنها راهِ رهایی از استعمار فکری مدرن و رسیدن به سیادت جهانی اسلام است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1331572/%D9%85%D9%86%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B5%D8%B1 «منشور تمدنی امام هادی(ع)؛ دکترین عبور از بحران‌های معاصر»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref><ref group="دیدگاه">تناسبی با اینجا ندارد. بهتر است در اندیشه سیاسی آورده شود و البته با ادبیات گزارشی تر و استناد صریحتر به منابع</ref>
 
== راهکارهای مقابله با دشمنی غرب با امام ==
راهکارهای عمومی برای مواجهه با مخالفت‌های سیاسی-فرهنگی دشمنان اسلام، بر اساس الهام از سیره ائمه، در چند محور اصلی مطرح می‌شود. این راهبردها شامل موارد زیر است:
# شناخت دقیق و همه‌جانبه دشمن و اهداف آن.
# تقویت بینش و معارف دینی در جامعه.
# تأمین و اشباع نیازهای طبیعی انسان از راه‌های مشروع.
# خودسازی عملی متولیان و عالمان دینی و فرهنگی.
# تلاش برای زدودن فقر اقتصادی.
# تقویت اتحاد و همبستگی میان مسلمانان.
# تحریم و عدم مشروعیت‌بخشی به اسلام‌ستیزان.
# پرهیز از همکاری با علما و امرای درباری.<ref>عمرانی، «راهکارهای مقابله با دشمنی‌های غرب علیه امام هادی(ع)»، ۱۳۹۲ش، ص۶۵۱.</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۲۳۴: خط ۳۰۸:
* «آیین‌های جشن میلاد باسعادت امام هادی(ع) برگزار می‌شود»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۴ شهریور ۱۳۹۶ش.
* «آیین‌های جشن میلاد باسعادت امام هادی(ع) برگزار می‌شود»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۴ شهریور ۱۳۹۶ش.
* ابراهیمی، ناصر، «زیارت جامعه کبیره و سه درس زندگی از امام هادی(ع)»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۴ش.
* ابراهیمی، ناصر، «زیارت جامعه کبیره و سه درس زندگی از امام هادی(ع)»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۴ش.
* ابن‌تیمیه، احمد بن عبدالحلیم، اقتضاء الصراط المستقیم، بیروت، دارالکتب العلمیه٬ ۱۴۰۷ق.
* ابن‌حجر هیثمی، احمد بن‌محمد، الصواعق المحرقه علی اهل الرفض و الضلال و الزندقه، قاهره، مکتبه القاهره، بی‌تا.
* ابن‌حجر هیثمی، احمد بن‌محمد، الصواعق المحرقه علی اهل الرفض و الضلال و الزندقه، قاهره، مکتبه القاهره، بی‌تا.
* ابن‌جوزی، یوسف بن‌قزاوغلی، تذکره الخواص، قم، لیلی، ۱۴۲۶ق.
* ابن‌جوزی، یوسف بن‌قزاوغلی، تذکره الخواص، قم، لیلی، ۱۴۲۶ق.
خط ۲۴۱: خط ۳۱۶:
* اربلی، علی بن‌عیسی، کشف الغمه فی معرفه الائمه، قم، رضی، ۱۴۲۱ق.
* اربلی، علی بن‌عیسی، کشف الغمه فی معرفه الائمه، قم، رضی، ۱۴۲۱ق.
* اصغری‌نژاد، محمد، «گزارشی از موسوعه امام هادی»، فرهنگ کوثر، سال۱۰، شماره۷۰، ۱۳۸۶ش.
* اصغری‌نژاد، محمد، «گزارشی از موسوعه امام هادی»، فرهنگ کوثر، سال۱۰، شماره۷۰، ۱۳۸۶ش.
* اکبری مقدم، لاله، «ساختار سازمان وکالت در عصر امام هادی علیه‌السلام و کارکردهای آن»، فرهنگ پژوهش، سال۶، شماره۱۹، ۱۳۹۳ش.
* «المان‌های «دیار امام هادی(ع)» در منطقه ۱۰ جانمایی شدند»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۸ آذر ۱۴۰۴ش.
* «المان‌های «دیار امام هادی(ع)» در منطقه ۱۰ جانمایی شدند»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۸ آذر ۱۴۰۴ش.
* «ایتا - پویش مردمی لتحر #امام_هادی».
* «ایتا - پویش مردمی لتحر #امام_هادی».
خط ۲۴۷: خط ۳۲۳:
* «بیش از ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار ایرانی با نام «علی» نام‌گذاری شده‌اند»، وب‌سایت خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۳ دی ۱۴۰۴ش.
* «بیش از ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار ایرانی با نام «علی» نام‌گذاری شده‌اند»، وب‌سایت خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۱۳ دی ۱۴۰۴ش.
* «پویش همگانی قرائت زیارت جامعه کبیره در روز ولادت امام هادی(ع)»، وب‌سایت خبر رضوی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ تیر ۱۴۰۱ش.
* «پویش همگانی قرائت زیارت جامعه کبیره در روز ولادت امام هادی(ع)»، وب‌سایت خبر رضوی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ تیر ۱۴۰۱ش.
* «تخریب حرم عسکریین»، وب‌سایت ویکی‌ شیعه، تاریخ درج مطلب: ۱۰ مرداد ۱۴۰۴ش.
* «تغییر نام میدان امام هادی(ع) به شیخ صدوق در شهرری»، وب‌سایت ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۶ خرداد ۱۳۹۷ش.
* «تغییر نام میدان امام هادی(ع) به شیخ صدوق در شهرری»، وب‌سایت ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۶ خرداد ۱۳۹۷ش.
* جانی‌پور، محمد، «تحلیل محتوایی و مضمونی مکاتبات امام هادی(ع)»، تهران، همایش ملی سیره‌پژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش.
* جانی‌پور، محمد، «تحلیل محتوایی و مضمونی مکاتبات امام هادی(ع)»، تهران، همایش ملی سیره‌پژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش.
خط ۲۶۱: خط ۳۳۸:
* «در سالروز شهادت امام هادی(ع)؛ شور عزای امام مظلوم شیعیان در ایران اسلامی»، وب‌سایت مؤسسه فرهنگی دارالعرفان.
* «در سالروز شهادت امام هادی(ع)؛ شور عزای امام مظلوم شیعیان در ایران اسلامی»، وب‌سایت مؤسسه فرهنگی دارالعرفان.
* دیمه کار گراب، محسن، «جایگاه معجزات امام هادی(ع) در سیره علمی و ولایی ایشان»، تهران، همایش ملی سیره‌پژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش.
* دیمه کار گراب، محسن، «جایگاه معجزات امام هادی(ع) در سیره علمی و ولایی ایشان»، تهران، همایش ملی سیره‌پژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش.
* رجبی دوانی، محمدحسین؛ عباس‌زاده، مهدی، «مؤلفه‌ها و شاخص‌های حفاظتی و اطلاعاتی با الگوگیری ازسیره امام هادی علیه‌السلام»، پژوهش های حفاظتی امنیتی، دوره۳، شماره۱۰، ۱۳۹۳ش.
* روستا، محمدرضا، شفاخانه‌ی امامان، تهران، مهتاب، ۱۳۸۴ش.
* روستا، محمدرضا، شفاخانه‌ی امامان، تهران، مهتاب، ۱۳۸۴ش.
* سامانی، سیدمحمود، «بررسی تطبیقی رفتار خلفای عباسی با امام هادی(ع)»، سخن تاریخ، دوره۱۱، شماره۲۶، ۱۳۹۶ش.
* شیخوند، زهرا، «جریان‌های فکری و کلامی عصر امام هادی(ع) و روش‌های برخورد حضرت با آنها»، تهران، همایش ملی سیره‌پژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش.
* شیخوند، زهرا، «جریان‌های فکری و کلامی عصر امام هادی(ع) و روش‌های برخورد حضرت با آنها»، تهران، همایش ملی سیره‌پژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش.
* طبرسی، فضل بن‌حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، قم، مؤسسه آل‌البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۷ق.
* طبرسی، فضل بن‌حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، قم، مؤسسه آل‌البیت لاحیاء التراث، ۱۴۱۷ق.
خط ۲۶۷: خط ۳۴۶:
* طوسی، محمد بن حسن، رجال‌الطوسی، تصحیح جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۳۷۳ش.
* طوسی، محمد بن حسن، رجال‌الطوسی، تصحیح جواد قیومی اصفهانی، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۳۷۳ش.
* «طلاب از صبر و بصیرت امام هادی(ع) الگو بگیرند»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۴ دی ۱۴۰۴ش.
* «طلاب از صبر و بصیرت امام هادی(ع) الگو بگیرند»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۴ دی ۱۴۰۴ش.
* عربی، سجاد، «مهارت‌های زندگی در آینه کلام و سیره امام هادی(ع)»، تهران، همایش ملی سیره‌پژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش.
* عطاردی، عزیزالله، مسند الامام الهادی علیه‌السلام، قم، المؤتمر العالمی للامام الرضا(ع)، ۱۴۱۰ق.
* عطاردی، عزیزالله، مسند الامام الهادی علیه‌السلام، قم، المؤتمر العالمی للامام الرضا(ع)، ۱۴۱۰ق.
* عمرانی، سیدمسعود، «راهکارهای مقابله با دشمنی‌های غرب علیه امام هادی(ع)»، تهران، همایش ملی سیره‌پژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش.
* علیخانی، علی اکبر؛ اصغری شورستانی، محمدرضا، «نگاهی به دیدگاه‌های سیاسی امام هادی علیه‌السلام»، حکومت اسلامی، سال۱۸، شماره۶۸، ۱۳۹۲ش.
* علیخانی، علی اکبر؛ اصغری شورستانی، محمدرضا، «نگاهی به دیدگاه‌های سیاسی امام هادی علیه‌السلام»، حکومت اسلامی، سال۱۸، شماره۶۸، ۱۳۹۲ش.
* غروی اصفهانی، محمدحسین، دیوان مفتقر، به کوشش سعید هندی، تهران، آفاق، ۱۳۹۱ش.
* غروی اصفهانی، محمدحسین، دیوان مفتقر، به کوشش سعید هندی، تهران، آفاق، ۱۳۹۱ش.
* «فهرست کنیه‌ها و لقب‌های امام هادی(ع)»، وب‌سایت ویکی شیعه، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۴۰۴ش.
* قائدان، اصغر، عتبات عالیات عراق، تهران، مشعر، ۱۳۸۳ش.
* قائدان، اصغر، عتبات عالیات عراق، تهران، مشعر، ۱۳۸۳ش.
* قریشی کرین، سیدحسن؛ پهلوانی، خدیجه، «اصحاب قمی امام هادی علیه‌السلام و نقش آنان در گسترش اندیشه شیعی»، تاریخ اسلام، سال۱۸، شماره۷۱، ۱۳۹۶ش.
* قریشی کرین، سیدحسن؛ پهلوانی، خدیجه، «اصحاب قمی امام هادی علیه‌السلام و نقش آنان در گسترش اندیشه شیعی»، تاریخ اسلام، سال۱۸، شماره۷۱، ۱۳۹۶ش.
خط ۲۷۵: خط ۳۵۷:
* کرجی، علی، «کتاب‌شناسی امام هادی»، فرهنگ کوثر، سال۱۲، شماره۷۰، ۱۳۸۶ش.
* کرجی، علی، «کتاب‌شناسی امام هادی»، فرهنگ کوثر، سال۱۲، شماره۷۰، ۱۳۸۶ش.
* مجلسی، محمد‌باقر، بحارالانوار، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
* مجلسی، محمد‌باقر، بحارالانوار، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
* محمدی، عباسعلی؛ سپهری، محمد، «شیعه امامیه و جریان‌های سیاسی فکری جامعه اسلامی از روزگار امام جواد(ع) تا غیبت صغری(221 - 256)»، مطالعات تاریخ اسلام، سال۱۳، شماره۴۸، ۱۴۰۰ش.
* محلاتی، ذبیح‌الله، مآثر الکبراء فی تاریخ سامراء، قم، المکتبه الحیدریه، ۱۳۸۴ش.
* محلاتی، ذبیح‌الله، مآثر الکبراء فی تاریخ سامراء، قم، المکتبه الحیدریه، ۱۳۸۴ش.
* «مراسم ولادت امام هادی چطور برگزار می‌شود؟»، وب‌سایت مجموعه تخصصی طراحی و چاپ کتیبه المهدی(عج).
* «مراسم ولادت امام هادی چطور برگزار می‌شود؟»، وب‌سایت مجموعه تخصصی طراحی و چاپ کتیبه المهدی(عج).
خط ۲۸۰: خط ۳۶۳:
* مسعودی، علی بن‌حسین، اثبات‌الوصیه للامام علی بن‌ابی‌طالب، قم، انصاریان، ۱۴۲۶ق.
* مسعودی، علی بن‌حسین، اثبات‌الوصیه للامام علی بن‌ابی‌طالب، قم، انصاریان، ۱۴۲۶ق.
* مسعودی، علی ‌بن‌حسین، مروج‌الذهب و معادن‌الجوهر، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۷۴ش.
* مسعودی، علی ‌بن‌حسین، مروج‌الذهب و معادن‌الجوهر، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۷۴ش.
* مطهری، حمیدرضا؛ بختیاری، محمود، «تحلیل تاریخی تعالیم امام هادی(ع) براساس نظریه پخش با تأکید بر زیارت غدیریه و زیارت جامعه کبیره»، تاریخ اهل‌بیت(ع)، دوره۳، شماره۴، ۱۴۰۲ش.
* مطهری، حمیدرضا؛ یوسفیان، زهرا، «درآمدی بر سیره امام هادی(ع)در زمینه روابط خویشاوندی»، تاریخ اسلام، دوره۱۸، شماره۳، ۱۳۹۷ش.
* مطهری‌نیا، محمود، «گونه‌شناسی ریشه‌های دشمنی غرب با امام هادی(ع) در چند سال اخیر»، تهران، همایش ملی سیره‌پژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش.
* مطهری‌نیا، محمود، «گونه‌شناسی ریشه‌های دشمنی غرب با امام هادی(ع) در چند سال اخیر»، تهران، همایش ملی سیره‌پژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش.
* مفید، محمد بن‌محمد، الارشاد فی معرفه حجج‌الله علی العباد، قم، کنگره جهانی شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
* مفید، محمد بن‌محمد، الارشاد فی معرفه حجج‌الله علی العباد، قم، کنگره جهانی شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
خط ۲۸۷: خط ۳۷۲:
* منتظرالقائم، اصغر، تاریخ امامت، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۶ش.
* منتظرالقائم، اصغر، تاریخ امامت، قم، دفتر نشر معارف، ۱۳۹۶ش.
* منتظرالقائم، اصغر؛ چلونگر، محمدعلی؛ بوسعیدی، فرشته، «نقش اصحاب ایرانی امام هادی(ع) در گسترش معارف شیعی با تکیه بر علم کلام»، تهران، همایش ملی سیره‌پژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش.
* منتظرالقائم، اصغر؛ چلونگر، محمدعلی؛ بوسعیدی، فرشته، «نقش اصحاب ایرانی امام هادی(ع) در گسترش معارف شیعی با تکیه بر علم کلام»، تهران، همایش ملی سیره‌پژوهی امام هادی(ع)، ۱۳۹۲ش.
* «منشور تمدنی امام هادی(ع)؛ دکترین عبور از بحران‌های معاصر»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۴ش.
* مولوی‌نیا، محمدجواد، تاریخ چهارده معصوم، قم، مؤسسه انتشاراتی امام عصر(عج)، ۱۳۸۵ش.
* مولوی‌نیا، محمدجواد، تاریخ چهارده معصوم، قم، مؤسسه انتشاراتی امام عصر(عج)، ۱۳۸۵ش.
* مؤدب، سیدرضا؛ پورعابدین، روح‌الله، «گونه‌شناسی روایات تفسیری امام هادی علیه‌السّلام با تاکید بر تحلیل روایت احترام اهل کتاب»، مطالعات معارف حدیثی، دوره۱، شماره۱، ۱۴۰۲ش.
* مؤدب، سیدرضا؛ پورعابدین، روح‌الله، «گونه‌شناسی روایات تفسیری امام هادی علیه‌السّلام با تاکید بر تحلیل روایت احترام اهل کتاب»، مطالعات معارف حدیثی، دوره۱، شماره۱، ۱۴۰۲ش.
خط ۲۹۹: خط ۳۸۳:
* یزدان‌پناه، فاطمه؛ سلیمانی، راضیه، «سیمای امام هادی علیه‌السلام در آئینه پژوهش‌های حوزوی و دانشگاهی»، صحیفه اهل‌بیت(ع)، سال۲، شماره۲-۱، ۱۳۹۵ش.
* یزدان‌پناه، فاطمه؛ سلیمانی، راضیه، «سیمای امام هادی علیه‌السلام در آئینه پژوهش‌های حوزوی و دانشگاهی»، صحیفه اهل‌بیت(ع)، سال۲، شماره۲-۱، ۱۳۹۵ش.
* یعقوبی، ابن‌واضح، تاریخ یعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا.
* یعقوبی، ابن‌واضح، تاریخ یعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا.
* «۱۰ مسجد در فارس به نام امام هادی (ع) مزین است»، وب‌سایت خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ بهمن ۱۳۹۹ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/پیش‌نویس:علی‌نقی»