پرش به محتوا

ازدواج موقت: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
project>سعید مقدم
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''ازدواج موقت'''</big>، ازدواج شرعی در موارد خاص با مدت معیّن و تعهدات کمتر از ازدواج دائم.
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =
| زیرنویس تصویر    =
|image_alt=
| فایل پادکست      =ازدواج موقت.ogg
| حجم فایلپادکست    =۲/۹۴
| تاریخ پادکست      =۲-۱۱-۱۴۰۴
| زیرنویس عنوان    =
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
{{درشت|'''ازدواج موقت'''}}، ازدواج شرعی در موارد خاص با مدت معیّن و تعهدات کمتر از ازدواج دائم.


ازدواج موقت یا متعه در فقه شیعه و قانون مدنی ایران نهاد قانونی و شرعی است که به­صورت عقدی با مدت و مهر معین میان زن و مرد برقرار می­‌شود و برخلاف ازدواج دائم پس از اتمام مدت خودبه­‌خود و بدون نیاز به طلاق منقضی می­‌شود. در ازدواج موقت، زن حق نفقه و ارث ندارد؛ مگر آنکه این موارد در ضمن عقد شرط شود. ارکان اصلی آن صیغه، مدت، مَهر و شرایط صحت بلوغ، عقل و رضایت است. این ازدواج برای پاسخگویی به نیازهای اجتماعی و جلوگیری از روابط نامشروع در اضطرار است؛ اما چالش­‌هایی مانند بی­‌ثباتی عاطفی و دشواری ثبت رسمی دارد. قوانین ایران آن را به رسمیت شناخته، ولی ثبت آن همیشه الزامی نیست.
ازدواج موقت یا متعه در فقه شیعه و قانون مدنی ایران نهاد قانونی و شرعی است که بهصورت عقدی با مدت و مهر معین میان زن و مرد برقرار می‌شود و برخلاف ازدواج دائم پس از اتمام مدت خودبه‌خود و بدون نیاز به طلاق منقضی می‌شود. در ازدواج موقت، زن حق نفقه و ارث ندارد؛ مگر آنکه این موارد در ضمن عقد شرط شود. ارکان اصلی آن صیغه، مدت، مَهر و شرایط صحت بلوغ، عقل و رضایت است. این ازدواج برای پاسخگویی به نیازهای اجتماعی و جلوگیری از روابط نامشروع در اضطرار است؛ اما چالش‌هایی مانند بی‌ثباتی عاطفی و دشواری ثبت رسمی دارد. قوانین ایران آن را به رسمیت شناخته، ولی ثبت آن همیشه الزامی نیست.


==تعریف ازدواج موقت==
== تعریف ازدواج موقت ==
عقد موقت، یکی از عقود شرعی<ref>- [https://lib.eshia.ir/11177/2/308 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308]؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1075الی 1077 قانون مدنی؛ مواد 1095 الی 1098 قانون مدنی و ماده­ 1152 قانون مدنی].</ref> و قانونی در فقه امامیه و قانون مدنی ایران است که میان زن و مردی که مانعی برای نکاح ندارند،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد قانون مدنی 1045 الی 1061] ؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/309 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.]</ref> با تعیین مدت مشخص<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی]؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/309 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.]</ref> و مهریه معین<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/308 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308.]</ref> برقرار می‌شود.<ref>- [https://lib.eshia.ir/86875/1/469 مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469]؛ مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۳۹۹.</ref> در متون فقهی و روایی واژه‌های «متعة»،<ref>- [https://lib.eshia.ir/11177/2/258 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص258]؛ [https://lib.eshia.ir/86875/1/469 مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469].</ref> «نکاح متعه»،<ref>- مسلم ابن حجاج، صحیح مسلم، 1412ق، ج5، ص18.</ref> «متعه زنان»<ref>- مجلسی، مرآهٔ العقول فی شرح اخبار آل الرسول، 1363ش، ج1، ص273.</ref> و «نکاح منقطع»<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/310/ویقال خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج2، ص310].</ref> معادل ازدواج موقت به‌کار رفته است. ازدواج موقت منطبق بر مذهب جعفری - مذهب رسمی ایران - بوده و از ویژگی‌های منحصر به فرد قوانین نظام خانواده در این کشور است، امتیازی که قوانین سایر کشورها از آن بی‌بهره‌اند.<ref>- صفایی، مختصر حقوق خانواده، 1384ش، ص2.</ref>


عقد موقت، یکی از عقود شرعی<ref>- [https://lib.eshia.ir/11177/2/308 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308]؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1075الی 1077 قانون مدنی؛ مواد 1095 الی 1098 قانون مدنی و ماده­ 1152 قانون مدنی].</ref> و قانونی در فقه امامیه و قانون مدنی ایران است که میان زن و مردی که مانعی برای نکاح ندارند،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد قانون مدنی 1045 الی 1061] ؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/309 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.]</ref> با تعیین مدت مشخص<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی]؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/309 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.]</ref> و مهریه معین<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/308 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308.]</ref> برقرار می‌شود.<ref>- [https://lib.eshia.ir/86875/1/469 مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469]؛ مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۳۹۹.</ref> در متون فقهی و روایی واژه‌­های «متعة»<ref>- [https://lib.eshia.ir/11177/2/258 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص258]؛ [https://lib.eshia.ir/86875/1/469 مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469].</ref>، «نکاح متعه»<ref>- مسلم ابن حجاج، صحیح مسلم، 1412ق، ج5، ص18.</ref>، «متعه زنان»<ref>- مجلسی، مرآۀ العقول فی شرح اخبار آل الرسول، 1363ش، ج1، ص273.</ref> و «نکاح منقطع»<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/310/%D9%88%DB%8C%D9%82%D8%A7%D9%84 خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج2، ص310].</ref> معادل ازدواج موقت به‌کار رفته­‌است. ازدواج موقت منطبق بر مذهب جعفری - مذهب رسمی ایران - بوده و از ویژگی­‌های منحصر به فرد قوانین نظام خانواده در این کشور است، امتیازی که قوانین سایر کشورها از آن بی‌بهره‌اند.<ref>- صفایی، مختصر حقوق خانواده، 1384ش، ص2.</ref>  
== پیشینه تاریخی ازدواج موقت ==
براساس مطالعات جامعه‌شناختی و تاریخی، ازدواج موقت یا اشکال مشابهی از همسری موقت، پیش از اسلام در برخی فرهنگ‌های عربی و حتی ایران باستان وجود داشته است و اسلام با اعمال مقررات جدید، آن را ضابطه‌مند کرد.<ref>- [https://qjss.atu.ac.ir/article_8977.html زمانی مقدم، «مطالعۀ جامعه‌شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)» 1397ش، ص139.]</ref>


==پیشینه تاریخی ازدواج موقت==
== تطورات تاریخی ازدواج موقت ==
مطالعات تاریخی نشان می‌دهد که ازدواج موقت در طول زمان، چهار دوره مشخص را پشت سر گذاشته است:
 
=== آغاز تشریع در عصر رسول ===
ازدواج موقت در زمان پیامبر اسلام مشروع و رایج بود. صحابه و عموم مسلمانان در زمان پیامبر و خلافت ابوبکر آن را انجام می‌دادند و احکامش نزد همگان پذیرفته شده بود.<ref>- قرطبی، تفسیر القرطبی، ۱۳۸۴ق، ج۵، ص۱۳۲؛ سبحانی، متعة النساء فی الکتاب و السنة، ۱۴۲۳ق، ص۱۵؛ [https://qjss.atu.ac.ir/article_8977.html زمانی مقدم، «مطالعه­ جامعه­شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)»، 1397ش، ص139.]</ref>
 
=== خلافت خلیفه دوم ===
بر اساس منابع تاریخی،<ref>- موسوی اصفهانی، شیعه و تصحیح، بیتا، ص124.</ref> عمر بن خطاب ازدواج موقت را نه به‌دلیل نسخ آیه قرآنی،<ref>- جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد ابن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷؛ نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹؛ جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴.</ref> بلکه با تکیه بر ملاحظات اجتماعی و حکومتی ممنوع اعلام کرد<ref>- موسوی اصفهانی، شیعه و تصحیح، بیتا، ص124.</ref> و برای کسانی که مرتکب آن می‌شدند، مجازات سنگینی تعیین کرد.<ref>- جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷.</ref>
 
=== استمرار در فقه امامیه و کمرنگ شدن میان اهل‌سنت ===
شیعیان مبنی بر اجماع فقهای امامیه<ref>- شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳</ref> همواره ازدواج موقت را مشروع و از احکام مسلّم اسلامی و تحریم آن را بدعت می‌دانستند.<ref>- شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳.</ref>
 
=== دوران معاصر در ایران ===
با گسترش مذهب شیعه در ایران، ازدواج موقت جایگاه شرعی و حقوقی خود را حفظ کرد و از دوره صفویه به بعد بار دیگر رسمیت یافت؛ جایگاهی که در قانون مدنی معاصر نیز تثبیت شده است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۱۰۷۵ تا ۱۰۷۷ قانون مدنی].</ref>
 
== مبانی فقهی و حقوقی ازدواج موقت ==
ازدواج موقت نزد فقهای امامیه مشروع است؛<ref>- شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳؛ شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳.</ref> اما اهل سنت،<ref>- جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷.</ref> زیدیه،<ref>- احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷.</ref> اسماعیلیه<ref>- نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹.</ref> و اباضیه<ref>- جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴.</ref> آن را جایز نمی‌دانند و به تحریم<ref>- آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۷.</ref> یا نسخ ازدواج موقت پس از پیامبر<ref>- به جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷؛ نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹؛ جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴؛ برای نمونه نگاه کنید به جصاص، احکام القرآن، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۵۲؛ ماوردی، الحاوی الکبیر، ۱۴۱۹ق، ج۹، ص۳۲۸؛ سرخسی، المبسوط، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۲۷.</ref> استناد می‌کنند، برخی نیز آن را محدود به ضرورت دانسته‌اند.<ref>- ابن‌عاشور، التحریر و التنویر، ۱۴۲۰ق، ج۴، ص۸۹.</ref> امامیه برای جایز بودن ازدواج موقت به آیهٔ ۲۴ نساء<ref>- فاضل مقداد، کنز العرفان فی فقه القرآن، ۱۳۷۳ش، ج۲، ص۱۴۹–۱۵۳؛ سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، 1413ق، ج۲۵، ص۷۹–۸۰؛ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۱۰.</ref>و روایات متواتر،<ref>- سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، 1413ق، ج۲۵، ص۷۹؛ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۱۵؛ بحرانی، البرهان، 1415 ق، ج2، ص58؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۵۳.</ref> استناد می‌کنند و با تکیه بر لزوم نسخ قرآن به قرآن یا روایات متواتر، نسخ آن را نپذیرفته‌اند.<ref>- مغنیه، الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۲۹۷.</ref>
 
=== ارکان و شروط صحت ازدواج موقت ===
'''ازدواج موقت چهار رکن دارد: صیغه، زوجین، مهر و تعیین مدت.'''
* صیغه: ازدواج موقت همانند عقد دائم با ایجاب و قبول صحیح منعقد می‌شود.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/154/وألفاظ نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج3، ص154].</ref>
* زوجین: مرد مسلمان می‌تواند با زن مسلمان و اهل کتاب ازدواج کند؛ ولی زن مسلمان با غیرکتابی نمی‌تواند.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/27/السادس نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۲۷-۲۸]؛ [https://lib.eshia.ir/11176/2/310 خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲،ص310.]</ref> احکام نکاح دائم (مانند منع جمع بین دو خواهر)<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/310/یتمتّع خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۰.]</ref> در آن جاری است. ازدواج با زن مؤمن و عفیف مستحب است.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/157/کل نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۱۵۷-۱۶۰]</ref>
* مهر: تعیین آن شرط صحت عقد بوده،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1095 قانون مدنی]؛ [http://lib.eshia.ir/10088/30/162/وأما نجفی جواهری، جواهر الکلام،1362، ج۳۰، ص۱۶۲].</ref> و مهریه باید مالیت داشته و مشخص باشد.<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/310/ذکر خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ص۳۱۰]</ref> زن در زمان انعقاد عقد مالک مهر می‌شود؛ اما استقرار آن به دخول و تمکین وابسته است.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/164/کیف نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۱۶۴و167-168].</ref> درصورت بخشش مدت پیش از دخول، زن تنها نصف مهر را مالک می‌شود.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1097 قانون مدنی].</ref> نشوز زن موجب کسر مهر به همان میزان است.<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/311/المتمتّعة خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق،، ج۲، ص۳۱۱.]</ref>
* مدت: در ازدواج موقت باید معیّن و بدون ابهام باشد.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1076 قانون مدنی]؛ [https://lib.eshia.ir/10088/30/176/حال نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج30، ص 176].</ref> اگر مدت عقد ذکر نشود عقد باطل است،<ref>- کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، ۱۳۸۲ش، ص۶۶۵.</ref> و اگر محدود نباشد عقد دائم محسوب می‌شود.<ref>- کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، ۱۳۸۲ش، ص۶۶۵؛ [https://lib.eshia.ir/11176/2/311/وتقدیر خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۱].</ref>
 
'''شرایط عمومی صحت ازدواج موقت، عبارت است از:'''
* بلوغ،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1041 قانون مدنی].</ref>عقل،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۶۴ قانون مدنی].</ref> اختیار<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۹۱ قانون مدنی].</ref> و قصد انشاء:<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1062 قانون مدنی].</ref> زوجین باید بالغ، عاقل و مختار باشند و حتماً قصد انعقاد عقد داشته باشند.
* نبودن موانع نکاح: محرمیت نسبی یا سببی، زن شوهردار و زنی که در عده است، از موانع قانونی برای انعقاد ازدواج موقت محسوب می‌شوند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1045-1061 قانون مدنی].</ref>
* رضایت و عدم اکراه و اجبار:<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1070 قانون مدنی].</ref> در ازدواج موقت، رضایت کامل و اراده طرفین الزامی است.
* اذن ولی برای دختر باکره: اکثر فقهای معاصر معتقدند اذن ولی برای دختر باکره در ازدواج موقت الزامی است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی].</ref>
 
'''شرایط اختصاصی صحت ازدواج موقت نیز عبارت است از:'''
* مدت: در این نوع ازدواج، مدت باید معین باشد و عدم تعیین آن موجب بطلان عقد است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1095 قانون مدنی].</ref>
* مهریه: در ازدواج موقت، تعیین مهریه به‌صورت مشخص و معین ضروری است و در صورت عدم تعیین، عقد باطل می‌شود.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1076 قانون مدنی].</ref> برخلاف عقد دائم، ابهام در مَهر نیز موجب بطلان عقد موقت است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی].</ref>
 
== آثار حقوقی ازدواج موقت ==
* '''ارث''': در عقد موقت، زن و مرد فقط از طریق وصیت می‌توانند برای یکدیگر ارث بگذارند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۸۴۳ و940 قانون مدنی].</ref>
* '''نفقه''': زن در متعه حق نفقه ندارد مگر با توافق،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۱۳ قانون مدنی]؛ محقق داماد، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، 1388ش، ج1، ص195؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/335 خمینی، تحریرالوسیله، 1258ش، ج2، ص335.]</ref>یا درصورت بارداری.<ref>- بند 14، ماده 4 از لایحه اصلاحی قانون حمایت خانواده از سوی قوه قضاییه، ذیل عنوان «نفقهٔ اقارب»</ref>
* '''فرزندان''': فرزندان حاصل از ازدواج موقت، تمام حقوق فرزندان عقد دائم را دارند؛<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1158 قانون مدنی]؛ انعام،151؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۹۹ قانون مدنی]؛ مریم،2؛ نمل،16؛ ماده ۹۰۷ قانون مدنی؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1180 و 1181 قانون مدنی]؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۱۱۶۸، ۱۱۶۹، ۱۱۷۰، ۱۱۷۱، ۱۱۷۲، ۱۱۷۳، ۱۱۷۶] و همچنین [https://www.google.com/search?client=firefox-b-d&q=قانون+حمایت+خانواده&mstk=AUtExfAoW8vJaHXcRc5Ol4S8DzyugkVuRO-fmYNFxJLX_KB_KzRJ78ZieSWfzasKwuW4bfGnu5t1fklX86frF-8mbqiKajWSJ86BFuDq9dNsIvAtHWCBeOhl1NObZOzXM2Xc7nwgwrr3YlDue6sKRvO3lOc6K_a8Y9dgq5qqLIuqlHmyT2mxFdItib1Ti5yI5-_8MTdQxoQH_5wXhMPZrLOzKegRZXjfR7r4sbbciv9a7uMoMkn7XrvQo5hPFN8gssVqK-kNuEyuqNtHga189sOL06pk105vaJoozg1EhlOuvcgufg&csui=3&ved=2ahUKEwjlp-_H7OOOAxW6RfEDHfuGE8cQgK4QegQIABAF قانون حمایت خانواده] (مواد ۴۰، ۴۳ و ۵۴)؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1173، 1174، 1178 و1158 قانون مدنی].</ref> و ثبت ازدواج موقت در صورت بارداری الزامی است.<ref>- ماده 21 قانون حمایت از خانواده مصوب 1391.</ref>
* '''پایان عقد''': در ازدواج موقت طلاق مطرح نیست و این ازدواج با پایان مدت تعیین‌شده یا بخشش مدت توسط مرد پایان می‌یابد.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/188/السادس نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362 ش، ج30، ص188].</ref> تبدیل ازدواج موقت به دائم یا تمدید آن قبل از پایان مدت یا بخشش آن توسط مرد، صحیح نیست.<ref>- [https://lib.eshia.ir/10088/30/202/التاسع نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362 ش، ج30، ص201].</ref>
 
== تفاوتها و شباهتهای ازدواج موقت با دائم ==
* '''عزل''': عزل<ref>- بیرون ریختن مایهٔ منی از رحم زن؛ الزاوی، ترتیب القاموس المحیط علی طریقل المصباح المنیر و اساس البلاغه، 1399 ش، ص217؛ طوسی، المبسوط فی فقه الامامیه، 1387ق، ص266-267.</ref> نزد همسر آزاد و دائم تنها با رضایت او<ref>- علامه حلی، مختلف الشیعة، 1418ق، ج۷، ص۳۰۲؛ [http://lib.eshia.ir/10088/29/111/المسألة نجفی جوااهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۲۹، ص۱۱۱ - ۱۱۲.]</ref> و درمورد همسر موقت یا کنیز بدون اجازهٔ او جایز است.<ref>- مطهری، مجموعه آثار، قم، بی‌تا، ص73.</ref>
* '''نفی ولد''': درصورت انکار نسب توسط پدر در ازدواج موقت نیازی به لعان نیست؛<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/312/13 خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۲].</ref>و اثبات نسب فرزند به عهدهٔ زن است.<ref>- [https://makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=529&mid=263177 مکارم شیرازی، «نفی ولد در صورت مواقعه در عقد موقت»، پایگاه اطلاع­رسانی دفتر حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی].</ref>
* '''پایان ازدواج''': پایان ازدواج دائم با فوت، فسخ<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۱۱۰۱، ۱۱۲۰ تا ۱۱۲۸ و ۱۱۳۱ قانون مدنی]</ref>یا طلاق<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۲۰ قانون مدنی]</ref> است. در ازدواج موقت طلاق وجود ندارد،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی]</ref>و زوجیت از طریق فسخ،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 بر اساس ماده ۱۱۲۰ قانون مدنی]</ref> فوت و اتمام یا بخشیدن مدت اتفاق می‌افتد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 - ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی]</ref>
* '''عده''': عده<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۵۰ قانون مدنی]</ref> در ازدواج موقت<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1152 قانون مدنی]</ref> دو پاکی از حیض و در ازدواج دائم<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1151 قانون مدنی]</ref> سه پاکی است. در هر دو ازدواج عدهٔ زن باردار و عدهٔ وفات شوهر<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1054 قانون مدنی]</ref> یکسان است.
 
== کارکردهای ازدواج موقت ==
=== پاسخ مشروع به نیاز جنسی در موارد خاص ===
اسلام برای نیاز جنسی، تشکیل خانواده و حفظ نسل، اصل را بر ازدواج دائم می‌داند،<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/152 نجفی جواهری، جواهرالکلام، 1362ش، ج30، ص152.]</ref> و ازدواج موقت تنها در موارد ضرورت مجاز است.<ref>- [https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 صالحی، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین»، 1400ش، ص103.]</ref> ازدواج موقت در کنترل غرایز جنسی، جلوگیری از زنا و صیانت جامعه از فحشا کارکرد مثبت دارد.<ref>- محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده-نکاح و انحلال آن، بی‌تا، ص211.</ref>
 
=== پیشگیری از اختلاط نسل و ساماندهی روابط ===
بر خلاف روابط بیچارچوب جنسی، ازدواج موقت زن را ملزم به رعایت عده می‌کند،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/9215648/ماده-1152-قانون-مدنی ماده 1152 قانون مدنی]؛ [http://www.parsquran.com/data/showall.php?sura=4&ayat=24&user=far&lang=far نسا،24].</ref> رعایت عده موجب جلوگیری از همباشی بی‌ضابطه، مقید شدن افراد در چارچوب قاعده‌مند<ref>- محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده-نکاح و انحلال آن، بی‌تا، ص213.</ref> و حفظ طهارت نسل خواهد شد.<ref>- شهید ثانی، مسالک الافهام، 1413ق، ج9، ص213</ref>
 
=== حمایت و ایجاد مسئولیت در قبال فرزندان احتمالی ===
فرزندان متولد از ازدواج موقت مشروع و ملحق به زوجین و دارای تمام حقوق فرزندی هستند.<ref>- [https://wikihoghoogh.net/wiki/ماده_۱۱۵۸_قانون_مدنی ماده ۱۱۵۸ قانون مدنی]</ref>
 
=== انعطاف نسبی در تعهدات زوجین نسبت به یکدیگر ===
در ازدواج موقت، زن و مرد می‌توانند دربارهٔ برخی موارد مانند مدت ازدواج<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> و حق نفقه زن با یکدیگر توافق کنند؛<ref>- -[https://davoudabadi.ir/page/7098412/ماده-1113-قانون-مدنی ماده 1113 قانون مدنی]</ref> امری که برای افراد با شرایط خاص مفید است.


براساس مطالعات جامعه­‌شناختی و تاریخی، ازدواج موقت یا اشکال مشابهی از همسری موقت، پیش از اسلام در برخی فرهنگ‌­های عربی و حتی ایران باستان وجود داشته است و اسلام با اعمال مقررات جدید، آن را ضابطه­‌مند کرد.<ref>- [https://qjss.atu.ac.ir/article_8977.html زمانی مقدم، «مطالعۀ جامعه‌شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)» 1397ش، ص139.]</ref>  
=== تقویت کرامت انسانی در روابط جنسی ===
در ازدواج موقت، بر خلاف روابط آزاد، افراد نسبت به حقوق یکدیگر متعهد می‌شوند.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1075 قانون مدنی]؛ [https://davoudabadi.ir/page/8172046/ماده-1103-قانون-مدنی ماده 1103 قانون مدنی].</ref> تعیین مهریه<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی]</ref> و مدت،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> فضای سالم و ضابطه‌مند حقوقی_اخلاقی در روابط جنسی حکمفرما می‌کند؛ که موجب حفظ کرامت انسانی است.<ref>- [https://hawzah.net/fa/Article/View/113240/ازدواج_موقت_و_کرامت_زن «ازدواج موقت و کرامت زن»، پایگاه اطلاع­رسانی حوزه.]</ref>


==تطورات تاریخی ازدواج موقت==
=== نقش حمایتی نسبت به زنان بی‌همسر یا بیوه ===
برای زنان، نیاز جنسی جنبه فرعی دارد و آن‌ها بیشتر به منظور تأمین نیازهای عاطفی و احساس امنیت به ازدواج موقت روی می‌آورند؛<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص68.</ref> لذا می‌تواند پشتوانهٔ مالی، عاطفی و اجتماعی موقت برای زنان بیوه یا بی‌همسر فراهم کند.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص69.</ref>


مطالعات تاریخی نشان می‌دهد که ازدواج موقت در طول زمان، چهار دوره مشخص را پشت سر گذاشته است:
=== جلوگیری از انحرافات اخلاقی و جرایم جنسی ===
ازدواج موقت با وضع محدودیت‌های قانونی و شرعی در روابط جنسی، امیال جنسی را در مسیر مشروع و امن هدایت کرده و از بروز رفتارهایی مانند [[خودارضایی]]، روابط نامشروع و سوءاستفاده جنسی جلوگیری می‌کند<ref>- [https://feqh.semnan.ac.ir/article_5419.html الهی و دیگران، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، 1399ش، 1400ش، ص.62.]</ref> و به حفظ سلامت روانی، کاهش جرایم جنسی و پیشگیری از [[انحرافات جنسی]] کمک می‌کند.<ref>- جورکویه، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، 1388ش، ص98.</ref>


===آغاز تشریع در عصر رسول===
== چالش‌های ازدواج موقت ==
=== محدود بودن موارد الزام به ثبت ===
ثبت ازدواج موقت الزام عمومی ندارد؛<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6731859/ماده-21-قانون-حمایت-خانواده-1391 ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391]</ref> لذا اثبات زوجیت در صورت انکار و خودداری مرد از ثبت دشوار می‌شود.<ref>- [https://edalatsara.com/rules/قانون-حمایت-خانواده/ماده-49 ماده 49 قانون حمایت از خانواده] مصوب 1391</ref>


ازدواج موقت در زمان پیامبر اسلام مشروع و رایج بود. صحابه و عموم مسلمانان در زمان پیامبر و خلافت ابوبکر آن را انجام می­دادند و احکامش نزد همگان پذیرفته شده بود.<ref>- قرطبی، تفسیر القرطبی، ۱۳۸۴ق، ج۵، ص۱۳۲؛ سبحانی، متعة النساء فی الکتاب و السنة، ۱۴۲۳ق، ص۱۵؛ [https://qjss.atu.ac.ir/article_8977.html زمانی مقدم، «مطالعه­ جامعه­شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)»، 1397ش، ص139.]</ref>
=== ناپایداری عواطف و تعادل روانی ناشی از پیوند موقت برای زنان ===
علی‌رغم اینکه ازدواج موقت در مواردی نیازهای مشروع عاطفی و جنسی را تأمین می‌کند؛ اما بواسطهٔ محدودیت زمان و تعهدات،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> موجب چالش‌های عاطفی،<ref>-[https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 صالحی، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین»، 1400ش، ص101].</ref> استرس، افسردگی و احساس انزوا و ناامنی روانی (به‌ویژه در دختران مجرد) می‌شود.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص81..</ref>


===خلافت خلیفه دوم===
=== استفادهٔ عمومی و بیتوجهی به محدودبودن موارد استفاده ===
ازدواج موقت با هدف حفظ کرامت انسان، سلامت اخلاقی و جنسی جامعه و جلوگیری از سوءاستفاده از زن، تنها در شرایط اضطراری مجاز است<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/مرزشناسی-در-ازدواج-موقت میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان، 11379ش، شماره9].</ref> و رواج بی‌ضابطه آن خطر سوءاستفاده هوسرانان را افزایش می‌دهد.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/مرزشناسی-در-ازدواج-موقت میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref>


بر اساس منابع تاریخی،<ref>- موسوی اصفهانی، شیعه و تصحیح، بی­تا، ص124.</ref> عمر بن خطاب ازدواج موقت را نه به‌دلیل نسخ آیه قرآنی،<ref>- جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳-۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد ابن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶-۸۷۷؛ نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹؛ جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳-۳۵۴.</ref> بلکه با تکیه بر ملاحظات اجتماعی و حکومتی ممنوع اعلام کرد<ref>- موسوی اصفهانی، شیعه و تصحیح، بی­تا، ص124.</ref> و برای کسانی که مرتکب آن می‌شدند، مجازات سنگینی تعیین کرد.<ref>- جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳-۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶-۸۷۷.</ref>
=== کاهش شانس تشکیل خانواده در قالب ازدواج دائم ===
کاهش مسئولیت‌پذیری برخی مردان<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/مرزشناسی-در-ازدواج-موقت میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref> و محدودیت‌های مالی کمتر در ازدواج موقت، آنها را به پرهیز از ازدواج دائم و گرایش به تنوع‌طلبی سوق می‌دهد.<ref>- [https://jwdp.ut.ac.ir/article_54532.html کلانتری و دیگران، «مطالعه کیفی شرایط و زمینه­های شکل­گیری ازدواج موقت زنان»، 1394ش، ص518-519].</ref> تجربه‌های جنسی متنوع نیز تمایل مردان به تعهد بلندمدت در ازدواج دائم را کاهش می‌دهد.<ref>- [https://ssoss.ui.ac.ir/article_23736.html قنبری برزیان و دیگران، «تأملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1397ش،ص41؛ حسینی، روان‌شناسی خانواده اسلامی، 1395ش، ص35.]</ref> این عوامل همراه با رواج شهوت‌رانی<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.]</ref> و افزایش سن ازدواج، شکل‌گیری خانواده‌های پایدار را به تأخیر می‌اندازد.<ref>- [https://ssoss.ui.ac.ir/article_23736.html قنبری برزیان و همکاران، «تأملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه:دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1398ش، ص36.]</ref> در نتیجه، زنانی که تجربه ارتباط جنسی و عاطفی دارند، اغلب با تمایل کمتر مردان برای ازدواج دائم مواجه می‌شوند<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/مرزشناسی-در-ازدواج-موقت میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref> و شانس آن‌ها برای ازدواج کاهش می‌یابد.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، شماره 17، ص68.]</ref>


===استمرار در فقه امامیه و کمرنگ شدن میان اهل‌سنت===
=== عدم حمایت از زنان در سالخوردگی ===
در سبک زندگی معاصر، به‌ویژه تحت تأثیر فشارهای هنجاری و رسانه‌ها،<ref>- [https://jas.ui.ac.ir/article_22262.html قاسمی، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تأکید بر جراحی­های زیبایی»، 1395ش، ص175].</ref> بدن و زیبایی زنان اهمیت زیادی یافته و جنبه جنسی روابط بیش از پیش کالایی شده است.<ref>[https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_3084.html - صادقی و همکاران، «مطالعۀ جامعه­شناختی رابطۀ مدیریت بدن و ارزش سرمایۀ جنسی در بین زنان»، 1396ش، ص121].</ref> این نگرش می‌تواند زمینه‌ساز استفاده ابزاری از زنان شود و در بلندمدت، آنان را در سالخوردگی بدون حمایت و سرپرست باقی بگذارد.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.]</ref>


شیعیان مبنی بر اجماع فقهای امامیه<ref>- شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳</ref> همواره ازدواج موقت را مشروع و از احکام مسلّم اسلامی و تحریم آن را بدعت می­‌دانستند.<ref>- شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳.</ref>
=== آسیب دیدن نهاد خانواده ===
ازدواج موقت مرد متأهل، حتی اگر با هدف ثواب یا حمایت مالی از زنان انجام شود، می‌تواند موجب کاهش مودت و رحمت در خانواده، سردی روابط زناشویی، کاهش مسئولیت‌پذیری و تعهد خانوادگی، افزایش تعارضات،<ref>- [https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 میرهاشمی و همکاران، «واکاوی آثار ازدواج موقت مردان متأهل بر رضایت زناشویی»، 1402ش، ص103].</ref> کاهش جایگاه اجتماعی مرد و ایجاد تنش‌های روانی و عاطفی برای زن و فرزندان شود.<ref>- [https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 میرهاشمی و همکاران، «واکاوی آثار ازدواج موقت مردان متأهل بر رضایت زناشویی»، 1402ش، ص101]؛ [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص72.]</ref> بنابراین، این نوع ازدواج با حسن معاشرت زوجین در تعارض است.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص79.]</ref> علاوه بر این، عدم الزام به ثبت ازدواج موقت،<ref>- جز درمواردی که ذکر شد.</ref> ممکن است ناعدالتی بین همسران ایجاد کند.<ref>- مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، 1402ش، ص278.</ref> فقها با وجود مشروعیت ازدواج موقت، با استناد به احادیثی که تک‌همسری را برتر می‌دانند، استفاده از این حکم شرعی را تنها در شرایط اضطرار واقعی مجاز می‌دانند تا سوءاستفاده رخ ندهد.<ref>- مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، 1224ق، ص236.</ref>


===دوران معاصر در ایران===
== دیدگاه‌های موافق و مخالف دربارهٔ ازدواج موقت ==
از دیدگاه موافقان، ازدواج موقت می‌تواند به پیشگیری از انحراف جنسی، کاهش فشار مالی و فراهم شدن فرصت برای شناخت پیش از ازدواج دائم کمک کند. در مقابل، مخالفان بر این باورند که این نوع ازدواج ممکن است موجب تأخیر در ازدواج دائم، تضعیف بنیان خانواده و ترویج فساد جنسی شود.<ref>- [https://jfr.sbu.ac.ir/article_96190.html ریاحی، «شناسایی همبسته­های اجتماعی میزان و دلایل موافقت یا مخالفت با ازدواج موقت»، 1391ش، ص493].</ref> همچنین، مذهب و فرهنگ قومیتی در تمایل به ازدواج موقت تأثیرگذار است؛ به‌طور مثال، قوم‌های بلوچ و ترکمن نسبت به فارس‌ها تمایل کمتری به این نوع ازدواج دارند.<ref>- [https://jwdp.ut.ac.ir/article_19255.html صادقی و همکاران، «واکاوی مسئله ازدواج و اعتبارسنجی یک راه حل»، 1386ش، ص93].</ref>


با گسترش مذهب شیعه در ایران، ازدواج موقت جایگاه شرعی و حقوقی خود را حفظ کرد و از دوره صفویه به بعد بار دیگر رسمیت یافت؛ جایگاهی که در قانون مدنی معاصر نیز تثبیت شده است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۱۰۷۵ تا ۱۰۷۷ قانون مدنی].</ref>  
== ازدواج موقت در قوانین جمهوری اسلامی ایران ==
ازدواج موقت در قانون مدنی ایران به رسمیت شناخته شده و در موادی<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1075 تا 1077 قانون مدنی].</ref> دربارهٔ تعیین مدت،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی].</ref>تعیین مهریه،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1076 قانون مدنی].</ref> انحلال عقد،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۳۹قانون مدنی].</ref>نفقه،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/7098412/ماده-1113-قانون-مدنی ماده 1113 قانون مدنی].</ref>عده،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۵۲ قانون مدنی].</ref> اجازه ولی برای دختر باکره،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6403189/ماده-1070-قانون-مدنی ماده 1070 قانون مدنی].</ref> ارث،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۹۴۰ قانون مدنی].</ref> حقوق فرزندان،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1199، 1180، 1181، ۱۱۶۸، ۱۱۶۹، ۱۱۷۰، ۱۱۷۱، ۱۱۷۲، ۱۱۷۳، ۱۱۷۶ ، 1178 ، 1174 و ۱۱۷۳ قانون مدنی] و همچنین [https://www.google.com/search?client=firefox-b-d&q=قانون+حمایت+خانواده&mstk=AUtExfAoW8vJaHXcRc5Ol4S8DzyugkVuRO-fmYNFxJLX_KB_KzRJ78ZieSWfzasKwuW4bfGnu5t1fklX86frF-8mbqiKajWSJ86BFuDq9dNsIvAtHWCBeOhl1NObZOzXM2Xc7nwgwrr3YlDue6sKRvO3lOc6K_a8Y9dgq5qqLIuqlHmyT2mxFdItib1Ti5yI5-_8MTdQxoQH_5wXhMPZrLOzKegRZXjfR7r4sbbciv9a7uMoMkn7XrvQo5hPFN8gssVqK-kNuEyuqNtHga189sOL06pk105vaJoozg1EhlOuvcgufg&csui=3&ved=2ahUKEwjlp-_H7OOOAxW6RfEDHfuGE8cQgK4QegQIABAF قانون حمایت خانواده] (مواد ۴۰، ۴۳ و ۵۴)،</ref> موارد الزام به ثبت<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6731859/ماده-21-قانون-حمایت-خانواده-1391 ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391ش].</ref>و شرایط بطلان آن سخن گفته است.


==مبانی فقهی و حقوقی ازدواج موقت==
== پانویس ==
{{پانویس}}


ازدواج موقت نزد فقهای امامیه مشروع است؛<ref>- شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳؛ شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳.</ref> اما اهل سنت<ref>- جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳-۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷.</ref>، زیدیه<ref>- احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶-۸۷۷.</ref>، اسماعیلیه<ref>- نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹.</ref> و اباضیه<ref>- جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳-۳۵۴.</ref> آن را جایز نمی­دانند و به تحریم<ref>- آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۷.</ref> یا نسخ ازدواج موقت پس از پیامبر<ref>- به جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳-۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶-۸۷۷؛ نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹؛ جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳-۳۵۴؛ برای نمونه نگاه کنید به جصاص، احکام القرآن، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۵۲؛ ماوردی، الحاوی الکبیر، ۱۴۱۹ق، ج۹، ص۳۲۸؛ سرخسی، المبسوط، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۲۷.</ref> استناد می­‌کنند، برخی نیز آن را محدود به ضرورت دانسته‌­اند.<ref>- ابن‌عاشور، التحریر و التنویر، ۱۴۲۰ق، ج۴، ص۸۹.</ref> امامیه برای جایز بودن ازدواج موقت به آیۀ ۲۴ نساء<ref>- فاضل مقداد، کنز العرفان فی فقه القرآن، ۱۳۷۳ش، ج۲، ص۱۴۹-۱۵۳؛ سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، 1413ق، ج۲۵، ص۷۹-۸۰؛ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۱۰.</ref>و روایات متواتر،<ref>- سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، 1413ق، ج۲۵، ص۷۹؛ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۱۵؛ بحرانی، البرهان، 1415 ق، ج2، ص58؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۵۳.</ref> استناد می­‌کنند و با تکیه بر لزوم نسخ قرآن به قرآن یا روایات متواتر، نسخ آن را نپذیرفته‌اند.<ref>- مغنیه، الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۲۹۷.</ref>
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* «ازدواج موقت و کرامت زن، پرسش‌ها و پاسخ‌های دانشجویی، دفتر۳۹ (حقوق خانوادگی زن)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، ۲۱ فروردین ۱۳۹۷ش.
** احمد بن عیسی، رأب الصدع، بیروت، دار المحجة البیضاء، ۱۴۲۸ق.
** آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت، دارالکتب العلمیه، منشورات محمدعلی بیضون، ۱۴۱۵ق.
** امینی، عبدالحسین، الغدیر، ترجمه محمدباقر بهبودی، تهران، کتابخانه بزرگ اسلامی، ۱۳۶۸ ش.
** بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسة البعثه، ۱۴۱۵ق.
** بشیری خطیبی، بهنام و دیگران، «بررسی جامعهشناختی نگرش جوانان مجرد به مسئله ازدواج موقت: ارائه یک نظریهٔ مبنایی»، مطالعات جامعهشناختی، ش۴۸، ۱۳۹۹ش.
** بن‌عاشور، محمدطاهر، تفسیر التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، ۱۴۲۰ق.
** ترجمان‌زاده، م، فقه و روان‌شناسی خانواده، قم، حوزوی، ۱۳۹۹ش.
** ثمنی، لیلا و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطهمندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبکزندگی اسلامی»، پژوهشنامه سبک زندگی، ش۱۷، ۱۴۰۲ش.
** ثمنی، لیلا، برقعی، مریم، سدیدپور، سمانه سادات، «آثار حق زوجه نسبت به منع از عزل در روابط زناشویی»، مطالعات اسلامی زنان و خانواده، ش۲۰، ۱۴۰۳ش.
** جصاص، ابوبکر احمد بن علی، احکام القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
** جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، کویت، دارالسلاسل، ۱۴۲۷ق.
** جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، عمان، وزارة الاوقاف و الشؤون الدینیة، ۱۴۳۸ق.
** جورکویه، علی محمد، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۳۸۸ش.
** حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث، بی‌تا.
** خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیلة (ترجمه فارسی)، مترجم مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ش.
** خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی ۲۲ و ۲۳)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ق.
** الزاوی، احمد، ترتیب القاموس المحیط علی طریقل المصباح المنیر و اساس البلاغه، بیروت، دارالکتب علمیه، ۱۳۹۹ق.
** زمانی مقدم، مسعود، «مطالعهٔ جامعه‌شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)»، فصلنامه علوم اجتماعی، ش۸۲، ۱۳۹۷ش.
** زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
** سبزواری، سید عبدالاعلی، مهذب الاحکام، قم، دارالتفسیر، بی‌تا.
** سجادی امین، «اذن ولی در عقد موقت باکره رشیده». مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده، سال اول، ش۱، ۱۳۹۷ش.
** سرخسی، محمد بن احمد، المبسوط، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۴ق.
** شرف الدین، عبدالحسین، النص و الاجتهاد، بیروت، ابومجتبی، ۱۴۰۴ق.
** شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، سلطان العلماء، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۴۱۲ق.
** شهید ثانی، زینالدین، مسالک الافهام، قم، بنیاد المعارف اسلامی، ۱۴۱۳ق.
** شهیدی، مهدی، ارث، تهران، مجد، ۱۳۸۵ش.
** صابونی، محمدعلی، روائع‌البیان تفسیر آیات الاحکام، دمشق، مناهل العرفان، ۱۴۰۰ق.
** صادقی فسایی، سهیلا و دیگران، «مطالعهٔ جامعهشناختی رابطهٔ مدیریت بدن و ارزش سرمایهٔ جنسی در بین زنان»، مطالعات اجتماعی-روانشناختی زنان، ش۳، ۱۳۹۶ش.
** صالحی، زینب، بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین، پایاننامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه الزهرا (س)، ۱۴۰۰ش.
** طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
** طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، ۱۳۸۷ق.
** عاملی، سیدجعفر مرتضی، زواج المتعة، بیروت، المرکز الإسلامی لدراسات، ۱۴۲۳ق.
** عبداللهی، ک، پژوهش‌های روان‌شناسی خانواده. تهران، انتشارات علمی، ۱۳۹۷ش.
** عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری، بیروت، دار المعرفة، ۱۳۷۹ق.
** علامه حلی، مختلف الشیعه، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۸ق.
** علی محمدی، طاهر، ازدواج موقت در فقه امامیه، تهران، دانشگاه پیام نور، ۱۳۸۹ ش.
** فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۳ش.
** قاسمی، افسانه، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تأکید بر جراحیهای زیبایی»، جامعه‌شناسی کاربردی، ش۴، ۱۳۹۵ش.
** قرطبی، شمس الدین، تفسیر القرطبی، قاهره، دار الکتب المصریة، چاپ دوم، ۱۳۸۴ق.
** قشیری نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، محمدفواد عبدالباقی، قاهره، دارالحدیث، ۱۴۱۲ق.
** کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، تهران، میزان، ۱۳۸۲ش.
** کلانتر، سیدمحمد، «حاشیه»، در کتاب الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، تألیف شهید ثانی، قم، داوری، ۱۴۱۰ق.
** گوهررستمی، فریبا، «بررسی عوامل اقتصادی و اجتماعی بر ازدواج موقت دختران جوام شهر رامسر»، مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، ۱۴۰۱ش.
** ماوردی، علی بن محمد، الحاوی الکبیر، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۹ق.
** مجلسی، محمدباقر، مرآهٔ العقول فی شرح آخبار آل رسول، تهران، دارالکتب اسلامی، ۱۳۶۳ش.
** محقق داماد، سید مصطفی، بررسی فقهی حقوق خانواده - نکاح و انحلال آن''،'' قم''،'' بی‌تا''.''
** محقق داماد، سیدمصطفی، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، ج۱، مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۳۸۸ش.
** محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، قم، مؤسسه آل البیت (ع)، ۱۴۱۴ق.
** مشکینی، علی، مصطلحات الفقه، احمدی جلفایی، حمید، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۴۳۴ق.
** مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.
** مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
** مکارم شیرازی، ناصر، احکام بانوان، تحقیق ابوالقاسم علیان‌ژادی، قم، مدرسه امام امیرالمؤمنین (ع)، ۱۳۸۶ش.
** مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، قم، مدرسة الامام علی بن ابی طالب (ع)، ۱۴۲۴ق.
** موراتا، ساچیکو، ''متعه''، تهران، همدمی، ۱۳۵۸ش.
** مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، قم، دایرة المعارف الفقه الاسلامی، ۱۳۸۷ش.
** موسوی، موسی. الشیعة و التصحیح، تهذیب سعد بن عبدالرحمن حصین، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
** نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، محمود قوچانی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۲۶۲ش.
** نعمان مغربی، محمد، دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام عن اهل‌بیت رسول‌الله علیه‌وعلیهم افضل‌السلام، تحقیق آصف بن علی اصغر فیضی، قاهره، دارالمعارف، ۱۳۸۳ق.
** الهی، محمد علی، حیدری، محمد علی و شکرچی زاده، محسن، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۴۰۰ش.
{{پایان منابع}}
ویکی ر


===ارکان و شروط صحت ازدواج موقت===
{{درشت|'''ازدواج موقت؛'''}} تدبیری برای تنظیم روابط جنسی.


'''ازدواج موقت چهار رکن دارد: صیغه، زوجین، مهر و تعیین مدت.'''
ازدواج موقت، نوعی [[ازدواج]] مشروع و قانونی با مدّت و مهر معین است و برخی کارکردهای ازدواج دایم مانند تشکیل [[خانواده]]، [[فرزندآوری]] و تأمین پایدار نیازهای عاطفی و طبیعی در آن، ضرورت ندارد. ازدواج موقت در آموزه‌های اسلام به‌عنوان راهکاری برای موارد خاص در جامعه پیش‌بینی شده است، اما تغییر نگرش‌های اجتماعی و افزایش روی‌آوری به ازدواج موقت، می‌تواند آن را به چالشی در برابر تشکیل خانواده تبدیل کند.


*صیغه: ازدواج موقت همانند عقد دائم با ایجاب و قبول صحیح منعقد می­شود.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/154/%D9%88%D8%A3%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%B8 نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج3، ص154].</ref>
== مفهوم‌شناسی ==
*زوجین: مرد مسلمان می­تواند با زن مسلمان و اهل کتاب ازدواج کند؛ ولی زن مسلمان با غیرکتابی نمی‌­تواند.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/27/السادس نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۲۷-۲۸]؛ [https://lib.eshia.ir/11176/2/310 خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲،ص310.]</ref> احکام نکاح دائم (مانند منع جمع بین دو خواهر)<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/310/یتمتّع خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۰.]</ref> در آن جاری است. ازدواج با زن مومن و عفیف مستحب است.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/157/کل نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۱۵۷-۱۶۰]</ref>
ازدواج موقت که در زبان فارسی به صیغه نیز معروف است، نوعی ازدواج است که در آن عقد ازدواج برای مدت معین و محدود با مهریه‌ای معلوم، بین زن و مرد بسته می‌شود.<ref>مودی، گرایلی، «بررسی ازدواج موقت از دیدگاه فقه و حقوق»، ۱۳۹۵ش، ص 3</ref> تعیین مدت، در ازدواج موقت بر اساس توافق دو طرف ازدواج صورت می‌گیرد<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، مادۀ 1075.]</ref> و با پایان مدت، رابطه '''[[زوجیت]]''' خودبه‌خود منقضی می‌شود. متعه یعنی تمتع، درحالی‌که هدف از ازدواج، تشکیل خانواده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/834297/fa مودی؛ گرایلی؛ « بررسی ازدواج موقت از دیدگاه فقه و حقوق»، ۱۳۹۵ش، ص3]</ref> ازدواج موقت، در چارچوب آموزه‌های [[اسلام]] دارای شرایط روشنی است که آن را به‌عنوان گونه‌ای از [[ازدواج]]، رسمیت می‌بخشد و کاملاً متفاوت از جایگزین‌های ازدواج مانند [[هم‌خانگی]] یا همباشی است.<ref>[https://jss.tabriz.iau.ir/article%20525726.html خیری و حاجی‌آقا، «بررسی آسیب‌شناختی اجتماعی بالا رفتن سن ازدواج از دیدگاه دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه»، 1396ش، ص137.]</ref>
*مهر: تعیین آن شرط صحت عقد بوده،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1095 قانون مدنی]؛ [http://lib.eshia.ir/10088/30/162/وأما نجفی جواهری، جواهر الکلام،1362، ج۳۰، ص۱۶۲].</ref> و مهریه باید مالیت داشته و مشخص باشد.<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/310/ذکر خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ص۳۱۰]</ref> زن در زمان انعقاد عقد مالک مهر می‌­شود؛ اما استقرار آن به دخول و تمکین وابسته است.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/164/کیف نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۱۶۴و167-168].</ref> درصورت بخشش مدت پیش از دخول، زن تنها نصف مهر را مالک می‌­شود.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1097 قانون مدنی].</ref> نشوز زن موجب کسر مهر به همان میزان است.<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/311/المتمتّعة خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق،، ج۲، ص۳۱۱.]</ref>
*مدت: در ازدواج موقت باید معیّن و بدون ابهام باشد.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1076 قانون مدنی]؛ [https://lib.eshia.ir/10088/30/176/%D8%AD%D8%A7%D9%84 نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج30، ص 176].</ref> اگر مدت عقد ذکر نشود عقد باطل است،<ref>- کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، ۱۳۸۲ش، ص۶۶۵.</ref> و اگر محدود نباشد عقد دائم محسوب می­‌شود.<ref>- کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، ۱۳۸۲ش، ص۶۶۵؛ [https://lib.eshia.ir/11176/2/311/وتقدیر خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۱].</ref>


'''شرایط عمومی صحت ازدواج موقت، عبارت است از:'''
== پیشینه و تحولات تاریخی ازدواج موقت ==
مطالعات تاریخی نشان می‌دهد که ازدواج موقت پیش از اسلام در فرهنگ‌های عربی و ایران باستان وجود داشته و اسلام با وضع قوانین جدید، آن را ضابطه‌مند کرده است.<ref>- [https://qjss.atu.ac.ir/article_8977.html زمانی مقدم، «مطالعۀ جامعه‌شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)» 1397ش، ص139.]</ref> سیر تاریخی و فقهی این حکم را می‌توان در سه مرحله بررسی کرد:


*بلوغ،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1041 قانون مدنی].</ref>عقل،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۶۴ قانون مدنی].</ref> اختیار<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۹۱ قانون مدنی].</ref> و قصد انشاء:<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1062 قانون مدنی].</ref> زوجین باید بالغ، عاقل و مختار باشند و حتماً قصد انعقاد عقد داشته باشند.
۱. '''دوره مشروعیت و اجماع:''' در زمان حیات [[پیامبر اسلام]] و دوران خلافت ابوبکر، این ازدواج مشروع و مورد عمل [[صحابه]] و عموم مسلمانان بود و احکام آن نزد همگان پذیرفته شده بود.<ref>- قرطبی، تفسیر القرطبی، ۱۳۸۴ق، ج۵، ص۱۳۲؛ سبحانی، متعة النساء فی الکتاب و السنة، ۱۴۲۳ق، ص۱۵؛ [https://qjss.atu.ac.ir/article_8977.html زمانی مقدم، «مطالعه­ جامعه­شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)»، 1397ش، ص139.]</ref>
*نبودن موانع نکاح: محرمیت نسبی یا سببی، زن شوهردار و زنی که در عده است، از موانع قانونی برای انعقاد ازدواج موقت محسوب می‌شوند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1045-1061 قانون مدنی].</ref>
*رضایت و عدم اکراه و اجبار:<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1070 قانون مدنی].</ref> در ازدواج موقت، رضایت کامل و اراده طرفین الزامی است.
*اذن ولی برای دختر باکره: اکثر فقهای معاصر معتقدند اذن ولی برای دختر باکره در ازدواج موقت الزامی است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی].</ref>


'''شرایط اختصاصی صحت ازدواج موقت نیز عبارت است از:'''
۲. '''دوره ممنوعیت:''' در زمان خلافت عمر بن خطاب، وی با تکیه بر ملاحظات اجتماعی و حکومتی و نه به دلیل نسخ آیه قرآنی، این ازدواج را [[حرام]] اعلام کرد و برای مرتکبین آن مجازات [[سنگسار]] در نظر گرفت.<ref>مودی، گرایلی، «بررسی ازدواج موقت از دیدگاه فقه و حقوق»، ۱۳۹۵ش، ص 3</ref><ref>- موسوی اصفهانی، شیعه و تصحیح، بیتا، ص124.</ref><ref>مودی، گرایلی، «بررسی ازدواج موقت از دیدگاه فقه و حقوق»، ۱۳۹۵ش، ص 3</ref><ref>- جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد ابن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷؛ نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹؛ جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴.</ref><ref>- موسوی اصفهانی، شیعه و تصحیح، بیتا، ص124.</ref>


*مدت: در این نوع ازدواج، مدت باید معین باشد و عدم تعیین آن موجب بطلان عقد است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1095 قانون مدنی].</ref>
'''۳. اختلاف فقهی و تثبیت در تشیع:''' اقدام خلیفه دوم موجب بروز اختلاف میان [[مذاهب اسلامی]] شد. فقهای امامیه با رد نسخ شرعی این حکم، ممنوعیت اعمال‌شده را [[بدعت]] دانسته و بر اساس اجماع، همواره بر مشروعیت و تداوم آن پس از وفات پیامبر تأکید ورزیده‌اند.<ref>- جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷.</ref><ref>- شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳</ref> این حکم با گسترش تشیع در ایران، به‌ویژه از [[دوره صفویه]]، مجدداً رسمیت یافت و جایگاه حقوقی آن در [[قانون مدنی]] معاصر ایران نیز تثبیت شده است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۱۰۷۵ تا ۱۰۷۷ قانون مدنی].</ref>
*مهریه: در ازدواج موقت، تعیین مهریه به‌صورت مشخص و معین ضروری است و در صورت عدم تعیین، عقد باطل می‌شود.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1076 قانون مدنی].</ref> برخلاف عقد دائم، ابهام در مَهر نیز موجب بطلان عقد موقت است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی].</ref>


==آثار حقوقی ازدواج موقت==
== فلسفه ازدواج موقت ==
اسلام پیشنهاد می‌دهد که برای برداشت فساد از جامعه کسانی که توان و شرایط ازدواج دائم را ندارند، ازدواج موقت انجام بدهند.<ref>رمضان نیا سماکوش، متعه در نگاه شیعه، ۱۳۹۷ش، ص117. شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص10</ref> ازدواج موقت، بر اساس احکام دینی و به صورتی کاملاً قانونمند، انجام می‌شود و حق و حقوق افراد به ویژه زنان، حفظ می‌شود. ازدواج موقت، به معنی ولنگاری جنسی نیست و زن نمی‌تواند خود را بدون ضابطه هر روز در اختیار مردی دیگر قرار دهد، بلکه باید احکام [[عده]] را رعایت نماید؛ بنابراین پیامدهای منفی و زشتی‌هایی '''[[زنا]]''' در آن نیست. نکبت [[گناه]] را ندارد، انسان تحقیر هوای نفس نشده و اگر فرزند متولد شود؛ [[حلال‌زاده]] و [[نفقه]] بر پدرش [[واجب]] است. ازدواج موقت در جلوگیری از فساد و فحشا مؤثر است و لذا ائمه افراد دارای شرایط را به آن تشویق و مردان متأهل را از آن نهی می‌کردند.<ref>رمضان نیا سماکوش، متعه در نگاه شیعه، ۱۳۹۷ش، ص118</ref>


*'''ارث''': در عقد موقت، زن و مرد فقط از طریق وصیت می‌توانند برای یکدیگر ارث بگذارند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۸۴۳ و940 قانون مدنی].</ref>
تأسیس ازدواج موقت در [[فقه اسلامی]] بر اساس [[طهارت فکری]]، [[عفت]] و [[پاکی نفس]] و نسل، پایه‌گذاری شده و ارضای نیازهای انسانی با پرهیز از آلودگی و رفتن به‌سوی پاکی در نظر گرفته شده است.<ref>[http://ijtihadnet.ir/از-مرزبندی‌های-ازدواج-موقت-تا-برپای/ «از مرزبندی‌های ازدواج موقت تا برپایی مراکز صیغه‌ای مجاز در جامعه»، شبکۀ اجتهاد.]</ref> سفارش‌ها و تأییدات بسیاری از سوی پیشوایان [[مذهب شیعه]] وجود دارد که با تأکید بر مشروعیت این گونه از ازدواج، افراد را به بهره‌گیری از آن در هنگام ضرورت، ترغیب کرده‌اند.<ref>[http://ijtihadnet.ir/از-مرزبندی‌های-ازدواج-موقت-تا-برپای/ میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> برای افرادی که امکان تشکیل [[خانواده]] و [[ازدواج دایم]] وجود ندارد یا در [[مسافرت‌های]] طولانی به سر می‌برند، رهایی از فشارهای جنسی با ازدواج موقت ممکن می‌شود.<ref>[https://article.tebyan.net/88107/ازدواج-موقت-فرصتی-که-تهدید-شد «ازدواج موقت، فرصتی که تهدید شد»، وب‌سایت تبیان.]</ref> کسانی که به هر دلیلی از توانایی ازدواج دایم برخوردار نیستند یا در موقعیتی قرار گرفته است که نیازمند رابطهٔ مشروع و قانونی با جنس مخالف است، این فرصت در چارچوب ازدواج موقت شکل می‌گیرد.<ref>[https://article.tebyan.net/88107/ازدواج-موقت-فرصتی-که-تهدید-شد «ازدواج موقت، فرصتی که تهدید شد»، وب‌سایت تبیان.]</ref> با ازدواج موقت، بخشی از نیازهای اقتصادی زنان برآورده می‌شود. زنانی که توانایی تأمین نیازهای مالی خود را ندارند با ازدواج مشروع مدت‌دار، می‌توانند این مشکل را حل کنند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1309654/%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D «انگیزه‌های زن‌ها و مردها از ازدواج موقت چیست/ مزایا و معایب صیغه»، خبرآنلاین.]</ref>
*'''نفقه''': زن در متعه حق نفقه ندارد مگر با توافق،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۱۳ قانون مدنی]؛ محقق داماد، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، 1388ش،ج1،ص195؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/335 خمینی، تحریرالوسیله، 1258ش، ج2، ص335.]</ref>یا درصورت بارداری.<ref>- بند 14، ماده 4 از لایحه اصلاحی قانون حمایت خانواده از سوی قوه قضاییه، ذیل عنوان «نفقۀ اقارب»</ref>
*'''فرزندان''': فرزندان حاصل از ازدواج موقت، تمام حقوق فرزندان عقد دائم را دارند؛<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1158 قانون مدنی]؛ انعام،151؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۹۹ قانون مدنی]؛ مریم،2 ؛ نمل،16؛ ماده ۹۰۷ قانون مدنی؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1180 و 1181 قانون مدنی]؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۱۱۶۸، ۱۱۶۹، ۱۱۷۰، ۱۱۷۱، ۱۱۷۲، ۱۱۷۳، ۱۱۷۶] و همچنین [https://www.google.com/search?client=firefox-b-d&q=%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86+%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA+%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87&mstk=AUtExfAoW8vJaHXcRc5Ol4S8DzyugkVuRO-fmYNFxJLX_KB_KzRJ78ZieSWfzasKwuW4bfGnu5t1fklX86frF-8mbqiKajWSJ86BFuDq9dNsIvAtHWCBeOhl1NObZOzXM2Xc7nwgwrr3YlDue6sKRvO3lOc6K_a8Y9dgq5qqLIuqlHmyT2mxFdItib1Ti5yI5-_8MTdQxoQH_5wXhMPZrLOzKegRZXjfR7r4sbbciv9a7uMoMkn7XrvQo5hPFN8gssVqK-kNuEyuqNtHga189sOL06pk105vaJoozg1EhlOuvcgufg&csui=3&ved=2ahUKEwjlp-_H7OOOAxW6RfEDHfuGE8cQgK4QegQIABAF قانون حمایت خانواده] (مواد ۴۰، ۴۳ و ۵۴)؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1173، 1174، 1178 و1158 قانون مدنی].</ref> و ثبت ازدواج موقت در صورت بارداری الزامی است.<ref>- ماده 21 قانون حمایت از خانواده مصوب 1391.</ref>
*'''پایان عقد''': در ازدواج موقت طلاق مطرح نیست و این ازدواج با پایان مدت تعیین‌شده یا بخشش مدت توسط مرد پایان می‌یابد.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/188/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%B3 نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362 ش، ج30، ص188].</ref> تبدیل ازدواج موقت به دائم یا تمدید آن قبل از پایان مدت یا بخشش آن توسط مرد، صحیح نیست.<ref>- [https://lib.eshia.ir/10088/30/202/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D8%B9 نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362 ش، ج30، ص201].</ref>


==تفاوت­ها و شباهت­های ازدواج موقت با دائم==
== ازدواج موقت در ایران ==
بر اساس پژوهشی که در مورد ازدواج موقت در سه شهر [[تهران]]، اصفهان و [[مشهد]] انجام شده است، گرایش مردان به ازدواج غیر دایم تا ۶۱ درصد به‌دلیل نیازهای جنسی، تا ۳۱ درصد به‌دلیل نیازهای عاطفی و تا ۸ درصد به‌دلیل نیازهای مادی اعلام شده است. در سوی دیگر، زنان با دغدغه‌ها و نگرانی‌های متفاوت قرار دارند که رفع نیازهای عاطفی و اقتصادی با ۸۱ درصد، مهم‌ترین عامل گرایش آنان به ازدواج موقت دانسته شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83288770/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D9%8 «تحلیل جامعه‌شناسانۀ مخاطرات ازدواج‌های موقت، سفید و صیغه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>


*'''عزل''': عزل<ref>- بیرون ریختن مایۀ منی از رحم زن؛ الزاوی، ترتیب القاموس المحیط علی طریقل المصباح المنیر و اساس البلاغه، 1399 ش، ص217؛ طوسی، المبسوط فی فقه الامامیه، 1387ق، ص266-267.</ref> نزد همسر آزاد و دائم تنها با رضایت او<ref>- علامه حلی، مختلف الشیعة، 1418ق، ج۷، ص۳۰۲؛ [http://lib.eshia.ir/10088/29/111/المسألة نجفی جوااهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۲۹، ص۱۱۱ - ۱۱۲.]</ref> و درمورد همسر موقت یا کنیز بدون اجازۀ او جایز است.<ref>- مطهری، مجموعه آثار، قم، بی‌تا، ص73.</ref>
== صیغه محرمیت ==
*'''نفی ولد''': درصورت انکار نسب توسط پدر در ازدواج موقت نیازی به لعان نیست؛<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/312/13 خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۲].</ref>و اثبات نسب فرزند به عهدۀ زن است.<ref>- [https://makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=529&mid=263177 مکارم شیرازی، «نفی ولد در صورت مواقعه در عقد موقت»، پایگاه اطلاع­رسانی دفتر حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی].</ref>
صیغه محرمیّت به معنای ازدواج موقّت با هدف حصول محرمیت است. تزویج دختر یا پسر نابالغ توسط ولیّ به قصد حصول محرمیت است که از آن در باب نکاح سخن گفته‌اند. گاهی هدف از اجرای عقد نکاح موقت، بهره جنسی نیست؛ بلکه صرف ایجاد محرمیّت است.
*'''پایان ازدواج''': پایان ازدواج دائم با فوت، فسخ<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۱۱۰۱، ۱۱۲۰ تا ۱۱۲۸ و ۱۱۳۱ قانون مدنی]</ref>یا طلاق<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۲۰ قانون مدنی]</ref> است. در ازدواج موقت طلاق وجود ندارد،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی]</ref>و زوجیت از طریق فسخ،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 بر اساس ماده ۱۱۲۰ قانون مدنی]</ref> فوت و اتمام یا بخشیدن مدت اتفاق می­‌افتد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 - ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی]</ref>
*'''عده''': عده<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۵۰ قانون مدنی]</ref> در ازدواج موقت<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1152 قانون مدنی]</ref> دو پاکی از حیض و در ازدواج دائم<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1151 قانون مدنی]</ref> سه پاکی است. در هر دو ازدواج عدۀ زن باردار و عدۀ وفات شوهر<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1054 قانون مدنی]</ref> یکسان است.


==کارکردهای ازدواج موقت==
به عنوان مثال، مردی جهت محرم‌شدن با زنی، با دختر او که به‌طور معمول در این‌گونه موارد دختر بچه انتخاب می‌شود با اذن ولیّ دختر، برای مدتی کوتاه مثلاً یک ساعت صیغه ازدواج موقت می‌خواند تا مادر این دختر، مادر زن او به‌شمار رود و برای همیشه به او محرم گردد، یا بین پسر بچه‌ای توسط ولیّ یا با اذن او و زنی برای مدتی کوتاه صیغه خوانده می‌شود تا آن زن، عروس پدر بچه به‌شمار رود و برای همیشه به او محرم گردد.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125</ref>


===پاسخ مشروع به نیاز جنسی در موارد خاص===
از آن‌جا که محرمیت مادر زن و عروس به صرف عقد ازدواج؛ اعم از دائم و موقت حاصل می‌شود و پس از انحلالِ نکاح نیز به قوت خود باقی است، در دو مورد یاد شده، ازدواج موقت تنها با هدف ایجاد محرمیت صورت می‌گیرد و مقصود اصلی در این‌گونه ازدواج خود ازدواج نیست.


اسلام برای نیاز جنسی، تشکیل خانواده و حفظ نسل، اصل را بر ازدواج دائم می­‌داند،<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/152 نجفی جواهری، جواهرالکلام، 1362ش، ج30، ص152.]</ref> و ازدواج موقت تنها در موارد ضرورت مجاز است.<ref>- [https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 صالحی، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین»، 1400ش، ص103.]</ref> ازدواج موقت در کنترل غرایز جنسی، جلوگیری از زنا و صیانت جامعه از فحشا کارکرد مثبت دارد.<ref>- محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده-نکاح و انحلال آن، بی‌تا، ص211.</ref>  
بلکه محرمیتی است که به تبع ازدواج حاصل می‌شود؛ از این‌رو، به آن صیغه محرمیّت اطلاق می‌شود. البته در عرف بر ازدواج موقتی که میان دختر و پسر، پیش از ازدواج دائم به منظور آشنایی بیشتر صورت می‌گیرد نیز صیغه محرمیت اطلاق می‌شود که در واقع همان ازدواج موقّت است.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125</ref>


===پیشگیری از اختلاط نسل و سامان­دهی روابط===
در فرهنگ مسلمانان گاهی با استفاده از عقد موقت، روابطی رسمیت می‌یابد که نیازمند وجود محرمیت میان دو نفر است. در این موارد، تکالیف وتعهدات ازدواج با شرط ضمن عقد ساقط می‌شود و تنها کارکردهای تنقیص شدهٔ آن مورد توجه قرار می‌گیرد.
# '''محرمیت در دوران نامزادی؛''' امروزه بسیاری از خانواده‌های ایرانی برای دختر و پسر در دوران نامزدی، عقد موقت می‌خوانند تا آنها به یکدیگر مَحرَم شوند و آشنایی عروس و داماد و خانواده‌های آنها در چارچوب شرعی، شکل بگیرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/83288770/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D9%8 تحلیل جامعه‌شناسانۀ مخاطرات ازدواج‌های موقت، سفید وصیغه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>
# '''محرمیت دو خانواده؛''' در فرهنگ شیعیان، گاهی از طریق عقد موقت [[کودک]]، دو خانواده که به‌ضرورت، نیازمند تعامل نزدیک هستند، به یکدیگر محرم می‌شوند تا معاشرت دو خانواده با محدودیت‌های کمتری انجام شود.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1309654/%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D «انگیزه‌های زن‌ها و مردها از ازدواج موقت چیست/ مزایا و معایب صیغه»، خبرآنلاین.]</ref>


بر خلاف روابط بی­چارچوب جنسی، ازدواج موقت زن را ملزم به رعایت عده می‌­کند،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/9215648/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-1152-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C ماده 1152 قانون مدنی]؛ [http://www.parsquran.com/data/showall.php?sura=4&ayat=24&user=far&lang=far نسا،24].</ref>رعایت عده موجب جلوگیری از هم­باشی بی­ضابطه، مقید شدن افراد در چارچوب­ قاعده‌­مند<ref>- محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده-نکاح و انحلال آن، بی‌تا، ص213.</ref>  و حفظ طهارت نسل خواهد شد.<ref>- شهید ثانی، مسالک الافهام، 1413ق، ج9، ص213</ref>  
== ازدواج موقت در قوانین ==
در فرهنگ مسلمانان، ازدواج دایم به‌عنوان یک ضرورت انسانی و ارزش‌مدار از جایگاه مثبت و همراه با کارکردهای اساسی مانند تأمین پایدار نیازهای طبیعی همسران، فرزندآوری و مشارکت در تأمین و تربیت نیروی انسانی جامعه و عمل به‌توصیه‌ها و الزامات دینی و فرهنگی، برخوردار است و بر حفظ آن از سوی آحاد جامعه تأکید می‌شود. هر قرارداد دیگر، حتی اگر موقت باشد، اگر در تعارض با نهاد ازدواج دایم قرار بگیرد یا آن را تضعیف کند، لازم است که با مرزبندی‌های مشخص و قانونی، تعدیل و تحدید شود. در همین چارچوب توصیه شده است که خانواده‌ها فرزندان خود را به ازدواج دائم در دورهٔ جوانی، ترغیب کنند و زمینهٔ ازدواج آسان آنها را فراهم سازند و ازدواج موقت در چارچوب شریعت و با توجه به‌مرزبندی‌های قانونی، فقط برای شرایط خاص و اضطراری و به‌عنوان نسخهٔ موقت پاسخ به‌نیازهای جنسی، مورد توجه باشد.<ref>[http://ijtihadnet.ir/از-مرزبندی‌های-ازدواج-موقت-تا-برپای/ «از مرزبندی‌های ازدواج موقت تا برپایی مراکز صیغه‌ای مجاز در جامعه»، شبکۀ اجتهاد.]</ref>


===حمایت و ایجاد مسئولیت در قبال فرزندان احتمالی===
ازدواج موقت در قانون مدنی ایران به رسمیت شناخته شده و در موادی<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1075 تا 1077 قانون مدنی].</ref> دربارهٔ تعیین مدت،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی].</ref> تعیین مهریه،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1076 قانون مدنی].</ref> انحلال عقد،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۳۹قانون مدنی].</ref> نفقه،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/7098412/ماده-1113-قانون-مدنی ماده 1113 قانون مدنی].</ref> عده،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۵۲ قانون مدنی].</ref> اجازه ولی برای دختر باکره،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6403189/ماده-1070-قانون-مدنی ماده 1070 قانون مدنی].</ref> ارث،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۹۴۰ قانون مدنی].</ref> حقوق فرزندان،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1199، 1180، 1181، ۱۱۶۸، ۱۱۶۹، ۱۱۷۰، ۱۱۷۱، ۱۱۷۲، ۱۱۷۳، ۱۱۷۶ ، 1178 ، 1174 و ۱۱۷۳ قانون مدنی] و همچنین [https://www.google.com/search?client=firefox-b-d&q=قانون+حمایت+خانواده&mstk=AUtExfAoW8vJaHXcRc5Ol4S8DzyugkVuRO-fmYNFxJLX_KB_KzRJ78ZieSWfzasKwuW4bfGnu5t1fklX86frF-8mbqiKajWSJ86BFuDq9dNsIvAtHWCBeOhl1NObZOzXM2Xc7nwgwrr3YlDue6sKRvO3lOc6K_a8Y9dgq5qqLIuqlHmyT2mxFdItib1Ti5yI5-_8MTdQxoQH_5wXhMPZrLOzKegRZXjfR7r4sbbciv9a7uMoMkn7XrvQo5hPFN8gssVqK-kNuEyuqNtHga189sOL06pk105vaJoozg1EhlOuvcgufg&csui=3&ved=2ahUKEwjlp-_H7OOOAxW6RfEDHfuGE8cQgK4QegQIABAF قانون حمایت خانواده] (مواد ۴۰، ۴۳ و ۵۴)،</ref> موارد الزام به ثبت<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6731859/ماده-21-قانون-حمایت-خانواده-1391 ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391ش].</ref>و شرایط بطلان آن سخن گفته است.


فرزندان متولد از ازدواج موقت مشروع و ملحق به زوجین و دارای تمام حقوق فرزندی هستند.<ref>- [https://wikihoghoogh.net/wiki/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87_%DB%B1%DB%B1%DB%B5%DB%B8_%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C ماده ۱۱۵۸ قانون مدنی]</ref>
== ازدواج موقت در فقه ==
=== دیدگاه‌ها ===
از دیدگاه موافقان، ازدواج موقت می‌تواند به پیشگیری از انحراف جنسی، کاهش فشار مالی و فراهم شدن فرصت برای شناخت پیش از ازدواج دائم کمک کند. در مقابل، مخالفان بر این باورند که این نوع ازدواج ممکن است موجب تأخیر در ازدواج دائم، تضعیف بنیان خانواده و ترویج فساد جنسی شود.<ref>- [https://jfr.sbu.ac.ir/article_96190.html ریاحی، «شناسایی همبسته­های اجتماعی میزان و دلایل موافقت یا مخالفت با ازدواج موقت»، 1391ش، ص493].</ref> همچنین، مذهب و فرهنگ قومیتی در تمایل به ازدواج موقت تأثیرگذار است؛ به‌طور مثال، قوم‌های بلوچ و ترکمن نسبت به فارس‌ها تمایل کمتری به این نوع ازدواج دارند.<ref>- [https://jwdp.ut.ac.ir/article_19255.html صادقی و همکاران، «واکاوی مسئله ازدواج و اعتبارسنجی یک راه حل»، 1386ش، ص93].</ref>
# متعه مشروعیت نداشته و حرام است، این رویکرد در میان اهل سنت وجود دارد.<ref>شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص۹</ref>
# متعه مشروعیّت دارد، اما ظالمانه و مخالف با حقوق و شخصیت زنان است و معقول نیست. این رویکرد بین متجددان متمایل به فمینیسم رواج دارد.<ref>شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص۹</ref>
# متعه مشروعیت دارد و تشریعش عادلانه است، اما به لحاظ آثار و پیامدهای اجتماعی‌اش در عصر حاضر عملی نیست و در واقع معمول نیست. این دیدگاه در میان برخی شیعیان مطرح است.<ref>شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص۹</ref>


===انعطاف نسبی در تعهدات زوجین نسبت به یکدیگر===
=== جواز ازدواج موقت ===
عقد موقت، یکی از عقود شرعی<ref>- [https://lib.eshia.ir/11177/2/308 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308]؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1075الی 1077 قانون مدنی؛ مواد 1095 الی 1098 قانون مدنی و ماده­ 1152 قانون مدنی].</ref> و قانونی در فقه امامیه و قانون مدنی ایران است که میان زن و مردی که مانعی برای نکاح ندارند،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد قانون مدنی 1045 الی 1061] ؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/309 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.]</ref> با تعیین مدت مشخص<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی]؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/309 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.]</ref> و مهریه معین<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/308 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308.]</ref> برقرار می‌شود.<ref>- [https://lib.eshia.ir/86875/1/469 مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469]؛ مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۳۹۹.</ref> در متون فقهی و روایی واژه‌های «متعة»،<ref>- [https://lib.eshia.ir/11177/2/258 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص258]؛ [https://lib.eshia.ir/86875/1/469 مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469].</ref> «نکاح متعه»،<ref>- مسلم ابن حجاج، صحیح مسلم، 1412ق، ج5، ص18.</ref> «متعه زنان»<ref>- مجلسی، مرآهٔ العقول فی شرح اخبار آل الرسول، 1363ش، ج1، ص273.</ref> و «نکاح منقطع»<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/310/ویقال خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج2، ص310].</ref> معادل ازدواج موقت به‌کار رفته است. ازدواج موقت منطبق بر مذهب جعفری - مذهب رسمی ایران - بوده و از ویژگی‌های منحصر به فرد قوانین نظام خانواده در این کشور است، امتیازی که قوانین سایر کشورها از آن بی‌بهره‌اند.<ref>- صفایی، مختصر حقوق خانواده، 1384ش، ص2.</ref>


در ازدواج موقت، زن و مرد می‌توانند درباره برخی موارد مانند مدت ازدواج<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> و حق نفقه زن با یکدیگر توافق کنند؛<ref>- -[https://davoudabadi.ir/page/7098412/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-1113-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C ماده 1113 قانون مدنی]</ref> امری که برای افراد با شرایط خاص مفید است.
ازدواج موقت نزد فقهای امامیه مشروع است؛<ref>- شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳؛ شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳.</ref> اما اهل سنت،<ref>- جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷.</ref> زیدیه،<ref>- احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷.</ref> اسماعیلیه<ref>- نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹.</ref> و اباضیه<ref>- جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴.</ref> آن را جایز نمی‌دانند و به تحریم<ref>- آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۷.</ref> یا نسخ ازدواج موقت پس از پیامبر<ref>- به جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷؛ نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹؛ جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴؛ برای نمونه نگاه کنید به جصاص، احکام القرآن، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۵۲؛ ماوردی، الحاوی الکبیر، ۱۴۱۹ق، ج۹، ص۳۲۸؛ سرخسی، المبسوط، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۲۷.</ref> استناد می‌کنند، برخی نیز آن را محدود به ضرورت دانسته‌اند.<ref>- ابن‌عاشور، التحریر و التنویر، ۱۴۲۰ق، ج۴، ص۸۹.</ref> امامیه برای جایز بودن ازدواج موقت به آیهٔ ۲۴ نساء<ref>- فاضل مقداد، کنز العرفان فی فقه القرآن، ۱۳۷۳ش، ج۲، ص۱۴۹–۱۵۳؛ سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، 1413ق، ج۲۵، ص۷۹–۸۰؛ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۱۰.</ref> و روایات متواتر،<ref>- سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، 1413ق، ج۲۵، ص۷۹؛ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۱۵؛ بحرانی، البرهان، 1415 ق، ج2، ص58؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۵۳.</ref> استناد می‌کنند و با تکیه بر لزوم نسخ قرآن به قرآن یا روایات متواتر، نسخ آن را نپذیرفته‌اند.<ref>- مغنیه، الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۲۹۷.</ref>


===تقویت کرامت انسانی در روابط جنسی===
=== اولویت ازدواج دایم ===
روایات ائمهٔ شیعه در مورد حلیت و حتی استحباب متعه از یک‌سو و منع از انجام آن در برخی روایات، از سوی فقهای شیعه این گونه تفسیر شده است که اصل ازدواج موقت، در موارد خاص و ضرورت‌هایی چون مسافرت، عدم توانایی بر ازدواج دایم و مانند آن مباح شده است و در مواردی که مانع از انجام وظایف نسبت به‌همسر دایمی شود، منع شده است. برخی از فقهای امامیه حتی بر این اعتقاد هستند که حکم به حلیت ازدواج موقت از احکام ثانویه است و تنها برای موارد ضروری مشروعیت یافته است و خواستهٔ اصلی شارع مقدس ازدواج دایم است.<ref>[https://article.tebyan.net/88107/ازدواج-موقت-فرصتی-که-تهدید-شد «ازدواج موقت، فرصتی که تهدید شد»، وب‌سایت تبیان.]</ref>


در ازدواج موقت، بر خلاف روابط آزاد، افراد نسبت به حقوق یکدیگر متعهد می‌­شوند.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1075 قانون مدنی]؛ [https://davoudabadi.ir/page/8172046/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-1103-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C ماده 1103 قانون مدنی].</ref>تعیین مهریه<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی]</ref>و مدت،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> فضای سالم و ضابطه­‌مند حقوقی_اخلاقی در روابط جنسی حکم­فرما می­‌کند؛ که موجب حفظ کرامت انسانی است.<ref>- [https://hawzah.net/fa/Article/View/113240/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC_%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA_%D9%88_%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA_%D8%B2%D9%86 «ازدواج موقت و کرامت زن»، پایگاه اطلاع­رسانی حوزه.]</ref>
'''شرایط ازدواج موقت'''
* بلوغ،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1041 قانون مدنی].</ref>عقل،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۶۴ قانون مدنی].</ref> اختیار<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۹۱ قانون مدنی].</ref> و قصد انشاء:<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1062 قانون مدنی].</ref> زوجین باید بالغ، عاقل و مختار باشند و حتماً قصد انعقاد عقد داشته باشند.
* نبودن موانع نکاح: محرمیت نسبی یا سببی، زن شوهردار و زنی که در عده است، از موانع قانونی برای انعقاد ازدواج موقت محسوب می‌شوند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1045-1061 قانون مدنی].</ref>
* رضایت و عدم اکراه و اجبار:<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1070 قانون مدنی].</ref> در ازدواج موقت، رضایت کامل و اراده طرفین الزامی است.
* اذن ولی برای دختر باکره: اکثر فقهای معاصر معتقدند اذن ولی برای دختر باکره در ازدواج موقت الزامی است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی].</ref>
* مدت: در این نوع ازدواج، مدت باید معین باشد و عدم تعیین آن موجب بطلان عقد است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1095 قانون مدنی].</ref>
* مهریه: در ازدواج موقت، تعیین مهریه به‌صورت مشخص و معین ضروری است و در صورت عدم تعیین، عقد باطل می‌شود.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1076 قانون مدنی].</ref> برخلاف عقد دائم، ابهام در مَهر نیز موجب بطلان عقد موقت است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی].</ref>


===نقش حمایتی نسبت به زنان بی‌همسر یا بیوه===
=== احکام زوجین ===
# ازدواج موقت میان مرد و زن مسلمان و میان مرد مسلمان و زن اهل کتاب صحیح است.<ref>نجفی، جواهرالکلام، بی‌تا، ج30، ص 155</ref>
# ازدواج موقت زن مسلمان با مرد اهل کتاب صحیح نیست.<ref>بحرانی، حدائق الناضرة، 1363ش، ج 24، ص 127</ref>
# مستحب است زنی که برای عقد منقطع اختیار می‌شود، با ایمان (شیعه) و عفیف باشد و در صورت متهم‌بودن، از حال وی سؤال شود. ازدواج موقت با زن زنا کار مکروه و به قول برخی حرام است. در صورتی که متعه کردن وی، سبب بازداشتن او از زنا می‌شود، مستحب است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج۳۰، ص۱۵۷- 160</ref>


برای زنان، نیاز جنسی جنبه فرعی دارد و آن‌ها بیشتر به منظور تأمین نیازهای عاطفی و احساس امنیت به ازدواج موقت روی می‌آورند؛<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص68.</ref> لذا می­تواند پشتوانۀ مالی، عاطفی و اجتماعی موقت برای زنان بیوه یا بی­‌همسر فراهم کند.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص69.</ref>
=== احکام مهریه ===
# عقد موقت بدون مشخص کردن مهریه صحیح نیست. از این‌رو ذکر مهر، شرط صحّت عقد منقطع است و اگر ذکر نشود، عقد باطل است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج۳۰، ص 162</ref>
# زن به مجرد عقد، مالک نصف مهر می‌شود، ولی زمانی مالک تمام مهریه می‌شود که نزدیکی صورت بگیرد و '''[[مرد]]'''بتواند در تمام مدت تعیین شده از او استفاده کند.<ref>نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج۳۰، ص164</ref>
# اگر مرد پیش از نزدیکی، مابقی مدت عقد را ببخشد، باید نصف مهریه را به زن بدهد.<ref>نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج۳۰، ص166</ref>


===جلوگیری از انحرافات اخلاقی و جرایم جنسی===
=== احکام مدت ===
# عقد موقت در صورتی صحیح است که مدت در آن عقد ذکر شود. اگر مدت مشخص نبود ولی بر اساس عقد موقت، صیغه خوانده شده، آن عقد باطل است.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏1، ص373</ref>
# مدت تعیین شده باید مشخص و غیر مبهم باشد.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏1، ص373</ref>
# مرد می‌تواند همه مدّت یا مقداری از آن را به زن ببخشد، بدون آن که نیازی به قبول زن باشد.<ref>نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج۳۰، ص166</ref>


ازدواج موقت با وضع محدودیت­‌های قانونی و شرعی در روابط جنسی، امیال جنسی را در مسیر مشروع و امن هدایت کرده و از بروز رفتارهایی مانند خودارضایی، روابط نامشروع و سوءاستفاده جنسی جلوگیری می­‌کند<ref>- [https://feqh.semnan.ac.ir/article_5419.html الهی و دیگران، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، 1399ش، 1400ش، ص.62.]</ref> و به حفظ سلامت روانی، کاهش جرایم جنسی و پیشگیری از انحرافات جنسی کمک می‌کند.<ref>- جورکویه، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، 1388ش، ص98.</ref>  
=== احکام عده ===
زن پس از تمام شدن مدت متعه یا بخشیدن متعه از جانب مرد، در صورت نزدیکی، عدم حاملگی و حیض نشدن در حالی که در سن حیض می‌باشد، باید ۴۵ روز عدّه نگه دارد و در صورت حیض شدن، در این که عدّه او دو حیض است یا یک حیض و نصف آن یا دو طُهر، اختلاف است و عدّه زن حامله، وضع حمل او است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج30، ص200؛ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص374</ref>


==چالش‌های ازدواج موقت==
== مشترکات ازدواج دائم و موقت ==
# خواستگاری کردن زوجه دائم بر دیگران حرام است در ازدواج موقت هم، همین‌طور است.<ref>هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏3، ص516</ref>
# در ازدواج دائم؛ زنای با زن شوهردار، موجب حرمت ابدی می‌شود. زنای با زوجه موقت دیگری، نیز موجب حرمت ابدی می‌شود.<ref>صافی، جامع الاحکام، 1385ش، ج2، ص 49</ref>
# در ازدواج دائم و موقت جمع میان دو خواهر جایز نیست.<ref>موسوی خوئی، احکام ازدواج موقت و دائم، ۱۳۸۳ش، ص 91</ref>
# برای هر دو عقد می‌بایست مهر تعیین شود.<ref>موسوی خوئی، احکام ازدواج موقت و دائم، ۱۳۸۳ش، ص 93</ref>
# هر دو عقد شامل عده زوجه می‌شوند.<ref>موسوی خوئی، احکام ازدواج موقت و دائم، ۱۳۸۳ش، ص95</ref>


===محدود بودن موارد الزام به ثبت===
== تفاوت‌های ازدواج موقت و دائم ==
# در ازدواج دائم مرد باید عهده‌دار نفقه زن بشود، ولی در ازدواج موقت بستگی به توافق طرفین دارد ممکن است مرد نخواهد یا نتواند متحمل این مخارج بشود یا زن نخواهد از پول مرد استفاده کند.<ref>مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، 1372ش، ج19، ص 62</ref>
# در ازدواج دائم، زن باید مرد را به عنوان رئیس خانواده بپذیرد و نظام سلسله مراتبی در خانواده رعایت شود. زن باید امر مرد را در حدود و مصالح خانواده اطاعت کند، اما در ازدواج موقت بسته قراردادی از میان آنها منعقد می‌گردد.<ref>مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، 1372ش، ج19، ص 62</ref>
# در ازدواج موقت زن و شوهر از یکدیگر ارث نمی‌برند ولی در ازدواج دائم از یکدیگر '''[[ارث]]''' می‌برند.<ref>شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص57</ref>
# در ازدواج دائم هیچ‌کدام از زوجین بدون جلب رضایت دیگری حق ندارد از بچه‌دار شدن جلوگیری کند. ولی در ازدواج موقت جلب رضایت طرف دیگر ضرورت ندارد. در حقیقت این نیز نوعی آزادی دیگر است که به زوجین داده شده است.<ref>مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، 1372ش، ج19، ص 62</ref>
# مهر در هر دو ازدواج لازم است با این تفاوت که در ازدواج موقت عدم ذکر مهر موجب بطلان عقد است. ولی در ازدواج دائم عقد باطل نیست، مهرالمثل تعیین می‌شود.<ref>شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص۵۹</ref>
# عده زن دائم بعد از '''[[طلاق]]''' سه طهر است، اما عدّه زن غیر دائم دو نوبت عادت ماهانه یا چهل و پنج روز است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج30، ص200</ref>
# مهم‌ترین تفاوت ازدواج موقت و دائم در مدت دارا بودن ازدواج موقت و لزوم بیان مدت آن در صیغه عقد است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج30، ص172</ref>
# عقد موقت با پایان زمان صیغه عقد به اتمام می‌رسد اما برای پایان عقد دائم می‌بایست طلاق جاری شود.<ref>طباطبایی حکیم، توضیح المسائل، 1391ش، ص633</ref>


ثبت ازدواج موقت الزام عمومی ندارد؛<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6731859/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-21-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-1391 ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391]</ref> لذا اثبات زوجیت در صورت انکار و خودداری مرد از ثبت دشوار می­شود.<ref>- [https://edalatsara.com/rules/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-49 ماده 49 قانون حمایت از خانواده] مصوب 1391</ref>
== کارکردهای ازدواج موقت ==
=== پاسخ مشروع به نیاز جنسی در موارد خاص ===
اسلام برای نیاز جنسی، تشکیل خانواده و حفظ نسل، اصل را بر ازدواج دائم می‌داند،<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/152 نجفی جواهری، جواهرالکلام، 1362ش، ج30، ص152.]</ref> و ازدواج موقت تنها در موارد ضرورت مجاز است.<ref>- [https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 صالحی، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین»، 1400ش، ص103.]</ref> ازدواج موقت در کنترل غرایز جنسی، جلوگیری از زنا و صیانت جامعه از فحشا کارکرد مثبت دارد.<ref>- محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده-نکاح و انحلال آن، بی‌تا، ص211.</ref>


===ناپایداری عواطف و تعادل روانی ناشی از پیوند موقت برای زنان===
=== پیشگیری از اختلاط نسل و ساماندهی روابط ===
بر خلاف روابط بی‌چارچوب جنسی، ازدواج موقت زن را ملزم به رعایت عده می‌کند،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/9215648/ماده-1152-قانون-مدنی ماده 1152 قانون مدنی]؛ [http://www.parsquran.com/data/showall.php?sura=4&ayat=24&user=far&lang=far نسا،24].</ref> رعایت عده موجب جلوگیری از همباشی بی‌ضابطه، مقید شدن افراد در چارچوب قاعده‌مند<ref>- محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده-نکاح و انحلال آن، بی‌تا، ص213.</ref> و حفظ طهارت نسل خواهد شد.<ref>- شهید ثانی، مسالک الافهام، 1413ق، ج9، ص213</ref>


علی­رغم اینکه ازدواج موقت در مواردی نیازهای مشروع عاطفی و جنسی را تأمین می­کند، اما بواسطۀ محدودیت زمان و تعهدات،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> موجب چالش‌های عاطفی،<ref>-[https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 صالحی، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین»، 1400ش، ص101].</ref> استرس، افسردگی و احساس انزوا و ناامنی روانی (به­ویژه در دختران مجرد) می‌شود.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص81..</ref>  
=== حمایت و ایجاد مسئولیت در قبال فرزندان احتمالی ===
فرزندان متولد از ازدواج موقت مشروع و ملحق به زوجین و دارای تمام حقوق فرزندی هستند.<ref>- [https://wikihoghoogh.net/wiki/ماده_۱۱۵۸_قانون_مدنی ماده ۱۱۵۸ قانون مدنی]</ref>


===استفادۀ عمومی و بی­توجهی به محدودبودن موارد استفاده===
=== انعطاف نسبی در تعهدات زوجین نسبت به یکدیگر ===
در ازدواج موقت، زن و مرد می‌توانند دربارهٔ برخی موارد مانند مدت ازدواج<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> و حق نفقه زن با یکدیگر توافق کنند؛<ref>- -[https://davoudabadi.ir/page/7098412/ماده-1113-قانون-مدنی ماده 1113 قانون مدنی]</ref> امری که برای افراد با شرایط خاص مفید است.


ازدواج موقت با هدف حفظ کرامت انسان، سلامت اخلاقی و جنسی جامعه و جلوگیری از سوءاستفاده از زن، تنها در شرایط اضطراری مجاز است<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/%D9%85%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان، 11379ش، شماره9].</ref> و رواج بی‌ضابطه آن خطر سوءاستفاده هوسرانان را افزایش می‌دهد.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/%D9%85%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref>
=== تقویت کرامت انسانی در روابط جنسی ===
در ازدواج موقت، بر خلاف روابط آزاد، افراد نسبت به حقوق یکدیگر متعهد می‌شوند.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1075 قانون مدنی]؛ [https://davoudabadi.ir/page/8172046/ماده-1103-قانون-مدنی ماده 1103 قانون مدنی].</ref>تعیین مهریه<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی]</ref>و مدت،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> فضای سالم و ضابطه‌مند حقوقی_اخلاقی در روابط جنسی حکم‌فرما می‌کند؛ که موجب حفظ کرامت انسانی است.<ref>- [https://hawzah.net/fa/Article/View/113240/ازدواج_موقت_و_کرامت_زن «ازدواج موقت و کرامت زن»، پایگاه اطلاع­رسانی حوزه.]</ref>


===کاهش شانس تشکیل خانواده در قالب ازدواج دائم===
=== نقش حمایتی نسبت به زنان بی‌همسر یا بیوه ===
برای زنان، نیاز جنسی جنبه فرعی دارد و آن‌ها بیشتر به منظور تأمین نیازهای عاطفی و احساس امنیت به ازدواج موقت روی می‌آورند؛<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص68.</ref> لذا می‌تواند پشتوانهٔ مالی، عاطفی و اجتماعی موقت برای زنان بیوه یا بی‌همسر فراهم کند.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص69.</ref>


کاهش مسئولیت‌پذیری برخی مردان<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/%D9%85%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref>  و محدودیت‌های مالی کمتر در ازدواج موقت، آنها را به پرهیز از ازدواج دائم و گرایش به تنوع‌طلبی سوق می‌دهد.<ref>- [https://jwdp.ut.ac.ir/article_54532.html کلانتری و دیگران، «مطالعه کیفی شرایط و زمینه­های شکل­گیری ازدواج موقت زنان»، 1394ش، ص518-519].</ref> تجربه‌های جنسی متنوع نیز تمایل مردان به تعهد بلندمدت در ازدواج دائم را کاهش می‌دهد.<ref>- [https://ssoss.ui.ac.ir/article_23736.html قنبری برزیان و دیگران، «تاملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1397ش،ص41؛ حسینی، روان‌شناسی خانواده اسلامی، 1395ش، ص35.]</ref> این عوامل همراه با رواج شهوت‌رانی<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.]</ref> و افزایش سن ازدواج، شکل‌گیری خانواده‌های پایدار را به تأخیر می‌اندازد. <ref>- [https://ssoss.ui.ac.ir/article_23736.html قنبری برزیان و همکاران، «تاملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه:دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1398ش، ص36.]</ref> در نتیجه، زنانی که تجربه ارتباط جنسی و عاطفی دارند، اغلب با تمایل کمتر مردان برای ازدواج دائم مواجه می‌شوند<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/%D9%85%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%AA میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref> و شانس آن‌ها برای ازدواج کاهش می‌یابد. <ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، شماره 17، ص68.]</ref>
=== جلوگیری از انحرافات اخلاقی و جرایم جنسی ===
ازدواج موقت با وضع محدودیت‌های قانونی و شرعی در روابط جنسی، امیال جنسی را در مسیر مشروع و امن هدایت کرده و از بروز رفتارهایی مانند خودارضایی، روابط نامشروع و سوءاستفاده جنسی جلوگیری می‌کند<ref>- [https://feqh.semnan.ac.ir/article_5419.html الهی و دیگران، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، 1399ش، 1400ش، ص.62.]</ref> و به حفظ سلامت روانی، کاهش جرایم جنسی و پیشگیری از انحرافات جنسی کمک می‌کند.<ref>- جورکویه، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، 1388ش، ص98.</ref>


===عدم حمایت از زنان در سالخوردگی===
== چالش‌های ازدواج موقت ==
=== سوءاستفاده از ازدواج موقت ===
امروزه با تغییر نگرش بخشی از جامعه نسبت به ازدواج موقت، این نوع از ازدواج، از سوی برخی افراد و جریان‌های فکری به یک چالش اجتماعی تبدیل شده است. صیغه‌های ساندویچی، صیغه‌های شبانه همراه با اسکان برای مسافرین، صیغه‌های کوتاه دلاری برای خارجیان، کانال‌های تلگرامی صیغه‌یابی و بسیاری از وب‌سایت‌های همسریابی، مصادیق گوناگون انحراف ازدواج موقت از کارکرد اصلی آن است که در جامعهٔ امروز ایران توسط برخی افراد مورد توجه قرار می‌گیرد و آسیب‌های اجتماعی پرشماری را به‌دنبال دارد.<ref>[https://www.irna.ir/news/83288770/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D9%8 «تحلیل جامعه‌شناسانۀ مخاطرات ازدواج‌های موقت، سفید و صیغه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>


در سبک زندگی معاصر، به‌ویژه تحت تأثیر فشارهای هنجاری و رسانه‌ها،<ref>- [https://jas.ui.ac.ir/article_22262.html قاسمی، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تاکید بر جراحی­های زیبایی»، 1395ش، ص175].</ref> بدن و زیبایی زنان اهمیت زیادی یافته و جنبه جنسی روابط بیش از پیش کالایی شده است.<ref>[https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_3084.html - صادقی و همکاران، «مطالعۀ جامعه­شناختی رابطۀ مدیریت بدن و ارزش سرمایۀ جنسی در بین زنان»، 1396ش، ص121].</ref> این نگرش می‌تواند زمینه‌ساز استفاده ابزاری از زنان شود و در بلندمدت، آنان را در سالخوردگی بدون حمایت و سرپرست باقی بگذارد.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.]</ref>
این در حالی است که متون روایی شیعه، مؤمنین را به رعایت ملاحظات دقیق، جهت انجام ازدواج موقت راهنمایی کرده است. در نظر گرفتن موقعیت زمانی و مکانی، حفظ آبروی زنان و دختران، حفظ منزلت و جایگاه خانواده، رعایت [[عفاف]]، تأکید بر اولویت ازدواج دایم و ممانعت از ترویج ابتذال و مفاسد اجتماعی در سایهٔ سوء استفاده از ازدواج موقت، از مواردی است که در روایات شیعی دربارهٔ آنها هشدار داده شده است.<ref>[http://ijtihadnet.ir/از-مرزبندی‌های-ازدواج-موقت-تا-برپای/ میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، پرتال جامع علوم انسانی.]</ref>


===آسیب دیدن نهاد خانواده===
=== محدود بودن موارد الزام به ثبت ===
ثبت ازدواج موقت الزام عمومی ندارد؛<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6731859/ماده-21-قانون-حمایت-خانواده-1391 ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391]</ref> لذا اثبات زوجیت در صورت انکار و خودداری مرد از ثبت دشوار می‌شود.<ref>- [https://edalatsara.com/rules/قانون-حمایت-خانواده/ماده-49 ماده 49 قانون حمایت از خانواده] مصوب 1391</ref>


ازدواج موقت مرد متأهل، حتی اگر با هدف ثواب یا حمایت مالی از زنان انجام شود، می‌تواند موجب کاهش مودت و رحمت در خانواده، سردی روابط زناشویی، کاهش مسئولیت‌پذیری و تعهد خانوادگی، افزایش تعارضات،<ref>- [https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 میرهاشمی و همکاران، «واکاوی آثار ازدواج موقت مردان متأهل بر رضایت زناشویی»، 1402ش، ص103].</ref> کاهش جایگاه اجتماعی مرد و ایجاد تنش‌های روانی و عاطفی برای زن و فرزندان شود.<ref>- [https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 میرهاشمی و همکاران، «واکاوی آثار ازدواج موقت مردان متأهل بر رضایت زناشویی»، 1402ش، ص101]؛ [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص72.]</ref> بنابراین، این نوع ازدواج با حسن معاشرت زوجین در تعارض است.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص79.]</ref> علاوه بر این، عدم الزام به ثبت ازدواج موقت،<ref>- جز درمواردی که ذکر شد.</ref> ممکن است ناعدالتی بین همسران ایجاد کند.<ref>- مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، 1402ش، ص278.</ref> فقها با وجود مشروعیت ازدواج موقت، با استناد به احادیثی که تک‌همسری را برتر می‌دانند، استفاده از این حکم شرعی را تنها در شرایط اضطرار واقعی مجاز می‌دانند تا سوءاستفاده رخ ندهد.<ref>- مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، 1224ق، ص236.</ref>
=== ناپایداری عواطف ===
علی‌رغم اینکه ازدواج موقت در مواردی نیازهای مشروع عاطفی و جنسی را تأمین می‌کند، اما به‌واسطهٔ محدودیت زمان و تعهدات،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> موجب چالش‌های عاطفی،<ref>-[https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 صالحی، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین»، 1400ش، ص101].</ref> استرس، افسردگی و احساس انزوا و ناامنی روانی (به‌ویژه در دختران مجرد) می‌شود.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص81..</ref>


==دیدگاه‌های موافق و مخالف درباره ازدواج موقت==
=== شیوع بی‌ضابطه ===
ازدواج موقت با هدف حفظ کرامت انسان، سلامت اخلاقی و جنسی جامعه و جلوگیری از سوءاستفاده از زن، تنها در شرایط اضطراری مجاز است<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/مرزشناسی-در-ازدواج-موقت میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان، 11379ش، شماره9].</ref> و رواج بی‌ضابطه آن خطر سوءاستفاده هوسرانان را افزایش می‌دهد.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/مرزشناسی-در-ازدواج-موقت میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref>


از دیدگاه موافقان، ازدواج موقت می‌تواند به پیشگیری از انحراف جنسی، کاهش فشار مالی و فراهم شدن فرصت برای شناخت پیش از ازدواج دائم کمک کند. در مقابل، مخالفان بر این باورند که این نوع ازدواج ممکن است موجب تأخیر در ازدواج دائم، تضعیف بنیان خانواده و ترویج فساد جنسی شود.<ref>- [https://jfr.sbu.ac.ir/article_96190.html ریاحی، «شناسایی همبسته­های اجتماعی میزان و دلایل موافقت یا مخالفت با ازدواج موقت»، 1391ش، ص493].</ref> همچنین، مذهب و فرهنگ قومیتی در تمایل به ازدواج موقت تأثیرگذار است؛ به‌طور مثال، قوم‌های بلوچ و ترکمن نسبت به فارس‌ها تمایل کمتری به این نوع ازدواج دارند. <ref>- [https://jwdp.ut.ac.ir/article_19255.html صادقی و همکاران، «واکاوی مسئله ازدواج و اعتبارسنجی یک راه حل»، 1386ش، ص93].</ref>
=== کاهش شانس تشکیل خانواده ===
کاهش مسئولیت‌پذیری برخی مردان<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/مرزشناسی-در-ازدواج-موقت میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref> و محدودیت‌های مالی کمتر در ازدواج موقت، آنها را به پرهیز از ازدواج دائم و گرایش به تنوع‌طلبی سوق می‌دهد.<ref>- [https://jwdp.ut.ac.ir/article_54532.html کلانتری و دیگران، «مطالعه کیفی شرایط و زمینه­های شکل­گیری ازدواج موقت زنان»، 1394ش، ص518-519].</ref> تجربه‌های جنسی متنوع نیز تمایل مردان به تعهد بلندمدت در ازدواج دائم را کاهش می‌دهد.<ref>- [https://ssoss.ui.ac.ir/article_23736.html قنبری برزیان و دیگران، «تأملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1397ش،ص41؛ حسینی، روان‌شناسی خانواده اسلامی، 1395ش، ص35.]</ref> این عوامل همراه با رواج شهوت‌رانی<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.]</ref> و افزایش سن ازدواج، شکل‌گیری خانواده‌های پایدار را به تأخیر می‌اندازد.<ref>- [https://ssoss.ui.ac.ir/article_23736.html قنبری برزیان و همکاران، «تأملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه:دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1398ش، ص36.]</ref> در نتیجه، زنانی که تجربه ارتباط جنسی و عاطفی دارند، اغلب با تمایل کمتر مردان برای ازدواج دائم مواجه می‌شوند<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/مرزشناسی-در-ازدواج-موقت میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref> و شانس آن‌ها برای ازدواج کاهش می‌یابد.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، شماره 17، ص68.]</ref>


==ازدواج موقت در قوانین جمهوری اسلامی ایران==
=== عدم حمایت از زنان در سالخوردگی ===
در سبک زندگی معاصر، به‌ویژه تحت تأثیر فشارهای هنجاری و رسانه‌ها،<ref>- [https://jas.ui.ac.ir/article_22262.html قاسمی، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تأکید بر جراحی­های زیبایی»، 1395ش، ص175].</ref> بدن و زیبایی زنان اهمیت زیادی یافته و جنبه جنسی روابط بیش از پیش کالایی شده است.<ref>[https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_3084.html - صادقی و همکاران، «مطالعۀ جامعه­شناختی رابطۀ مدیریت بدن و ارزش سرمایۀ جنسی در بین زنان»، 1396ش، ص121].</ref> این نگرش می‌تواند زمینه‌ساز استفاده ابزاری از زنان شود و در بلندمدت، آنان را در سالخوردگی بدون حمایت و سرپرست باقی بگذارد.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.]</ref>


ازدواج موقت در قانون مدنی ایران به رسمیت شناخته شده و در موادی<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1075 تا 1077 قانون مدنی].</ref> دربارۀ تعیین مدت،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی].</ref>تعیین مهریه،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1076 قانون مدنی].</ref> انحلال عقد،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۳۹قانون مدنی].</ref>نفقه،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/7098412/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-1113-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C ماده 1113 قانون مدنی].</ref>عده،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۵۲ قانون مدنی].</ref>اجازه ولی برای دختر باکره،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6403189/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-1070-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C ماده 1070 قانون مدنی].</ref> ارث،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۹۴۰ قانون مدنی].</ref> حقوق فرزندان،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1199، 1180، 1181، ۱۱۶۸، ۱۱۶۹، ۱۱۷۰، ۱۱۷۱، ۱۱۷۲، ۱۱۷۳، ۱۱۷۶ ، 1178 ، 1174 و ۱۱۷۳ قانون مدنی] و همچنین [https://www.google.com/search?client=firefox-b-d&q=%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86+%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA+%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87&mstk=AUtExfAoW8vJaHXcRc5Ol4S8DzyugkVuRO-fmYNFxJLX_KB_KzRJ78ZieSWfzasKwuW4bfGnu5t1fklX86frF-8mbqiKajWSJ86BFuDq9dNsIvAtHWCBeOhl1NObZOzXM2Xc7nwgwrr3YlDue6sKRvO3lOc6K_a8Y9dgq5qqLIuqlHmyT2mxFdItib1Ti5yI5-_8MTdQxoQH_5wXhMPZrLOzKegRZXjfR7r4sbbciv9a7uMoMkn7XrvQo5hPFN8gssVqK-kNuEyuqNtHga189sOL06pk105vaJoozg1EhlOuvcgufg&csui=3&ved=2ahUKEwjlp-_H7OOOAxW6RfEDHfuGE8cQgK4QegQIABAF قانون حمایت خانواده] (مواد ۴۰، ۴۳ و ۵۴)،</ref> موارد الزام به ثبت<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6731859/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-21-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-1391 ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391ش].</ref>و شرایط بطلان آن سخن گفته است.
=== آسیب دیدن نهاد خانواده ===
ازدواج موقت مرد متأهل، حتی اگر با هدف ثواب یا حمایت مالی از زنان انجام شود، می‌تواند موجب کاهش مودت و رحمت در خانواده، سردی روابط زناشویی، کاهش مسئولیت‌پذیری و تعهد خانوادگی، افزایش تعارضات،<ref>- [https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 میرهاشمی و همکاران، «واکاوی آثار ازدواج موقت مردان متأهل بر رضایت زناشویی»، 1402ش، ص103].</ref> کاهش جایگاه اجتماعی مرد و ایجاد تنش‌های روانی و عاطفی برای زن و فرزندان شود.<ref>- [https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 میرهاشمی و همکاران، «واکاوی آثار ازدواج موقت مردان متأهل بر رضایت زناشویی»، 1402ش، ص101]؛ [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص72.]</ref> بنابراین، این نوع ازدواج با حسن معاشرت زوجین در تعارض است.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص79.]</ref> علاوه بر این، عدم الزام به ثبت ازدواج موقت،<ref>- جز درمواردی که ذکر شد.</ref> ممکن است ناعدالتی بین همسران ایجاد کند.<ref>- مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، 1402ش، ص278.</ref> فقها با وجود مشروعیت ازدواج موقت، با استناد به احادیثی که تک‌همسری را برتر می‌دانند، استفاده از این حکم شرعی را تنها در شرایط اضطرار واقعی مجاز می‌دانند تا سوءاستفاده رخ ندهد.<ref>- مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، 1224ق، ص236.</ref>


==پانویس==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}


==منابع==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* «ازدواج موقت، فرصتی که تهدید شد»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اسفند ۱۳۸۷ش.
 
* «از مرزبندی‌های ازدواج موقت تا برپایی مراکز صیغه‌ای مجاز در جامعه»، شبکهٔ اجتهاد، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
* «ازدواج موقت و کرامت زن، پرسش‌ها و پاسخ‌های دانشجویی، دفتر۳۹ (حقوق خانوادگی زن)»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، ۲۱ فروردین ۱۳۹۷ش.
* «انگیزه‌های زن‌ها و مردها از ازدواج موقت چیست/ مزایا و معایب صیغه»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مهر ۱۳۹۸ش.
*
* «تحلیل جامعه‌شناسانهٔ مخاطرات ازدواج‌های موقت، سفید و صیغه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
* حاجی‌آقا، مرضیه، خیری، مهدی، «بررسی آسیب‌شناختی اجتماعی بالا رفتن سن ازدواج از دیدگاه دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه»، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، مجلهٔ مطالعات جامعه‌شناسی، شمارهٔ ۳۰، بهار ۱۳۹۵ش.
* شهید ثانی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، تحقیق: سید محمد کلانتر، بی‌جا، بی‌نا، ۱۳۸۶–۱۳۹۸ش.
* «صیغهٔ ازدواج»، ویکی زندگی، تاریخ درج مطلب: ۱۴ مارس ۲۰۲۳م.
* قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، مصوب ۱۳۰۷ش.
* میرخانی، عزت‌السادات، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: ۲۶ تیر ۱۴۰۲ش.
* انیس، ابراهیم؛ خلف احمد، محمد؛ صوالحی، عطیه؛ منتصر، عبدالرحیم؛ فرهنگ المعجم الوسیط، ترجمه: محد بندرریگی، قم، انتشارات اسلامی، قم، ۱۳۸۶ش.
* بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضره فی احکام العترة الطاهرة، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۶۳ش.
* دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخدا، تهران، مؤسسه لغت نامه دهخدا، ۱۳۶۵ش.
* رمضان نیا سماکوش، لیلا، متعه در نگاه شیعه، مازندران، انتشارات درسا قلم، چاپ اول، ۱۳۹۷ش.
* سیاح، احمد، فرهنگ جامع نوین؛ ترجمه المنجد، تهران، انتشارات الفتح، جلد دوم، ۱۳۸۴ش.
* شریفی، حسن، ازدواج موقت و چالش‌ها، قم، مؤسسه بوستان کتاب، چاپ چهارم، ۱۳۹۳ش.
* صافی، لطف‌الله، جامع الاحکام، قم، دفتر تنظیم و نشر آثار آیت الله العظمی صافی گلپایگانی، ۱۳۸۵ش.
* طباطبایی حکیم، محمد سعید، توضیح المسائل، قم، مهر ثامن الائمه (علیه السلام)، ۱۳۹۱ش.
* قریشی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب اسلامیه، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش.
* مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، قم، صدرا، چاپ هشتم، ۱۳۷۲ش.
* مودی، ملیحه؛ گرایلی، علی؛ «بررسی ازدواج موقت از دیدگاه فقه و حقوق»، کنگره بین‌المللی علوم اسلامی، علوم انسانی، تهران، آذرماه ۱۳۹۵ش.
* موسوی خمینی، سید روح‌الله، توضیح المسائل امام و مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، ۱۳۸۱ش.
* موسوی خوئی، سید حجت، احکام ازدواج موقت و دائم، قم، انتشارات نسیم انتظار، ۱۳۸۳ش.
* نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت- لبنان، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
* هاشمی شاهرودی، محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام‏، مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، قم، مرکز پژوهش‌های فارسی الغدیر، ۱۴۲۶ق.
* یزدی، محمد کاظم بن عبدالعظیم، العروة الوثقی، بیروت- لبنان، موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۹ق.
* «ازدواج موقت و کرامت زن، پرسش‌ها و پاسخ‌های دانشجویی، دفتر۳۹ (حقوق خانوادگی زن)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، ۲۱ فروردین ۱۳۹۷ش.
* احمد بن عیسی، رأب الصدع، بیروت، دار المحجة البیضاء، ۱۴۲۸ق.
* احمد بن عیسی، رأب الصدع، بیروت، دار المحجة البیضاء، ۱۴۲۸ق.
*
* آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت، دارالکتب العلمیه، منشورات محمدعلی بیضون، ۱۴۱۵ق.
* آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت، دارالکتب العلمیه، منشورات محمدعلی بیضون، ۱۴۱۵ق.
*
* امینی، عبدالحسین، الغدیر، ترجمه محمدباقر بهبودی، تهران، کتابخانه بزرگ اسلامی، ۱۳۶۸ ش.
* امینی، عبدالحسین، الغدیر، ترجمه محمدباقر بهبودی، تهران، کتابخانه بزرگ اسلامی، ۱۳۶۸ ش.
*
* بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسة البعثه، ۱۴۱۵ق.
* بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسة البعثه، ۱۴۱۵ق.
*
* بشیری خطیبی، بهنام و دیگران، «بررسی جامعهشناختی نگرش جوانان مجرد به مسئله ازدواج موقت: ارائه یک نظریهٔ مبنایی»، مطالعات جامعهشناختی، ش۴۸، ۱۳۹۹ش.
* بشیری خطیبی، بهنام و دیگران، «بررسی جامعه­شناختی نگرش جوانان مجرد به مسئله ازدواج موقت: ارائه یک نظریۀ مبنایی»، مطالعات جامعه­شناختی، ش۴۸، ۱۳۹۹ش.
*
* بن‌عاشور، محمدطاهر، تفسیر التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، ۱۴۲۰ق.
* بن‌عاشور، محمدطاهر، تفسیر التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، ۱۴۲۰ق.
*
* ترجمان‌زاده، م، فقه و روان‌شناسی خانواده، قم، حوزوی، ۱۳۹۹ش.
* ترجمان‌زاده، م، فقه و روان‌شناسی خانواده، قم، حوزوی، ۱۳۹۹ش.
*
* ثمنی، لیلا و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطهمندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبکزندگی اسلامی»، پژوهشنامه سبک زندگی، ش۱۷، ۱۴۰۲ش.
* ثمنی، لیلا و دیگران، «امکان سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، پژوهشنامه سبک زندگی، ش۱۷، ۱۴۰۲ش.
*
* ثمنی، لیلا، برقعی، مریم، سدیدپور، سمانه سادات، «آثار حق زوجه نسبت به منع از عزل در روابط زناشویی»، مطالعات اسلامی زنان و خانواده، ش۲۰، ۱۴۰۳ش.
* ثمنی، لیلا، برقعی، مریم، سدیدپور، سمانه سادات، «آثار حق زوجه نسبت به منع از عزل در روابط زناشویی»، مطالعات اسلامی زنان و خانواده، ش۲۰، ۱۴۰۳ش.
*
* جصاص، ابوبکر احمد بن علی، احکام القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
* جصاص، ابوبکر احمد بن علی، احکام القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
*
* جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، کویت، دارالسلاسل، ۱۴۲۷ق.
* جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، کویت، دارالسلاسل، ۱۴۲۷ق.
*
* جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، عمان، وزارة الاوقاف و الشؤون الدینیة، ۱۴۳۸ق.
* جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، عمان، وزارة الاوقاف و الشؤون الدینیة، ۱۴۳۸ق.
*
* جورکویه، علی محمد، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۳۸۸ش.
* جورکویه، علی محمد، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۳۸۸ش.
*
* حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث، بی‌تا.
* حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث، بی‌تا.
*
* خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیلة (ترجمه فارسی)، مترجم مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ش.
* خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیلة (ترجمه فارسی)، مترجم موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ش.
*
* خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی ۲۲ و ۲۳)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ق.
* خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی ۲۲ و ۲۳)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ق.
*
* الزاوی، احمد، ترتیب القاموس المحیط علی طریقل المصباح المنیر و اساس البلاغه، بیروت، دارالکتب علمیه، ۱۳۹۹ق.
* الزاوی، احمد، ترتیب القاموس المحیط علی طریقل المصباح المنیر و اساس البلاغه، بیروت، دارالکتب علمیه، ۱۳۹۹ق.
*
* زمانی مقدم، مسعود، «مطالعهٔ جامعه‌شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)»، فصلنامه علوم اجتماعی، ش۸۲، ۱۳۹۷ش.
* زمانی مقدم، مسعود، «مطالعۀ جامعه‌شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)»، فصلنامه علوم اجتماعی، ش۸۲، ۱۳۹۷ش.
*
* زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
* زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
*
* سبزواری، سید عبدالاعلی، مهذب الاحکام، قم، دارالتفسیر، بی‌تا.
* سبزواری، سید عبدالاعلی، مهذب الاحکام، قم، دارالتفسیر، بی‌تا.
*
* سجادی امین، «اذن ولی در عقد موقت باکره رشیده». مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده، سال اول، ش۱، ۱۳۹۷ش.
* سجادی امین، «اذن ولی در عقد موقت باکره رشیده». مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده، سال اول، ش۱، ۱۳۹۷ش.
*
* سرخسی، محمد بن احمد، المبسوط، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۴ق.
* سرخسی، محمد بن احمد، المبسوط، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۴ق.
*
* شرف الدین، عبدالحسین، النص و الاجتهاد، بیروت، ابومجتبی، ۱۴۰۴ق.
* شرف الدین، عبدالحسین، النص و الاجتهاد، بیروت، ابومجتبی، ۱۴۰۴ق.
*
* شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، سلطان العلماء، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۴۱۲ق.
* شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، سلطان العلماء، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۴۱۲ق.
*
* شهید ثانی، زینالدین، مسالک الافهام، قم، بنیاد المعارف اسلامی، ۱۴۱۳ق.
* شهید ثانی، زین­الدین، مسالک الافهام، قم، بنیاد المعارف اسلامی،۱۴۱۳ق.
*
* شهیدی، مهدی، ارث، تهران، مجد، ۱۳۸۵ش.
* شهیدی، مهدی، ارث، تهران، مجد، ۱۳۸۵ش.
*
* صابونی، محمدعلی، روائع‌البیان تفسیر آیات الاحکام، دمشق، مناهل العرفان، ۱۴۰۰ق.
* صابونی، محمدعلی، روائع‌البیان تفسیر آیات الاحکام، دمشق، مناهل العرفان، ۱۴۰۰ق.
*
* صادقی فسایی، سهیلا و دیگران، «مطالعهٔ جامعهشناختی رابطهٔ مدیریت بدن و ارزش سرمایهٔ جنسی در بین زنان»، مطالعات اجتماعی-روانشناختی زنان، ش۳، ۱۳۹۶ش.
* صادقی فسایی، سهیلا و دیگران، «مطالعۀ جامعه­شناختی رابطۀ مدیریت بدن و ارزش سرمایۀ جنسی در بین زنان»، مطالعات اجتماعی-روان­شناختی زنان، ش۳، ۱۳۹۶ش.
* صالحی، زینب، بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین، پایاننامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه الزهرا (س)، ۱۴۰۰ش.
*
* صالحی، زینب، بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجیـن، پایان­نامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه الزهرا (س)، ۱۴۰۰ش.
*
* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
* طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
*
* طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، ۱۳۸۷ق.
* طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، ۱۳۸۷ق.
*
* عاملی، سیدجعفر مرتضی، زواج المتعة، بیروت، المرکز الإسلامی لدراسات، ۱۴۲۳ق.
* عاملی، سیدجعفر مرتضی، زواج المتعة، بیروت، المرکز الإسلامی لدراسات، ۱۴۲۳ق.
*
* عبداللهی، ک، پژوهش‌های روان‌شناسی خانواده. تهران، انتشارات علمی، ۱۳۹۷ش.
* عبداللهی، ک، پژوهش‌های روان‌شناسی خانواده. تهران، انتشارات علمی، ۱۳۹۷ش.
*
* عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری، بیروت، دار المعرفة، ۱۳۷۹ق.
* عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری، بیروت، دار المعرفة، ۱۳۷۹ق.
*
* علامه حلی، مختلف الشیعه، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۸ق.
* علامه حلی، مختلف الشیعه، قم، موسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۸ق.
*
* علی محمدی، طاهر، ازدواج موقت در فقه امامیه، تهران، دانشگاه پیام نور، ۱۳۸۹ ش.
* علی محمدی، طاهر، ازدواج موقت در فقه امامیه، تهران، دانشگاه پیام نور، ۱۳۸۹ ش.
*
* فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۳ش.
* فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۳ش.
*
* قاسمی، افسانه، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تأکید بر جراحیهای زیبایی»، جامعه‌شناسی کاربردی، ش۴، ۱۳۹۵ش.
* قاسمی، افسانه، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تأکید بر جراحی­های زیبایی»، جامعه‌شناسی کاربردی، ش۴، ۱۳۹۵ش.
*
* قرطبی، شمس الدین، تفسیر القرطبی، قاهره، دار الکتب المصریة، چاپ دوم، ۱۳۸۴ق.
* قرطبی، شمس الدین، تفسیر القرطبی، قاهره، دار الکتب المصریة، چاپ دوم، ۱۳۸۴ق.
*
* قشیری نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، محمدفواد عبدالباقی، قاهره، دارالحدیث، ۱۴۱۲ق.
* قشیری نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، محمدفواد عبدالباقی، قاهره، دارالحدیث، ۱۴۱۲ق.
*
* کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، تهران، میزان، ۱۳۸۲ش.
* کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، تهران، میزان، ۱۳۸۲ش.
*
* کلانتر، سیدمحمد، «حاشیه»، در کتاب الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، تألیف شهید ثانی، قم، داوری، ۱۴۱۰ق.
* کلانتر، سیدمحمد، «حاشیه»، در کتاب الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، تألیف شهید ثانی، قم، داوری، ۱۴۱۰ق.
*
* گوهررستمی، فریبا، «بررسی عوامل اقتصادی و اجتماعی بر ازدواج موقت دختران جوام شهر رامسر»، مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، ۱۴۰۱ش.
* گوهررستمی، فریبا، «بررسی عوامل اقتصادی و اجتماعی بر ازدواج موقت دختران جوام شهر رامسر»، مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، ۱۴۰۱ش.
*
* ماوردی، علی بن محمد، الحاوی الکبیر، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۹ق.
* ماوردی، علی بن محمد، الحاوی الکبیر، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۹ق.
*
* مجلسی، محمدباقر، مرآهٔ العقول فی شرح آخبار آل رسول، تهران، دارالکتب اسلامی، ۱۳۶۳ش.
* مجلسی، محمدباقر، مرآۀ العقول فی شرح آخبار آل رسول، تهران، دارالکتب اسلامی، ۱۳۶۳ش.
*
* محقق داماد، سید مصطفی، بررسی فقهی حقوق خانواده - نکاح و انحلال آن''،'' قم''،'' بی‌تا''.''
* محقق داماد، سید مصطفی، بررسی فقهی حقوق خانواده - نکاح و انحلال آن''،'' قم''،'' بی‌تا''.''
*
* محقق داماد، سیدمصطفی، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، ج۱، مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۳۸۸ش.
* محقق داماد، سیدمصطفی، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، ج۱، مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۳۸۸ش.
*
* محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، قم، مؤسسه آل البیت (ع)، ۱۴۱۴ق.
* محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، قم، مؤسسه آل البیت (ع)، ۱۴۱۴ق.
*
* مشکینی، علی، مصطلحات الفقه، احمدی جلفایی، حمید، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۴۳۴ق.
* مشکینی، علی، مصطلحات الفقه، احمدی جلفایی، حمید، قم، موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۴۳۴ق.
* مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.
*
* مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام ، تهران، صدرا،۱۴۰۲ش.
*
* مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
* مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
*
* مکارم شیرازی، ناصر، احکام بانوان، تحقیق ابوالقاسم علیان‌ژادی، قم، مدرسه امام امیرالمؤمنین (ع)، ۱۳۸۶ش.
* مکارم شیرازی، ناصر، احکام بانوان، تحقیق ابوالقاسم علیان‌ژادی، قم، مدرسه امام امیرالمؤمنین (ع)، ۱۳۸۶ش.
*
* مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، قم، مدرسة الامام علی بن ابی طالب (ع)، ۱۴۲۴ق.
* مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، قم، مدرسة الامام علی بن ابی طالب (ع)، ۱۴۲۴ق.
*
* موراتا، ساچیکو، ''متعه''، تهران، همدمی، ۱۳۵۸ش.
* موراتا، ساچیکو، ''متعه''، تهران، همدمی، ۱۳۵۸ش.
*
* مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، قم، دایرة المعارف الفقه الاسلامی، ۱۳۸۷ش.
* مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، قم، دایرة المعارف الفقه الاسلامی، ۱۳۸۷ش.
*
* موسوی، موسی. الشیعة و التصحیح، تهذیب سعد بن عبدالرحمن حصین، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
* موسوی، موسی. الشیعة و التصحیح، تهذیب سعد بن عبدالرحمن حصین، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
*
* نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، محمود قوچانی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۲۶۲ش.
* نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، محمود قوچانی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۲۶۲ش.
*
* نعمان مغربی، محمد، دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام عن اهل‌بیت رسول‌الله علیه‌وعلیهم افضل‌السلام، تحقیق آصف بن علی اصغر فیضی، قاهره، دارالمعارف، ۱۳۸۳ق.
* نعمان مغربی، محمد، دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام عن اهل‌بیت رسول‌الله علیه‌وعلیهم افضل‌السلام، تحقیق آصف بن علی اصغر فیضی، قاهره، دارالمعارف، ۱۳۸۳ق.
*
* الهی، محمد علی، حیدری، محمد علی و شکرچی زاده، محسن، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۴۰۰ش.
* الهی، محمد علی، حیدری، محمد علی و شکرچی زاده، محسن، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۴۰۰ش.
ویکی ز
{{درشت|'''ازدواج موقت'''}}، ازدواج شرعی در موارد خاص با مدت معیّن و تعهدات کمتر از ازدواج دائم.
ازدواج موقت یا متعه در فقه شیعه و قانون مدنی ایران نهاد قانونی و شرعی است که بهصورت عقدی با مدت و مهر معین میان زن و مرد برقرار می‌شود و برخلاف ازدواج دائم پس از اتمام مدت خودبه‌خود و بدون نیاز به طلاق منقضی می‌شود. در ازدواج موقت، زن حق نفقه و ارث ندارد؛ مگر آنکه این موارد در ضمن عقد شرط شود. ارکان اصلی آن صیغه، مدت، مَهر و شرایط صحت بلوغ، عقل و رضایت است. این ازدواج برای پاسخگویی به نیازهای اجتماعی و جلوگیری از روابط نامشروع در اضطرار است؛ اما چالش‌هایی مانند بی‌ثباتی عاطفی و دشواری ثبت رسمی دارد. قوانین ایران آن را به رسمیت شناخته، ولی ثبت آن همیشه الزامی نیست.
== تعریف ازدواج موقت ==
عقد موقت، یکی از عقود شرعی<ref>- [https://lib.eshia.ir/11177/2/308 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308]؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1075الی 1077 قانون مدنی؛ مواد 1095 الی 1098 قانون مدنی و ماده­ 1152 قانون مدنی].</ref> و قانونی در فقه امامیه و قانون مدنی ایران است که میان زن و مردی که مانعی برای نکاح ندارند،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد قانون مدنی 1045 الی 1061] ؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/309 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.]</ref> با تعیین مدت مشخص<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی]؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/309 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.]</ref> و مهریه معین<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/308 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308.]</ref> برقرار می‌شود.<ref>- [https://lib.eshia.ir/86875/1/469 مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469]؛ مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۳۹۹.</ref> در متون فقهی و روایی واژه‌های «متعة»،<ref>- [https://lib.eshia.ir/11177/2/258 خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص258]؛ [https://lib.eshia.ir/86875/1/469 مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469].</ref> «نکاح متعه»،<ref>- مسلم ابن حجاج، صحیح مسلم، 1412ق، ج5، ص18.</ref> «متعه زنان»<ref>- مجلسی، مرآهٔ العقول فی شرح اخبار آل الرسول، 1363ش، ج1، ص273.</ref> و «نکاح منقطع»<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/310/ویقال خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج2، ص310].</ref> معادل ازدواج موقت به‌کار رفته است. ازدواج موقت منطبق بر مذهب جعفری - مذهب رسمی ایران - بوده و از ویژگی‌های منحصر به فرد قوانین نظام خانواده در این کشور است، امتیازی که قوانین سایر کشورها از آن بی‌بهره‌اند.<ref>- صفایی، مختصر حقوق خانواده، 1384ش، ص2.</ref>
== پیشینه تاریخی ازدواج موقت ==
براساس مطالعات جامعه‌شناختی و تاریخی، ازدواج موقت یا اشکال مشابهی از همسری موقت، پیش از اسلام در برخی فرهنگ‌های عربی و حتی ایران باستان وجود داشته است و اسلام با اعمال مقررات جدید، آن را ضابطه‌مند کرد.<ref>- [https://qjss.atu.ac.ir/article_8977.html زمانی مقدم، «مطالعۀ جامعه‌شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)» 1397ش، ص139.]</ref>
== تطورات تاریخی ازدواج موقت ==
مطالعات تاریخی نشان می‌دهد که ازدواج موقت در طول زمان، چهار دوره مشخص را پشت سر گذاشته است:
=== آغاز تشریع در عصر رسول ===
ازدواج موقت در زمان پیامبر اسلام مشروع و رایج بود. صحابه و عموم مسلمانان در زمان پیامبر و خلافت ابوبکر آن را انجام می‌دادند و احکامش نزد همگان پذیرفته شده بود.<ref>- قرطبی، تفسیر القرطبی، ۱۳۸۴ق، ج۵، ص۱۳۲؛ سبحانی، متعة النساء فی الکتاب و السنة، ۱۴۲۳ق، ص۱۵؛ [https://qjss.atu.ac.ir/article_8977.html زمانی مقدم، «مطالعه­ جامعه­شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)»، 1397ش، ص139.]</ref>
=== خلافت خلیفه دوم ===
بر اساس منابع تاریخی،<ref>- موسوی اصفهانی، شیعه و تصحیح، بیتا، ص124.</ref> عمر بن خطاب ازدواج موقت را نه به‌دلیل نسخ آیه قرآنی،<ref>- جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد ابن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷؛ نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹؛ جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴.</ref> بلکه با تکیه بر ملاحظات اجتماعی و حکومتی ممنوع اعلام کرد<ref>- موسوی اصفهانی، شیعه و تصحیح، بیتا، ص124.</ref> و برای کسانی که مرتکب آن می‌شدند، مجازات سنگینی تعیین کرد.<ref>- جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷.</ref>
=== استمرار در فقه امامیه و کمرنگ شدن میان اهل‌سنت ===
شیعیان مبنی بر اجماع فقهای امامیه<ref>- شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳</ref> همواره ازدواج موقت را مشروع و از احکام مسلّم اسلامی و تحریم آن را بدعت می‌دانستند.<ref>- شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳.</ref>
=== دوران معاصر در ایران ===
با گسترش مذهب شیعه در ایران، ازدواج موقت جایگاه شرعی و حقوقی خود را حفظ کرد و از دوره صفویه به بعد بار دیگر رسمیت یافت؛ جایگاهی که در قانون مدنی معاصر نیز تثبیت شده است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۱۰۷۵ تا ۱۰۷۷ قانون مدنی].</ref>
== مبانی فقهی و حقوقی ازدواج موقت ==
ازدواج موقت نزد فقهای امامیه مشروع است؛<ref>- شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳؛ شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳.</ref> اما اهل سنت،<ref>- جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷.</ref> زیدیه،<ref>- احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷.</ref> اسماعیلیه<ref>- نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹.</ref> و اباضیه<ref>- جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴.</ref> آن را جایز نمی‌دانند و به تحریم<ref>- آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۷.</ref> یا نسخ ازدواج موقت پس از پیامبر<ref>- به جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷؛ نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹؛ جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴؛ برای نمونه نگاه کنید به جصاص، احکام القرآن، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۵۲؛ ماوردی، الحاوی الکبیر، ۱۴۱۹ق، ج۹، ص۳۲۸؛ سرخسی، المبسوط، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۲۷.</ref> استناد می‌کنند، برخی نیز آن را محدود به ضرورت دانسته‌اند.<ref>- ابن‌عاشور، التحریر و التنویر، ۱۴۲۰ق، ج۴، ص۸۹.</ref> امامیه برای جایز بودن ازدواج موقت به آیهٔ ۲۴ نساء<ref>- فاضل مقداد، کنز العرفان فی فقه القرآن، ۱۳۷۳ش، ج۲، ص۱۴۹–۱۵۳؛ سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، 1413ق، ج۲۵، ص۷۹–۸۰؛ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۱۰.</ref>و روایات متواتر،<ref>- سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، 1413ق، ج۲۵، ص۷۹؛ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۱۵؛ بحرانی، البرهان، 1415 ق، ج2، ص58؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۵۳.</ref> استناد می‌کنند و با تکیه بر لزوم نسخ قرآن به قرآن یا روایات متواتر، نسخ آن را نپذیرفته‌اند.<ref>- مغنیه، الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۲۹۷.</ref>
=== ارکان و شروط صحت ازدواج موقت ===
'''ازدواج موقت چهار رکن دارد: صیغه، زوجین، مهر و تعیین مدت.'''
* صیغه: ازدواج موقت همانند عقد دائم با ایجاب و قبول صحیح منعقد می‌شود.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/154/وألفاظ نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج3، ص154].</ref>
* زوجین: مرد مسلمان می‌تواند با زن مسلمان و اهل کتاب ازدواج کند؛ ولی زن مسلمان با غیرکتابی نمی‌تواند.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/27/السادس نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۲۷-۲۸]؛ [https://lib.eshia.ir/11176/2/310 خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲،ص310.]</ref> احکام نکاح دائم (مانند منع جمع بین دو خواهر)<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/310/یتمتّع خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۰.]</ref> در آن جاری است. ازدواج با زن مؤمن و عفیف مستحب است.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/157/کل نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۱۵۷-۱۶۰]</ref>
* مهر: تعیین آن شرط صحت عقد بوده،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1095 قانون مدنی]؛ [http://lib.eshia.ir/10088/30/162/وأما نجفی جواهری، جواهر الکلام،1362، ج۳۰، ص۱۶۲].</ref> و مهریه باید مالیت داشته و مشخص باشد.<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/310/ذکر خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ص۳۱۰]</ref> زن در زمان انعقاد عقد مالک مهر می‌شود؛ اما استقرار آن به دخول و تمکین وابسته است.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/164/کیف نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۱۶۴و167-168].</ref> درصورت بخشش مدت پیش از دخول، زن تنها نصف مهر را مالک می‌شود.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1097 قانون مدنی].</ref> نشوز زن موجب کسر مهر به همان میزان است.<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/311/المتمتّعة خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق،، ج۲، ص۳۱۱.]</ref>
* مدت: در ازدواج موقت باید معیّن و بدون ابهام باشد.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1076 قانون مدنی]؛ [https://lib.eshia.ir/10088/30/176/حال نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج30، ص 176].</ref> اگر مدت عقد ذکر نشود عقد باطل است،<ref>- کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، ۱۳۸۲ش، ص۶۶۵.</ref> و اگر محدود نباشد عقد دائم محسوب می‌شود.<ref>- کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، ۱۳۸۲ش، ص۶۶۵؛ [https://lib.eshia.ir/11176/2/311/وتقدیر خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۱].</ref>
'''شرایط عمومی صحت ازدواج موقت، عبارت است از:'''
* بلوغ،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1041 قانون مدنی].</ref>عقل،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۶۴ قانون مدنی].</ref> اختیار<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۹۱ قانون مدنی].</ref> و قصد انشاء:<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1062 قانون مدنی].</ref> زوجین باید بالغ، عاقل و مختار باشند و حتماً قصد انعقاد عقد داشته باشند.
* نبودن موانع نکاح: محرمیت نسبی یا سببی، زن شوهردار و زنی که در عده است، از موانع قانونی برای انعقاد ازدواج موقت محسوب می‌شوند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1045-1061 قانون مدنی].</ref>
* رضایت و عدم اکراه و اجبار:<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1070 قانون مدنی].</ref> در ازدواج موقت، رضایت کامل و اراده طرفین الزامی است.
* اذن ولی برای دختر باکره: اکثر فقهای معاصر معتقدند اذن ولی برای دختر باکره در ازدواج موقت الزامی است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی].</ref>
'''شرایط اختصاصی صحت ازدواج موقت نیز عبارت است از:'''
* مدت: در این نوع ازدواج، مدت باید معین باشد و عدم تعیین آن موجب بطلان عقد است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1095 قانون مدنی].</ref>
* مهریه: در ازدواج موقت، تعیین مهریه به‌صورت مشخص و معین ضروری است و در صورت عدم تعیین، عقد باطل می‌شود.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1076 قانون مدنی].</ref> برخلاف عقد دائم، ابهام در مَهر نیز موجب بطلان عقد موقت است.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی].</ref>
== آثار حقوقی ازدواج موقت ==
* '''ارث''': در عقد موقت، زن و مرد فقط از طریق وصیت می‌توانند برای یکدیگر ارث بگذارند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۸۴۳ و940 قانون مدنی].</ref>
* '''نفقه''': زن در متعه حق نفقه ندارد مگر با توافق،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۱۳ قانون مدنی]؛ محقق داماد، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، 1388ش، ج1، ص195؛ [https://lib.eshia.ir/11177/2/335 خمینی، تحریرالوسیله، 1258ش، ج2، ص335.]</ref>یا درصورت بارداری.<ref>- بند 14، ماده 4 از لایحه اصلاحی قانون حمایت خانواده از سوی قوه قضاییه، ذیل عنوان «نفقهٔ اقارب»</ref>
* '''فرزندان''': فرزندان حاصل از ازدواج موقت، تمام حقوق فرزندان عقد دائم را دارند؛<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1158 قانون مدنی]؛ انعام،151؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۹۹ قانون مدنی]؛ مریم،2؛ نمل،16؛ ماده ۹۰۷ قانون مدنی؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1180 و 1181 قانون مدنی]؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۱۱۶۸، ۱۱۶۹، ۱۱۷۰، ۱۱۷۱، ۱۱۷۲، ۱۱۷۳، ۱۱۷۶] و همچنین [https://www.google.com/search?client=firefox-b-d&q=قانون+حمایت+خانواده&mstk=AUtExfAoW8vJaHXcRc5Ol4S8DzyugkVuRO-fmYNFxJLX_KB_KzRJ78ZieSWfzasKwuW4bfGnu5t1fklX86frF-8mbqiKajWSJ86BFuDq9dNsIvAtHWCBeOhl1NObZOzXM2Xc7nwgwrr3YlDue6sKRvO3lOc6K_a8Y9dgq5qqLIuqlHmyT2mxFdItib1Ti5yI5-_8MTdQxoQH_5wXhMPZrLOzKegRZXjfR7r4sbbciv9a7uMoMkn7XrvQo5hPFN8gssVqK-kNuEyuqNtHga189sOL06pk105vaJoozg1EhlOuvcgufg&csui=3&ved=2ahUKEwjlp-_H7OOOAxW6RfEDHfuGE8cQgK4QegQIABAF قانون حمایت خانواده] (مواد ۴۰، ۴۳ و ۵۴)؛ [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1173، 1174، 1178 و1158 قانون مدنی].</ref> و ثبت ازدواج موقت در صورت بارداری الزامی است.<ref>- ماده 21 قانون حمایت از خانواده مصوب 1391.</ref>
* '''پایان عقد''': در ازدواج موقت طلاق مطرح نیست و این ازدواج با پایان مدت تعیین‌شده یا بخشش مدت توسط مرد پایان می‌یابد.<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/188/السادس نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362 ش، ج30، ص188].</ref> تبدیل ازدواج موقت به دائم یا تمدید آن قبل از پایان مدت یا بخشش آن توسط مرد، صحیح نیست.<ref>- [https://lib.eshia.ir/10088/30/202/التاسع نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362 ش، ج30، ص201].</ref>
== تفاوتها و شباهتهای ازدواج موقت با دائم ==
* '''عزل''': عزل<ref>- بیرون ریختن مایهٔ منی از رحم زن؛ الزاوی، ترتیب القاموس المحیط علی طریقل المصباح المنیر و اساس البلاغه، 1399 ش، ص217؛ طوسی، المبسوط فی فقه الامامیه، 1387ق، ص266-267.</ref> نزد همسر آزاد و دائم تنها با رضایت او<ref>- علامه حلی، مختلف الشیعة، 1418ق، ج۷، ص۳۰۲؛ [http://lib.eshia.ir/10088/29/111/المسألة نجفی جوااهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۲۹، ص۱۱۱ - ۱۱۲.]</ref> و درمورد همسر موقت یا کنیز بدون اجازهٔ او جایز است.<ref>- مطهری، مجموعه آثار، قم، بی‌تا، ص73.</ref>
* '''نفی ولد''': درصورت انکار نسب توسط پدر در ازدواج موقت نیازی به لعان نیست؛<ref>- [https://lib.eshia.ir/11176/2/312/13 خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۲].</ref>و اثبات نسب فرزند به عهدهٔ زن است.<ref>- [https://makaremshirazi.net/main.aspx?typeinfo=21&lid=0&catid=529&mid=263177 مکارم شیرازی، «نفی ولد در صورت مواقعه در عقد موقت»، پایگاه اطلاع­رسانی دفتر حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی].</ref>
* '''پایان ازدواج''': پایان ازدواج دائم با فوت، فسخ<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد ۱۱۰۱، ۱۱۲۰ تا ۱۱۲۸ و ۱۱۳۱ قانون مدنی]</ref>یا طلاق<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۲۰ قانون مدنی]</ref> است. در ازدواج موقت طلاق وجود ندارد،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی]</ref>و زوجیت از طریق فسخ،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 بر اساس ماده ۱۱۲۰ قانون مدنی]</ref> فوت و اتمام یا بخشیدن مدت اتفاق می‌افتد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 - ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی]</ref>
* '''عده''': عده<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۵۰ قانون مدنی]</ref> در ازدواج موقت<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1152 قانون مدنی]</ref> دو پاکی از حیض و در ازدواج دائم<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1151 قانون مدنی]</ref> سه پاکی است. در هر دو ازدواج عدهٔ زن باردار و عدهٔ وفات شوهر<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1054 قانون مدنی]</ref> یکسان است.
== کارکردهای ازدواج موقت ==
=== پاسخ مشروع به نیاز جنسی در موارد خاص ===
اسلام برای نیاز جنسی، تشکیل خانواده و حفظ نسل، اصل را بر ازدواج دائم می‌داند،<ref>- [http://lib.eshia.ir/10088/30/152 نجفی جواهری، جواهرالکلام، 1362ش، ج30، ص152.]</ref> و ازدواج موقت تنها در موارد ضرورت مجاز است.<ref>- [https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 صالحی، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین»، 1400ش، ص103.]</ref> ازدواج موقت در کنترل غرایز جنسی، جلوگیری از زنا و صیانت جامعه از فحشا کارکرد مثبت دارد.<ref>- محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده-نکاح و انحلال آن، بی‌تا، ص211.</ref>
=== پیشگیری از اختلاط نسل و ساماندهی روابط ===
بر خلاف روابط بیچارچوب جنسی، ازدواج موقت زن را ملزم به رعایت عده می‌کند،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/9215648/ماده-1152-قانون-مدنی ماده 1152 قانون مدنی]؛ [http://www.parsquran.com/data/showall.php?sura=4&ayat=24&user=far&lang=far نسا،24].</ref> رعایت عده موجب جلوگیری از همباشی بی‌ضابطه، مقید شدن افراد در چارچوب قاعده‌مند<ref>- محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده-نکاح و انحلال آن، بی‌تا، ص213.</ref> و حفظ طهارت نسل خواهد شد.<ref>- شهید ثانی، مسالک الافهام، 1413ق، ج9، ص213</ref>
=== حمایت و ایجاد مسئولیت در قبال فرزندان احتمالی ===
فرزندان متولد از ازدواج موقت مشروع و ملحق به زوجین و دارای تمام حقوق فرزندی هستند.<ref>- [https://wikihoghoogh.net/wiki/ماده_۱۱۵۸_قانون_مدنی ماده ۱۱۵۸ قانون مدنی]</ref>
=== انعطاف نسبی در تعهدات زوجین نسبت به یکدیگر ===
در ازدواج موقت، زن و مرد می‌توانند دربارهٔ برخی موارد مانند مدت ازدواج<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> و حق نفقه زن با یکدیگر توافق کنند؛<ref>- -[https://davoudabadi.ir/page/7098412/ماده-1113-قانون-مدنی ماده 1113 قانون مدنی]</ref> امری که برای افراد با شرایط خاص مفید است.
=== تقویت کرامت انسانی در روابط جنسی ===
در ازدواج موقت، بر خلاف روابط آزاد، افراد نسبت به حقوق یکدیگر متعهد می‌شوند.<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1075 قانون مدنی]؛ [https://davoudabadi.ir/page/8172046/ماده-1103-قانون-مدنی ماده 1103 قانون مدنی].</ref> تعیین مهریه<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی]</ref> و مدت،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> فضای سالم و ضابطه‌مند حقوقی_اخلاقی در روابط جنسی حکمفرما می‌کند؛ که موجب حفظ کرامت انسانی است.<ref>- [https://hawzah.net/fa/Article/View/113240/ازدواج_موقت_و_کرامت_زن «ازدواج موقت و کرامت زن»، پایگاه اطلاع­رسانی حوزه.]</ref>
=== نقش حمایتی نسبت به زنان بی‌همسر یا بیوه ===
برای زنان، نیاز جنسی جنبه فرعی دارد و آن‌ها بیشتر به منظور تأمین نیازهای عاطفی و احساس امنیت به ازدواج موقت روی می‌آورند؛<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص68.</ref> لذا می‌تواند پشتوانهٔ مالی، عاطفی و اجتماعی موقت برای زنان بیوه یا بی‌همسر فراهم کند.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص69.</ref>
=== جلوگیری از انحرافات اخلاقی و جرایم جنسی ===
ازدواج موقت با وضع محدودیت‌های قانونی و شرعی در روابط جنسی، امیال جنسی را در مسیر مشروع و امن هدایت کرده و از بروز رفتارهایی مانند [[خودارضایی]]، روابط نامشروع و سوءاستفاده جنسی جلوگیری می‌کند<ref>- [https://feqh.semnan.ac.ir/article_5419.html الهی و دیگران، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، 1399ش، 1400ش، ص.62.]</ref> و به حفظ سلامت روانی، کاهش جرایم جنسی و پیشگیری از [[انحرافات جنسی]] کمک می‌کند.<ref>- جورکویه، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، 1388ش، ص98.</ref>
== چالش‌های ازدواج موقت ==
=== محدود بودن موارد الزام به ثبت ===
ثبت ازدواج موقت الزام عمومی ندارد؛<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6731859/ماده-21-قانون-حمایت-خانواده-1391 ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391]</ref> لذا اثبات زوجیت در صورت انکار و خودداری مرد از ثبت دشوار می‌شود.<ref>- [https://edalatsara.com/rules/قانون-حمایت-خانواده/ماده-49 ماده 49 قانون حمایت از خانواده] مصوب 1391</ref>
=== ناپایداری عواطف و تعادل روانی ناشی از پیوند موقت برای زنان ===
علی‌رغم اینکه ازدواج موقت در مواردی نیازهای مشروع عاطفی و جنسی را تأمین می‌کند؛ اما بواسطهٔ محدودیت زمان و تعهدات،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی]</ref> موجب چالش‌های عاطفی،<ref>-[https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 صالحی، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین»، 1400ش، ص101].</ref> استرس، افسردگی و احساس انزوا و ناامنی روانی (به‌ویژه در دختران مجرد) می‌شود.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402]ش، ص81..</ref>
=== استفادهٔ عمومی و بیتوجهی به محدودبودن موارد استفاده ===
ازدواج موقت با هدف حفظ کرامت انسان، سلامت اخلاقی و جنسی جامعه و جلوگیری از سوءاستفاده از زن، تنها در شرایط اضطراری مجاز است<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/مرزشناسی-در-ازدواج-موقت میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان، 11379ش، شماره9].</ref> و رواج بی‌ضابطه آن خطر سوءاستفاده هوسرانان را افزایش می‌دهد.<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/مرزشناسی-در-ازدواج-موقت میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref>
=== کاهش شانس تشکیل خانواده در قالب ازدواج دائم ===
کاهش مسئولیت‌پذیری برخی مردان<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/مرزشناسی-در-ازدواج-موقت میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref> و محدودیت‌های مالی کمتر در ازدواج موقت، آنها را به پرهیز از ازدواج دائم و گرایش به تنوع‌طلبی سوق می‌دهد.<ref>- [https://jwdp.ut.ac.ir/article_54532.html کلانتری و دیگران، «مطالعه کیفی شرایط و زمینه­های شکل­گیری ازدواج موقت زنان»، 1394ش، ص518-519].</ref> تجربه‌های جنسی متنوع نیز تمایل مردان به تعهد بلندمدت در ازدواج دائم را کاهش می‌دهد.<ref>- [https://ssoss.ui.ac.ir/article_23736.html قنبری برزیان و دیگران، «تأملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1397ش،ص41؛ حسینی، روان‌شناسی خانواده اسلامی، 1395ش، ص35.]</ref> این عوامل همراه با رواج شهوت‌رانی<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.]</ref> و افزایش سن ازدواج، شکل‌گیری خانواده‌های پایدار را به تأخیر می‌اندازد.<ref>- [https://ssoss.ui.ac.ir/article_23736.html قنبری برزیان و همکاران، «تأملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه:دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1398ش، ص36.]</ref> در نتیجه، زنانی که تجربه ارتباط جنسی و عاطفی دارند، اغلب با تمایل کمتر مردان برای ازدواج دائم مواجه می‌شوند<ref>- [https://ensani.ir/fa/article/86623/مرزشناسی-در-ازدواج-موقت میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.]</ref> و شانس آن‌ها برای ازدواج کاهش می‌یابد.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، شماره 17، ص68.]</ref>
=== عدم حمایت از زنان در سالخوردگی ===
در سبک زندگی معاصر، به‌ویژه تحت تأثیر فشارهای هنجاری و رسانه‌ها،<ref>- [https://jas.ui.ac.ir/article_22262.html قاسمی، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تأکید بر جراحی­های زیبایی»، 1395ش، ص175].</ref> بدن و زیبایی زنان اهمیت زیادی یافته و جنبه جنسی روابط بیش از پیش کالایی شده است.<ref>[https://jwsps.alzahra.ac.ir/article_3084.html - صادقی و همکاران، «مطالعۀ جامعه­شناختی رابطۀ مدیریت بدن و ارزش سرمایۀ جنسی در بین زنان»، 1396ش، ص121].</ref> این نگرش می‌تواند زمینه‌ساز استفاده ابزاری از زنان شود و در بلندمدت، آنان را در سالخوردگی بدون حمایت و سرپرست باقی بگذارد.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.]</ref>
=== آسیب دیدن نهاد خانواده ===
ازدواج موقت مرد متأهل، حتی اگر با هدف ثواب یا حمایت مالی از زنان انجام شود، می‌تواند موجب کاهش مودت و رحمت در خانواده، سردی روابط زناشویی، کاهش مسئولیت‌پذیری و تعهد خانوادگی، افزایش تعارضات،<ref>- [https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 میرهاشمی و همکاران، «واکاوی آثار ازدواج موقت مردان متأهل بر رضایت زناشویی»، 1402ش، ص103].</ref> کاهش جایگاه اجتماعی مرد و ایجاد تنش‌های روانی و عاطفی برای زن و فرزندان شود.<ref>- [https://sanad.iau.ir/journal/jzvj/Article/1175503 میرهاشمی و همکاران، «واکاوی آثار ازدواج موقت مردان متأهل بر رضایت زناشویی»، 1402ش، ص101]؛ [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص72.]</ref> بنابراین، این نوع ازدواج با حسن معاشرت زوجین در تعارض است.<ref>- [https://journal.manaviyat.ir/article_202532.html ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص79.]</ref> علاوه بر این، عدم الزام به ثبت ازدواج موقت،<ref>- جز درمواردی که ذکر شد.</ref> ممکن است ناعدالتی بین همسران ایجاد کند.<ref>- مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، 1402ش، ص278.</ref> فقها با وجود مشروعیت ازدواج موقت، با استناد به احادیثی که تک‌همسری را برتر می‌دانند، استفاده از این حکم شرعی را تنها در شرایط اضطرار واقعی مجاز می‌دانند تا سوءاستفاده رخ ندهد.<ref>- مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، 1224ق، ص236.</ref>
== دیدگاه‌های موافق و مخالف دربارهٔ ازدواج موقت ==
از دیدگاه موافقان، ازدواج موقت می‌تواند به پیشگیری از انحراف جنسی، کاهش فشار مالی و فراهم شدن فرصت برای شناخت پیش از ازدواج دائم کمک کند. در مقابل، مخالفان بر این باورند که این نوع ازدواج ممکن است موجب تأخیر در ازدواج دائم، تضعیف بنیان خانواده و ترویج فساد جنسی شود.<ref>- [https://jfr.sbu.ac.ir/article_96190.html ریاحی، «شناسایی همبسته­های اجتماعی میزان و دلایل موافقت یا مخالفت با ازدواج موقت»، 1391ش، ص493].</ref> همچنین، مذهب و فرهنگ قومیتی در تمایل به ازدواج موقت تأثیرگذار است؛ به‌طور مثال، قوم‌های بلوچ و ترکمن نسبت به فارس‌ها تمایل کمتری به این نوع ازدواج دارند.<ref>- [https://jwdp.ut.ac.ir/article_19255.html صادقی و همکاران، «واکاوی مسئله ازدواج و اعتبارسنجی یک راه حل»، 1386ش، ص93].</ref>
== ازدواج موقت در قوانین جمهوری اسلامی ایران ==
ازدواج موقت در قانون مدنی ایران به رسمیت شناخته شده و در موادی<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1075 تا 1077 قانون مدنی].</ref> دربارهٔ تعیین مدت،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی].</ref>تعیین مهریه،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده 1076 قانون مدنی].</ref> انحلال عقد،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۳۹قانون مدنی].</ref>نفقه،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/7098412/ماده-1113-قانون-مدنی ماده 1113 قانون مدنی].</ref>عده،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۱۱۵۲ قانون مدنی].</ref> اجازه ولی برای دختر باکره،<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6403189/ماده-1070-قانون-مدنی ماده 1070 قانون مدنی].</ref> ارث،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 ماده ۹۴۰ قانون مدنی].</ref> حقوق فرزندان،<ref>- [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 مواد 1199، 1180، 1181، ۱۱۶۸، ۱۱۶۹، ۱۱۷۰، ۱۱۷۱، ۱۱۷۲، ۱۱۷۳، ۱۱۷۶ ، 1178 ، 1174 و ۱۱۷۳ قانون مدنی] و همچنین [https://www.google.com/search?client=firefox-b-d&q=قانون+حمایت+خانواده&mstk=AUtExfAoW8vJaHXcRc5Ol4S8DzyugkVuRO-fmYNFxJLX_KB_KzRJ78ZieSWfzasKwuW4bfGnu5t1fklX86frF-8mbqiKajWSJ86BFuDq9dNsIvAtHWCBeOhl1NObZOzXM2Xc7nwgwrr3YlDue6sKRvO3lOc6K_a8Y9dgq5qqLIuqlHmyT2mxFdItib1Ti5yI5-_8MTdQxoQH_5wXhMPZrLOzKegRZXjfR7r4sbbciv9a7uMoMkn7XrvQo5hPFN8gssVqK-kNuEyuqNtHga189sOL06pk105vaJoozg1EhlOuvcgufg&csui=3&ved=2ahUKEwjlp-_H7OOOAxW6RfEDHfuGE8cQgK4QegQIABAF قانون حمایت خانواده] (مواد ۴۰، ۴۳ و ۵۴)،</ref> موارد الزام به ثبت<ref>- [https://davoudabadi.ir/page/6731859/ماده-21-قانون-حمایت-خانواده-1391 ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391ش].</ref>و شرایط بطلان آن سخن گفته است.
== پانویس ==
{{پانویس}}
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* «ازدواج موقت و کرامت زن، پرسش‌ها و پاسخ‌های دانشجویی، دفتر۳۹ (حقوق خانوادگی زن)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، ۲۱ فروردین ۱۳۹۷ش.
** احمد بن عیسی، رأب الصدع، بیروت، دار المحجة البیضاء، ۱۴۲۸ق.
** آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت، دارالکتب العلمیه، منشورات محمدعلی بیضون، ۱۴۱۵ق.
** امینی، عبدالحسین، الغدیر، ترجمه محمدباقر بهبودی، تهران، کتابخانه بزرگ اسلامی، ۱۳۶۸ ش.
** بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسة البعثه، ۱۴۱۵ق.
** بشیری خطیبی، بهنام و دیگران، «بررسی جامعهشناختی نگرش جوانان مجرد به مسئله ازدواج موقت: ارائه یک نظریهٔ مبنایی»، مطالعات جامعهشناختی، ش۴۸، ۱۳۹۹ش.
** بن‌عاشور، محمدطاهر، تفسیر التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، ۱۴۲۰ق.
** ترجمان‌زاده، م، فقه و روان‌شناسی خانواده، قم، حوزوی، ۱۳۹۹ش.
** ثمنی، لیلا و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطهمندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبکزندگی اسلامی»، پژوهشنامه سبک زندگی، ش۱۷، ۱۴۰۲ش.
** ثمنی، لیلا، برقعی، مریم، سدیدپور، سمانه سادات، «آثار حق زوجه نسبت به منع از عزل در روابط زناشویی»، مطالعات اسلامی زنان و خانواده، ش۲۰، ۱۴۰۳ش.
** جصاص، ابوبکر احمد بن علی، احکام القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
** جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، کویت، دارالسلاسل، ۱۴۲۷ق.
** جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، عمان، وزارة الاوقاف و الشؤون الدینیة، ۱۴۳۸ق.
** جورکویه، علی محمد، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۳۸۸ش.
** حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث، بی‌تا.
** خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیلة (ترجمه فارسی)، مترجم مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ش.
** خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی ۲۲ و ۲۳)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ق.
** الزاوی، احمد، ترتیب القاموس المحیط علی طریقل المصباح المنیر و اساس البلاغه، بیروت، دارالکتب علمیه، ۱۳۹۹ق.
** زمانی مقدم، مسعود، «مطالعهٔ جامعه‌شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)»، فصلنامه علوم اجتماعی، ش۸۲، ۱۳۹۷ش.
** زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
** سبزواری، سید عبدالاعلی، مهذب الاحکام، قم، دارالتفسیر، بی‌تا.
** سجادی امین، «اذن ولی در عقد موقت باکره رشیده». مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده، سال اول، ش۱، ۱۳۹۷ش.
** سرخسی، محمد بن احمد، المبسوط، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۴ق.
** شرف الدین، عبدالحسین، النص و الاجتهاد، بیروت، ابومجتبی، ۱۴۰۴ق.
** شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، سلطان العلماء، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۴۱۲ق.
** شهید ثانی، زینالدین، مسالک الافهام، قم، بنیاد المعارف اسلامی، ۱۴۱۳ق.
** شهیدی، مهدی، ارث، تهران، مجد، ۱۳۸۵ش.
** صابونی، محمدعلی، روائع‌البیان تفسیر آیات الاحکام، دمشق، مناهل العرفان، ۱۴۰۰ق.
** صادقی فسایی، سهیلا و دیگران، «مطالعهٔ جامعهشناختی رابطهٔ مدیریت بدن و ارزش سرمایهٔ جنسی در بین زنان»، مطالعات اجتماعی-روانشناختی زنان، ش۳، ۱۳۹۶ش.
** صالحی، زینب، بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین، پایاننامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه الزهرا (س)، ۱۴۰۰ش.
** طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
** طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، ۱۳۸۷ق.
** عاملی، سیدجعفر مرتضی، زواج المتعة، بیروت، المرکز الإسلامی لدراسات، ۱۴۲۳ق.
** عبداللهی، ک، پژوهش‌های روان‌شناسی خانواده. تهران، انتشارات علمی، ۱۳۹۷ش.
** عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری، بیروت، دار المعرفة، ۱۳۷۹ق.
** علامه حلی، مختلف الشیعه، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۸ق.
** علی محمدی، طاهر، ازدواج موقت در فقه امامیه، تهران، دانشگاه پیام نور، ۱۳۸۹ ش.
** فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۳ش.
** قاسمی، افسانه، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تأکید بر جراحیهای زیبایی»، جامعه‌شناسی کاربردی، ش۴، ۱۳۹۵ش.
** قرطبی، شمس الدین، تفسیر القرطبی، قاهره، دار الکتب المصریة، چاپ دوم، ۱۳۸۴ق.
** قشیری نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، محمدفواد عبدالباقی، قاهره، دارالحدیث، ۱۴۱۲ق.
** کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، تهران، میزان، ۱۳۸۲ش.
** کلانتر، سیدمحمد، «حاشیه»، در کتاب الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، تألیف شهید ثانی، قم، داوری، ۱۴۱۰ق.
** گوهررستمی، فریبا، «بررسی عوامل اقتصادی و اجتماعی بر ازدواج موقت دختران جوام شهر رامسر»، مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، ۱۴۰۱ش.
** ماوردی، علی بن محمد، الحاوی الکبیر، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۹ق.
** مجلسی، محمدباقر، مرآهٔ العقول فی شرح آخبار آل رسول، تهران، دارالکتب اسلامی، ۱۳۶۳ش.
** محقق داماد، سید مصطفی، بررسی فقهی حقوق خانواده - نکاح و انحلال آن''،'' قم''،'' بی‌تا''.''
** محقق داماد، سیدمصطفی، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، ج۱، مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۳۸۸ش.
** محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، قم، مؤسسه آل البیت (ع)، ۱۴۱۴ق.
** مشکینی، علی، مصطلحات الفقه، احمدی جلفایی، حمید، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۴۳۴ق.
** مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.
** مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
** مکارم شیرازی، ناصر، احکام بانوان، تحقیق ابوالقاسم علیان‌ژادی، قم، مدرسه امام امیرالمؤمنین (ع)، ۱۳۸۶ش.
** مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، قم، مدرسة الامام علی بن ابی طالب (ع)، ۱۴۲۴ق.
** موراتا، ساچیکو، ''متعه''، تهران، همدمی، ۱۳۵۸ش.
** مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، قم، دایرة المعارف الفقه الاسلامی، ۱۳۸۷ش.
** موسوی، موسی. الشیعة و التصحیح، تهذیب سعد بن عبدالرحمن حصین، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
** نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، محمود قوچانی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۲۶۲ش.
** نعمان مغربی، محمد، دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام عن اهل‌بیت رسول‌الله علیه‌وعلیهم افضل‌السلام، تحقیق آصف بن علی اصغر فیضی، قاهره، دارالمعارف، ۱۳۸۳ق.
** الهی، محمد علی، حیدری، محمد علی و شکرچی زاده، محسن، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۴۰۰ش.
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}
ویکی ج
{{مقاله پاسخ به شبهات دینی}}
{{بیان شبهه}}
حکم ازدواج موقت در اسلام به نوعی موجب ایجاد شبهه مبنی بر مشابهت آن با معامله جنسی شده است. در این مقاله به بیان منشأ تشریع و جواز این حکم پرداخته‌ایم.
{{پایان سوال}}‏
ازدواج پیوندی است میان [[زن]] و مرد که بر پایه آن رابطه زناشویی شکل می‌گیرد و مجموعه‌ای از تکالیف و حقوق شرعی و قانونی، بر آنها حاکم می‌گردد اما این قرارداد بر دو قسم است:
# پیوند دائم که بر اساس آن، خانواده‌ای تشکیل می‌شود و به عنوان یک بنیاد پایدار اجتماعی به‌شمار می‌آید.
# پیوند موقت، که از آن در فرهنگ اسلامی به [[ازدواج موقت]] تعبیر می‌شود که بر پایه آن رابطه زناشویی موقتی با مدّت و مهریه مشخص، پدید می‌آید و تفاوت آن با ازدواج دائم، در این است که گذشته از محدودبودن مدت، [[ارث]] و [[نفقه]] برای [[زن]] در برندارد، مگر آنکه خود او شرط کرده باشد.
== نکاح موقت ==
عدم آگاهی از تعریف صحیح [[نکاح]] موقت و ماهیت آن، موجب اشکالات بی‌پایه‌ای شده است گاهی توهم شده که [[متعه]] چیزی غیر از نکاح و شبیه [[زنا]] می‌باشد. در حالی که شک نداریم که نکاح موقت یا متعه قسمی از نکاح است،
چنان‌که حضرت امام خمینی (ره) می‌گوید: «النکاح علی قسمین: دائم و منقطع، و کل منهما یحتاج الی عقد مشتمل علی ایجاب و قبول لفظی دالین علی إنشاء المعنی المقصود و الرضایة… فلا یکفی مجرد الرضا القلبی من الطرفین و لا المعاطاة الجاریة فی غالب المعاملات…»؛ '''«نکاح بر دو قسم است: دایم و موقت، هر کدام از آنها نیازمند عقدی است که مشتمل بر ایجاب و قبول لفظی بوده و بر رضایت طرفین و اراده آنان دلالت معتبری داشته باشد، صرف رضایت دو طرف و حتی معاطات (بده و بستان و معامله عملی بدون قرارداد در قالب الفاظ خاص) کافی نیست».'''<ref>. تحریرالوسیله، ج2، ص223.</ref>
بنابراین [[ازدواج موقت]] به صِرف رضایت طرفین قابل تحقّق نیست، بلکه احتیاج به عقد و قرارداد شرعی و قانونی دارد، همانند ازدواج دایم، و صِرف رضایت طرفین مشروعیت آور نیست، زیرا همه معاملات حلال و حرام می‌تواند بر اساس رضایت طرفین انجام شود حتی ربا، رشوه و زنا و [[لواط]] و… ممکن است با رضایت طرفین باشد، اما نامشروع است زیرا تجاوز به حریم الهی و عاری از هر گونه مبنای قانونی است، بنابراین [[ازدواج موقت]] ماهیت شرعی و قانونی داشته و تفاوت اساسی با زنا دارد، چون [[ازدواج موقت]] براساس مجوز و قرارداد شرعی مبتنی بوده که شکل دهی رابطه را به رضایت طرفین می‌افزاید. در حالی که تنها [[زنا]] به رضایت طرفین و گاهی بدون رضایت استوار است، و رابطه ای است نامشروع که ادیان الهی و حتی بسیاری از کشورهای متمدن آن را به رسمیت نشناخته، و فرزند متولد از این رابطه را
نامشروع خطاب می‌کنند و نتیجه آن جز بیماری، افسردگی، فساد، تباهی و… نیست؛ زیرا زنا تابع هیچ‌یک از مقرّرات مربوط به وضع فرزندان و روابط خانوادگی و نظام انسانی و اخلاقی نمی‌باشد، بلکه حالتی است حیوانی که [[زن]] خود را در معرض فروش و ناهنجاری‌های جنسی قرار می‌دهد، با این اوصاف آیا امکان دارد ازدواج موقت را تشبیه به زنا نماییم؟! ازدواج موقت، نوعی نکاح و قراردادی است که در آن زن و مرد به عنوان [[زن]] و شوهر و بدون احساس گناه، هر چند موقتی اقدام به رابطه جنسی می‌کنند این قرارداد زناشویی به طرفین اطمینان می‌دهد که رابطه شان پاک و مشروع و تابع نظام و مقرّرات شرعی و قانونی باشد و همانند نکاح دایم دارای آثار و احکام می‌باشد، از این رو هرگز قابل مقایسه با [[زنا]] نیست.
== ماهیت نکاح موقت و تشابهات آن با ازدواج دائم ==
برای آشنایی بیشتر با ماهیت و آثار [[ازدواج موقت]] جنبه‌های مشترک بین آن و ازدواج دایم را به صورت خلاصه بیان می‌داریم:
'''۱. شرایط نکاح:''' ازدواج موقت نیز نوعی ازدواج بوده و احتیاج به [[صیغه]] و عقد دارد، که باید دارای شرایط و با لفظ صریح '''«أنکحت»''' و '''«زوجت»''' و '''«متعت»''' باشد و تعیین زوجین و مهر و اختیار و بلوغ در آن شرط شده است. همان‌گونه که در نکاح دایم نیز همه این شرایط لازم است.
'''۲. إذن ولی:''' به عقیده بسیاری از فقهاء اذن ولی در عقد باکره لازم است و از این جهت فرقی بین نکاح دایم و موقت نیست.
'''۳. احکام فرزند:''' تمام احکام فرزند ناشی از عقد دایم، در نکاح موقت نیز جاری است، از حیث محرمیت، [[ارث]]، [[نفقه]]، حضانت و ولایت.
'''۴. عدّه:''' همان‌گونه که در عقد دایم عدّه واجب است در عقد موقت نیز واجب می‌باشد، منتهی عدّه عقد موقت کوتاه‌تر از عده عقد دایم است.
== تفاوت‌های نکاح موقت با نکاح دائم ==
اما تفاوت‌هایی که عقد موقت با دایم دارند و نشان دهنده امتیاز و سهولت عقد موقت نسبت به دایم می‌باشد عبارتند از:
# عقد دایم از جهت زمان محدودیتی ندارد، ولی عقد موقت از نظر زمانی وابسته به توافق طرفین است.
# در عقد دایم [[نفقه]] [[همسر]] بر مرد واجب است، ولی در عقد موقت چنین نیست.
# برخلاف عقد دایم، در عقد موقت زن و شوهر از همدیگر [[ارث]] نمی‌برند.
# در عقد دایم [[زن]] و شوهر بدون رضایت یکدیگر نمی‌توانند از بارداری جلوگیری کنند اما در عقد موقت می‌توانند.
‏
۵. در ازدواج دایم زن حق همخوابی دارد ولی در عقد موقت زن می‌تواند شرط کند که نزدیکی واقع نشود و هم‌خوابگی بستگی به توافق طرفین دارد.<ref>. منهاج الصالحین، سید ابوالقاسم خویی، ج 2، ص 302 و 303.</ref>
۶. در عقد موقت با پایان یافتن مدت یا با رضایت مرد جدایی قهراً حاصل می‌شود و نیازی به صیغه طلاق نیست.
بنابراین، [[ازدواج موقت]] دارای شرایط آسان‌تری است.
== مبدأ تشریع [[ازدواج موقت]] ==
از برخی احادیث استفاده می‌شود که این قانون در شرایط خاص جنگی و دوری از [[همسران]] نهاده شد. چنانچه در صحیح مسلم آمده است:
«... عن قیس قال سمعت عبدالله یقول کنا نغزو مع رسول‌الله صلی الله علیه وآله لیس لنا نساء فقلنا الا نستخصی فنهانا عن ذلک ثم رخص لنا ان ننکح المرأة… إلی اجل ثم قرأ عبدالله «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَیِّباتِ ما أَحَلَّ اللّهُ لَکُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللّهَ لا یُحِبُّ الْمُعْتَدِینَ»<ref>. مائده 5، آیه 87.</ref>»<ref>. صحیح مسلم، مسلم النیسابوری، مجلدات8، ج 4، ص130، دارالفکر، بیروت.</ref>؛ «... قیس گفت: از عبدالله شنیدم که می‌گوید: همراه رسول خدا صلی الله علیه وآله
در جنگ بودیم، دور از زنان خود، به پیامبر صلی الله علیه وآله عرضه داشتیم: آیا خود را اخته نکنیم؟! پیامبر صلی الله علیه و آله ما را از این کار نهی فرمود و سپس به ما اجازه داد تا برای مدتی [[زنان]]ی را به نکاح درآوریم. سپس عبدالله بن مسعود، این آیه را خواند: ای کسانی که ایمان آورده‌اید، چیزهای پاکیزه‌ای را که خدا برای (استفاده) شما حلال کرده حرام نشمارید و از حد تجاوز نکنید که خداوند متجاوزان را دوست نمی‌دارد».
هم‌چنین در قرآن آمده است:
«فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِیضَةً»؛<ref>. نساء 4، آیه 24.</ref>
'''«زنانی را که مُتعه می‌کنید، واجب است مهر آنان را بپردازید».'''
این آیه دربارهٔ [[ازدواج موقت]] است و بنا بر برخی روایات در وضعیت جنگی که مسلمانان از موطن و [[همسران]] خویش دور بودند، نازل شده است. اما با استفاده از روایات دیگر به خوبی فهمیده می‌شود که اختصاص به شرایط جنگی ندارد و شامل همه مواردی می‌گردد که مرد، به [[همسر]] خود دسترسی نداشته یا امکان ازدواج دایم ندارد. یا ضرورت دیگری اقتضاء کند.
در روایتی از فتح بن یزید نقل شده است که از ابا الحسن علیه السلام در مورد متعه پرسیدم، حضرت فرمود: «هی حلال مباح مطلق لمن لا یغنه الله بالتزویج فلیستعفف بالمتعة فان استغنی عنها بالتزویج فهی مباح له اذا غاب عنها»<ref>. وسائل الشیعة، شیخ حر عاملی، مجلدات30، ج21، باب5، ح2.</ref>؛ '''«برای کسی که خداوند با تزویج او را بی‌نیاز نکرده است، به وسیله [[ازدواج موقت]] پاکدامنی پیشه نماید، اگر هم به سبب [[ازدواج]] از [[متعه]] بی‌نیاز باشد، باز متعه گرفتن هنگامی که همسرش از پیش او رفته باشد، برای او مباح است».'''
هم‌چنین امام کاظم علیه السلام به علی بن یقطین که از آن حضرت دربارهٔ متعه پرسیده بود می‌فرماید: «ما انت و ذاک قد أغناک الله عنها…»<ref>. همان، باب 5، ح 1.</ref>؛ '''«تو را به نکاح متعه چه کار؟! و حال آنکه خداوند تو را از آن بی‌نیاز کرده است».'''
با ملاحظه این روایات که منحصر در این‌ها هم نیست،<ref>. برای آگاهی بیشتر ر.ک. همان، باب 5.</ref> دانسته می‌شود که تشریع متعه برای مواقع ضروری و برای کسانی است که عوامل گوناگون آنها را از دسترسی و امکان به ازدواج دایم بازمی‌دارند یا اینکه با ازدواج دایم نیز غریزه آنها مهار و اشباع نمی‌شود؛ بنابراین تشریع اولیه متعه برای این نبوده است که هوس بازان به صورت گسترده در شهوات و هوی و هوس‌ها غرق شوند، و چنان با این حکم الهی بازی نمایند که دوست و دشمن از آن تنفر پیدا کنند و آن را مساوی با زنا و فحشا بدانند. بلکه هدف از جعل و تشریع [[ازدواج موقت]]، حفظ کردن افراد نیازمند از آلودگی به گناه و فحشا است.<ref>. ر.ک. جزوه درس خارج فقه، ناصر مکارم شیرازی، 14/7/1382.</ref>
== مشروعیت ازدواج موقت ==
ازدواج موقت یا به تعبیر برخی از کتاب‌های فقهی و قانون مدنی ایران، '''نکاح منقطع'''، از ابتدا در اسلام مشروع شناخته شده است و تمام فرق اسلامی، بر جواز آن در صدر اسلام، اتفاق نظر دارند، و تنها اختلاف در این مطلب است که آیا این نوع [[ازدواج]] در زمان پیامبر صلی الله علیه وآله یا بعد از رحلت آن بزرگوار نسخ شده است یا به جواز اولیه خود باقی است؟
برای مثال ابن حزم اندلسی که از فقهای مشهور اهل سنّت است در موسوعه فقهی خویش به نام المحلّی قبول می‌کند که متعه در آغاز اسلام رواج داشته و مشروع بوده است، اما مانند بقیه فقهای اهل سنّت آن را منسوخ می‌داند.<ref>. المحلّی، ابن حزم اندلسی، ج9، ص519، مکتب التجاری، بیروت.</ref>
مرحوم محقّق ثانی نیز می‌گوید: «أجمع اهل الإسلام قاطبة علی أن النکاح المنقطع، و هو نکاح المتعة کان مشروعاً فی صدر الإسلام و اتفق اهل البیت علیه‌السلام علی بقاء شرعیته…»<ref>. جامع المقاصد، محقق ثانی، ج13، ص7.</ref>؛ '''«پیروان آیین اسلام تماماً اجماع دارند که نکاح منقطع (متعه) در صدر اسلام مشروع بوده است و اهل‌بیت علیهم السلام نیز بر بقاء جواز آن، اتّفاق دارند…».'''
بنابراین مشروعیت [[ازدواج موقت]] مورد اجماع همه علمای اسلام است
و حتی بالاتر از اجماع، می‌توان ادعای ضرورت کرد «چرا که در شیعه ضرورت مذهب و در عامه ضرورت فقه است».<ref>. جزوه درس خارج فقه، ناصر مکارم شیرازی، 25/6/82.</ref>
به عبارت دیگر با مراجعه و تتبع در فتاوای علمای اسلام، برای انسان یقین و اطمینان لازم حاصل می‌شود که در زمان حیات پیامبر صلی الله علیه وآله، متعه مباح بوده است.
=== آیات و روایات جواز متعه ===
علاوه بر اجماع و ضرورت دین، اندیشه‌ورزان اسلامی، بر جواز (متعه) به آیات و روایات متواتری استناد جسته‌اند که به اختصار به نمونه‌هایی از آنها اشاره می‌گردد:
==== ۱. آیات ====
ازدواج موقت نوعی از نکاح است و مشمول آیات مطلق نکاح می‌شود، مانند آیه شریفه:
«وَ أُحِلَّ لَکُمْ ما وَراءَ ذلِکُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوالِکُمْ مُحْصِنِینَ غَیْرَ مُسافِحِینَ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِیضَةً»؛<ref>. نساء 4، آیه 24.</ref>
'''«برای شما حلال است که [زنان دیگر را] به وسیله اموال خود طلب کنید - در صورتی که پاکدامن باشید و زناکار نباشید - و [[زنان]]ی را که متعه کرده‌اید، مَهرشان را به عنوان فریضه ای به آنان بدهید».'''
با مراجعه به کلمات اصحاب می‌بینیم که (استمتاع)، حقیقت شرعیه برای نکاح موقت است و روایات فراوانی در صحاح اهل سنّت و غیر آن وجود دارد که متعه را به عنوان عقد موقت دانسته، و این آیه را در مورد نکاح موقت می‌دانند: «اخرج الإمام أحمد باسناد رجاله کلهم ثقات عن عنوان بن حصین قال: نزلت آیة المتعة فی کتاب الله و عملنا بها مع رسول‌الله صلی الله علیه وآله فلم تنزل آیة ننسخها و لم ینه عنها النبی صلی الله علیه وآله حتی مات»<ref>. مسند احمد، مجلدات6، ج4، ص436، دار صادر، بیروت.</ref>؛ '''«این روایت در کتاب مسند احمد که از کتب معتبر عامه است آمده و با صراحت آیه را در مورد متعه می‌داند و ضمناً معتقد است که نسخ و نهی نشده است و این حکم تا رحلت رسول گرامی اسلام صلی الله علیه وآله، باقی بود و ما به آن عمل می‌کردیم».'''
بنابراین مراد از استمتاع، بیان عقد موقت است، هر چند که برخی از اهل سنّت اصرار دارند که معنای لغوی آن، یعنی بهره‌گیری و تلذّذ مراد است ولی این‌گونه استفاده؛ اولاً، با ظاهر آیه در تعارض است، زیرا لزوم مهر در ازدواج دائم به مجرد عقد است و نیازی به تمتع و تلذّذ ندارد. اما در این آیه پرداخت مهریه را مشروط به استمتاع و بهره‌وری جنسی کرده است، پس مقصود عقد ازدواج دائم نیست.
و ثانیاً با فهم بزرگان اصحاب و تابعین و بالاتر از همه، اهل‌بیت علیهم السلام به عنوان مفسّران اصلی قرآن، در تنافی است. چنانچه یکی از مفسّران در این زمینه می‌گوید: بزرگان اصحاب و تابعین مانند ابن‌عباس مفسّر معروف اسلام، ابی بن کعب، جابربن عبدالله، عمران حصین، سعیدبن جبیر، مجاهد، قتاده، سدی و گروه زیادی از مفسران اهل تسنن و تمام مفسّران اهل‌بیت علیهم السلام تماماً از آیه فوق، حکم [[ازدواج موقت]] را فهمیده‌اند، تا آنجا که فخر رازی با تمام شهرتی که در روحیه شکاک بودن دارد و به امام المشکّکین معروف است بعد از بحث
مشروحی، دربارهٔ آیه می‌گوید: «ما بحث نداریم که از آیه فوق حکم جواز متعه استفاده می‌شود، بلکه ما می‌گوییم حکم مزبور بعد از مدتی نسخ شده است».<ref>. تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، ج3، ص336، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1361.</ref>
و از همین رو، ابن‌عباس، ابی بن کعب، سعیدبن جبیر، و سدیر آیه را چنین قرائت می‌کردند: «فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِیضَةً» که به عنوان تفسیر آیه «إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی» تا وقت محدودی را اضافه می‌کردند تا روشن کنند که مقصود آیه، [[ازدواج موقت]] است نه دایم.<ref>. التفسیر و المفسرون، محمدهادی معرفت، ج1، ص531، جامعة الرضویة، مشهد، 1418ه‍.ق</ref>
بنابراین جای هیچ‌گونه شبهه باقی نمی‌ماند که (آیه ۲۴ سوره نساء) دربارهٔ ازدواج موقت است زیرا تعبیر استمتاع صریح در متعه است. و در فرهنگ قرآنی ازدواج دایم با تعبیر نکاح یادشده است؛ لذا در قرائت عبدالله بن مسعود و ابی بن کعب (این دو صحابی بزرگ) و…، به عنوان تفسیر، عبارت «إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی» اضافه شده است تا هیچ ابهامی باقی نماند که مقصود آیه، [[ازدواج موقت]] است.
==== ۲. روایات ====
در خصوص جواز ازدواج موقت، روایات معتبره و متواتر فراوانی داریم<ref>. ر.ک. وسائل الشیعة، حر عاملی، ج21، مؤسسه آل‌البیت، بیروت، 1413.</ref> که هم در کتب شیعه و هم در معاجم حدیثی اهل سنّت وارد شده است، و در اینجا تنها به ذکر چند حدیث که هم دلالت بر جواز ازدواج موقت دارد و هم آیه متعه را مورد تفسیر قرار می‌دهد، بسنده می‌کنیم:
* الف. از امام باقر علیه السلام نقل شده که در پاسخ شخصی به نام عبدالله بن عمیر لیثی در مورد متعه فرمود: «احلها الله فی کتابه و علی لسان نبیه فهی حلال الی یوم القیامة»<ref>. همان، ج21، ح4، ص6.</ref>؛ '''«خداوند آن را در قرآن و بر زبان پیامبرش حلال کرده است و آن تا روز قیامت حلال می‌باشد».'''
* ب. از امام صادق علیه السلام نقل شده است که فرمود: «المتعة نزل بها القرآن و جرت بها السنة من رسول‌الله صلی الله علیه وآله»<ref>. همان، ج21، ح5، ص6.</ref>؛ '''«حکم متعه در قرآن نازل شده و سنت پیامبر صلی الله علیه وآله بر طبق آن جاری گردیده است».'''
* ج. روایاتی که با صراحت تمام دلالت دارند که [[ازدواج موقت]] در زمان پیامبر صلی الله علیه وآله و زمان ابوبکر و مقداری از زمان عمر معمول و متعارف بوده است:
۱. مسلم از طریق عبدالرزاق از ابن جریح از عطا از جابربن عبدالله انصاری نقل می‌کند که برای بجاآوردن عمره به مکه آمد. نزد او رفتیم و مردم سؤلات چندی پرسیدند. سپس از متعه سؤل کردند. جابر گفت: «آری، ما در زمان پیامبر و ابوبکر و عمر به [[ازدواج موقت]] دست می‌زدیم». نیز از ابن جریح نقل می‌کند که: «ابو زبیر به من گفت: از جابربن عبدالله شنیدم که می‌گفت: ما در زمان پیامبر صلی الله علیه وآله و ابوبکر، با اندک اجرتی [[زنان]] را به [[ازدواج موقت]] درمی‌آوردیم تا اینکه عمر به خاطر ماجرای عمربن حریث آن را منع کرد».<ref>. صحیح مسلم، ج4، ص131.</ref>
۲. قال الرضا علیه السلام: «احل رسول‌الله صلی الله علیه وآله المتعة و لم یحرمها حتی قبض»<ref>. وسائل‌الشیعة، حر عاملی، ج21، ص8.</ref>؛ '''«پیامبر صلی الله علیه وآله [[ازدواج موقت]] را حلال دانسته و تا زنده بود آن را حرام نکرد».'''
۳. عبدالله بن عطا مکی از امام باقر علیه السلام راجع به تفسیر آیه قرآن «و إذ أسر النبی»<ref>. تحریم 66، آیه 3.</ref> سؤل کرد، حضرت فرمود:
«فقال: ان رسول‌الله صلی الله علیه وآله تزوج بالحرة متعة فاطلع بعض نسائه فاتهمته بالفاحشة، فقال، انه لی حلال، انه نکاح بأجل…»<ref>. وسائل الشیعة، حر عاملی، ج21، ح22، ص10.</ref>؛ «این آیه در این مورد نازل شده است که رسول گرامی صلی الله علیه وآله با [[زن]] آزاده‌ای ازدواج موقت نمود، برخی از همسران حضرت وقتی با خبر شدند نسبت ناروا به ایشان دادند، پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: ازدواج موقت خود یک نوع نکاح است که بر من حلال می‌باشد».
۴. ابن بابویه روایت کرده است: «ان علیاً نکح امرأة بالکوفه من بنی نهشل متعة»<ref>. همان، ج21، ح23، ص10.</ref> «علی علیه السلام در کوفه با زنی از طایفه بنی نشهل [[ازدواج موقت]] نمود».
۵. ابن اسحاق از زهری از سالم نقل می‌کند که گفت: «با عبدالله بن عمر در مسجد نشسته بودیم که مردی از اهل شام نزد او آمد و از تمتّع پرسید، عبدالله گفت: کاری نیکوست. گفت پدرت از آن منع می‌کرد. گفت وای بر تو! اگر پدرم از آن نهی کرده، پیامبر آن را انجام داده و به انجام آن هم فرمان داده است؛ اکنون من به سخن پدرم گوش فرا دهم یا فرمان پیامبر را اطاعت نمایم؟! از نزد من برخیز».<ref>. التفسیر و المفسرون، محمدهادی معرفت، ج1، بحث متعه، به نقل از الجامع الاحکام القرآن، ج2، ص388.</ref>
بنابراین اصل مشروع بودن ازدواج موقت در زمان پیامبر صلی الله علیه وآله قطعی است، که بر این امر، هم آیه داریم و هم روایات و هم سنّت پیامبر صلی الله علیه وآله و ائمه علیه السلام و اصحاب و تابعین، که در کتب شیعه و اهل سنّت موجود است. و هیچ‌گونه
دلیل قابل اعتمادی دربارهٔ تحریم [[ازدواج موقت]]، جز نهی عمر از سوی اهل سنّت در دست نیست. و بدیهی است که هیچ‌کس جز پیامبر حق نسخ احکام را ندارد و تنها اوست که می‌تواند به فرمان خداوند، پاره ای از احکام را نسخ کند، و بعد از رحلت پیامبر صلی الله علیه وآله باب نسخ به کلی مسدود شده است.
== حرمت [[ازدواج موقت]] ==
اما احادیث نهی نبوی که مورد استناد قول به حرمت ازدواج موقت قرار گرفته و برخی در صحیح مسلم آمده و اهل سنت از آن به عنوان روایات معتبره یاد می‌کنند، عبارتند از احادیثی که از سه نفر از صحابه نقل شده است و ابن رشد اندلسی ادعای تواتر آنها را دارد.<ref>. بدایة المجتهد، ابن رشد اندلسی، مجلدات2، ج2، ص47، دارالفکر، 1415.</ref>
* ۱. «حدثنا مالک بن اسمعیل حدثنا ابن عیینة انه سمع الزهری یقول أخبرنی الحسن بن محمد بن علی واخوه عبدالله عن أبیهما ان علیا رضی الله عنه قال لابن عباس «ان النبی صلی الله علیه وآله نهی عن المتعة…».<ref>. صحیح البخاری، محمدبن اسماعیل البخاری، مجلدات8، ج 6، صص 129و230، دارالفکر، بیروت، 1401.</ref>
* ۲. سلمة بن عمرو بن أکوع «رخص رسول اللّه صلی الله علیه وآله عام اوطاس فی المتعه ثلاثا ثم نهی عنها».<ref>. نقض الوشیعه، السید محسن الامین، ص 372 ـ 377.</ref>
* ۳. سبرة بن جهنی: «عن الربیع بن سبرة عن ابیه ان النبی صلی الله علیه وآله: نهی عن نکاح المتعة».<ref>. صحیح مسلم، مسلم النیسابوری، مجلدات8، ج4، ص133، دارالفکر، بیروت.</ref>
اما روایت نقل شده از امیرالمؤمنین علی علیه السلام قطعاً جعلی است؛ زیرا به گونه متواتر و به طُرُق صحیح از ایشان روایت شده که شدیداً با منع عمر مخالف بودند و آن را مایه فزونی فحشاء می‌دانستند.


[[رده: ویکی‌رز]]
روایتی که شیعه و سنی از علی علیه السلام نقل کرده‌اند: «لو لا ما فعل عمربن‌الخطاب فی المتعة ما زنی الا شقی الاّ شفی»<ref>. شرح نهج‌البلاغه، ابن‌ابی‌الحدید، مجلدات20، ج20، ص25، دارالإحیاءالکتب‌العربیة.</ref>؛ '''«اگر عمر از [[متعه]] نهی نکرده بود جز انسان‌های شقاوتمند [یا اندکی از مردم] کسی [[زنا]] نمی‌کرد».'''
 
روایت از سلمه نیز کاملاً بی‌اساس است و نسبت دادن چنین حدیثی به سلمه، افترایی به یک صحابی جلیل القدر بیش نیست. و این در حالی است که روایاتی مبنی بر جواز متعه از ایشان نقل شده است.<ref>. صحیح بخاری، محمد بن اسماعیل البخاری، ج 3، ص 345، ح 4795.</ref>
 
اما روایت سبره جهنی، راوی از وی کسی جز فرزندش «ربیع» نیست و «ربیع» مورد اعتماد اصحاب صحاح نبوده است.
 
آنچه مسلّم و قطعی است این است که عمر مانع استمرار جواز متعه در اسلام شد و این عملی حلال بود تا اینکه خلیفه بی‌آنکه از پیش دلیل بر نسخ یا تحریم [[متعه]] رسیده باشد از متعه منع کرد، این جمله «متعتان کانتا علی عهد رسول‌الله و أنا محرمهما، و معاقب علیهما: متعة النساء و متعة الحج»<ref>. شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید، مجلدات20، ج1، ص182، داراحیاء الکتب العربیة.</ref>؛ '''«دو متعه در زمان پیامبر حلال بود و من آنها را تحریم می‌کنم، و هرکس انجام دهد کیفر خواهم نمود، یکی متعه زنان و دیگری متعه حج».'''
 
این سخن که ظاهرش به قول ابن ابی الحدید بسیار ناشایست است، توجیهی دارد که فقهاء در آن اختلاف کرده و هرکدام فلسفه خاصی را ذکر کرده‌اند:
* ۱. فخر رازی در این زمینه می‌گوید: «از ظاهر کلام عمر که می‌گوید من از آنها نهی می‌کنم چنین به دست می‌آید که این دو مشروعیت داشتند
و نسخ هم نشده بودند تا اینکه عمر آن‌ها را نسخ کرد و چیزی که پیامبر آن را نسخ نکرده باشد تا ابد نسخ نخواهد شد»
 
آنگاه سخن خلیفه را این‌گونه توجیه می‌کند: «منظور عمر این است که من از آن منع می‌کنم چون بر من ثابت شده است که پیامبر آنها را نسخ کرده است».<ref>. التفسیر و المفسرون، محمدهادی معرفت، ج1، بحث متعه، به نقل از التفسیر الکبیر، ج10، صص54-53.</ref>
 
واقعاً نمی‌دانیم فخر رازی منظور عمر را از کجا فهمیده است در حالی که ظاهر کلام عمر، عدم نسخ متعه در زمان پیامبر است.
* ۲. قسطلانی در شرح خود بر کتاب بخاری، توجیهی بسیار عجیب دارد، می‌گوید: «نهی عمر مستند به نهی پیامبر است که بر دیگر اصحاب پوشیده مانده بود و عمر آن را برای ایشان بیان کرد؛ لذا آنان ساکت ماندند یا با او موافقت کردند».<ref>. همان، ج1، بحث متعه، به نقل از: ارشادالساری بشرح البخاری، قسطلانی، ج11، ص77.</ref>
 
این توجیه نیز جز کلّی‌گویی و تفسیر بدون دلیل نیست؛ زیرا چگونه ممکن است راویانی مانند علی علیه السلام و جابر و ابن مسعود و… که پیوسته ملازم پیامبر صلی الله علیه وآله بودند و از بزرگ و کوچک احکام کاملاً اطلاع داشتند، از نهی پیامبر بی‌خبر بمانند ولی فقط جناب خلیفه از آن آگاهی یابد؟!
 
از این عجیب‌تر سخن قوشجی در شرح تجرید الاعتقاد خواجه نصیر طوسی است. او می‌گوید: «عمر بر روی منبر رفت و گفت: ای مردم! سه چیز در زمان رسول خدا صلی الله علیه وآله حلال بود ولی من از آنها نهی کرده و تحریم می‌کنم و هر کس انجام دهد کیفرش خواهم داد؛ متعه زنان، متعه حج و گفتن حیّ علی خیرالعمل». سپس می‌گوید: «این حدیث موجب طعن بر عمر نیست؛
زیرا مخالفت ورزیدن مجتهدی با مجتهد دیگر در مسایل اجتهادی بدعت (پدیده نویی) نیست».<ref>. التفسیر و المفسرون، محمدهادی معرفت، ج1، بحث متعه، به نقل از شرح تجرید، آخر مباحث امامت.</ref>
 
«جای شگفتی است که مرد دانشمندی چون قوشجی چگونه خود را به نادانی می‌زند و صاحب رسالت را که جز با وحی سخن نمی‌گوید، با فردی از امت همتا می‌گیرد؟! آن هم فردی مانند عمر که بارها و بارها به‌طور صریح اعلام داشته که همه مردم از او داناترند».<ref>. همان.</ref>
 
بنابراین صراحت کلام عمر جایی برای توجیه و بحث باقی نمی‌گذارد، که تحریم متعه نه از جانب رسول‌الله صلی الله علیه وآله بلکه از طرف خود عمر صورت گرفته است در این صورت آیا این نوع تحریم، اجتهاد به رأی، مقابله با نص و تجاوز به حریم شرع نیست؟ آیا کار مجتهد، مفتی، قاضی و حاکم، تفسیر قانون و تبیین آن است یا تحریم و تجاوز و دست‌درازی به حریم آن؟ که در فرض اخیر معنای شریعت و فلسفه قانون‌گذاری چه می‌شود؟ در حالی که خود خلیفه دوم، رأی‌گرایان و کسانی که در مقابل نصوص دست به تفسیر می‌زدند را توبیخ کرده و می‌گفت: «از اهل رأی دوری کنید که آنان دشمن سنّت هستند و چون نتوانسته‌اند احادیث را فراگیرند رأی‌گری پیشه کردند و گمراه شدند و مردم را نیز گمراه کردند».<ref>. روضة الناظر و جنة المناظر، ابن قدامه مقدسی، ص154، بیروت.</ref>
 
حال چگونه است که خلیفه با این صراحت می‌گوید که متعه در زمان پیامبر صلی الله علیه وآله وجود داشته است و من تحریم می‌کنم؟ این پرسشی است که پاسخ آن را نمی‌توان یافت و آیا بهتر نیست که به جای این همه توجیهات بی‌اساس،
شجاعانه و به دور از تعصبات مذهبی، به روش فرزند خلیفه عمل کرده و خود را از این همه فراز و فرودها برهانیم و سنت پیامبر صلی الله علیه وآله را یک بار دیگر احیا نموده و پیرو پیامبر باشیم؟
 
چنان‌چه در سنن ترمزی آمده است که: «مردی از اهل شام دربارهٔ متعه از فرزند عمر سؤل کرد و او گفت: «حلال است». شامی گفت: «پدرت آن را تحریم کرده است». پسر عمر گفت: «پدرم تحریم کرده لکن پیامبر صلی الله علیه وآله آن را تجویز نموده است و من نمی‌توانم سنّت پیامبر صلی الله علیه وآله را رها کنم و پیرو پدرم باشم».<ref>. سنن ترمزی، کتاب‌الحج، باب ما جاء می‌المتمتع؛ مسند احمد، ج4، ص436.</ref>
 
== نتیجه‌گیری ==
جواز [[ازدواج موقت]] بر قوت خود باقی است، نه تحریم شده است و نه منسوخ و نه تعارض و تهافت با آیات دارد و نه با روایات، جز اینکه خلیفه ثانی به نظر خودش اقدام به منع نمود هرچند اهل سنّت تلاش کرده‌اند منع متعه را به نسخ از جانب پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله نشان دهند و عمر را فقط بازگو کننده معرفی نمایند، ولی همان‌طور که گذشت این تلاش‌ها بی‌فایده است، زیرا صراحت کلام عمر جلوی هرگونه توجیهات را می‌بندد، زیرا گفتار وی صراحت تام دارد که: «من آن را منع می‌کنم». البته شکی نیست که اقدام خلیفه یک حکم شخصی است و چنانچه بتوان راهی بر مشروعیت و صحت این اقدام یافت، باید گفت این اقدام براساس مصالح و به‌طور موقت بود نه شرعی و قابل دوام. همانند منع از متعه الحج، اما جای تعجب اینجا است که فقهای اهل سنّت حکم دوم را نپذیرفتند، و حکم اول را هم همچنان ادامه می‌دهند، در حالی که فرزند خلیفه و بسیاری از بزرگان صحابه و تابعان، به نهی او توجه نکرده، و با شهامت از سنت پیامبر صلی الله علیه وآله پیروی می‌کردند.
 
این توجیه که نهی عمر از متعه حکم حکومتی است و براساس مصالح جامعه آن روز صورت گرفته است، توجیه معقول و قانع‌کننده نیست، زیرا؛ اولاً، از کجا معلوم است که عمر مصلحت واقعی جامعه آن روز را درک کرده باشد چه اینکه شناخت مصلحت آگاهی‌های وسیع و عمیق، هوشیاری و زیرکی فراوان نیاز دارد به فرض که عمر مصلحت واقعی آن دوره را در زمینه تحریم متعه به خوبی تشخیص داده باشد، این حکم موقتی بوده و بعد از انقضای زمان مصلحت باید به حالت اول برمی‌گشت همان‌گونه که در مورد متعه در حج این‌گونه شد، لذا ضرورتی ندارد که فقهای اهل سنّت بر تحریم عمر اصرار ورزند با اینکه می‌دانند مصلحت جامعه امروزی تقاضای مشروعیت آن را دارد.
 
== پانویس ==
{{پانویس}}
ویکی ج
{{ازدواج}}

نسخهٔ کنونی تا ۲۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۴۲

ازدواج موقت


ازدواج موقت، ازدواج شرعی در موارد خاص با مدت معیّن و تعهدات کمتر از ازدواج دائم.

ازدواج موقت یا متعه در فقه شیعه و قانون مدنی ایران نهاد قانونی و شرعی است که بهصورت عقدی با مدت و مهر معین میان زن و مرد برقرار می‌شود و برخلاف ازدواج دائم پس از اتمام مدت خودبه‌خود و بدون نیاز به طلاق منقضی می‌شود. در ازدواج موقت، زن حق نفقه و ارث ندارد؛ مگر آنکه این موارد در ضمن عقد شرط شود. ارکان اصلی آن صیغه، مدت، مَهر و شرایط صحت بلوغ، عقل و رضایت است. این ازدواج برای پاسخگویی به نیازهای اجتماعی و جلوگیری از روابط نامشروع در اضطرار است؛ اما چالش‌هایی مانند بی‌ثباتی عاطفی و دشواری ثبت رسمی دارد. قوانین ایران آن را به رسمیت شناخته، ولی ثبت آن همیشه الزامی نیست.

تعریف ازدواج موقت

عقد موقت، یکی از عقود شرعی[۱] و قانونی در فقه امامیه و قانون مدنی ایران است که میان زن و مردی که مانعی برای نکاح ندارند،[۲] با تعیین مدت مشخص[۳] و مهریه معین[۴] برقرار می‌شود.[۵] در متون فقهی و روایی واژه‌های «متعة»،[۶] «نکاح متعه»،[۷] «متعه زنان»[۸] و «نکاح منقطع»[۹] معادل ازدواج موقت به‌کار رفته است. ازدواج موقت منطبق بر مذهب جعفری - مذهب رسمی ایران - بوده و از ویژگی‌های منحصر به فرد قوانین نظام خانواده در این کشور است، امتیازی که قوانین سایر کشورها از آن بی‌بهره‌اند.[۱۰]

پیشینه تاریخی ازدواج موقت

براساس مطالعات جامعه‌شناختی و تاریخی، ازدواج موقت یا اشکال مشابهی از همسری موقت، پیش از اسلام در برخی فرهنگ‌های عربی و حتی ایران باستان وجود داشته است و اسلام با اعمال مقررات جدید، آن را ضابطه‌مند کرد.[۱۱]

تطورات تاریخی ازدواج موقت

مطالعات تاریخی نشان می‌دهد که ازدواج موقت در طول زمان، چهار دوره مشخص را پشت سر گذاشته است:

آغاز تشریع در عصر رسول

ازدواج موقت در زمان پیامبر اسلام مشروع و رایج بود. صحابه و عموم مسلمانان در زمان پیامبر و خلافت ابوبکر آن را انجام می‌دادند و احکامش نزد همگان پذیرفته شده بود.[۱۲]

خلافت خلیفه دوم

بر اساس منابع تاریخی،[۱۳] عمر بن خطاب ازدواج موقت را نه به‌دلیل نسخ آیه قرآنی،[۱۴] بلکه با تکیه بر ملاحظات اجتماعی و حکومتی ممنوع اعلام کرد[۱۵] و برای کسانی که مرتکب آن می‌شدند، مجازات سنگینی تعیین کرد.[۱۶]

استمرار در فقه امامیه و کمرنگ شدن میان اهل‌سنت

شیعیان مبنی بر اجماع فقهای امامیه[۱۷] همواره ازدواج موقت را مشروع و از احکام مسلّم اسلامی و تحریم آن را بدعت می‌دانستند.[۱۸]

دوران معاصر در ایران

با گسترش مذهب شیعه در ایران، ازدواج موقت جایگاه شرعی و حقوقی خود را حفظ کرد و از دوره صفویه به بعد بار دیگر رسمیت یافت؛ جایگاهی که در قانون مدنی معاصر نیز تثبیت شده است.[۱۹]

مبانی فقهی و حقوقی ازدواج موقت

ازدواج موقت نزد فقهای امامیه مشروع است؛[۲۰] اما اهل سنت،[۲۱] زیدیه،[۲۲] اسماعیلیه[۲۳] و اباضیه[۲۴] آن را جایز نمی‌دانند و به تحریم[۲۵] یا نسخ ازدواج موقت پس از پیامبر[۲۶] استناد می‌کنند، برخی نیز آن را محدود به ضرورت دانسته‌اند.[۲۷] امامیه برای جایز بودن ازدواج موقت به آیهٔ ۲۴ نساء[۲۸]و روایات متواتر،[۲۹] استناد می‌کنند و با تکیه بر لزوم نسخ قرآن به قرآن یا روایات متواتر، نسخ آن را نپذیرفته‌اند.[۳۰]

ارکان و شروط صحت ازدواج موقت

ازدواج موقت چهار رکن دارد: صیغه، زوجین، مهر و تعیین مدت.

  • صیغه: ازدواج موقت همانند عقد دائم با ایجاب و قبول صحیح منعقد می‌شود.[۳۱]
  • زوجین: مرد مسلمان می‌تواند با زن مسلمان و اهل کتاب ازدواج کند؛ ولی زن مسلمان با غیرکتابی نمی‌تواند.[۳۲] احکام نکاح دائم (مانند منع جمع بین دو خواهر)[۳۳] در آن جاری است. ازدواج با زن مؤمن و عفیف مستحب است.[۳۴]
  • مهر: تعیین آن شرط صحت عقد بوده،[۳۵] و مهریه باید مالیت داشته و مشخص باشد.[۳۶] زن در زمان انعقاد عقد مالک مهر می‌شود؛ اما استقرار آن به دخول و تمکین وابسته است.[۳۷] درصورت بخشش مدت پیش از دخول، زن تنها نصف مهر را مالک می‌شود.[۳۸] نشوز زن موجب کسر مهر به همان میزان است.[۳۹]
  • مدت: در ازدواج موقت باید معیّن و بدون ابهام باشد.[۴۰] اگر مدت عقد ذکر نشود عقد باطل است،[۴۱] و اگر محدود نباشد عقد دائم محسوب می‌شود.[۴۲]

شرایط عمومی صحت ازدواج موقت، عبارت است از:

  • بلوغ،[۴۳]عقل،[۴۴] اختیار[۴۵] و قصد انشاء:[۴۶] زوجین باید بالغ، عاقل و مختار باشند و حتماً قصد انعقاد عقد داشته باشند.
  • نبودن موانع نکاح: محرمیت نسبی یا سببی، زن شوهردار و زنی که در عده است، از موانع قانونی برای انعقاد ازدواج موقت محسوب می‌شوند.[۴۷]
  • رضایت و عدم اکراه و اجبار:[۴۸] در ازدواج موقت، رضایت کامل و اراده طرفین الزامی است.
  • اذن ولی برای دختر باکره: اکثر فقهای معاصر معتقدند اذن ولی برای دختر باکره در ازدواج موقت الزامی است.[۴۹]

شرایط اختصاصی صحت ازدواج موقت نیز عبارت است از:

  • مدت: در این نوع ازدواج، مدت باید معین باشد و عدم تعیین آن موجب بطلان عقد است.[۵۰]
  • مهریه: در ازدواج موقت، تعیین مهریه به‌صورت مشخص و معین ضروری است و در صورت عدم تعیین، عقد باطل می‌شود.[۵۱] برخلاف عقد دائم، ابهام در مَهر نیز موجب بطلان عقد موقت است.[۵۲]

آثار حقوقی ازدواج موقت

  • ارث: در عقد موقت، زن و مرد فقط از طریق وصیت می‌توانند برای یکدیگر ارث بگذارند.[۵۳]
  • نفقه: زن در متعه حق نفقه ندارد مگر با توافق،[۵۴]یا درصورت بارداری.[۵۵]
  • فرزندان: فرزندان حاصل از ازدواج موقت، تمام حقوق فرزندان عقد دائم را دارند؛[۵۶] و ثبت ازدواج موقت در صورت بارداری الزامی است.[۵۷]
  • پایان عقد: در ازدواج موقت طلاق مطرح نیست و این ازدواج با پایان مدت تعیین‌شده یا بخشش مدت توسط مرد پایان می‌یابد.[۵۸] تبدیل ازدواج موقت به دائم یا تمدید آن قبل از پایان مدت یا بخشش آن توسط مرد، صحیح نیست.[۵۹]

تفاوتها و شباهتهای ازدواج موقت با دائم

  • عزل: عزل[۶۰] نزد همسر آزاد و دائم تنها با رضایت او[۶۱] و درمورد همسر موقت یا کنیز بدون اجازهٔ او جایز است.[۶۲]
  • نفی ولد: درصورت انکار نسب توسط پدر در ازدواج موقت نیازی به لعان نیست؛[۶۳]و اثبات نسب فرزند به عهدهٔ زن است.[۶۴]
  • پایان ازدواج: پایان ازدواج دائم با فوت، فسخ[۶۵]یا طلاق[۶۶] است. در ازدواج موقت طلاق وجود ندارد،[۶۷]و زوجیت از طریق فسخ،[۶۸] فوت و اتمام یا بخشیدن مدت اتفاق می‌افتد.[۶۹]
  • عده: عده[۷۰] در ازدواج موقت[۷۱] دو پاکی از حیض و در ازدواج دائم[۷۲] سه پاکی است. در هر دو ازدواج عدهٔ زن باردار و عدهٔ وفات شوهر[۷۳] یکسان است.

کارکردهای ازدواج موقت

پاسخ مشروع به نیاز جنسی در موارد خاص

اسلام برای نیاز جنسی، تشکیل خانواده و حفظ نسل، اصل را بر ازدواج دائم می‌داند،[۷۴] و ازدواج موقت تنها در موارد ضرورت مجاز است.[۷۵] ازدواج موقت در کنترل غرایز جنسی، جلوگیری از زنا و صیانت جامعه از فحشا کارکرد مثبت دارد.[۷۶]

پیشگیری از اختلاط نسل و ساماندهی روابط

بر خلاف روابط بیچارچوب جنسی، ازدواج موقت زن را ملزم به رعایت عده می‌کند،[۷۷] رعایت عده موجب جلوگیری از همباشی بی‌ضابطه، مقید شدن افراد در چارچوب قاعده‌مند[۷۸] و حفظ طهارت نسل خواهد شد.[۷۹]

حمایت و ایجاد مسئولیت در قبال فرزندان احتمالی

فرزندان متولد از ازدواج موقت مشروع و ملحق به زوجین و دارای تمام حقوق فرزندی هستند.[۸۰]

انعطاف نسبی در تعهدات زوجین نسبت به یکدیگر

در ازدواج موقت، زن و مرد می‌توانند دربارهٔ برخی موارد مانند مدت ازدواج[۸۱] و حق نفقه زن با یکدیگر توافق کنند؛[۸۲] امری که برای افراد با شرایط خاص مفید است.

تقویت کرامت انسانی در روابط جنسی

در ازدواج موقت، بر خلاف روابط آزاد، افراد نسبت به حقوق یکدیگر متعهد می‌شوند.[۸۳] تعیین مهریه[۸۴] و مدت،[۸۵] فضای سالم و ضابطه‌مند حقوقی_اخلاقی در روابط جنسی حکمفرما می‌کند؛ که موجب حفظ کرامت انسانی است.[۸۶]

نقش حمایتی نسبت به زنان بی‌همسر یا بیوه

برای زنان، نیاز جنسی جنبه فرعی دارد و آن‌ها بیشتر به منظور تأمین نیازهای عاطفی و احساس امنیت به ازدواج موقت روی می‌آورند؛[۸۷] لذا می‌تواند پشتوانهٔ مالی، عاطفی و اجتماعی موقت برای زنان بیوه یا بی‌همسر فراهم کند.[۸۸]

جلوگیری از انحرافات اخلاقی و جرایم جنسی

ازدواج موقت با وضع محدودیت‌های قانونی و شرعی در روابط جنسی، امیال جنسی را در مسیر مشروع و امن هدایت کرده و از بروز رفتارهایی مانند خودارضایی، روابط نامشروع و سوءاستفاده جنسی جلوگیری می‌کند[۸۹] و به حفظ سلامت روانی، کاهش جرایم جنسی و پیشگیری از انحرافات جنسی کمک می‌کند.[۹۰]

چالش‌های ازدواج موقت

محدود بودن موارد الزام به ثبت

ثبت ازدواج موقت الزام عمومی ندارد؛[۹۱] لذا اثبات زوجیت در صورت انکار و خودداری مرد از ثبت دشوار می‌شود.[۹۲]

ناپایداری عواطف و تعادل روانی ناشی از پیوند موقت برای زنان

علی‌رغم اینکه ازدواج موقت در مواردی نیازهای مشروع عاطفی و جنسی را تأمین می‌کند؛ اما بواسطهٔ محدودیت زمان و تعهدات،[۹۳] موجب چالش‌های عاطفی،[۹۴] استرس، افسردگی و احساس انزوا و ناامنی روانی (به‌ویژه در دختران مجرد) می‌شود.[۹۵]

استفادهٔ عمومی و بیتوجهی به محدودبودن موارد استفاده

ازدواج موقت با هدف حفظ کرامت انسان، سلامت اخلاقی و جنسی جامعه و جلوگیری از سوءاستفاده از زن، تنها در شرایط اضطراری مجاز است[۹۶] و رواج بی‌ضابطه آن خطر سوءاستفاده هوسرانان را افزایش می‌دهد.[۹۷]

کاهش شانس تشکیل خانواده در قالب ازدواج دائم

کاهش مسئولیت‌پذیری برخی مردان[۹۸] و محدودیت‌های مالی کمتر در ازدواج موقت، آنها را به پرهیز از ازدواج دائم و گرایش به تنوع‌طلبی سوق می‌دهد.[۹۹] تجربه‌های جنسی متنوع نیز تمایل مردان به تعهد بلندمدت در ازدواج دائم را کاهش می‌دهد.[۱۰۰] این عوامل همراه با رواج شهوت‌رانی[۱۰۱] و افزایش سن ازدواج، شکل‌گیری خانواده‌های پایدار را به تأخیر می‌اندازد.[۱۰۲] در نتیجه، زنانی که تجربه ارتباط جنسی و عاطفی دارند، اغلب با تمایل کمتر مردان برای ازدواج دائم مواجه می‌شوند[۱۰۳] و شانس آن‌ها برای ازدواج کاهش می‌یابد.[۱۰۴]

عدم حمایت از زنان در سالخوردگی

در سبک زندگی معاصر، به‌ویژه تحت تأثیر فشارهای هنجاری و رسانه‌ها،[۱۰۵] بدن و زیبایی زنان اهمیت زیادی یافته و جنبه جنسی روابط بیش از پیش کالایی شده است.[۱۰۶] این نگرش می‌تواند زمینه‌ساز استفاده ابزاری از زنان شود و در بلندمدت، آنان را در سالخوردگی بدون حمایت و سرپرست باقی بگذارد.[۱۰۷]

آسیب دیدن نهاد خانواده

ازدواج موقت مرد متأهل، حتی اگر با هدف ثواب یا حمایت مالی از زنان انجام شود، می‌تواند موجب کاهش مودت و رحمت در خانواده، سردی روابط زناشویی، کاهش مسئولیت‌پذیری و تعهد خانوادگی، افزایش تعارضات،[۱۰۸] کاهش جایگاه اجتماعی مرد و ایجاد تنش‌های روانی و عاطفی برای زن و فرزندان شود.[۱۰۹] بنابراین، این نوع ازدواج با حسن معاشرت زوجین در تعارض است.[۱۱۰] علاوه بر این، عدم الزام به ثبت ازدواج موقت،[۱۱۱] ممکن است ناعدالتی بین همسران ایجاد کند.[۱۱۲] فقها با وجود مشروعیت ازدواج موقت، با استناد به احادیثی که تک‌همسری را برتر می‌دانند، استفاده از این حکم شرعی را تنها در شرایط اضطرار واقعی مجاز می‌دانند تا سوءاستفاده رخ ندهد.[۱۱۳]

دیدگاه‌های موافق و مخالف دربارهٔ ازدواج موقت

از دیدگاه موافقان، ازدواج موقت می‌تواند به پیشگیری از انحراف جنسی، کاهش فشار مالی و فراهم شدن فرصت برای شناخت پیش از ازدواج دائم کمک کند. در مقابل، مخالفان بر این باورند که این نوع ازدواج ممکن است موجب تأخیر در ازدواج دائم، تضعیف بنیان خانواده و ترویج فساد جنسی شود.[۱۱۴] همچنین، مذهب و فرهنگ قومیتی در تمایل به ازدواج موقت تأثیرگذار است؛ به‌طور مثال، قوم‌های بلوچ و ترکمن نسبت به فارس‌ها تمایل کمتری به این نوع ازدواج دارند.[۱۱۵]

ازدواج موقت در قوانین جمهوری اسلامی ایران

ازدواج موقت در قانون مدنی ایران به رسمیت شناخته شده و در موادی[۱۱۶] دربارهٔ تعیین مدت،[۱۱۷]تعیین مهریه،[۱۱۸] انحلال عقد،[۱۱۹]نفقه،[۱۲۰]عده،[۱۲۱] اجازه ولی برای دختر باکره،[۱۲۲] ارث،[۱۲۳] حقوق فرزندان،[۱۲۴] موارد الزام به ثبت[۱۲۵]و شرایط بطلان آن سخن گفته است.

پانویس

  1. ↑ - خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308؛ مواد 1075الی 1077 قانون مدنی؛ مواد 1095 الی 1098 قانون مدنی و ماده­ 1152 قانون مدنی.
  2. ↑ - مواد قانون مدنی 1045 الی 1061 ؛ خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.
  3. ↑ - ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی؛ خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.
  4. ↑ - ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی؛ خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308.
  5. ↑ - مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469؛ مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۳۹۹.
  6. ↑ - خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص258؛ مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469.
  7. ↑ - مسلم ابن حجاج، صحیح مسلم، 1412ق، ج5، ص18.
  8. ↑ - مجلسی، مرآهٔ العقول فی شرح اخبار آل الرسول، 1363ش، ج1، ص273.
  9. ↑ - خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج2، ص310.
  10. ↑ - صفایی، مختصر حقوق خانواده، 1384ش، ص2.
  11. ↑ - زمانی مقدم، «مطالعۀ جامعه‌شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)» 1397ش، ص139.
  12. ↑ - قرطبی، تفسیر القرطبی، ۱۳۸۴ق، ج۵، ص۱۳۲؛ سبحانی، متعة النساء فی الکتاب و السنة، ۱۴۲۳ق، ص۱۵؛ زمانی مقدم، «مطالعه­ جامعه­شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)»، 1397ش، ص139.
  13. ↑ - موسوی اصفهانی، شیعه و تصحیح، بیتا، ص124.
  14. ↑ - جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد ابن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷؛ نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹؛ جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴.
  15. ↑ - موسوی اصفهانی، شیعه و تصحیح، بیتا، ص124.
  16. ↑ - جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷.
  17. ↑ - شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳
  18. ↑ - شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳.
  19. ↑ - مواد ۱۰۷۵ تا ۱۰۷۷ قانون مدنی.
  20. ↑ - شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳؛ شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳.
  21. ↑ - جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷.
  22. ↑ - احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷.
  23. ↑ - نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹.
  24. ↑ - جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴.
  25. ↑ - آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۷.
  26. ↑ - به جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷؛ نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹؛ جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴؛ برای نمونه نگاه کنید به جصاص، احکام القرآن، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۵۲؛ ماوردی، الحاوی الکبیر، ۱۴۱۹ق، ج۹، ص۳۲۸؛ سرخسی، المبسوط، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۲۷.
  27. ↑ - ابن‌عاشور، التحریر و التنویر، ۱۴۲۰ق، ج۴، ص۸۹.
  28. ↑ - فاضل مقداد، کنز العرفان فی فقه القرآن، ۱۳۷۳ش، ج۲، ص۱۴۹–۱۵۳؛ سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، 1413ق، ج۲۵، ص۷۹–۸۰؛ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۱۰.
  29. ↑ - سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، 1413ق، ج۲۵، ص۷۹؛ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۱۵؛ بحرانی، البرهان، 1415 ق، ج2، ص58؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۵۳.
  30. ↑ - مغنیه، الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۲۹۷.
  31. ↑ - نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج3، ص154.
  32. ↑ - نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۲۷-۲۸؛ خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲،ص310.
  33. ↑ - خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۰.
  34. ↑ - نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۱۵۷-۱۶۰
  35. ↑ - ماده 1095 قانون مدنی؛ نجفی جواهری، جواهر الکلام،1362، ج۳۰، ص۱۶۲.
  36. ↑ - خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ص۳۱۰
  37. ↑ - نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۱۶۴و167-168.
  38. ↑ - ماده 1097 قانون مدنی.
  39. ↑ - خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق،، ج۲، ص۳۱۱.
  40. ↑ - ماده 1076 قانون مدنی؛ نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج30، ص 176.
  41. ↑ - کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، ۱۳۸۲ش، ص۶۶۵.
  42. ↑ - کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، ۱۳۸۲ش، ص۶۶۵؛ خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۱.
  43. ↑ - ماده 1041 قانون مدنی.
  44. ↑ - ماده ۱۰۶۴ قانون مدنی.
  45. ↑ - ماده ۱۹۱ قانون مدنی.
  46. ↑ - ماده 1062 قانون مدنی.
  47. ↑ مواد 1045-1061 قانون مدنی.
  48. ↑ - ماده 1070 قانون مدنی.
  49. ↑ - ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی.
  50. ↑ - ماده 1095 قانون مدنی.
  51. ↑ - ماده 1076 قانون مدنی.
  52. ↑ - ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی.
  53. ↑ مواد ۸۴۳ و940 قانون مدنی.
  54. ↑ - ماده ۱۱۱۳ قانون مدنی؛ محقق داماد، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، 1388ش، ج1، ص195؛ خمینی، تحریرالوسیله، 1258ش، ج2، ص335.
  55. ↑ - بند 14، ماده 4 از لایحه اصلاحی قانون حمایت خانواده از سوی قوه قضاییه، ذیل عنوان «نفقهٔ اقارب»
  56. ↑ - ماده 1158 قانون مدنی؛ انعام،151؛ ماده ۱۱۹۹ قانون مدنی؛ مریم،2؛ نمل،16؛ ماده ۹۰۷ قانون مدنی؛ مواد 1180 و 1181 قانون مدنی؛ مواد ۱۱۶۸، ۱۱۶۹، ۱۱۷۰، ۱۱۷۱، ۱۱۷۲، ۱۱۷۳، ۱۱۷۶ و همچنین قانون حمایت خانواده (مواد ۴۰، ۴۳ و ۵۴)؛ مواد 1173، 1174، 1178 و1158 قانون مدنی.
  57. ↑ - ماده 21 قانون حمایت از خانواده مصوب 1391.
  58. ↑ - نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362 ش، ج30، ص188.
  59. ↑ - نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362 ش، ج30، ص201.
  60. ↑ - بیرون ریختن مایهٔ منی از رحم زن؛ الزاوی، ترتیب القاموس المحیط علی طریقل المصباح المنیر و اساس البلاغه، 1399 ش، ص217؛ طوسی، المبسوط فی فقه الامامیه، 1387ق، ص266-267.
  61. ↑ - علامه حلی، مختلف الشیعة، 1418ق، ج۷، ص۳۰۲؛ نجفی جوااهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۲۹، ص۱۱۱ - ۱۱۲.
  62. ↑ - مطهری، مجموعه آثار، قم، بی‌تا، ص73.
  63. ↑ - خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۲.
  64. ↑ - مکارم شیرازی، «نفی ولد در صورت مواقعه در عقد موقت»، پایگاه اطلاع­رسانی دفتر حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی.
  65. ↑ - مواد ۱۱۰۱، ۱۱۲۰ تا ۱۱۲۸ و ۱۱۳۱ قانون مدنی
  66. ↑ - ماده ۱۱۲۰ قانون مدنی
  67. ↑ - ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی
  68. ↑ - بر اساس ماده ۱۱۲۰ قانون مدنی
  69. ↑ - ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی
  70. ↑ - ماده ۱۱۵۰ قانون مدنی
  71. ↑ - ماده 1152 قانون مدنی
  72. ↑ - ماده 1151 قانون مدنی
  73. ↑ - ماده 1054 قانون مدنی
  74. ↑ - نجفی جواهری، جواهرالکلام، 1362ش، ج30، ص152.
  75. ↑ - صالحی، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین»، 1400ش، ص103.
  76. ↑ - محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده-نکاح و انحلال آن، بی‌تا، ص211.
  77. ↑ - ماده 1152 قانون مدنی؛ نسا،24.
  78. ↑ - محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده-نکاح و انحلال آن، بی‌تا، ص213.
  79. ↑ - شهید ثانی، مسالک الافهام، 1413ق، ج9، ص213
  80. ↑ - ماده ۱۱۵۸ قانون مدنی
  81. ↑ - ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی
  82. ↑ - -ماده 1113 قانون مدنی
  83. ↑ - ماده 1075 قانون مدنی؛ ماده 1103 قانون مدنی.
  84. ↑ - ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی
  85. ↑ - ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی
  86. ↑ - «ازدواج موقت و کرامت زن»، پایگاه اطلاع­رسانی حوزه.
  87. ↑ - ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402ش، ص68.
  88. ↑ - ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402ش، ص69.
  89. ↑ - الهی و دیگران، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، 1399ش، 1400ش، ص.62.
  90. ↑ - جورکویه، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، 1388ش، ص98.
  91. ↑ - ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391
  92. ↑ - ماده 49 قانون حمایت از خانواده مصوب 1391
  93. ↑ - ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی
  94. ↑ -صالحی، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین»، 1400ش، ص101.
  95. ↑ - ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402ش، ص81..
  96. ↑ - میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان، 11379ش، شماره9.
  97. ↑ - میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.
  98. ↑ - میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.
  99. ↑ - کلانتری و دیگران، «مطالعه کیفی شرایط و زمینه­های شکل­گیری ازدواج موقت زنان»، 1394ش، ص518-519.
  100. ↑ - قنبری برزیان و دیگران، «تأملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1397ش،ص41؛ حسینی، روان‌شناسی خانواده اسلامی، 1395ش، ص35.
  101. ↑ - ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.
  102. ↑ - قنبری برزیان و همکاران، «تأملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه:دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1398ش، ص36.
  103. ↑ - میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.
  104. ↑ - ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، شماره 17، ص68.
  105. ↑ - قاسمی، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تأکید بر جراحی­های زیبایی»، 1395ش، ص175.
  106. ↑ - صادقی و همکاران، «مطالعۀ جامعه­شناختی رابطۀ مدیریت بدن و ارزش سرمایۀ جنسی در بین زنان»، 1396ش، ص121.
  107. ↑ - ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.
  108. ↑ - میرهاشمی و همکاران، «واکاوی آثار ازدواج موقت مردان متأهل بر رضایت زناشویی»، 1402ش، ص103.
  109. ↑ - میرهاشمی و همکاران، «واکاوی آثار ازدواج موقت مردان متأهل بر رضایت زناشویی»، 1402ش، ص101؛ ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص72.
  110. ↑ - ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص79.
  111. ↑ - جز درمواردی که ذکر شد.
  112. ↑ - مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، 1402ش، ص278.
  113. ↑ - مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، 1224ق، ص236.
  114. ↑ - ریاحی، «شناسایی همبسته­های اجتماعی میزان و دلایل موافقت یا مخالفت با ازدواج موقت»، 1391ش، ص493.
  115. ↑ - صادقی و همکاران، «واکاوی مسئله ازدواج و اعتبارسنجی یک راه حل»، 1386ش، ص93.
  116. ↑ - مواد 1075 تا 1077 قانون مدنی.
  117. ↑ - ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی.
  118. ↑ - ماده 1076 قانون مدنی.
  119. ↑ - ماده ۱۱۳۹قانون مدنی.
  120. ↑ - ماده 1113 قانون مدنی.
  121. ↑ - ماده ۱۱۵۲ قانون مدنی.
  122. ↑ - ماده 1070 قانون مدنی.
  123. ↑ - ماده ۹۴۰ قانون مدنی.
  124. ↑ - مواد 1199، 1180، 1181، ۱۱۶۸، ۱۱۶۹، ۱۱۷۰، ۱۱۷۱، ۱۱۷۲، ۱۱۷۳، ۱۱۷۶ ، 1178 ، 1174 و ۱۱۷۳ قانون مدنی و همچنین قانون حمایت خانواده (مواد ۴۰، ۴۳ و ۵۴)،
  125. ↑ - ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391ش.

منابع

  • «ازدواج موقت و کرامت زن، پرسش‌ها و پاسخ‌های دانشجویی، دفتر۳۹ (حقوق خانوادگی زن)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، ۲۱ فروردین ۱۳۹۷ش.
    • احمد بن عیسی، رأب الصدع، بیروت، دار المحجة البیضاء، ۱۴۲۸ق.
    • آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت، دارالکتب العلمیه، منشورات محمدعلی بیضون، ۱۴۱۵ق.
    • امینی، عبدالحسین، الغدیر، ترجمه محمدباقر بهبودی، تهران، کتابخانه بزرگ اسلامی، ۱۳۶۸ ش.
    • بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسة البعثه، ۱۴۱۵ق.
    • بشیری خطیبی، بهنام و دیگران، «بررسی جامعهشناختی نگرش جوانان مجرد به مسئله ازدواج موقت: ارائه یک نظریهٔ مبنایی»، مطالعات جامعهشناختی، ش۴۸، ۱۳۹۹ش.
    • بن‌عاشور، محمدطاهر، تفسیر التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، ۱۴۲۰ق.
    • ترجمان‌زاده، م، فقه و روان‌شناسی خانواده، قم، حوزوی، ۱۳۹۹ش.
    • ثمنی، لیلا و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطهمندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبکزندگی اسلامی»، پژوهشنامه سبک زندگی، ش۱۷، ۱۴۰۲ش.
    • ثمنی، لیلا، برقعی، مریم، سدیدپور، سمانه سادات، «آثار حق زوجه نسبت به منع از عزل در روابط زناشویی»، مطالعات اسلامی زنان و خانواده، ش۲۰، ۱۴۰۳ش.
    • جصاص، ابوبکر احمد بن علی، احکام القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
    • جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، کویت، دارالسلاسل، ۱۴۲۷ق.
    • جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، عمان، وزارة الاوقاف و الشؤون الدینیة، ۱۴۳۸ق.
    • جورکویه، علی محمد، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۳۸۸ش.
    • حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث، بی‌تا.
    • خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیلة (ترجمه فارسی)، مترجم مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ش.
    • خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی ۲۲ و ۲۳)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ق.
    • الزاوی، احمد، ترتیب القاموس المحیط علی طریقل المصباح المنیر و اساس البلاغه، بیروت، دارالکتب علمیه، ۱۳۹۹ق.
    • زمانی مقدم، مسعود، «مطالعهٔ جامعه‌شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)»، فصلنامه علوم اجتماعی، ش۸۲، ۱۳۹۷ش.
    • زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
    • سبزواری، سید عبدالاعلی، مهذب الاحکام، قم، دارالتفسیر، بی‌تا.
    • سجادی امین، «اذن ولی در عقد موقت باکره رشیده». مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده، سال اول، ش۱، ۱۳۹۷ش.
    • سرخسی، محمد بن احمد، المبسوط، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۴ق.
    • شرف الدین، عبدالحسین، النص و الاجتهاد، بیروت، ابومجتبی، ۱۴۰۴ق.
    • شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، سلطان العلماء، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۴۱۲ق.
    • شهید ثانی، زینالدین، مسالک الافهام، قم، بنیاد المعارف اسلامی، ۱۴۱۳ق.
    • شهیدی، مهدی، ارث، تهران، مجد، ۱۳۸۵ش.
    • صابونی، محمدعلی، روائع‌البیان تفسیر آیات الاحکام، دمشق، مناهل العرفان، ۱۴۰۰ق.
    • صادقی فسایی، سهیلا و دیگران، «مطالعهٔ جامعهشناختی رابطهٔ مدیریت بدن و ارزش سرمایهٔ جنسی در بین زنان»، مطالعات اجتماعی-روانشناختی زنان، ش۳، ۱۳۹۶ش.
    • صالحی، زینب، بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین، پایاننامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه الزهرا (س)، ۱۴۰۰ش.
    • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
    • طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، ۱۳۸۷ق.
    • عاملی، سیدجعفر مرتضی، زواج المتعة، بیروت، المرکز الإسلامی لدراسات، ۱۴۲۳ق.
    • عبداللهی، ک، پژوهش‌های روان‌شناسی خانواده. تهران، انتشارات علمی، ۱۳۹۷ش.
    • عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری، بیروت، دار المعرفة، ۱۳۷۹ق.
    • علامه حلی، مختلف الشیعه، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۸ق.
    • علی محمدی، طاهر، ازدواج موقت در فقه امامیه، تهران، دانشگاه پیام نور، ۱۳۸۹ ش.
    • فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۳ش.
    • قاسمی، افسانه، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تأکید بر جراحیهای زیبایی»، جامعه‌شناسی کاربردی، ش۴، ۱۳۹۵ش.
    • قرطبی، شمس الدین، تفسیر القرطبی، قاهره، دار الکتب المصریة، چاپ دوم، ۱۳۸۴ق.
    • قشیری نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، محمدفواد عبدالباقی، قاهره، دارالحدیث، ۱۴۱۲ق.
    • کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، تهران، میزان، ۱۳۸۲ش.
    • کلانتر، سیدمحمد، «حاشیه»، در کتاب الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، تألیف شهید ثانی، قم، داوری، ۱۴۱۰ق.
    • گوهررستمی، فریبا، «بررسی عوامل اقتصادی و اجتماعی بر ازدواج موقت دختران جوام شهر رامسر»، مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، ۱۴۰۱ش.
    • ماوردی، علی بن محمد، الحاوی الکبیر، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۹ق.
    • مجلسی، محمدباقر، مرآهٔ العقول فی شرح آخبار آل رسول، تهران، دارالکتب اسلامی، ۱۳۶۳ش.
    • محقق داماد، سید مصطفی، بررسی فقهی حقوق خانواده - نکاح و انحلال آن، قم، بی‌تا.
    • محقق داماد، سیدمصطفی، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، ج۱، مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۳۸۸ش.
    • محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، قم، مؤسسه آل البیت (ع)، ۱۴۱۴ق.
    • مشکینی، علی، مصطلحات الفقه، احمدی جلفایی، حمید، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۴۳۴ق.
    • مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.
    • مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
    • مکارم شیرازی، ناصر، احکام بانوان، تحقیق ابوالقاسم علیان‌ژادی، قم، مدرسه امام امیرالمؤمنین (ع)، ۱۳۸۶ش.
    • مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، قم، مدرسة الامام علی بن ابی طالب (ع)، ۱۴۲۴ق.
    • موراتا، ساچیکو، متعه، تهران، همدمی، ۱۳۵۸ش.
    • مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، قم، دایرة المعارف الفقه الاسلامی، ۱۳۸۷ش.
    • موسوی، موسی. الشیعة و التصحیح، تهذیب سعد بن عبدالرحمن حصین، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
    • نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، محمود قوچانی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۲۶۲ش.
    • نعمان مغربی، محمد، دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام عن اهل‌بیت رسول‌الله علیه‌وعلیهم افضل‌السلام، تحقیق آصف بن علی اصغر فیضی، قاهره، دارالمعارف، ۱۳۸۳ق.
    • الهی، محمد علی، حیدری، محمد علی و شکرچی زاده، محسن، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۴۰۰ش.

ویکی ر

ازدواج موقت؛ تدبیری برای تنظیم روابط جنسی.

ازدواج موقت، نوعی ازدواج مشروع و قانونی با مدّت و مهر معین است و برخی کارکردهای ازدواج دایم مانند تشکیل خانواده، فرزندآوری و تأمین پایدار نیازهای عاطفی و طبیعی در آن، ضرورت ندارد. ازدواج موقت در آموزه‌های اسلام به‌عنوان راهکاری برای موارد خاص در جامعه پیش‌بینی شده است، اما تغییر نگرش‌های اجتماعی و افزایش روی‌آوری به ازدواج موقت، می‌تواند آن را به چالشی در برابر تشکیل خانواده تبدیل کند.

مفهوم‌شناسی

ازدواج موقت که در زبان فارسی به صیغه نیز معروف است، نوعی ازدواج است که در آن عقد ازدواج برای مدت معین و محدود با مهریه‌ای معلوم، بین زن و مرد بسته می‌شود.[۱] تعیین مدت، در ازدواج موقت بر اساس توافق دو طرف ازدواج صورت می‌گیرد[۲] و با پایان مدت، رابطه زوجیت خودبه‌خود منقضی می‌شود. متعه یعنی تمتع، درحالی‌که هدف از ازدواج، تشکیل خانواده است.[۳] ازدواج موقت، در چارچوب آموزه‌های اسلام دارای شرایط روشنی است که آن را به‌عنوان گونه‌ای از ازدواج، رسمیت می‌بخشد و کاملاً متفاوت از جایگزین‌های ازدواج مانند هم‌خانگی یا همباشی است.[۴]

پیشینه و تحولات تاریخی ازدواج موقت

مطالعات تاریخی نشان می‌دهد که ازدواج موقت پیش از اسلام در فرهنگ‌های عربی و ایران باستان وجود داشته و اسلام با وضع قوانین جدید، آن را ضابطه‌مند کرده است.[۵] سیر تاریخی و فقهی این حکم را می‌توان در سه مرحله بررسی کرد:

۱. دوره مشروعیت و اجماع: در زمان حیات پیامبر اسلام و دوران خلافت ابوبکر، این ازدواج مشروع و مورد عمل صحابه و عموم مسلمانان بود و احکام آن نزد همگان پذیرفته شده بود.[۶]

۲. دوره ممنوعیت: در زمان خلافت عمر بن خطاب، وی با تکیه بر ملاحظات اجتماعی و حکومتی و نه به دلیل نسخ آیه قرآنی، این ازدواج را حرام اعلام کرد و برای مرتکبین آن مجازات سنگسار در نظر گرفت.[۷][۸][۹][۱۰][۱۱]

۳. اختلاف فقهی و تثبیت در تشیع: اقدام خلیفه دوم موجب بروز اختلاف میان مذاهب اسلامی شد. فقهای امامیه با رد نسخ شرعی این حکم، ممنوعیت اعمال‌شده را بدعت دانسته و بر اساس اجماع، همواره بر مشروعیت و تداوم آن پس از وفات پیامبر تأکید ورزیده‌اند.[۱۲][۱۳] این حکم با گسترش تشیع در ایران، به‌ویژه از دوره صفویه، مجدداً رسمیت یافت و جایگاه حقوقی آن در قانون مدنی معاصر ایران نیز تثبیت شده است.[۱۴]

فلسفه ازدواج موقت

اسلام پیشنهاد می‌دهد که برای برداشت فساد از جامعه کسانی که توان و شرایط ازدواج دائم را ندارند، ازدواج موقت انجام بدهند.[۱۵] ازدواج موقت، بر اساس احکام دینی و به صورتی کاملاً قانونمند، انجام می‌شود و حق و حقوق افراد به ویژه زنان، حفظ می‌شود. ازدواج موقت، به معنی ولنگاری جنسی نیست و زن نمی‌تواند خود را بدون ضابطه هر روز در اختیار مردی دیگر قرار دهد، بلکه باید احکام عده را رعایت نماید؛ بنابراین پیامدهای منفی و زشتی‌هایی زنا در آن نیست. نکبت گناه را ندارد، انسان تحقیر هوای نفس نشده و اگر فرزند متولد شود؛ حلال‌زاده و نفقه بر پدرش واجب است. ازدواج موقت در جلوگیری از فساد و فحشا مؤثر است و لذا ائمه افراد دارای شرایط را به آن تشویق و مردان متأهل را از آن نهی می‌کردند.[۱۶]

تأسیس ازدواج موقت در فقه اسلامی بر اساس طهارت فکری، عفت و پاکی نفس و نسل، پایه‌گذاری شده و ارضای نیازهای انسانی با پرهیز از آلودگی و رفتن به‌سوی پاکی در نظر گرفته شده است.[۱۷] سفارش‌ها و تأییدات بسیاری از سوی پیشوایان مذهب شیعه وجود دارد که با تأکید بر مشروعیت این گونه از ازدواج، افراد را به بهره‌گیری از آن در هنگام ضرورت، ترغیب کرده‌اند.[۱۸] برای افرادی که امکان تشکیل خانواده و ازدواج دایم وجود ندارد یا در مسافرت‌های طولانی به سر می‌برند، رهایی از فشارهای جنسی با ازدواج موقت ممکن می‌شود.[۱۹] کسانی که به هر دلیلی از توانایی ازدواج دایم برخوردار نیستند یا در موقعیتی قرار گرفته است که نیازمند رابطهٔ مشروع و قانونی با جنس مخالف است، این فرصت در چارچوب ازدواج موقت شکل می‌گیرد.[۲۰] با ازدواج موقت، بخشی از نیازهای اقتصادی زنان برآورده می‌شود. زنانی که توانایی تأمین نیازهای مالی خود را ندارند با ازدواج مشروع مدت‌دار، می‌توانند این مشکل را حل کنند.[۲۱]

ازدواج موقت در ایران

بر اساس پژوهشی که در مورد ازدواج موقت در سه شهر تهران، اصفهان و مشهد انجام شده است، گرایش مردان به ازدواج غیر دایم تا ۶۱ درصد به‌دلیل نیازهای جنسی، تا ۳۱ درصد به‌دلیل نیازهای عاطفی و تا ۸ درصد به‌دلیل نیازهای مادی اعلام شده است. در سوی دیگر، زنان با دغدغه‌ها و نگرانی‌های متفاوت قرار دارند که رفع نیازهای عاطفی و اقتصادی با ۸۱ درصد، مهم‌ترین عامل گرایش آنان به ازدواج موقت دانسته شده است.[۲۲]

صیغه محرمیت

صیغه محرمیّت به معنای ازدواج موقّت با هدف حصول محرمیت است. تزویج دختر یا پسر نابالغ توسط ولیّ به قصد حصول محرمیت است که از آن در باب نکاح سخن گفته‌اند. گاهی هدف از اجرای عقد نکاح موقت، بهره جنسی نیست؛ بلکه صرف ایجاد محرمیّت است.

به عنوان مثال، مردی جهت محرم‌شدن با زنی، با دختر او که به‌طور معمول در این‌گونه موارد دختر بچه انتخاب می‌شود با اذن ولیّ دختر، برای مدتی کوتاه مثلاً یک ساعت صیغه ازدواج موقت می‌خواند تا مادر این دختر، مادر زن او به‌شمار رود و برای همیشه به او محرم گردد، یا بین پسر بچه‌ای توسط ولیّ یا با اذن او و زنی برای مدتی کوتاه صیغه خوانده می‌شود تا آن زن، عروس پدر بچه به‌شمار رود و برای همیشه به او محرم گردد.[۲۳]

از آن‌جا که محرمیت مادر زن و عروس به صرف عقد ازدواج؛ اعم از دائم و موقت حاصل می‌شود و پس از انحلالِ نکاح نیز به قوت خود باقی است، در دو مورد یاد شده، ازدواج موقت تنها با هدف ایجاد محرمیت صورت می‌گیرد و مقصود اصلی در این‌گونه ازدواج خود ازدواج نیست.

بلکه محرمیتی است که به تبع ازدواج حاصل می‌شود؛ از این‌رو، به آن صیغه محرمیّت اطلاق می‌شود. البته در عرف بر ازدواج موقتی که میان دختر و پسر، پیش از ازدواج دائم به منظور آشنایی بیشتر صورت می‌گیرد نیز صیغه محرمیت اطلاق می‌شود که در واقع همان ازدواج موقّت است.[۲۴]

در فرهنگ مسلمانان گاهی با استفاده از عقد موقت، روابطی رسمیت می‌یابد که نیازمند وجود محرمیت میان دو نفر است. در این موارد، تکالیف وتعهدات ازدواج با شرط ضمن عقد ساقط می‌شود و تنها کارکردهای تنقیص شدهٔ آن مورد توجه قرار می‌گیرد.

  1. محرمیت در دوران نامزادی؛ امروزه بسیاری از خانواده‌های ایرانی برای دختر و پسر در دوران نامزدی، عقد موقت می‌خوانند تا آنها به یکدیگر مَحرَم شوند و آشنایی عروس و داماد و خانواده‌های آنها در چارچوب شرعی، شکل بگیرد.[۲۵]
  2. محرمیت دو خانواده؛ در فرهنگ شیعیان، گاهی از طریق عقد موقت کودک، دو خانواده که به‌ضرورت، نیازمند تعامل نزدیک هستند، به یکدیگر محرم می‌شوند تا معاشرت دو خانواده با محدودیت‌های کمتری انجام شود.[۲۶]

ازدواج موقت در قوانین

در فرهنگ مسلمانان، ازدواج دایم به‌عنوان یک ضرورت انسانی و ارزش‌مدار از جایگاه مثبت و همراه با کارکردهای اساسی مانند تأمین پایدار نیازهای طبیعی همسران، فرزندآوری و مشارکت در تأمین و تربیت نیروی انسانی جامعه و عمل به‌توصیه‌ها و الزامات دینی و فرهنگی، برخوردار است و بر حفظ آن از سوی آحاد جامعه تأکید می‌شود. هر قرارداد دیگر، حتی اگر موقت باشد، اگر در تعارض با نهاد ازدواج دایم قرار بگیرد یا آن را تضعیف کند، لازم است که با مرزبندی‌های مشخص و قانونی، تعدیل و تحدید شود. در همین چارچوب توصیه شده است که خانواده‌ها فرزندان خود را به ازدواج دائم در دورهٔ جوانی، ترغیب کنند و زمینهٔ ازدواج آسان آنها را فراهم سازند و ازدواج موقت در چارچوب شریعت و با توجه به‌مرزبندی‌های قانونی، فقط برای شرایط خاص و اضطراری و به‌عنوان نسخهٔ موقت پاسخ به‌نیازهای جنسی، مورد توجه باشد.[۲۷]

ازدواج موقت در قانون مدنی ایران به رسمیت شناخته شده و در موادی[۲۸] دربارهٔ تعیین مدت،[۲۹] تعیین مهریه،[۳۰] انحلال عقد،[۳۱] نفقه،[۳۲] عده،[۳۳] اجازه ولی برای دختر باکره،[۳۴] ارث،[۳۵] حقوق فرزندان،[۳۶] موارد الزام به ثبت[۳۷]و شرایط بطلان آن سخن گفته است.

ازدواج موقت در فقه

دیدگاه‌ها

از دیدگاه موافقان، ازدواج موقت می‌تواند به پیشگیری از انحراف جنسی، کاهش فشار مالی و فراهم شدن فرصت برای شناخت پیش از ازدواج دائم کمک کند. در مقابل، مخالفان بر این باورند که این نوع ازدواج ممکن است موجب تأخیر در ازدواج دائم، تضعیف بنیان خانواده و ترویج فساد جنسی شود.[۳۸] همچنین، مذهب و فرهنگ قومیتی در تمایل به ازدواج موقت تأثیرگذار است؛ به‌طور مثال، قوم‌های بلوچ و ترکمن نسبت به فارس‌ها تمایل کمتری به این نوع ازدواج دارند.[۳۹]

  1. متعه مشروعیت نداشته و حرام است، این رویکرد در میان اهل سنت وجود دارد.[۴۰]
  2. متعه مشروعیّت دارد، اما ظالمانه و مخالف با حقوق و شخصیت زنان است و معقول نیست. این رویکرد بین متجددان متمایل به فمینیسم رواج دارد.[۴۱]
  3. متعه مشروعیت دارد و تشریعش عادلانه است، اما به لحاظ آثار و پیامدهای اجتماعی‌اش در عصر حاضر عملی نیست و در واقع معمول نیست. این دیدگاه در میان برخی شیعیان مطرح است.[۴۲]

جواز ازدواج موقت

عقد موقت، یکی از عقود شرعی[۴۳] و قانونی در فقه امامیه و قانون مدنی ایران است که میان زن و مردی که مانعی برای نکاح ندارند،[۴۴] با تعیین مدت مشخص[۴۵] و مهریه معین[۴۶] برقرار می‌شود.[۴۷] در متون فقهی و روایی واژه‌های «متعة»،[۴۸] «نکاح متعه»،[۴۹] «متعه زنان»[۵۰] و «نکاح منقطع»[۵۱] معادل ازدواج موقت به‌کار رفته است. ازدواج موقت منطبق بر مذهب جعفری - مذهب رسمی ایران - بوده و از ویژگی‌های منحصر به فرد قوانین نظام خانواده در این کشور است، امتیازی که قوانین سایر کشورها از آن بی‌بهره‌اند.[۵۲]

ازدواج موقت نزد فقهای امامیه مشروع است؛[۵۳] اما اهل سنت،[۵۴] زیدیه،[۵۵] اسماعیلیه[۵۶] و اباضیه[۵۷] آن را جایز نمی‌دانند و به تحریم[۵۸] یا نسخ ازدواج موقت پس از پیامبر[۵۹] استناد می‌کنند، برخی نیز آن را محدود به ضرورت دانسته‌اند.[۶۰] امامیه برای جایز بودن ازدواج موقت به آیهٔ ۲۴ نساء[۶۱] و روایات متواتر،[۶۲] استناد می‌کنند و با تکیه بر لزوم نسخ قرآن به قرآن یا روایات متواتر، نسخ آن را نپذیرفته‌اند.[۶۳]

اولویت ازدواج دایم

روایات ائمهٔ شیعه در مورد حلیت و حتی استحباب متعه از یک‌سو و منع از انجام آن در برخی روایات، از سوی فقهای شیعه این گونه تفسیر شده است که اصل ازدواج موقت، در موارد خاص و ضرورت‌هایی چون مسافرت، عدم توانایی بر ازدواج دایم و مانند آن مباح شده است و در مواردی که مانع از انجام وظایف نسبت به‌همسر دایمی شود، منع شده است. برخی از فقهای امامیه حتی بر این اعتقاد هستند که حکم به حلیت ازدواج موقت از احکام ثانویه است و تنها برای موارد ضروری مشروعیت یافته است و خواستهٔ اصلی شارع مقدس ازدواج دایم است.[۶۴]

شرایط ازدواج موقت

  • بلوغ،[۶۵]عقل،[۶۶] اختیار[۶۷] و قصد انشاء:[۶۸] زوجین باید بالغ، عاقل و مختار باشند و حتماً قصد انعقاد عقد داشته باشند.
  • نبودن موانع نکاح: محرمیت نسبی یا سببی، زن شوهردار و زنی که در عده است، از موانع قانونی برای انعقاد ازدواج موقت محسوب می‌شوند.[۶۹]
  • رضایت و عدم اکراه و اجبار:[۷۰] در ازدواج موقت، رضایت کامل و اراده طرفین الزامی است.
  • اذن ولی برای دختر باکره: اکثر فقهای معاصر معتقدند اذن ولی برای دختر باکره در ازدواج موقت الزامی است.[۷۱]
  • مدت: در این نوع ازدواج، مدت باید معین باشد و عدم تعیین آن موجب بطلان عقد است.[۷۲]
  • مهریه: در ازدواج موقت، تعیین مهریه به‌صورت مشخص و معین ضروری است و در صورت عدم تعیین، عقد باطل می‌شود.[۷۳] برخلاف عقد دائم، ابهام در مَهر نیز موجب بطلان عقد موقت است.[۷۴]

احکام زوجین

  1. ازدواج موقت میان مرد و زن مسلمان و میان مرد مسلمان و زن اهل کتاب صحیح است.[۷۵]
  2. ازدواج موقت زن مسلمان با مرد اهل کتاب صحیح نیست.[۷۶]
  3. مستحب است زنی که برای عقد منقطع اختیار می‌شود، با ایمان (شیعه) و عفیف باشد و در صورت متهم‌بودن، از حال وی سؤال شود. ازدواج موقت با زن زنا کار مکروه و به قول برخی حرام است. در صورتی که متعه کردن وی، سبب بازداشتن او از زنا می‌شود، مستحب است.[۷۷]

احکام مهریه

  1. عقد موقت بدون مشخص کردن مهریه صحیح نیست. از این‌رو ذکر مهر، شرط صحّت عقد منقطع است و اگر ذکر نشود، عقد باطل است.[۷۸]
  2. زن به مجرد عقد، مالک نصف مهر می‌شود، ولی زمانی مالک تمام مهریه می‌شود که نزدیکی صورت بگیرد و مردبتواند در تمام مدت تعیین شده از او استفاده کند.[۷۹]
  3. اگر مرد پیش از نزدیکی، مابقی مدت عقد را ببخشد، باید نصف مهریه را به زن بدهد.[۸۰]

احکام مدت

  1. عقد موقت در صورتی صحیح است که مدت در آن عقد ذکر شود. اگر مدت مشخص نبود ولی بر اساس عقد موقت، صیغه خوانده شده، آن عقد باطل است.[۸۱]
  2. مدت تعیین شده باید مشخص و غیر مبهم باشد.[۸۲]
  3. مرد می‌تواند همه مدّت یا مقداری از آن را به زن ببخشد، بدون آن که نیازی به قبول زن باشد.[۸۳]

احکام عده

زن پس از تمام شدن مدت متعه یا بخشیدن متعه از جانب مرد، در صورت نزدیکی، عدم حاملگی و حیض نشدن در حالی که در سن حیض می‌باشد، باید ۴۵ روز عدّه نگه دارد و در صورت حیض شدن، در این که عدّه او دو حیض است یا یک حیض و نصف آن یا دو طُهر، اختلاف است و عدّه زن حامله، وضع حمل او است.[۸۴]

مشترکات ازدواج دائم و موقت

  1. خواستگاری کردن زوجه دائم بر دیگران حرام است در ازدواج موقت هم، همین‌طور است.[۸۵]
  2. در ازدواج دائم؛ زنای با زن شوهردار، موجب حرمت ابدی می‌شود. زنای با زوجه موقت دیگری، نیز موجب حرمت ابدی می‌شود.[۸۶]
  3. در ازدواج دائم و موقت جمع میان دو خواهر جایز نیست.[۸۷]
  4. برای هر دو عقد می‌بایست مهر تعیین شود.[۸۸]
  5. هر دو عقد شامل عده زوجه می‌شوند.[۸۹]

تفاوت‌های ازدواج موقت و دائم

  1. در ازدواج دائم مرد باید عهده‌دار نفقه زن بشود، ولی در ازدواج موقت بستگی به توافق طرفین دارد ممکن است مرد نخواهد یا نتواند متحمل این مخارج بشود یا زن نخواهد از پول مرد استفاده کند.[۹۰]
  2. در ازدواج دائم، زن باید مرد را به عنوان رئیس خانواده بپذیرد و نظام سلسله مراتبی در خانواده رعایت شود. زن باید امر مرد را در حدود و مصالح خانواده اطاعت کند، اما در ازدواج موقت بسته قراردادی از میان آنها منعقد می‌گردد.[۹۱]
  3. در ازدواج موقت زن و شوهر از یکدیگر ارث نمی‌برند ولی در ازدواج دائم از یکدیگر ارث می‌برند.[۹۲]
  4. در ازدواج دائم هیچ‌کدام از زوجین بدون جلب رضایت دیگری حق ندارد از بچه‌دار شدن جلوگیری کند. ولی در ازدواج موقت جلب رضایت طرف دیگر ضرورت ندارد. در حقیقت این نیز نوعی آزادی دیگر است که به زوجین داده شده است.[۹۳]
  5. مهر در هر دو ازدواج لازم است با این تفاوت که در ازدواج موقت عدم ذکر مهر موجب بطلان عقد است. ولی در ازدواج دائم عقد باطل نیست، مهرالمثل تعیین می‌شود.[۹۴]
  6. عده زن دائم بعد از طلاق سه طهر است، اما عدّه زن غیر دائم دو نوبت عادت ماهانه یا چهل و پنج روز است.[۹۵]
  7. مهم‌ترین تفاوت ازدواج موقت و دائم در مدت دارا بودن ازدواج موقت و لزوم بیان مدت آن در صیغه عقد است.[۹۶]
  8. عقد موقت با پایان زمان صیغه عقد به اتمام می‌رسد اما برای پایان عقد دائم می‌بایست طلاق جاری شود.[۹۷]

کارکردهای ازدواج موقت

پاسخ مشروع به نیاز جنسی در موارد خاص

اسلام برای نیاز جنسی، تشکیل خانواده و حفظ نسل، اصل را بر ازدواج دائم می‌داند،[۹۸] و ازدواج موقت تنها در موارد ضرورت مجاز است.[۹۹] ازدواج موقت در کنترل غرایز جنسی، جلوگیری از زنا و صیانت جامعه از فحشا کارکرد مثبت دارد.[۱۰۰]

پیشگیری از اختلاط نسل و ساماندهی روابط

بر خلاف روابط بی‌چارچوب جنسی، ازدواج موقت زن را ملزم به رعایت عده می‌کند،[۱۰۱] رعایت عده موجب جلوگیری از همباشی بی‌ضابطه، مقید شدن افراد در چارچوب قاعده‌مند[۱۰۲] و حفظ طهارت نسل خواهد شد.[۱۰۳]

حمایت و ایجاد مسئولیت در قبال فرزندان احتمالی

فرزندان متولد از ازدواج موقت مشروع و ملحق به زوجین و دارای تمام حقوق فرزندی هستند.[۱۰۴]

انعطاف نسبی در تعهدات زوجین نسبت به یکدیگر

در ازدواج موقت، زن و مرد می‌توانند دربارهٔ برخی موارد مانند مدت ازدواج[۱۰۵] و حق نفقه زن با یکدیگر توافق کنند؛[۱۰۶] امری که برای افراد با شرایط خاص مفید است.

تقویت کرامت انسانی در روابط جنسی

در ازدواج موقت، بر خلاف روابط آزاد، افراد نسبت به حقوق یکدیگر متعهد می‌شوند.[۱۰۷]تعیین مهریه[۱۰۸]و مدت،[۱۰۹] فضای سالم و ضابطه‌مند حقوقی_اخلاقی در روابط جنسی حکم‌فرما می‌کند؛ که موجب حفظ کرامت انسانی است.[۱۱۰]

نقش حمایتی نسبت به زنان بی‌همسر یا بیوه

برای زنان، نیاز جنسی جنبه فرعی دارد و آن‌ها بیشتر به منظور تأمین نیازهای عاطفی و احساس امنیت به ازدواج موقت روی می‌آورند؛[۱۱۱] لذا می‌تواند پشتوانهٔ مالی، عاطفی و اجتماعی موقت برای زنان بیوه یا بی‌همسر فراهم کند.[۱۱۲]

جلوگیری از انحرافات اخلاقی و جرایم جنسی

ازدواج موقت با وضع محدودیت‌های قانونی و شرعی در روابط جنسی، امیال جنسی را در مسیر مشروع و امن هدایت کرده و از بروز رفتارهایی مانند خودارضایی، روابط نامشروع و سوءاستفاده جنسی جلوگیری می‌کند[۱۱۳] و به حفظ سلامت روانی، کاهش جرایم جنسی و پیشگیری از انحرافات جنسی کمک می‌کند.[۱۱۴]

چالش‌های ازدواج موقت

سوءاستفاده از ازدواج موقت

امروزه با تغییر نگرش بخشی از جامعه نسبت به ازدواج موقت، این نوع از ازدواج، از سوی برخی افراد و جریان‌های فکری به یک چالش اجتماعی تبدیل شده است. صیغه‌های ساندویچی، صیغه‌های شبانه همراه با اسکان برای مسافرین، صیغه‌های کوتاه دلاری برای خارجیان، کانال‌های تلگرامی صیغه‌یابی و بسیاری از وب‌سایت‌های همسریابی، مصادیق گوناگون انحراف ازدواج موقت از کارکرد اصلی آن است که در جامعهٔ امروز ایران توسط برخی افراد مورد توجه قرار می‌گیرد و آسیب‌های اجتماعی پرشماری را به‌دنبال دارد.[۱۱۵]

این در حالی است که متون روایی شیعه، مؤمنین را به رعایت ملاحظات دقیق، جهت انجام ازدواج موقت راهنمایی کرده است. در نظر گرفتن موقعیت زمانی و مکانی، حفظ آبروی زنان و دختران، حفظ منزلت و جایگاه خانواده، رعایت عفاف، تأکید بر اولویت ازدواج دایم و ممانعت از ترویج ابتذال و مفاسد اجتماعی در سایهٔ سوء استفاده از ازدواج موقت، از مواردی است که در روایات شیعی دربارهٔ آنها هشدار داده شده است.[۱۱۶]

محدود بودن موارد الزام به ثبت

ثبت ازدواج موقت الزام عمومی ندارد؛[۱۱۷] لذا اثبات زوجیت در صورت انکار و خودداری مرد از ثبت دشوار می‌شود.[۱۱۸]

ناپایداری عواطف

علی‌رغم اینکه ازدواج موقت در مواردی نیازهای مشروع عاطفی و جنسی را تأمین می‌کند، اما به‌واسطهٔ محدودیت زمان و تعهدات،[۱۱۹] موجب چالش‌های عاطفی،[۱۲۰] استرس، افسردگی و احساس انزوا و ناامنی روانی (به‌ویژه در دختران مجرد) می‌شود.[۱۲۱]

شیوع بی‌ضابطه

ازدواج موقت با هدف حفظ کرامت انسان، سلامت اخلاقی و جنسی جامعه و جلوگیری از سوءاستفاده از زن، تنها در شرایط اضطراری مجاز است[۱۲۲] و رواج بی‌ضابطه آن خطر سوءاستفاده هوسرانان را افزایش می‌دهد.[۱۲۳]

کاهش شانس تشکیل خانواده

کاهش مسئولیت‌پذیری برخی مردان[۱۲۴] و محدودیت‌های مالی کمتر در ازدواج موقت، آنها را به پرهیز از ازدواج دائم و گرایش به تنوع‌طلبی سوق می‌دهد.[۱۲۵] تجربه‌های جنسی متنوع نیز تمایل مردان به تعهد بلندمدت در ازدواج دائم را کاهش می‌دهد.[۱۲۶] این عوامل همراه با رواج شهوت‌رانی[۱۲۷] و افزایش سن ازدواج، شکل‌گیری خانواده‌های پایدار را به تأخیر می‌اندازد.[۱۲۸] در نتیجه، زنانی که تجربه ارتباط جنسی و عاطفی دارند، اغلب با تمایل کمتر مردان برای ازدواج دائم مواجه می‌شوند[۱۲۹] و شانس آن‌ها برای ازدواج کاهش می‌یابد.[۱۳۰]

عدم حمایت از زنان در سالخوردگی

در سبک زندگی معاصر، به‌ویژه تحت تأثیر فشارهای هنجاری و رسانه‌ها،[۱۳۱] بدن و زیبایی زنان اهمیت زیادی یافته و جنبه جنسی روابط بیش از پیش کالایی شده است.[۱۳۲] این نگرش می‌تواند زمینه‌ساز استفاده ابزاری از زنان شود و در بلندمدت، آنان را در سالخوردگی بدون حمایت و سرپرست باقی بگذارد.[۱۳۳]

آسیب دیدن نهاد خانواده

ازدواج موقت مرد متأهل، حتی اگر با هدف ثواب یا حمایت مالی از زنان انجام شود، می‌تواند موجب کاهش مودت و رحمت در خانواده، سردی روابط زناشویی، کاهش مسئولیت‌پذیری و تعهد خانوادگی، افزایش تعارضات،[۱۳۴] کاهش جایگاه اجتماعی مرد و ایجاد تنش‌های روانی و عاطفی برای زن و فرزندان شود.[۱۳۵] بنابراین، این نوع ازدواج با حسن معاشرت زوجین در تعارض است.[۱۳۶] علاوه بر این، عدم الزام به ثبت ازدواج موقت،[۱۳۷] ممکن است ناعدالتی بین همسران ایجاد کند.[۱۳۸] فقها با وجود مشروعیت ازدواج موقت، با استناد به احادیثی که تک‌همسری را برتر می‌دانند، استفاده از این حکم شرعی را تنها در شرایط اضطرار واقعی مجاز می‌دانند تا سوءاستفاده رخ ندهد.[۱۳۹]

پانویس

  1. ↑ مودی، گرایلی، «بررسی ازدواج موقت از دیدگاه فقه و حقوق»، ۱۳۹۵ش، ص 3
  2. ↑ قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، مادۀ 1075.
  3. ↑ مودی؛ گرایلی؛ « بررسی ازدواج موقت از دیدگاه فقه و حقوق»، ۱۳۹۵ش، ص3
  4. ↑ خیری و حاجی‌آقا، «بررسی آسیب‌شناختی اجتماعی بالا رفتن سن ازدواج از دیدگاه دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه»، 1396ش، ص137.
  5. ↑ - زمانی مقدم، «مطالعۀ جامعه‌شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)» 1397ش، ص139.
  6. ↑ - قرطبی، تفسیر القرطبی، ۱۳۸۴ق، ج۵، ص۱۳۲؛ سبحانی، متعة النساء فی الکتاب و السنة، ۱۴۲۳ق، ص۱۵؛ زمانی مقدم، «مطالعه­ جامعه­شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)»، 1397ش، ص139.
  7. ↑ مودی، گرایلی، «بررسی ازدواج موقت از دیدگاه فقه و حقوق»، ۱۳۹۵ش، ص 3
  8. ↑ - موسوی اصفهانی، شیعه و تصحیح، بیتا، ص124.
  9. ↑ مودی، گرایلی، «بررسی ازدواج موقت از دیدگاه فقه و حقوق»، ۱۳۹۵ش، ص 3
  10. ↑ - جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد ابن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷؛ نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹؛ جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴.
  11. ↑ - موسوی اصفهانی، شیعه و تصحیح، بیتا، ص124.
  12. ↑ - جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷.
  13. ↑ - شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳
  14. ↑ - مواد ۱۰۷۵ تا ۱۰۷۷ قانون مدنی.
  15. ↑ رمضان نیا سماکوش، متعه در نگاه شیعه، ۱۳۹۷ش، ص117. شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص10
  16. ↑ رمضان نیا سماکوش، متعه در نگاه شیعه، ۱۳۹۷ش، ص118
  17. ↑ «از مرزبندی‌های ازدواج موقت تا برپایی مراکز صیغه‌ای مجاز در جامعه»، شبکۀ اجتهاد.
  18. ↑ میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، پرتال جامع علوم انسانی.
  19. ↑ «ازدواج موقت، فرصتی که تهدید شد»، وب‌سایت تبیان.
  20. ↑ «ازدواج موقت، فرصتی که تهدید شد»، وب‌سایت تبیان.
  21. ↑ «انگیزه‌های زن‌ها و مردها از ازدواج موقت چیست/ مزایا و معایب صیغه»، خبرآنلاین.
  22. ↑ «تحلیل جامعه‌شناسانۀ مخاطرات ازدواج‌های موقت، سفید و صیغه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  23. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125
  24. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏5، ص125
  25. ↑ تحلیل جامعه‌شناسانۀ مخاطرات ازدواج‌های موقت، سفید وصیغه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  26. ↑ «انگیزه‌های زن‌ها و مردها از ازدواج موقت چیست/ مزایا و معایب صیغه»، خبرآنلاین.
  27. ↑ «از مرزبندی‌های ازدواج موقت تا برپایی مراکز صیغه‌ای مجاز در جامعه»، شبکۀ اجتهاد.
  28. ↑ - مواد 1075 تا 1077 قانون مدنی.
  29. ↑ - ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی.
  30. ↑ - ماده 1076 قانون مدنی.
  31. ↑ - ماده ۱۱۳۹قانون مدنی.
  32. ↑ - ماده 1113 قانون مدنی.
  33. ↑ - ماده ۱۱۵۲ قانون مدنی.
  34. ↑ - ماده 1070 قانون مدنی.
  35. ↑ - ماده ۹۴۰ قانون مدنی.
  36. ↑ - مواد 1199، 1180، 1181، ۱۱۶۸، ۱۱۶۹، ۱۱۷۰، ۱۱۷۱، ۱۱۷۲، ۱۱۷۳، ۱۱۷۶ ، 1178 ، 1174 و ۱۱۷۳ قانون مدنی و همچنین قانون حمایت خانواده (مواد ۴۰، ۴۳ و ۵۴)،
  37. ↑ - ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391ش.
  38. ↑ - ریاحی، «شناسایی همبسته­های اجتماعی میزان و دلایل موافقت یا مخالفت با ازدواج موقت»، 1391ش، ص493.
  39. ↑ - صادقی و همکاران، «واکاوی مسئله ازدواج و اعتبارسنجی یک راه حل»، 1386ش، ص93.
  40. ↑ شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص۹
  41. ↑ شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص۹
  42. ↑ شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص۹
  43. ↑ - خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308؛ مواد 1075الی 1077 قانون مدنی؛ مواد 1095 الی 1098 قانون مدنی و ماده­ 1152 قانون مدنی.
  44. ↑ - مواد قانون مدنی 1045 الی 1061 ؛ خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.
  45. ↑ - ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی؛ خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.
  46. ↑ - ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی؛ خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308.
  47. ↑ - مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469؛ مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۳۹۹.
  48. ↑ - خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص258؛ مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469.
  49. ↑ - مسلم ابن حجاج، صحیح مسلم، 1412ق، ج5، ص18.
  50. ↑ - مجلسی، مرآهٔ العقول فی شرح اخبار آل الرسول، 1363ش، ج1، ص273.
  51. ↑ - خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج2، ص310.
  52. ↑ - صفایی، مختصر حقوق خانواده، 1384ش، ص2.
  53. ↑ - شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳؛ شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳.
  54. ↑ - جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷.
  55. ↑ - احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷.
  56. ↑ - نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹.
  57. ↑ - جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴.
  58. ↑ - آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۷.
  59. ↑ - به جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷؛ نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹؛ جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴؛ برای نمونه نگاه کنید به جصاص، احکام القرآن، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۵۲؛ ماوردی، الحاوی الکبیر، ۱۴۱۹ق، ج۹، ص۳۲۸؛ سرخسی، المبسوط، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۲۷.
  60. ↑ - ابن‌عاشور، التحریر و التنویر، ۱۴۲۰ق، ج۴، ص۸۹.
  61. ↑ - فاضل مقداد، کنز العرفان فی فقه القرآن، ۱۳۷۳ش، ج۲، ص۱۴۹–۱۵۳؛ سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، 1413ق، ج۲۵، ص۷۹–۸۰؛ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۱۰.
  62. ↑ - سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، 1413ق، ج۲۵، ص۷۹؛ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۱۵؛ بحرانی، البرهان، 1415 ق، ج2، ص58؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۵۳.
  63. ↑ - مغنیه، الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۲۹۷.
  64. ↑ «ازدواج موقت، فرصتی که تهدید شد»، وب‌سایت تبیان.
  65. ↑ - ماده 1041 قانون مدنی.
  66. ↑ - ماده ۱۰۶۴ قانون مدنی.
  67. ↑ - ماده ۱۹۱ قانون مدنی.
  68. ↑ - ماده 1062 قانون مدنی.
  69. ↑ مواد 1045-1061 قانون مدنی.
  70. ↑ - ماده 1070 قانون مدنی.
  71. ↑ - ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی.
  72. ↑ - ماده 1095 قانون مدنی.
  73. ↑ - ماده 1076 قانون مدنی.
  74. ↑ - ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی.
  75. ↑ نجفی، جواهرالکلام، بی‌تا، ج30، ص 155
  76. ↑ بحرانی، حدائق الناضرة، 1363ش، ج 24، ص 127
  77. ↑ نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج۳۰، ص۱۵۷- 160
  78. ↑ نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج۳۰، ص 162
  79. ↑ نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج۳۰، ص164
  80. ↑ نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج۳۰، ص166
  81. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏1، ص373
  82. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏1، ص373
  83. ↑ نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج۳۰، ص166
  84. ↑ نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج30، ص200؛ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، 1426ق، ج‏1، ص374
  85. ↑ هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، 1426ق، ج‏3، ص516
  86. ↑ صافی، جامع الاحکام، 1385ش، ج2، ص 49
  87. ↑ موسوی خوئی، احکام ازدواج موقت و دائم، ۱۳۸۳ش، ص 91
  88. ↑ موسوی خوئی، احکام ازدواج موقت و دائم، ۱۳۸۳ش، ص 93
  89. ↑ موسوی خوئی، احکام ازدواج موقت و دائم، ۱۳۸۳ش، ص95
  90. ↑ مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، 1372ش، ج19، ص 62
  91. ↑ مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، 1372ش، ج19، ص 62
  92. ↑ شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص57
  93. ↑ مطهری، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، 1372ش، ج19، ص 62
  94. ↑ شریفی، ازدواج موقت و چالش‌ها، ۱۳۹۳ش، ص۵۹
  95. ↑ نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج30، ص200
  96. ↑ نجفی، جواهر الکلام، بی‌تا، ج30، ص172
  97. ↑ طباطبایی حکیم، توضیح المسائل، 1391ش، ص633
  98. ↑ - نجفی جواهری، جواهرالکلام، 1362ش، ج30، ص152.
  99. ↑ - صالحی، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین»، 1400ش، ص103.
  100. ↑ - محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده-نکاح و انحلال آن، بی‌تا، ص211.
  101. ↑ - ماده 1152 قانون مدنی؛ نسا،24.
  102. ↑ - محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده-نکاح و انحلال آن، بی‌تا، ص213.
  103. ↑ - شهید ثانی، مسالک الافهام، 1413ق، ج9، ص213
  104. ↑ - ماده ۱۱۵۸ قانون مدنی
  105. ↑ - ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی
  106. ↑ - -ماده 1113 قانون مدنی
  107. ↑ - ماده 1075 قانون مدنی؛ ماده 1103 قانون مدنی.
  108. ↑ - ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی
  109. ↑ - ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی
  110. ↑ - «ازدواج موقت و کرامت زن»، پایگاه اطلاع­رسانی حوزه.
  111. ↑ - ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402ش، ص68.
  112. ↑ - ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402ش، ص69.
  113. ↑ - الهی و دیگران، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، 1399ش، 1400ش، ص.62.
  114. ↑ - جورکویه، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، 1388ش، ص98.
  115. ↑ «تحلیل جامعه‌شناسانۀ مخاطرات ازدواج‌های موقت، سفید و صیغه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  116. ↑ میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، پرتال جامع علوم انسانی.
  117. ↑ - ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391
  118. ↑ - ماده 49 قانون حمایت از خانواده مصوب 1391
  119. ↑ - ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی
  120. ↑ -صالحی، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین»، 1400ش، ص101.
  121. ↑ - ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402ش، ص81..
  122. ↑ - میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان، 11379ش، شماره9.
  123. ↑ - میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.
  124. ↑ - میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.
  125. ↑ - کلانتری و دیگران، «مطالعه کیفی شرایط و زمینه­های شکل­گیری ازدواج موقت زنان»، 1394ش، ص518-519.
  126. ↑ - قنبری برزیان و دیگران، «تأملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1397ش،ص41؛ حسینی، روان‌شناسی خانواده اسلامی، 1395ش، ص35.
  127. ↑ - ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.
  128. ↑ - قنبری برزیان و همکاران، «تأملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه:دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1398ش، ص36.
  129. ↑ - میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.
  130. ↑ - ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، شماره 17، ص68.
  131. ↑ - قاسمی، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تأکید بر جراحی­های زیبایی»، 1395ش، ص175.
  132. ↑ - صادقی و همکاران، «مطالعۀ جامعه­شناختی رابطۀ مدیریت بدن و ارزش سرمایۀ جنسی در بین زنان»، 1396ش، ص121.
  133. ↑ - ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.
  134. ↑ - میرهاشمی و همکاران، «واکاوی آثار ازدواج موقت مردان متأهل بر رضایت زناشویی»، 1402ش، ص103.
  135. ↑ - میرهاشمی و همکاران، «واکاوی آثار ازدواج موقت مردان متأهل بر رضایت زناشویی»، 1402ش، ص101؛ ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص72.
  136. ↑ - ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص79.
  137. ↑ - جز درمواردی که ذکر شد.
  138. ↑ - مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، 1402ش، ص278.
  139. ↑ - مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، 1224ق، ص236.

منابع

  • «ازدواج موقت، فرصتی که تهدید شد»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اسفند ۱۳۸۷ش.
  • «از مرزبندی‌های ازدواج موقت تا برپایی مراکز صیغه‌ای مجاز در جامعه»، شبکهٔ اجتهاد، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
  • «انگیزه‌های زن‌ها و مردها از ازدواج موقت چیست/ مزایا و معایب صیغه»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مهر ۱۳۹۸ش.
  • «تحلیل جامعه‌شناسانهٔ مخاطرات ازدواج‌های موقت، سفید و صیغه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
  • حاجی‌آقا، مرضیه، خیری، مهدی، «بررسی آسیب‌شناختی اجتماعی بالا رفتن سن ازدواج از دیدگاه دانشجویان دختر دانشگاه آزاد اسلامی واحد ارومیه»، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، مجلهٔ مطالعات جامعه‌شناسی، شمارهٔ ۳۰، بهار ۱۳۹۵ش.
  • شهید ثانی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، تحقیق: سید محمد کلانتر، بی‌جا، بی‌نا، ۱۳۸۶–۱۳۹۸ش.
  • «صیغهٔ ازدواج»، ویکی زندگی، تاریخ درج مطلب: ۱۴ مارس ۲۰۲۳م.
  • قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، مصوب ۱۳۰۷ش.
  • میرخانی، عزت‌السادات، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ بازدید: ۲۶ تیر ۱۴۰۲ش.
  • انیس، ابراهیم؛ خلف احمد، محمد؛ صوالحی، عطیه؛ منتصر، عبدالرحیم؛ فرهنگ المعجم الوسیط، ترجمه: محد بندرریگی، قم، انتشارات اسلامی، قم، ۱۳۸۶ش.
  • بحرانی، یوسف بن احمد، الحدائق الناضره فی احکام العترة الطاهرة، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۶۳ش.
  • دهخدا، علی اکبر، لغت نامه دهخدا، تهران، مؤسسه لغت نامه دهخدا، ۱۳۶۵ش.
  • رمضان نیا سماکوش، لیلا، متعه در نگاه شیعه، مازندران، انتشارات درسا قلم، چاپ اول، ۱۳۹۷ش.
  • سیاح، احمد، فرهنگ جامع نوین؛ ترجمه المنجد، تهران، انتشارات الفتح، جلد دوم، ۱۳۸۴ش.
  • شریفی، حسن، ازدواج موقت و چالش‌ها، قم، مؤسسه بوستان کتاب، چاپ چهارم، ۱۳۹۳ش.
  • صافی، لطف‌الله، جامع الاحکام، قم، دفتر تنظیم و نشر آثار آیت الله العظمی صافی گلپایگانی، ۱۳۸۵ش.
  • طباطبایی حکیم، محمد سعید، توضیح المسائل، قم، مهر ثامن الائمه (علیه السلام)، ۱۳۹۱ش.
  • قریشی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب اسلامیه، چاپ ششم، ۱۳۷۱ش.
  • مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، قم، صدرا، چاپ هشتم، ۱۳۷۲ش.
  • مودی، ملیحه؛ گرایلی، علی؛ «بررسی ازدواج موقت از دیدگاه فقه و حقوق»، کنگره بین‌المللی علوم اسلامی، علوم انسانی، تهران، آذرماه ۱۳۹۵ش.
  • موسوی خمینی، سید روح‌الله، توضیح المسائل امام و مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، ۱۳۸۱ش.
  • موسوی خوئی، سید حجت، احکام ازدواج موقت و دائم، قم، انتشارات نسیم انتظار، ۱۳۸۳ش.
  • نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت- لبنان، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.
  • هاشمی شاهرودی، محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‌السلام‏، مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم‌السلام، قم، مرکز پژوهش‌های فارسی الغدیر، ۱۴۲۶ق.
  • یزدی، محمد کاظم بن عبدالعظیم، العروة الوثقی، بیروت- لبنان، موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۹ق.
  • «ازدواج موقت و کرامت زن، پرسش‌ها و پاسخ‌های دانشجویی، دفتر۳۹ (حقوق خانوادگی زن)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، ۲۱ فروردین ۱۳۹۷ش.
  • احمد بن عیسی، رأب الصدع، بیروت، دار المحجة البیضاء، ۱۴۲۸ق.
  • آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت، دارالکتب العلمیه، منشورات محمدعلی بیضون، ۱۴۱۵ق.
  • امینی، عبدالحسین، الغدیر، ترجمه محمدباقر بهبودی، تهران، کتابخانه بزرگ اسلامی، ۱۳۶۸ ش.
  • بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسة البعثه، ۱۴۱۵ق.
  • بشیری خطیبی، بهنام و دیگران، «بررسی جامعهشناختی نگرش جوانان مجرد به مسئله ازدواج موقت: ارائه یک نظریهٔ مبنایی»، مطالعات جامعهشناختی، ش۴۸، ۱۳۹۹ش.
  • بن‌عاشور، محمدطاهر، تفسیر التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، ۱۴۲۰ق.
  • ترجمان‌زاده، م، فقه و روان‌شناسی خانواده، قم، حوزوی، ۱۳۹۹ش.
  • ثمنی، لیلا و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطهمندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبکزندگی اسلامی»، پژوهشنامه سبک زندگی، ش۱۷، ۱۴۰۲ش.
  • ثمنی، لیلا، برقعی، مریم، سدیدپور، سمانه سادات، «آثار حق زوجه نسبت به منع از عزل در روابط زناشویی»، مطالعات اسلامی زنان و خانواده، ش۲۰، ۱۴۰۳ش.
  • جصاص، ابوبکر احمد بن علی، احکام القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
  • جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، کویت، دارالسلاسل، ۱۴۲۷ق.
  • جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، عمان، وزارة الاوقاف و الشؤون الدینیة، ۱۴۳۸ق.
  • جورکویه، علی محمد، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۳۸۸ش.
  • حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث، بی‌تا.
  • خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیلة (ترجمه فارسی)، مترجم مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ش.
  • خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی ۲۲ و ۲۳)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ق.
  • الزاوی، احمد، ترتیب القاموس المحیط علی طریقل المصباح المنیر و اساس البلاغه، بیروت، دارالکتب علمیه، ۱۳۹۹ق.
  • زمانی مقدم، مسعود، «مطالعهٔ جامعه‌شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)»، فصلنامه علوم اجتماعی، ش۸۲، ۱۳۹۷ش.
  • زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
  • سبزواری، سید عبدالاعلی، مهذب الاحکام، قم، دارالتفسیر، بی‌تا.
  • سجادی امین، «اذن ولی در عقد موقت باکره رشیده». مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده، سال اول، ش۱، ۱۳۹۷ش.
  • سرخسی، محمد بن احمد، المبسوط، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۴ق.
  • شرف الدین، عبدالحسین، النص و الاجتهاد، بیروت، ابومجتبی، ۱۴۰۴ق.
  • شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، سلطان العلماء، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۴۱۲ق.
  • شهید ثانی، زینالدین، مسالک الافهام، قم، بنیاد المعارف اسلامی، ۱۴۱۳ق.
  • شهیدی، مهدی، ارث، تهران، مجد، ۱۳۸۵ش.
  • صابونی، محمدعلی، روائع‌البیان تفسیر آیات الاحکام، دمشق، مناهل العرفان، ۱۴۰۰ق.
  • صادقی فسایی، سهیلا و دیگران، «مطالعهٔ جامعهشناختی رابطهٔ مدیریت بدن و ارزش سرمایهٔ جنسی در بین زنان»، مطالعات اجتماعی-روانشناختی زنان، ش۳، ۱۳۹۶ش.
  • صالحی، زینب، بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین، پایاننامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه الزهرا (س)، ۱۴۰۰ش.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
  • طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، ۱۳۸۷ق.
  • عاملی، سیدجعفر مرتضی، زواج المتعة، بیروت، المرکز الإسلامی لدراسات، ۱۴۲۳ق.
  • عبداللهی، ک، پژوهش‌های روان‌شناسی خانواده. تهران، انتشارات علمی، ۱۳۹۷ش.
  • عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری، بیروت، دار المعرفة، ۱۳۷۹ق.
  • علامه حلی، مختلف الشیعه، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۸ق.
  • علی محمدی، طاهر، ازدواج موقت در فقه امامیه، تهران، دانشگاه پیام نور، ۱۳۸۹ ش.
  • فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۳ش.
  • قاسمی، افسانه، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تأکید بر جراحیهای زیبایی»، جامعه‌شناسی کاربردی، ش۴، ۱۳۹۵ش.
  • قرطبی، شمس الدین، تفسیر القرطبی، قاهره، دار الکتب المصریة، چاپ دوم، ۱۳۸۴ق.
  • قشیری نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، محمدفواد عبدالباقی، قاهره، دارالحدیث، ۱۴۱۲ق.
  • کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، تهران، میزان، ۱۳۸۲ش.
  • کلانتر، سیدمحمد، «حاشیه»، در کتاب الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، تألیف شهید ثانی، قم، داوری، ۱۴۱۰ق.
  • گوهررستمی، فریبا، «بررسی عوامل اقتصادی و اجتماعی بر ازدواج موقت دختران جوام شهر رامسر»، مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، ۱۴۰۱ش.
  • ماوردی، علی بن محمد، الحاوی الکبیر، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۹ق.
  • مجلسی، محمدباقر، مرآهٔ العقول فی شرح آخبار آل رسول، تهران، دارالکتب اسلامی، ۱۳۶۳ش.
  • محقق داماد، سید مصطفی، بررسی فقهی حقوق خانواده - نکاح و انحلال آن، قم، بی‌تا.
  • محقق داماد، سیدمصطفی، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، ج۱، مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۳۸۸ش.
  • محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، قم، مؤسسه آل البیت (ع)، ۱۴۱۴ق.
  • مشکینی، علی، مصطلحات الفقه، احمدی جلفایی، حمید، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۴۳۴ق.
  • مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.
  • مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، احکام بانوان، تحقیق ابوالقاسم علیان‌ژادی، قم، مدرسه امام امیرالمؤمنین (ع)، ۱۳۸۶ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، قم، مدرسة الامام علی بن ابی طالب (ع)، ۱۴۲۴ق.
  • موراتا، ساچیکو، متعه، تهران، همدمی، ۱۳۵۸ش.
  • مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، قم، دایرة المعارف الفقه الاسلامی، ۱۳۸۷ش.
  • موسوی، موسی. الشیعة و التصحیح، تهذیب سعد بن عبدالرحمن حصین، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
  • نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، محمود قوچانی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۲۶۲ش.
  • نعمان مغربی، محمد، دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام عن اهل‌بیت رسول‌الله علیه‌وعلیهم افضل‌السلام، تحقیق آصف بن علی اصغر فیضی، قاهره، دارالمعارف، ۱۳۸۳ق.
  • الهی، محمد علی، حیدری، محمد علی و شکرچی زاده، محسن، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۴۰۰ش.

ویکی ز

ازدواج موقت، ازدواج شرعی در موارد خاص با مدت معیّن و تعهدات کمتر از ازدواج دائم.

ازدواج موقت یا متعه در فقه شیعه و قانون مدنی ایران نهاد قانونی و شرعی است که بهصورت عقدی با مدت و مهر معین میان زن و مرد برقرار می‌شود و برخلاف ازدواج دائم پس از اتمام مدت خودبه‌خود و بدون نیاز به طلاق منقضی می‌شود. در ازدواج موقت، زن حق نفقه و ارث ندارد؛ مگر آنکه این موارد در ضمن عقد شرط شود. ارکان اصلی آن صیغه، مدت، مَهر و شرایط صحت بلوغ، عقل و رضایت است. این ازدواج برای پاسخگویی به نیازهای اجتماعی و جلوگیری از روابط نامشروع در اضطرار است؛ اما چالش‌هایی مانند بی‌ثباتی عاطفی و دشواری ثبت رسمی دارد. قوانین ایران آن را به رسمیت شناخته، ولی ثبت آن همیشه الزامی نیست.

تعریف ازدواج موقت

عقد موقت، یکی از عقود شرعی[۱] و قانونی در فقه امامیه و قانون مدنی ایران است که میان زن و مردی که مانعی برای نکاح ندارند،[۲] با تعیین مدت مشخص[۳] و مهریه معین[۴] برقرار می‌شود.[۵] در متون فقهی و روایی واژه‌های «متعة»،[۶] «نکاح متعه»،[۷] «متعه زنان»[۸] و «نکاح منقطع»[۹] معادل ازدواج موقت به‌کار رفته است. ازدواج موقت منطبق بر مذهب جعفری - مذهب رسمی ایران - بوده و از ویژگی‌های منحصر به فرد قوانین نظام خانواده در این کشور است، امتیازی که قوانین سایر کشورها از آن بی‌بهره‌اند.[۱۰]

پیشینه تاریخی ازدواج موقت

براساس مطالعات جامعه‌شناختی و تاریخی، ازدواج موقت یا اشکال مشابهی از همسری موقت، پیش از اسلام در برخی فرهنگ‌های عربی و حتی ایران باستان وجود داشته است و اسلام با اعمال مقررات جدید، آن را ضابطه‌مند کرد.[۱۱]

تطورات تاریخی ازدواج موقت

مطالعات تاریخی نشان می‌دهد که ازدواج موقت در طول زمان، چهار دوره مشخص را پشت سر گذاشته است:

آغاز تشریع در عصر رسول

ازدواج موقت در زمان پیامبر اسلام مشروع و رایج بود. صحابه و عموم مسلمانان در زمان پیامبر و خلافت ابوبکر آن را انجام می‌دادند و احکامش نزد همگان پذیرفته شده بود.[۱۲]

خلافت خلیفه دوم

بر اساس منابع تاریخی،[۱۳] عمر بن خطاب ازدواج موقت را نه به‌دلیل نسخ آیه قرآنی،[۱۴] بلکه با تکیه بر ملاحظات اجتماعی و حکومتی ممنوع اعلام کرد[۱۵] و برای کسانی که مرتکب آن می‌شدند، مجازات سنگینی تعیین کرد.[۱۶]

استمرار در فقه امامیه و کمرنگ شدن میان اهل‌سنت

شیعیان مبنی بر اجماع فقهای امامیه[۱۷] همواره ازدواج موقت را مشروع و از احکام مسلّم اسلامی و تحریم آن را بدعت می‌دانستند.[۱۸]

دوران معاصر در ایران

با گسترش مذهب شیعه در ایران، ازدواج موقت جایگاه شرعی و حقوقی خود را حفظ کرد و از دوره صفویه به بعد بار دیگر رسمیت یافت؛ جایگاهی که در قانون مدنی معاصر نیز تثبیت شده است.[۱۹]

مبانی فقهی و حقوقی ازدواج موقت

ازدواج موقت نزد فقهای امامیه مشروع است؛[۲۰] اما اهل سنت،[۲۱] زیدیه،[۲۲] اسماعیلیه[۲۳] و اباضیه[۲۴] آن را جایز نمی‌دانند و به تحریم[۲۵] یا نسخ ازدواج موقت پس از پیامبر[۲۶] استناد می‌کنند، برخی نیز آن را محدود به ضرورت دانسته‌اند.[۲۷] امامیه برای جایز بودن ازدواج موقت به آیهٔ ۲۴ نساء[۲۸]و روایات متواتر،[۲۹] استناد می‌کنند و با تکیه بر لزوم نسخ قرآن به قرآن یا روایات متواتر، نسخ آن را نپذیرفته‌اند.[۳۰]

ارکان و شروط صحت ازدواج موقت

ازدواج موقت چهار رکن دارد: صیغه، زوجین، مهر و تعیین مدت.

  • صیغه: ازدواج موقت همانند عقد دائم با ایجاب و قبول صحیح منعقد می‌شود.[۳۱]
  • زوجین: مرد مسلمان می‌تواند با زن مسلمان و اهل کتاب ازدواج کند؛ ولی زن مسلمان با غیرکتابی نمی‌تواند.[۳۲] احکام نکاح دائم (مانند منع جمع بین دو خواهر)[۳۳] در آن جاری است. ازدواج با زن مؤمن و عفیف مستحب است.[۳۴]
  • مهر: تعیین آن شرط صحت عقد بوده،[۳۵] و مهریه باید مالیت داشته و مشخص باشد.[۳۶] زن در زمان انعقاد عقد مالک مهر می‌شود؛ اما استقرار آن به دخول و تمکین وابسته است.[۳۷] درصورت بخشش مدت پیش از دخول، زن تنها نصف مهر را مالک می‌شود.[۳۸] نشوز زن موجب کسر مهر به همان میزان است.[۳۹]
  • مدت: در ازدواج موقت باید معیّن و بدون ابهام باشد.[۴۰] اگر مدت عقد ذکر نشود عقد باطل است،[۴۱] و اگر محدود نباشد عقد دائم محسوب می‌شود.[۴۲]

شرایط عمومی صحت ازدواج موقت، عبارت است از:

  • بلوغ،[۴۳]عقل،[۴۴] اختیار[۴۵] و قصد انشاء:[۴۶] زوجین باید بالغ، عاقل و مختار باشند و حتماً قصد انعقاد عقد داشته باشند.
  • نبودن موانع نکاح: محرمیت نسبی یا سببی، زن شوهردار و زنی که در عده است، از موانع قانونی برای انعقاد ازدواج موقت محسوب می‌شوند.[۴۷]
  • رضایت و عدم اکراه و اجبار:[۴۸] در ازدواج موقت، رضایت کامل و اراده طرفین الزامی است.
  • اذن ولی برای دختر باکره: اکثر فقهای معاصر معتقدند اذن ولی برای دختر باکره در ازدواج موقت الزامی است.[۴۹]

شرایط اختصاصی صحت ازدواج موقت نیز عبارت است از:

  • مدت: در این نوع ازدواج، مدت باید معین باشد و عدم تعیین آن موجب بطلان عقد است.[۵۰]
  • مهریه: در ازدواج موقت، تعیین مهریه به‌صورت مشخص و معین ضروری است و در صورت عدم تعیین، عقد باطل می‌شود.[۵۱] برخلاف عقد دائم، ابهام در مَهر نیز موجب بطلان عقد موقت است.[۵۲]

آثار حقوقی ازدواج موقت

  • ارث: در عقد موقت، زن و مرد فقط از طریق وصیت می‌توانند برای یکدیگر ارث بگذارند.[۵۳]
  • نفقه: زن در متعه حق نفقه ندارد مگر با توافق،[۵۴]یا درصورت بارداری.[۵۵]
  • فرزندان: فرزندان حاصل از ازدواج موقت، تمام حقوق فرزندان عقد دائم را دارند؛[۵۶] و ثبت ازدواج موقت در صورت بارداری الزامی است.[۵۷]
  • پایان عقد: در ازدواج موقت طلاق مطرح نیست و این ازدواج با پایان مدت تعیین‌شده یا بخشش مدت توسط مرد پایان می‌یابد.[۵۸] تبدیل ازدواج موقت به دائم یا تمدید آن قبل از پایان مدت یا بخشش آن توسط مرد، صحیح نیست.[۵۹]

تفاوتها و شباهتهای ازدواج موقت با دائم

  • عزل: عزل[۶۰] نزد همسر آزاد و دائم تنها با رضایت او[۶۱] و درمورد همسر موقت یا کنیز بدون اجازهٔ او جایز است.[۶۲]
  • نفی ولد: درصورت انکار نسب توسط پدر در ازدواج موقت نیازی به لعان نیست؛[۶۳]و اثبات نسب فرزند به عهدهٔ زن است.[۶۴]
  • پایان ازدواج: پایان ازدواج دائم با فوت، فسخ[۶۵]یا طلاق[۶۶] است. در ازدواج موقت طلاق وجود ندارد،[۶۷]و زوجیت از طریق فسخ،[۶۸] فوت و اتمام یا بخشیدن مدت اتفاق می‌افتد.[۶۹]
  • عده: عده[۷۰] در ازدواج موقت[۷۱] دو پاکی از حیض و در ازدواج دائم[۷۲] سه پاکی است. در هر دو ازدواج عدهٔ زن باردار و عدهٔ وفات شوهر[۷۳] یکسان است.

کارکردهای ازدواج موقت

پاسخ مشروع به نیاز جنسی در موارد خاص

اسلام برای نیاز جنسی، تشکیل خانواده و حفظ نسل، اصل را بر ازدواج دائم می‌داند،[۷۴] و ازدواج موقت تنها در موارد ضرورت مجاز است.[۷۵] ازدواج موقت در کنترل غرایز جنسی، جلوگیری از زنا و صیانت جامعه از فحشا کارکرد مثبت دارد.[۷۶]

پیشگیری از اختلاط نسل و ساماندهی روابط

بر خلاف روابط بیچارچوب جنسی، ازدواج موقت زن را ملزم به رعایت عده می‌کند،[۷۷] رعایت عده موجب جلوگیری از همباشی بی‌ضابطه، مقید شدن افراد در چارچوب قاعده‌مند[۷۸] و حفظ طهارت نسل خواهد شد.[۷۹]

حمایت و ایجاد مسئولیت در قبال فرزندان احتمالی

فرزندان متولد از ازدواج موقت مشروع و ملحق به زوجین و دارای تمام حقوق فرزندی هستند.[۸۰]

انعطاف نسبی در تعهدات زوجین نسبت به یکدیگر

در ازدواج موقت، زن و مرد می‌توانند دربارهٔ برخی موارد مانند مدت ازدواج[۸۱] و حق نفقه زن با یکدیگر توافق کنند؛[۸۲] امری که برای افراد با شرایط خاص مفید است.

تقویت کرامت انسانی در روابط جنسی

در ازدواج موقت، بر خلاف روابط آزاد، افراد نسبت به حقوق یکدیگر متعهد می‌شوند.[۸۳] تعیین مهریه[۸۴] و مدت،[۸۵] فضای سالم و ضابطه‌مند حقوقی_اخلاقی در روابط جنسی حکمفرما می‌کند؛ که موجب حفظ کرامت انسانی است.[۸۶]

نقش حمایتی نسبت به زنان بی‌همسر یا بیوه

برای زنان، نیاز جنسی جنبه فرعی دارد و آن‌ها بیشتر به منظور تأمین نیازهای عاطفی و احساس امنیت به ازدواج موقت روی می‌آورند؛[۸۷] لذا می‌تواند پشتوانهٔ مالی، عاطفی و اجتماعی موقت برای زنان بیوه یا بی‌همسر فراهم کند.[۸۸]

جلوگیری از انحرافات اخلاقی و جرایم جنسی

ازدواج موقت با وضع محدودیت‌های قانونی و شرعی در روابط جنسی، امیال جنسی را در مسیر مشروع و امن هدایت کرده و از بروز رفتارهایی مانند خودارضایی، روابط نامشروع و سوءاستفاده جنسی جلوگیری می‌کند[۸۹] و به حفظ سلامت روانی، کاهش جرایم جنسی و پیشگیری از انحرافات جنسی کمک می‌کند.[۹۰]

چالش‌های ازدواج موقت

محدود بودن موارد الزام به ثبت

ثبت ازدواج موقت الزام عمومی ندارد؛[۹۱] لذا اثبات زوجیت در صورت انکار و خودداری مرد از ثبت دشوار می‌شود.[۹۲]

ناپایداری عواطف و تعادل روانی ناشی از پیوند موقت برای زنان

علی‌رغم اینکه ازدواج موقت در مواردی نیازهای مشروع عاطفی و جنسی را تأمین می‌کند؛ اما بواسطهٔ محدودیت زمان و تعهدات،[۹۳] موجب چالش‌های عاطفی،[۹۴] استرس، افسردگی و احساس انزوا و ناامنی روانی (به‌ویژه در دختران مجرد) می‌شود.[۹۵]

استفادهٔ عمومی و بیتوجهی به محدودبودن موارد استفاده

ازدواج موقت با هدف حفظ کرامت انسان، سلامت اخلاقی و جنسی جامعه و جلوگیری از سوءاستفاده از زن، تنها در شرایط اضطراری مجاز است[۹۶] و رواج بی‌ضابطه آن خطر سوءاستفاده هوسرانان را افزایش می‌دهد.[۹۷]

کاهش شانس تشکیل خانواده در قالب ازدواج دائم

کاهش مسئولیت‌پذیری برخی مردان[۹۸] و محدودیت‌های مالی کمتر در ازدواج موقت، آنها را به پرهیز از ازدواج دائم و گرایش به تنوع‌طلبی سوق می‌دهد.[۹۹] تجربه‌های جنسی متنوع نیز تمایل مردان به تعهد بلندمدت در ازدواج دائم را کاهش می‌دهد.[۱۰۰] این عوامل همراه با رواج شهوت‌رانی[۱۰۱] و افزایش سن ازدواج، شکل‌گیری خانواده‌های پایدار را به تأخیر می‌اندازد.[۱۰۲] در نتیجه، زنانی که تجربه ارتباط جنسی و عاطفی دارند، اغلب با تمایل کمتر مردان برای ازدواج دائم مواجه می‌شوند[۱۰۳] و شانس آن‌ها برای ازدواج کاهش می‌یابد.[۱۰۴]

عدم حمایت از زنان در سالخوردگی

در سبک زندگی معاصر، به‌ویژه تحت تأثیر فشارهای هنجاری و رسانه‌ها،[۱۰۵] بدن و زیبایی زنان اهمیت زیادی یافته و جنبه جنسی روابط بیش از پیش کالایی شده است.[۱۰۶] این نگرش می‌تواند زمینه‌ساز استفاده ابزاری از زنان شود و در بلندمدت، آنان را در سالخوردگی بدون حمایت و سرپرست باقی بگذارد.[۱۰۷]

آسیب دیدن نهاد خانواده

ازدواج موقت مرد متأهل، حتی اگر با هدف ثواب یا حمایت مالی از زنان انجام شود، می‌تواند موجب کاهش مودت و رحمت در خانواده، سردی روابط زناشویی، کاهش مسئولیت‌پذیری و تعهد خانوادگی، افزایش تعارضات،[۱۰۸] کاهش جایگاه اجتماعی مرد و ایجاد تنش‌های روانی و عاطفی برای زن و فرزندان شود.[۱۰۹] بنابراین، این نوع ازدواج با حسن معاشرت زوجین در تعارض است.[۱۱۰] علاوه بر این، عدم الزام به ثبت ازدواج موقت،[۱۱۱] ممکن است ناعدالتی بین همسران ایجاد کند.[۱۱۲] فقها با وجود مشروعیت ازدواج موقت، با استناد به احادیثی که تک‌همسری را برتر می‌دانند، استفاده از این حکم شرعی را تنها در شرایط اضطرار واقعی مجاز می‌دانند تا سوءاستفاده رخ ندهد.[۱۱۳]

دیدگاه‌های موافق و مخالف دربارهٔ ازدواج موقت

از دیدگاه موافقان، ازدواج موقت می‌تواند به پیشگیری از انحراف جنسی، کاهش فشار مالی و فراهم شدن فرصت برای شناخت پیش از ازدواج دائم کمک کند. در مقابل، مخالفان بر این باورند که این نوع ازدواج ممکن است موجب تأخیر در ازدواج دائم، تضعیف بنیان خانواده و ترویج فساد جنسی شود.[۱۱۴] همچنین، مذهب و فرهنگ قومیتی در تمایل به ازدواج موقت تأثیرگذار است؛ به‌طور مثال، قوم‌های بلوچ و ترکمن نسبت به فارس‌ها تمایل کمتری به این نوع ازدواج دارند.[۱۱۵]

ازدواج موقت در قوانین جمهوری اسلامی ایران

ازدواج موقت در قانون مدنی ایران به رسمیت شناخته شده و در موادی[۱۱۶] دربارهٔ تعیین مدت،[۱۱۷]تعیین مهریه،[۱۱۸] انحلال عقد،[۱۱۹]نفقه،[۱۲۰]عده،[۱۲۱] اجازه ولی برای دختر باکره،[۱۲۲] ارث،[۱۲۳] حقوق فرزندان،[۱۲۴] موارد الزام به ثبت[۱۲۵]و شرایط بطلان آن سخن گفته است.

پانویس

  1. ↑ - خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308؛ مواد 1075الی 1077 قانون مدنی؛ مواد 1095 الی 1098 قانون مدنی و ماده­ 1152 قانون مدنی.
  2. ↑ - مواد قانون مدنی 1045 الی 1061 ؛ خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.
  3. ↑ - ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی؛ خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص309.
  4. ↑ - ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی؛ خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص308.
  5. ↑ - مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469؛ مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۳۹۹.
  6. ↑ - خمینی، تحریرالوسیله، 1358ش، ج2، ص258؛ مشکینی، مصطلحات الفقه، 1434ق، ص469.
  7. ↑ - مسلم ابن حجاج، صحیح مسلم، 1412ق، ج5، ص18.
  8. ↑ - مجلسی، مرآهٔ العقول فی شرح اخبار آل الرسول، 1363ش، ج1، ص273.
  9. ↑ - خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج2، ص310.
  10. ↑ - صفایی، مختصر حقوق خانواده، 1384ش، ص2.
  11. ↑ - زمانی مقدم، «مطالعۀ جامعه‌شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)» 1397ش، ص139.
  12. ↑ - قرطبی، تفسیر القرطبی، ۱۳۸۴ق، ج۵، ص۱۳۲؛ سبحانی، متعة النساء فی الکتاب و السنة، ۱۴۲۳ق، ص۱۵؛ زمانی مقدم، «مطالعه­ جامعه­شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)»، 1397ش، ص139.
  13. ↑ - موسوی اصفهانی، شیعه و تصحیح، بیتا، ص124.
  14. ↑ - جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد ابن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷؛ نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹؛ جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴.
  15. ↑ - موسوی اصفهانی، شیعه و تصحیح، بیتا، ص124.
  16. ↑ - جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷.
  17. ↑ - شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳
  18. ↑ - شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳.
  19. ↑ - مواد ۱۰۷۵ تا ۱۰۷۷ قانون مدنی.
  20. ↑ - شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳؛ شهید ثانی، الروضة الفقهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ۱۴۱۲ق، ج۲، ص۱۰۳.
  21. ↑ - جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷.
  22. ↑ - احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷.
  23. ↑ - نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹.
  24. ↑ - جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴.
  25. ↑ - آلوسی، روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۷.
  26. ↑ - به جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، ۱۴۲۷ق، ج۴۱، ص۳۳۳–۳۳۴؛ محقق کرکی، جامع المقاصد، ۱۴۱۴ق، ج۱۳، ص۷؛ احمد بن عیسی، رأب الصدع، ۱۴۲۸ق، ج۲، ص۸۷۶–۸۷۷؛ نعمان مغربی، دعائم الاسلام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۲۲۹؛ جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، ۱۴۳۸ق، ج۷، ص۳۵۳–۳۵۴؛ برای نمونه نگاه کنید به جصاص، احکام القرآن، ۱۴۱۵ق، ج۱، ص۳۵۲؛ ماوردی، الحاوی الکبیر، ۱۴۱۹ق، ج۹، ص۳۲۸؛ سرخسی، المبسوط، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۲۷.
  27. ↑ - ابن‌عاشور، التحریر و التنویر، ۱۴۲۰ق، ج۴، ص۸۹.
  28. ↑ - فاضل مقداد، کنز العرفان فی فقه القرآن، ۱۳۷۳ش، ج۲، ص۱۴۹–۱۵۳؛ سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، 1413ق، ج۲۵، ص۷۹–۸۰؛ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۱۰.
  29. ↑ - سبزواری، مهذب الاحکام، دار التفسیر، 1413ق، ج۲۵، ص۷۹؛ مکارم شیرازی، کتاب النکاح، ۱۴۲۴ق، ج۵، ص۱۵؛ بحرانی، البرهان، 1415 ق، ج2، ص58؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۵۳.
  30. ↑ - مغنیه، الکاشف، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۲۹۷.
  31. ↑ - نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج3، ص154.
  32. ↑ - نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۲۷-۲۸؛ خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲،ص310.
  33. ↑ - خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۰.
  34. ↑ - نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۱۵۷-۱۶۰
  35. ↑ - ماده 1095 قانون مدنی؛ نجفی جواهری، جواهر الکلام،1362، ج۳۰، ص۱۶۲.
  36. ↑ - خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ص۳۱۰
  37. ↑ - نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۳۰، ص۱۶۴و167-168.
  38. ↑ - ماده 1097 قانون مدنی.
  39. ↑ - خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق،، ج۲، ص۳۱۱.
  40. ↑ - ماده 1076 قانون مدنی؛ نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج30، ص 176.
  41. ↑ - کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، ۱۳۸۲ش، ص۶۶۵.
  42. ↑ - کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، ۱۳۸۲ش، ص۶۶۵؛ خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۱.
  43. ↑ - ماده 1041 قانون مدنی.
  44. ↑ - ماده ۱۰۶۴ قانون مدنی.
  45. ↑ - ماده ۱۹۱ قانون مدنی.
  46. ↑ - ماده 1062 قانون مدنی.
  47. ↑ مواد 1045-1061 قانون مدنی.
  48. ↑ - ماده 1070 قانون مدنی.
  49. ↑ - ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی.
  50. ↑ - ماده 1095 قانون مدنی.
  51. ↑ - ماده 1076 قانون مدنی.
  52. ↑ - ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی.
  53. ↑ مواد ۸۴۳ و940 قانون مدنی.
  54. ↑ - ماده ۱۱۱۳ قانون مدنی؛ محقق داماد، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، 1388ش، ج1، ص195؛ خمینی، تحریرالوسیله، 1258ش، ج2، ص335.
  55. ↑ - بند 14، ماده 4 از لایحه اصلاحی قانون حمایت خانواده از سوی قوه قضاییه، ذیل عنوان «نفقهٔ اقارب»
  56. ↑ - ماده 1158 قانون مدنی؛ انعام،151؛ ماده ۱۱۹۹ قانون مدنی؛ مریم،2؛ نمل،16؛ ماده ۹۰۷ قانون مدنی؛ مواد 1180 و 1181 قانون مدنی؛ مواد ۱۱۶۸، ۱۱۶۹، ۱۱۷۰، ۱۱۷۱، ۱۱۷۲، ۱۱۷۳، ۱۱۷۶ و همچنین قانون حمایت خانواده (مواد ۴۰، ۴۳ و ۵۴)؛ مواد 1173، 1174، 1178 و1158 قانون مدنی.
  57. ↑ - ماده 21 قانون حمایت از خانواده مصوب 1391.
  58. ↑ - نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362 ش، ج30، ص188.
  59. ↑ - نجفی جواهری، جواهر الکلام، 1362 ش، ج30، ص201.
  60. ↑ - بیرون ریختن مایهٔ منی از رحم زن؛ الزاوی، ترتیب القاموس المحیط علی طریقل المصباح المنیر و اساس البلاغه، 1399 ش، ص217؛ طوسی، المبسوط فی فقه الامامیه، 1387ق، ص266-267.
  61. ↑ - علامه حلی، مختلف الشیعة، 1418ق، ج۷، ص۳۰۲؛ نجفی جوااهری، جواهر الکلام، 1362ش، ج۲۹، ص۱۱۱ - ۱۱۲.
  62. ↑ - مطهری، مجموعه آثار، قم، بی‌تا، ص73.
  63. ↑ - خمینی، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی 22 و 23)، 1434ق، ج۲، ص۳۱۲.
  64. ↑ - مکارم شیرازی، «نفی ولد در صورت مواقعه در عقد موقت»، پایگاه اطلاع­رسانی دفتر حضرت آیت‌الله مکارم شیرازی.
  65. ↑ - مواد ۱۱۰۱، ۱۱۲۰ تا ۱۱۲۸ و ۱۱۳۱ قانون مدنی
  66. ↑ - ماده ۱۱۲۰ قانون مدنی
  67. ↑ - ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی
  68. ↑ - بر اساس ماده ۱۱۲۰ قانون مدنی
  69. ↑ - ماده ۱۱۳۹ قانون مدنی
  70. ↑ - ماده ۱۱۵۰ قانون مدنی
  71. ↑ - ماده 1152 قانون مدنی
  72. ↑ - ماده 1151 قانون مدنی
  73. ↑ - ماده 1054 قانون مدنی
  74. ↑ - نجفی جواهری، جواهرالکلام، 1362ش، ج30، ص152.
  75. ↑ - صالحی، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین»، 1400ش، ص103.
  76. ↑ - محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده-نکاح و انحلال آن، بی‌تا، ص211.
  77. ↑ - ماده 1152 قانون مدنی؛ نسا،24.
  78. ↑ - محقق داماد، بررسی فقهی حقوق خانواده-نکاح و انحلال آن، بی‌تا، ص213.
  79. ↑ - شهید ثانی، مسالک الافهام، 1413ق، ج9، ص213
  80. ↑ - ماده ۱۱۵۸ قانون مدنی
  81. ↑ - ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی
  82. ↑ - -ماده 1113 قانون مدنی
  83. ↑ - ماده 1075 قانون مدنی؛ ماده 1103 قانون مدنی.
  84. ↑ - ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی
  85. ↑ - ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی
  86. ↑ - «ازدواج موقت و کرامت زن»، پایگاه اطلاع­رسانی حوزه.
  87. ↑ - ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402ش، ص68.
  88. ↑ - ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402ش، ص69.
  89. ↑ - الهی و دیگران، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، 1399ش، 1400ش، ص.62.
  90. ↑ - جورکویه، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، 1388ش، ص98.
  91. ↑ - ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391
  92. ↑ - ماده 49 قانون حمایت از خانواده مصوب 1391
  93. ↑ - ماده ۱۰۷۶ قانون مدنی
  94. ↑ -صالحی، «بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین»، 1400ش، ص101.
  95. ↑ - ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»،1402ش، ص81..
  96. ↑ - میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان، 11379ش، شماره9.
  97. ↑ - میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.
  98. ↑ - میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.
  99. ↑ - کلانتری و دیگران، «مطالعه کیفی شرایط و زمینه­های شکل­گیری ازدواج موقت زنان»، 1394ش، ص518-519.
  100. ↑ - قنبری برزیان و دیگران، «تأملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1397ش،ص41؛ حسینی، روان‌شناسی خانواده اسلامی، 1395ش، ص35.
  101. ↑ - ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.
  102. ↑ - قنبری برزیان و همکاران، «تأملی بر روابط جنسی پیش از ازدواج بر گرایش به ازدواج مورد مطالعه:دانشجویان دانشگاه اصفهان». 1398ش، ص36.
  103. ↑ - میرخانی، «مرزشناسی در ازدواج موقت»، مطالعات راهبردی زنان،1379ش، شماره 9.
  104. ↑ - ثمنی و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطه­مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه­های سبک­زندگی اسلامی»، شماره 17، ص68.
  105. ↑ - قاسمی، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تأکید بر جراحی­های زیبایی»، 1395ش، ص175.
  106. ↑ - صادقی و همکاران، «مطالعۀ جامعه­شناختی رابطۀ مدیریت بدن و ارزش سرمایۀ جنسی در بین زنان»، 1396ش، ص121.
  107. ↑ - ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص82.
  108. ↑ - میرهاشمی و همکاران، «واکاوی آثار ازدواج موقت مردان متأهل بر رضایت زناشویی»، 1402ش، ص103.
  109. ↑ - میرهاشمی و همکاران، «واکاوی آثار ازدواج موقت مردان متأهل بر رضایت زناشویی»، 1402ش، ص101؛ ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص72.
  110. ↑ - ثمنی و همکاران، «امکان‌سنجی ضابطه‌مندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبک زندگی اسلامی»، 1402ش، ص79.
  111. ↑ - جز درمواردی که ذکر شد.
  112. ↑ - مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، 1402ش، ص278.
  113. ↑ - مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، 1224ق، ص236.
  114. ↑ - ریاحی، «شناسایی همبسته­های اجتماعی میزان و دلایل موافقت یا مخالفت با ازدواج موقت»، 1391ش، ص493.
  115. ↑ - صادقی و همکاران، «واکاوی مسئله ازدواج و اعتبارسنجی یک راه حل»، 1386ش، ص93.
  116. ↑ - مواد 1075 تا 1077 قانون مدنی.
  117. ↑ - ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی.
  118. ↑ - ماده 1076 قانون مدنی.
  119. ↑ - ماده ۱۱۳۹قانون مدنی.
  120. ↑ - ماده 1113 قانون مدنی.
  121. ↑ - ماده ۱۱۵۲ قانون مدنی.
  122. ↑ - ماده 1070 قانون مدنی.
  123. ↑ - ماده ۹۴۰ قانون مدنی.
  124. ↑ - مواد 1199، 1180، 1181، ۱۱۶۸، ۱۱۶۹، ۱۱۷۰، ۱۱۷۱، ۱۱۷۲، ۱۱۷۳، ۱۱۷۶ ، 1178 ، 1174 و ۱۱۷۳ قانون مدنی و همچنین قانون حمایت خانواده (مواد ۴۰، ۴۳ و ۵۴)،
  125. ↑ - ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب 1391ش.

منابع

  • «ازدواج موقت و کرامت زن، پرسش‌ها و پاسخ‌های دانشجویی، دفتر۳۹ (حقوق خانوادگی زن)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، ۲۱ فروردین ۱۳۹۷ش.
    • احمد بن عیسی، رأب الصدع، بیروت، دار المحجة البیضاء، ۱۴۲۸ق.
    • آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت، دارالکتب العلمیه، منشورات محمدعلی بیضون، ۱۴۱۵ق.
    • امینی، عبدالحسین، الغدیر، ترجمه محمدباقر بهبودی، تهران، کتابخانه بزرگ اسلامی، ۱۳۶۸ ش.
    • بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسة البعثه، ۱۴۱۵ق.
    • بشیری خطیبی، بهنام و دیگران، «بررسی جامعهشناختی نگرش جوانان مجرد به مسئله ازدواج موقت: ارائه یک نظریهٔ مبنایی»، مطالعات جامعهشناختی، ش۴۸، ۱۳۹۹ش.
    • بن‌عاشور، محمدطاهر، تفسیر التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، ۱۴۲۰ق.
    • ترجمان‌زاده، م، فقه و روان‌شناسی خانواده، قم، حوزوی، ۱۳۹۹ش.
    • ثمنی، لیلا و دیگران، «امکان‌سنجی ضابطهمندی ازدواج موقت بر مبنای شاخصه‌های سبکزندگی اسلامی»، پژوهشنامه سبک زندگی، ش۱۷، ۱۴۰۲ش.
    • ثمنی، لیلا، برقعی، مریم، سدیدپور، سمانه سادات، «آثار حق زوجه نسبت به منع از عزل در روابط زناشویی»، مطالعات اسلامی زنان و خانواده، ش۲۰، ۱۴۰۳ش.
    • جصاص، ابوبکر احمد بن علی، احکام القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
    • جمعی از نویسندگان، الموسوعة الفقهیة الکویتیة، کویت، دارالسلاسل، ۱۴۲۷ق.
    • جمعی از نویسندگان، موسوعة الفقه الاباضی، عمان، وزارة الاوقاف و الشؤون الدینیة، ۱۴۳۸ق.
    • جورکویه، علی محمد، «سیاست جنایی اسلام در جرایم جنسی»، حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۳۸۸ش.
    • حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث، بی‌تا.
    • خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیلة (ترجمه فارسی)، مترجم مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۵ش.
    • خمینی، سید روح‌الله، تحریرالوسیله (موسوعة الإمام الخمینی ۲۲ و ۲۳)، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ق.
    • الزاوی، احمد، ترتیب القاموس المحیط علی طریقل المصباح المنیر و اساس البلاغه، بیروت، دارالکتب علمیه، ۱۳۹۹ق.
    • زمانی مقدم، مسعود، «مطالعهٔ جامعه‌شناختی نهاد ازدواج موقت در تاریخ اجتماعی ایران (از ایران باستان تا پایان قاجاریه)»، فصلنامه علوم اجتماعی، ش۸۲، ۱۳۹۷ش.
    • زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
    • سبزواری، سید عبدالاعلی، مهذب الاحکام، قم، دارالتفسیر، بی‌تا.
    • سجادی امین، «اذن ولی در عقد موقت باکره رشیده». مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده، سال اول، ش۱، ۱۳۹۷ش.
    • سرخسی، محمد بن احمد، المبسوط، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۴ق.
    • شرف الدین، عبدالحسین، النص و الاجتهاد، بیروت، ابومجتبی، ۱۴۰۴ق.
    • شهید ثانی، زین الدین بن علی، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، سلطان العلماء، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۴۱۲ق.
    • شهید ثانی، زینالدین، مسالک الافهام، قم، بنیاد المعارف اسلامی، ۱۴۱۳ق.
    • شهیدی، مهدی، ارث، تهران، مجد، ۱۳۸۵ش.
    • صابونی، محمدعلی، روائع‌البیان تفسیر آیات الاحکام، دمشق، مناهل العرفان، ۱۴۰۰ق.
    • صادقی فسایی، سهیلا و دیگران، «مطالعهٔ جامعهشناختی رابطهٔ مدیریت بدن و ارزش سرمایهٔ جنسی در بین زنان»، مطالعات اجتماعی-روانشناختی زنان، ش۳، ۱۳۹۶ش.
    • صالحی، زینب، بررسی ازدواج موقت مردان متأهل و آثار آن بر روابط زوجین، پایاننامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه الزهرا (س)، ۱۴۰۰ش.
    • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو، ۱۳۷۲ش.
    • طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، ۱۳۸۷ق.
    • عاملی، سیدجعفر مرتضی، زواج المتعة، بیروت، المرکز الإسلامی لدراسات، ۱۴۲۳ق.
    • عبداللهی، ک، پژوهش‌های روان‌شناسی خانواده. تهران، انتشارات علمی، ۱۳۹۷ش.
    • عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری، بیروت، دار المعرفة، ۱۳۷۹ق.
    • علامه حلی، مختلف الشیعه، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۸ق.
    • علی محمدی، طاهر، ازدواج موقت در فقه امامیه، تهران، دانشگاه پیام نور، ۱۳۸۹ ش.
    • فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله، کنز العرفان فی فقه القرآن، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۳ش.
    • قاسمی، افسانه، «مطالعه کیفی نگرش و ادراکات زنان از بدن با تأکید بر جراحیهای زیبایی»، جامعه‌شناسی کاربردی، ش۴، ۱۳۹۵ش.
    • قرطبی، شمس الدین، تفسیر القرطبی، قاهره، دار الکتب المصریة، چاپ دوم، ۱۳۸۴ق.
    • قشیری نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، محمدفواد عبدالباقی، قاهره، دارالحدیث، ۱۴۱۲ق.
    • کاتوزیان، ناصر، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، تهران، میزان، ۱۳۸۲ش.
    • کلانتر، سیدمحمد، «حاشیه»، در کتاب الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، تألیف شهید ثانی، قم، داوری، ۱۴۱۰ق.
    • گوهررستمی، فریبا، «بررسی عوامل اقتصادی و اجتماعی بر ازدواج موقت دختران جوام شهر رامسر»، مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، ۱۴۰۱ش.
    • ماوردی، علی بن محمد، الحاوی الکبیر، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۹ق.
    • مجلسی، محمدباقر، مرآهٔ العقول فی شرح آخبار آل رسول، تهران، دارالکتب اسلامی، ۱۳۶۳ش.
    • محقق داماد، سید مصطفی، بررسی فقهی حقوق خانواده - نکاح و انحلال آن، قم، بی‌تا.
    • محقق داماد، سیدمصطفی، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، ج۱، مرکز نشر علوم اسلامی، ۱۳۸۸ش.
    • محقق کرکی، علی بن حسین، جامع المقاصد، قم، مؤسسه آل البیت (ع)، ۱۴۱۴ق.
    • مشکینی، علی، مصطلحات الفقه، احمدی جلفایی، حمید، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، ۱۴۳۴ق.
    • مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۴۰۲ش.
    • مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، قم، دارالکتاب الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
    • مکارم شیرازی، ناصر، احکام بانوان، تحقیق ابوالقاسم علیان‌ژادی، قم، مدرسه امام امیرالمؤمنین (ع)، ۱۳۸۶ش.
    • مکارم شیرازی، ناصر، کتاب النکاح، قم، مدرسة الامام علی بن ابی طالب (ع)، ۱۴۲۴ق.
    • موراتا، ساچیکو، متعه، تهران، همدمی، ۱۳۵۸ش.
    • مؤسسه دایرة المعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، قم، دایرة المعارف الفقه الاسلامی، ۱۳۸۷ش.
    • موسوی، موسی. الشیعة و التصحیح، تهذیب سعد بن عبدالرحمن حصین، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
    • نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، محمود قوچانی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۲۶۲ش.
    • نعمان مغربی، محمد، دعائم الاسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الاحکام عن اهل‌بیت رسول‌الله علیه‌وعلیهم افضل‌السلام، تحقیق آصف بن علی اصغر فیضی، قاهره، دارالمعارف، ۱۳۸۳ق.
    • الهی، محمد علی، حیدری، محمد علی و شکرچی زاده، محسن، «سیاست جنائی پیشگیرانه ناظر بر جرائم جنسی در فقه اسلامی»، مطالعات فقه و حقوق اسلامی، ش۲۴، ۱۴۰۰ش.

ویکی ج

الگو:مقاله پاسخ به شبهات دینی الگو:بیان شبهه حکم ازدواج موقت در اسلام به نوعی موجب ایجاد شبهه مبنی بر مشابهت آن با معامله جنسی شده است. در این مقاله به بیان منشأ تشریع و جواز این حکم پرداخته‌ایم. الگو:پایان سوال‏ ازدواج پیوندی است میان زن و مرد که بر پایه آن رابطه زناشویی شکل می‌گیرد و مجموعه‌ای از تکالیف و حقوق شرعی و قانونی، بر آنها حاکم می‌گردد اما این قرارداد بر دو قسم است:

  1. پیوند دائم که بر اساس آن، خانواده‌ای تشکیل می‌شود و به عنوان یک بنیاد پایدار اجتماعی به‌شمار می‌آید.
  2. پیوند موقت، که از آن در فرهنگ اسلامی به ازدواج موقت تعبیر می‌شود که بر پایه آن رابطه زناشویی موقتی با مدّت و مهریه مشخص، پدید می‌آید و تفاوت آن با ازدواج دائم، در این است که گذشته از محدودبودن مدت، ارث و نفقه برای زن در برندارد، مگر آنکه خود او شرط کرده باشد.

نکاح موقت

عدم آگاهی از تعریف صحیح نکاح موقت و ماهیت آن، موجب اشکالات بی‌پایه‌ای شده است گاهی توهم شده که متعه چیزی غیر از نکاح و شبیه زنا می‌باشد. در حالی که شک نداریم که نکاح موقت یا متعه قسمی از نکاح است، چنان‌که حضرت امام خمینی (ره) می‌گوید: «النکاح علی قسمین: دائم و منقطع، و کل منهما یحتاج الی عقد مشتمل علی ایجاب و قبول لفظی دالین علی إنشاء المعنی المقصود و الرضایة… فلا یکفی مجرد الرضا القلبی من الطرفین و لا المعاطاة الجاریة فی غالب المعاملات…»؛ «نکاح بر دو قسم است: دایم و موقت، هر کدام از آنها نیازمند عقدی است که مشتمل بر ایجاب و قبول لفظی بوده و بر رضایت طرفین و اراده آنان دلالت معتبری داشته باشد، صرف رضایت دو طرف و حتی معاطات (بده و بستان و معامله عملی بدون قرارداد در قالب الفاظ خاص) کافی نیست».[۱]

بنابراین ازدواج موقت به صِرف رضایت طرفین قابل تحقّق نیست، بلکه احتیاج به عقد و قرارداد شرعی و قانونی دارد، همانند ازدواج دایم، و صِرف رضایت طرفین مشروعیت آور نیست، زیرا همه معاملات حلال و حرام می‌تواند بر اساس رضایت طرفین انجام شود حتی ربا، رشوه و زنا و لواط و… ممکن است با رضایت طرفین باشد، اما نامشروع است زیرا تجاوز به حریم الهی و عاری از هر گونه مبنای قانونی است، بنابراین ازدواج موقت ماهیت شرعی و قانونی داشته و تفاوت اساسی با زنا دارد، چون ازدواج موقت براساس مجوز و قرارداد شرعی مبتنی بوده که شکل دهی رابطه را به رضایت طرفین می‌افزاید. در حالی که تنها زنا به رضایت طرفین و گاهی بدون رضایت استوار است، و رابطه ای است نامشروع که ادیان الهی و حتی بسیاری از کشورهای متمدن آن را به رسمیت نشناخته، و فرزند متولد از این رابطه را نامشروع خطاب می‌کنند و نتیجه آن جز بیماری، افسردگی، فساد، تباهی و… نیست؛ زیرا زنا تابع هیچ‌یک از مقرّرات مربوط به وضع فرزندان و روابط خانوادگی و نظام انسانی و اخلاقی نمی‌باشد، بلکه حالتی است حیوانی که زن خود را در معرض فروش و ناهنجاری‌های جنسی قرار می‌دهد، با این اوصاف آیا امکان دارد ازدواج موقت را تشبیه به زنا نماییم؟! ازدواج موقت، نوعی نکاح و قراردادی است که در آن زن و مرد به عنوان زن و شوهر و بدون احساس گناه، هر چند موقتی اقدام به رابطه جنسی می‌کنند این قرارداد زناشویی به طرفین اطمینان می‌دهد که رابطه شان پاک و مشروع و تابع نظام و مقرّرات شرعی و قانونی باشد و همانند نکاح دایم دارای آثار و احکام می‌باشد، از این رو هرگز قابل مقایسه با زنا نیست.

ماهیت نکاح موقت و تشابهات آن با ازدواج دائم

برای آشنایی بیشتر با ماهیت و آثار ازدواج موقت جنبه‌های مشترک بین آن و ازدواج دایم را به صورت خلاصه بیان می‌داریم:

۱. شرایط نکاح: ازدواج موقت نیز نوعی ازدواج بوده و احتیاج به صیغه و عقد دارد، که باید دارای شرایط و با لفظ صریح «أنکحت» و «زوجت» و «متعت» باشد و تعیین زوجین و مهر و اختیار و بلوغ در آن شرط شده است. همان‌گونه که در نکاح دایم نیز همه این شرایط لازم است.

۲. إذن ولی: به عقیده بسیاری از فقهاء اذن ولی در عقد باکره لازم است و از این جهت فرقی بین نکاح دایم و موقت نیست.

۳. احکام فرزند: تمام احکام فرزند ناشی از عقد دایم، در نکاح موقت نیز جاری است، از حیث محرمیت، ارث، نفقه، حضانت و ولایت.

۴. عدّه: همان‌گونه که در عقد دایم عدّه واجب است در عقد موقت نیز واجب می‌باشد، منتهی عدّه عقد موقت کوتاه‌تر از عده عقد دایم است.

تفاوت‌های نکاح موقت با نکاح دائم

اما تفاوت‌هایی که عقد موقت با دایم دارند و نشان دهنده امتیاز و سهولت عقد موقت نسبت به دایم می‌باشد عبارتند از:

  1. عقد دایم از جهت زمان محدودیتی ندارد، ولی عقد موقت از نظر زمانی وابسته به توافق طرفین است.
  2. در عقد دایم نفقه همسر بر مرد واجب است، ولی در عقد موقت چنین نیست.
  3. برخلاف عقد دایم، در عقد موقت زن و شوهر از همدیگر ارث نمی‌برند.
  4. در عقد دایم زن و شوهر بدون رضایت یکدیگر نمی‌توانند از بارداری جلوگیری کنند اما در عقد موقت می‌توانند.

‏ ۵. در ازدواج دایم زن حق همخوابی دارد ولی در عقد موقت زن می‌تواند شرط کند که نزدیکی واقع نشود و هم‌خوابگی بستگی به توافق طرفین دارد.[۲]

۶. در عقد موقت با پایان یافتن مدت یا با رضایت مرد جدایی قهراً حاصل می‌شود و نیازی به صیغه طلاق نیست.

بنابراین، ازدواج موقت دارای شرایط آسان‌تری است.

مبدأ تشریع ازدواج موقت

از برخی احادیث استفاده می‌شود که این قانون در شرایط خاص جنگی و دوری از همسران نهاده شد. چنانچه در صحیح مسلم آمده است:

«... عن قیس قال سمعت عبدالله یقول کنا نغزو مع رسول‌الله صلی الله علیه وآله لیس لنا نساء فقلنا الا نستخصی فنهانا عن ذلک ثم رخص لنا ان ننکح المرأة… إلی اجل ثم قرأ عبدالله «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَیِّباتِ ما أَحَلَّ اللّهُ لَکُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللّهَ لا یُحِبُّ الْمُعْتَدِینَ»[۳]»[۴]؛ «... قیس گفت: از عبدالله شنیدم که می‌گوید: همراه رسول خدا صلی الله علیه وآله در جنگ بودیم، دور از زنان خود، به پیامبر صلی الله علیه وآله عرضه داشتیم: آیا خود را اخته نکنیم؟! پیامبر صلی الله علیه و آله ما را از این کار نهی فرمود و سپس به ما اجازه داد تا برای مدتی زنانی را به نکاح درآوریم. سپس عبدالله بن مسعود، این آیه را خواند: ای کسانی که ایمان آورده‌اید، چیزهای پاکیزه‌ای را که خدا برای (استفاده) شما حلال کرده حرام نشمارید و از حد تجاوز نکنید که خداوند متجاوزان را دوست نمی‌دارد».

هم‌چنین در قرآن آمده است: «فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِیضَةً»؛[۵] «زنانی را که مُتعه می‌کنید، واجب است مهر آنان را بپردازید».

این آیه دربارهٔ ازدواج موقت است و بنا بر برخی روایات در وضعیت جنگی که مسلمانان از موطن و همسران خویش دور بودند، نازل شده است. اما با استفاده از روایات دیگر به خوبی فهمیده می‌شود که اختصاص به شرایط جنگی ندارد و شامل همه مواردی می‌گردد که مرد، به همسر خود دسترسی نداشته یا امکان ازدواج دایم ندارد. یا ضرورت دیگری اقتضاء کند.

در روایتی از فتح بن یزید نقل شده است که از ابا الحسن علیه السلام در مورد متعه پرسیدم، حضرت فرمود: «هی حلال مباح مطلق لمن لا یغنه الله بالتزویج فلیستعفف بالمتعة فان استغنی عنها بالتزویج فهی مباح له اذا غاب عنها»[۶]؛ «برای کسی که خداوند با تزویج او را بی‌نیاز نکرده است، به وسیله ازدواج موقت پاکدامنی پیشه نماید، اگر هم به سبب ازدواج از متعه بی‌نیاز باشد، باز متعه گرفتن هنگامی که همسرش از پیش او رفته باشد، برای او مباح است».

هم‌چنین امام کاظم علیه السلام به علی بن یقطین که از آن حضرت دربارهٔ متعه پرسیده بود می‌فرماید: «ما انت و ذاک قد أغناک الله عنها…»[۷]؛ «تو را به نکاح متعه چه کار؟! و حال آنکه خداوند تو را از آن بی‌نیاز کرده است».

با ملاحظه این روایات که منحصر در این‌ها هم نیست،[۸] دانسته می‌شود که تشریع متعه برای مواقع ضروری و برای کسانی است که عوامل گوناگون آنها را از دسترسی و امکان به ازدواج دایم بازمی‌دارند یا اینکه با ازدواج دایم نیز غریزه آنها مهار و اشباع نمی‌شود؛ بنابراین تشریع اولیه متعه برای این نبوده است که هوس بازان به صورت گسترده در شهوات و هوی و هوس‌ها غرق شوند، و چنان با این حکم الهی بازی نمایند که دوست و دشمن از آن تنفر پیدا کنند و آن را مساوی با زنا و فحشا بدانند. بلکه هدف از جعل و تشریع ازدواج موقت، حفظ کردن افراد نیازمند از آلودگی به گناه و فحشا است.[۹]

مشروعیت ازدواج موقت

ازدواج موقت یا به تعبیر برخی از کتاب‌های فقهی و قانون مدنی ایران، نکاح منقطع، از ابتدا در اسلام مشروع شناخته شده است و تمام فرق اسلامی، بر جواز آن در صدر اسلام، اتفاق نظر دارند، و تنها اختلاف در این مطلب است که آیا این نوع ازدواج در زمان پیامبر صلی الله علیه وآله یا بعد از رحلت آن بزرگوار نسخ شده است یا به جواز اولیه خود باقی است؟

برای مثال ابن حزم اندلسی که از فقهای مشهور اهل سنّت است در موسوعه فقهی خویش به نام المحلّی قبول می‌کند که متعه در آغاز اسلام رواج داشته و مشروع بوده است، اما مانند بقیه فقهای اهل سنّت آن را منسوخ می‌داند.[۱۰]

مرحوم محقّق ثانی نیز می‌گوید: «أجمع اهل الإسلام قاطبة علی أن النکاح المنقطع، و هو نکاح المتعة کان مشروعاً فی صدر الإسلام و اتفق اهل البیت علیه‌السلام علی بقاء شرعیته…»[۱۱]؛ «پیروان آیین اسلام تماماً اجماع دارند که نکاح منقطع (متعه) در صدر اسلام مشروع بوده است و اهل‌بیت علیهم السلام نیز بر بقاء جواز آن، اتّفاق دارند…».

بنابراین مشروعیت ازدواج موقت مورد اجماع همه علمای اسلام است و حتی بالاتر از اجماع، می‌توان ادعای ضرورت کرد «چرا که در شیعه ضرورت مذهب و در عامه ضرورت فقه است».[۱۲]

به عبارت دیگر با مراجعه و تتبع در فتاوای علمای اسلام، برای انسان یقین و اطمینان لازم حاصل می‌شود که در زمان حیات پیامبر صلی الله علیه وآله، متعه مباح بوده است.

آیات و روایات جواز متعه

علاوه بر اجماع و ضرورت دین، اندیشه‌ورزان اسلامی، بر جواز (متعه) به آیات و روایات متواتری استناد جسته‌اند که به اختصار به نمونه‌هایی از آنها اشاره می‌گردد:

۱. آیات

ازدواج موقت نوعی از نکاح است و مشمول آیات مطلق نکاح می‌شود، مانند آیه شریفه: «وَ أُحِلَّ لَکُمْ ما وَراءَ ذلِکُمْ أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوالِکُمْ مُحْصِنِینَ غَیْرَ مُسافِحِینَ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِیضَةً»؛[۱۳] «برای شما حلال است که [زنان دیگر را] به وسیله اموال خود طلب کنید - در صورتی که پاکدامن باشید و زناکار نباشید - و زنانی را که متعه کرده‌اید، مَهرشان را به عنوان فریضه ای به آنان بدهید».

با مراجعه به کلمات اصحاب می‌بینیم که (استمتاع)، حقیقت شرعیه برای نکاح موقت است و روایات فراوانی در صحاح اهل سنّت و غیر آن وجود دارد که متعه را به عنوان عقد موقت دانسته، و این آیه را در مورد نکاح موقت می‌دانند: «اخرج الإمام أحمد باسناد رجاله کلهم ثقات عن عنوان بن حصین قال: نزلت آیة المتعة فی کتاب الله و عملنا بها مع رسول‌الله صلی الله علیه وآله فلم تنزل آیة ننسخها و لم ینه عنها النبی صلی الله علیه وآله حتی مات»[۱۴]؛ «این روایت در کتاب مسند احمد که از کتب معتبر عامه است آمده و با صراحت آیه را در مورد متعه می‌داند و ضمناً معتقد است که نسخ و نهی نشده است و این حکم تا رحلت رسول گرامی اسلام صلی الله علیه وآله، باقی بود و ما به آن عمل می‌کردیم».

بنابراین مراد از استمتاع، بیان عقد موقت است، هر چند که برخی از اهل سنّت اصرار دارند که معنای لغوی آن، یعنی بهره‌گیری و تلذّذ مراد است ولی این‌گونه استفاده؛ اولاً، با ظاهر آیه در تعارض است، زیرا لزوم مهر در ازدواج دائم به مجرد عقد است و نیازی به تمتع و تلذّذ ندارد. اما در این آیه پرداخت مهریه را مشروط به استمتاع و بهره‌وری جنسی کرده است، پس مقصود عقد ازدواج دائم نیست.

و ثانیاً با فهم بزرگان اصحاب و تابعین و بالاتر از همه، اهل‌بیت علیهم السلام به عنوان مفسّران اصلی قرآن، در تنافی است. چنانچه یکی از مفسّران در این زمینه می‌گوید: بزرگان اصحاب و تابعین مانند ابن‌عباس مفسّر معروف اسلام، ابی بن کعب، جابربن عبدالله، عمران حصین، سعیدبن جبیر، مجاهد، قتاده، سدی و گروه زیادی از مفسران اهل تسنن و تمام مفسّران اهل‌بیت علیهم السلام تماماً از آیه فوق، حکم ازدواج موقت را فهمیده‌اند، تا آنجا که فخر رازی با تمام شهرتی که در روحیه شکاک بودن دارد و به امام المشکّکین معروف است بعد از بحث مشروحی، دربارهٔ آیه می‌گوید: «ما بحث نداریم که از آیه فوق حکم جواز متعه استفاده می‌شود، بلکه ما می‌گوییم حکم مزبور بعد از مدتی نسخ شده است».[۱۵]

و از همین رو، ابن‌عباس، ابی بن کعب، سعیدبن جبیر، و سدیر آیه را چنین قرائت می‌کردند: «فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِیضَةً» که به عنوان تفسیر آیه «إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی» تا وقت محدودی را اضافه می‌کردند تا روشن کنند که مقصود آیه، ازدواج موقت است نه دایم.[۱۶]

بنابراین جای هیچ‌گونه شبهه باقی نمی‌ماند که (آیه ۲۴ سوره نساء) دربارهٔ ازدواج موقت است زیرا تعبیر استمتاع صریح در متعه است. و در فرهنگ قرآنی ازدواج دایم با تعبیر نکاح یادشده است؛ لذا در قرائت عبدالله بن مسعود و ابی بن کعب (این دو صحابی بزرگ) و…، به عنوان تفسیر، عبارت «إِلی أَجَلٍ مُسَمًّی» اضافه شده است تا هیچ ابهامی باقی نماند که مقصود آیه، ازدواج موقت است.

۲. روایات

در خصوص جواز ازدواج موقت، روایات معتبره و متواتر فراوانی داریم[۱۷] که هم در کتب شیعه و هم در معاجم حدیثی اهل سنّت وارد شده است، و در اینجا تنها به ذکر چند حدیث که هم دلالت بر جواز ازدواج موقت دارد و هم آیه متعه را مورد تفسیر قرار می‌دهد، بسنده می‌کنیم:

  • الف. از امام باقر علیه السلام نقل شده که در پاسخ شخصی به نام عبدالله بن عمیر لیثی در مورد متعه فرمود: «احلها الله فی کتابه و علی لسان نبیه فهی حلال الی یوم القیامة»[۱۸]؛ «خداوند آن را در قرآن و بر زبان پیامبرش حلال کرده است و آن تا روز قیامت حلال می‌باشد».
  • ب. از امام صادق علیه السلام نقل شده است که فرمود: «المتعة نزل بها القرآن و جرت بها السنة من رسول‌الله صلی الله علیه وآله»[۱۹]؛ «حکم متعه در قرآن نازل شده و سنت پیامبر صلی الله علیه وآله بر طبق آن جاری گردیده است».
  • ج. روایاتی که با صراحت تمام دلالت دارند که ازدواج موقت در زمان پیامبر صلی الله علیه وآله و زمان ابوبکر و مقداری از زمان عمر معمول و متعارف بوده است:

۱. مسلم از طریق عبدالرزاق از ابن جریح از عطا از جابربن عبدالله انصاری نقل می‌کند که برای بجاآوردن عمره به مکه آمد. نزد او رفتیم و مردم سؤلات چندی پرسیدند. سپس از متعه سؤل کردند. جابر گفت: «آری، ما در زمان پیامبر و ابوبکر و عمر به ازدواج موقت دست می‌زدیم». نیز از ابن جریح نقل می‌کند که: «ابو زبیر به من گفت: از جابربن عبدالله شنیدم که می‌گفت: ما در زمان پیامبر صلی الله علیه وآله و ابوبکر، با اندک اجرتی زنان را به ازدواج موقت درمی‌آوردیم تا اینکه عمر به خاطر ماجرای عمربن حریث آن را منع کرد».[۲۰]

۲. قال الرضا علیه السلام: «احل رسول‌الله صلی الله علیه وآله المتعة و لم یحرمها حتی قبض»[۲۱]؛ «پیامبر صلی الله علیه وآله ازدواج موقت را حلال دانسته و تا زنده بود آن را حرام نکرد».

۳. عبدالله بن عطا مکی از امام باقر علیه السلام راجع به تفسیر آیه قرآن «و إذ أسر النبی»[۲۲] سؤل کرد، حضرت فرمود:

«فقال: ان رسول‌الله صلی الله علیه وآله تزوج بالحرة متعة فاطلع بعض نسائه فاتهمته بالفاحشة، فقال، انه لی حلال، انه نکاح بأجل…»[۲۳]؛ «این آیه در این مورد نازل شده است که رسول گرامی صلی الله علیه وآله با زن آزاده‌ای ازدواج موقت نمود، برخی از همسران حضرت وقتی با خبر شدند نسبت ناروا به ایشان دادند، پیامبر صلی الله علیه وآله فرمود: ازدواج موقت خود یک نوع نکاح است که بر من حلال می‌باشد».

۴. ابن بابویه روایت کرده است: «ان علیاً نکح امرأة بالکوفه من بنی نهشل متعة»[۲۴] «علی علیه السلام در کوفه با زنی از طایفه بنی نشهل ازدواج موقت نمود».

۵. ابن اسحاق از زهری از سالم نقل می‌کند که گفت: «با عبدالله بن عمر در مسجد نشسته بودیم که مردی از اهل شام نزد او آمد و از تمتّع پرسید، عبدالله گفت: کاری نیکوست. گفت پدرت از آن منع می‌کرد. گفت وای بر تو! اگر پدرم از آن نهی کرده، پیامبر آن را انجام داده و به انجام آن هم فرمان داده است؛ اکنون من به سخن پدرم گوش فرا دهم یا فرمان پیامبر را اطاعت نمایم؟! از نزد من برخیز».[۲۵]

بنابراین اصل مشروع بودن ازدواج موقت در زمان پیامبر صلی الله علیه وآله قطعی است، که بر این امر، هم آیه داریم و هم روایات و هم سنّت پیامبر صلی الله علیه وآله و ائمه علیه السلام و اصحاب و تابعین، که در کتب شیعه و اهل سنّت موجود است. و هیچ‌گونه دلیل قابل اعتمادی دربارهٔ تحریم ازدواج موقت، جز نهی عمر از سوی اهل سنّت در دست نیست. و بدیهی است که هیچ‌کس جز پیامبر حق نسخ احکام را ندارد و تنها اوست که می‌تواند به فرمان خداوند، پاره ای از احکام را نسخ کند، و بعد از رحلت پیامبر صلی الله علیه وآله باب نسخ به کلی مسدود شده است.

حرمت ازدواج موقت

اما احادیث نهی نبوی که مورد استناد قول به حرمت ازدواج موقت قرار گرفته و برخی در صحیح مسلم آمده و اهل سنت از آن به عنوان روایات معتبره یاد می‌کنند، عبارتند از احادیثی که از سه نفر از صحابه نقل شده است و ابن رشد اندلسی ادعای تواتر آنها را دارد.[۲۶]

  • ۱. «حدثنا مالک بن اسمعیل حدثنا ابن عیینة انه سمع الزهری یقول أخبرنی الحسن بن محمد بن علی واخوه عبدالله عن أبیهما ان علیا رضی الله عنه قال لابن عباس «ان النبی صلی الله علیه وآله نهی عن المتعة…».[۲۷]
  • ۲. سلمة بن عمرو بن أکوع «رخص رسول اللّه صلی الله علیه وآله عام اوطاس فی المتعه ثلاثا ثم نهی عنها».[۲۸]
  • ۳. سبرة بن جهنی: «عن الربیع بن سبرة عن ابیه ان النبی صلی الله علیه وآله: نهی عن نکاح المتعة».[۲۹]

اما روایت نقل شده از امیرالمؤمنین علی علیه السلام قطعاً جعلی است؛ زیرا به گونه متواتر و به طُرُق صحیح از ایشان روایت شده که شدیداً با منع عمر مخالف بودند و آن را مایه فزونی فحشاء می‌دانستند.

روایتی که شیعه و سنی از علی علیه السلام نقل کرده‌اند: «لو لا ما فعل عمربن‌الخطاب فی المتعة ما زنی الا شقی الاّ شفی»[۳۰]؛ «اگر عمر از متعه نهی نکرده بود جز انسان‌های شقاوتمند [یا اندکی از مردم] کسی زنا نمی‌کرد».

روایت از سلمه نیز کاملاً بی‌اساس است و نسبت دادن چنین حدیثی به سلمه، افترایی به یک صحابی جلیل القدر بیش نیست. و این در حالی است که روایاتی مبنی بر جواز متعه از ایشان نقل شده است.[۳۱]

اما روایت سبره جهنی، راوی از وی کسی جز فرزندش «ربیع» نیست و «ربیع» مورد اعتماد اصحاب صحاح نبوده است.

آنچه مسلّم و قطعی است این است که عمر مانع استمرار جواز متعه در اسلام شد و این عملی حلال بود تا اینکه خلیفه بی‌آنکه از پیش دلیل بر نسخ یا تحریم متعه رسیده باشد از متعه منع کرد، این جمله «متعتان کانتا علی عهد رسول‌الله و أنا محرمهما، و معاقب علیهما: متعة النساء و متعة الحج»[۳۲]؛ «دو متعه در زمان پیامبر حلال بود و من آنها را تحریم می‌کنم، و هرکس انجام دهد کیفر خواهم نمود، یکی متعه زنان و دیگری متعه حج».

این سخن که ظاهرش به قول ابن ابی الحدید بسیار ناشایست است، توجیهی دارد که فقهاء در آن اختلاف کرده و هرکدام فلسفه خاصی را ذکر کرده‌اند:

  • ۱. فخر رازی در این زمینه می‌گوید: «از ظاهر کلام عمر که می‌گوید من از آنها نهی می‌کنم چنین به دست می‌آید که این دو مشروعیت داشتند

و نسخ هم نشده بودند تا اینکه عمر آن‌ها را نسخ کرد و چیزی که پیامبر آن را نسخ نکرده باشد تا ابد نسخ نخواهد شد»

آنگاه سخن خلیفه را این‌گونه توجیه می‌کند: «منظور عمر این است که من از آن منع می‌کنم چون بر من ثابت شده است که پیامبر آنها را نسخ کرده است».[۳۳]

واقعاً نمی‌دانیم فخر رازی منظور عمر را از کجا فهمیده است در حالی که ظاهر کلام عمر، عدم نسخ متعه در زمان پیامبر است.

  • ۲. قسطلانی در شرح خود بر کتاب بخاری، توجیهی بسیار عجیب دارد، می‌گوید: «نهی عمر مستند به نهی پیامبر است که بر دیگر اصحاب پوشیده مانده بود و عمر آن را برای ایشان بیان کرد؛ لذا آنان ساکت ماندند یا با او موافقت کردند».[۳۴]

این توجیه نیز جز کلّی‌گویی و تفسیر بدون دلیل نیست؛ زیرا چگونه ممکن است راویانی مانند علی علیه السلام و جابر و ابن مسعود و… که پیوسته ملازم پیامبر صلی الله علیه وآله بودند و از بزرگ و کوچک احکام کاملاً اطلاع داشتند، از نهی پیامبر بی‌خبر بمانند ولی فقط جناب خلیفه از آن آگاهی یابد؟!

از این عجیب‌تر سخن قوشجی در شرح تجرید الاعتقاد خواجه نصیر طوسی است. او می‌گوید: «عمر بر روی منبر رفت و گفت: ای مردم! سه چیز در زمان رسول خدا صلی الله علیه وآله حلال بود ولی من از آنها نهی کرده و تحریم می‌کنم و هر کس انجام دهد کیفرش خواهم داد؛ متعه زنان، متعه حج و گفتن حیّ علی خیرالعمل». سپس می‌گوید: «این حدیث موجب طعن بر عمر نیست؛ زیرا مخالفت ورزیدن مجتهدی با مجتهد دیگر در مسایل اجتهادی بدعت (پدیده نویی) نیست».[۳۵]

«جای شگفتی است که مرد دانشمندی چون قوشجی چگونه خود را به نادانی می‌زند و صاحب رسالت را که جز با وحی سخن نمی‌گوید، با فردی از امت همتا می‌گیرد؟! آن هم فردی مانند عمر که بارها و بارها به‌طور صریح اعلام داشته که همه مردم از او داناترند».[۳۶]

بنابراین صراحت کلام عمر جایی برای توجیه و بحث باقی نمی‌گذارد، که تحریم متعه نه از جانب رسول‌الله صلی الله علیه وآله بلکه از طرف خود عمر صورت گرفته است در این صورت آیا این نوع تحریم، اجتهاد به رأی، مقابله با نص و تجاوز به حریم شرع نیست؟ آیا کار مجتهد، مفتی، قاضی و حاکم، تفسیر قانون و تبیین آن است یا تحریم و تجاوز و دست‌درازی به حریم آن؟ که در فرض اخیر معنای شریعت و فلسفه قانون‌گذاری چه می‌شود؟ در حالی که خود خلیفه دوم، رأی‌گرایان و کسانی که در مقابل نصوص دست به تفسیر می‌زدند را توبیخ کرده و می‌گفت: «از اهل رأی دوری کنید که آنان دشمن سنّت هستند و چون نتوانسته‌اند احادیث را فراگیرند رأی‌گری پیشه کردند و گمراه شدند و مردم را نیز گمراه کردند».[۳۷]

حال چگونه است که خلیفه با این صراحت می‌گوید که متعه در زمان پیامبر صلی الله علیه وآله وجود داشته است و من تحریم می‌کنم؟ این پرسشی است که پاسخ آن را نمی‌توان یافت و آیا بهتر نیست که به جای این همه توجیهات بی‌اساس، شجاعانه و به دور از تعصبات مذهبی، به روش فرزند خلیفه عمل کرده و خود را از این همه فراز و فرودها برهانیم و سنت پیامبر صلی الله علیه وآله را یک بار دیگر احیا نموده و پیرو پیامبر باشیم؟

چنان‌چه در سنن ترمزی آمده است که: «مردی از اهل شام دربارهٔ متعه از فرزند عمر سؤل کرد و او گفت: «حلال است». شامی گفت: «پدرت آن را تحریم کرده است». پسر عمر گفت: «پدرم تحریم کرده لکن پیامبر صلی الله علیه وآله آن را تجویز نموده است و من نمی‌توانم سنّت پیامبر صلی الله علیه وآله را رها کنم و پیرو پدرم باشم».[۳۸]

نتیجه‌گیری

جواز ازدواج موقت بر قوت خود باقی است، نه تحریم شده است و نه منسوخ و نه تعارض و تهافت با آیات دارد و نه با روایات، جز اینکه خلیفه ثانی به نظر خودش اقدام به منع نمود هرچند اهل سنّت تلاش کرده‌اند منع متعه را به نسخ از جانب پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله نشان دهند و عمر را فقط بازگو کننده معرفی نمایند، ولی همان‌طور که گذشت این تلاش‌ها بی‌فایده است، زیرا صراحت کلام عمر جلوی هرگونه توجیهات را می‌بندد، زیرا گفتار وی صراحت تام دارد که: «من آن را منع می‌کنم». البته شکی نیست که اقدام خلیفه یک حکم شخصی است و چنانچه بتوان راهی بر مشروعیت و صحت این اقدام یافت، باید گفت این اقدام براساس مصالح و به‌طور موقت بود نه شرعی و قابل دوام. همانند منع از متعه الحج، اما جای تعجب اینجا است که فقهای اهل سنّت حکم دوم را نپذیرفتند، و حکم اول را هم همچنان ادامه می‌دهند، در حالی که فرزند خلیفه و بسیاری از بزرگان صحابه و تابعان، به نهی او توجه نکرده، و با شهامت از سنت پیامبر صلی الله علیه وآله پیروی می‌کردند.

این توجیه که نهی عمر از متعه حکم حکومتی است و براساس مصالح جامعه آن روز صورت گرفته است، توجیه معقول و قانع‌کننده نیست، زیرا؛ اولاً، از کجا معلوم است که عمر مصلحت واقعی جامعه آن روز را درک کرده باشد چه اینکه شناخت مصلحت آگاهی‌های وسیع و عمیق، هوشیاری و زیرکی فراوان نیاز دارد به فرض که عمر مصلحت واقعی آن دوره را در زمینه تحریم متعه به خوبی تشخیص داده باشد، این حکم موقتی بوده و بعد از انقضای زمان مصلحت باید به حالت اول برمی‌گشت همان‌گونه که در مورد متعه در حج این‌گونه شد، لذا ضرورتی ندارد که فقهای اهل سنّت بر تحریم عمر اصرار ورزند با اینکه می‌دانند مصلحت جامعه امروزی تقاضای مشروعیت آن را دارد.

پانویس

  1. ↑ . تحریرالوسیله، ج2، ص223.
  2. ↑ . منهاج الصالحین، سید ابوالقاسم خویی، ج 2، ص 302 و 303.
  3. ↑ . مائده 5، آیه 87.
  4. ↑ . صحیح مسلم، مسلم النیسابوری، مجلدات8، ج 4، ص130، دارالفکر، بیروت.
  5. ↑ . نساء 4، آیه 24.
  6. ↑ . وسائل الشیعة، شیخ حر عاملی، مجلدات30، ج21، باب5، ح2.
  7. ↑ . همان، باب 5، ح 1.
  8. ↑ . برای آگاهی بیشتر ر.ک. همان، باب 5.
  9. ↑ . ر.ک. جزوه درس خارج فقه، ناصر مکارم شیرازی، 14/7/1382.
  10. ↑ . المحلّی، ابن حزم اندلسی، ج9، ص519، مکتب التجاری، بیروت.
  11. ↑ . جامع المقاصد، محقق ثانی، ج13، ص7.
  12. ↑ . جزوه درس خارج فقه، ناصر مکارم شیرازی، 25/6/82.
  13. ↑ . نساء 4، آیه 24.
  14. ↑ . مسند احمد، مجلدات6، ج4، ص436، دار صادر، بیروت.
  15. ↑ . تفسیر نمونه، ناصر مکارم شیرازی، ج3، ص336، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1361.
  16. ↑ . التفسیر و المفسرون، محمدهادی معرفت، ج1، ص531، جامعة الرضویة، مشهد، 1418ه‍.ق
  17. ↑ . ر.ک. وسائل الشیعة، حر عاملی، ج21، مؤسسه آل‌البیت، بیروت، 1413.
  18. ↑ . همان، ج21، ح4، ص6.
  19. ↑ . همان، ج21، ح5، ص6.
  20. ↑ . صحیح مسلم، ج4، ص131.
  21. ↑ . وسائل‌الشیعة، حر عاملی، ج21، ص8.
  22. ↑ . تحریم 66، آیه 3.
  23. ↑ . وسائل الشیعة، حر عاملی، ج21، ح22، ص10.
  24. ↑ . همان، ج21، ح23، ص10.
  25. ↑ . التفسیر و المفسرون، محمدهادی معرفت، ج1، بحث متعه، به نقل از الجامع الاحکام القرآن، ج2، ص388.
  26. ↑ . بدایة المجتهد، ابن رشد اندلسی، مجلدات2، ج2، ص47، دارالفکر، 1415.
  27. ↑ . صحیح البخاری، محمدبن اسماعیل البخاری، مجلدات8، ج 6، صص 129و230، دارالفکر، بیروت، 1401.
  28. ↑ . نقض الوشیعه، السید محسن الامین، ص 372 ـ 377.
  29. ↑ . صحیح مسلم، مسلم النیسابوری، مجلدات8، ج4، ص133، دارالفکر، بیروت.
  30. ↑ . شرح نهج‌البلاغه، ابن‌ابی‌الحدید، مجلدات20، ج20، ص25، دارالإحیاءالکتب‌العربیة.
  31. ↑ . صحیح بخاری، محمد بن اسماعیل البخاری، ج 3، ص 345، ح 4795.
  32. ↑ . شرح نهج البلاغة، ابن ابی الحدید، مجلدات20، ج1، ص182، داراحیاء الکتب العربیة.
  33. ↑ . التفسیر و المفسرون، محمدهادی معرفت، ج1، بحث متعه، به نقل از التفسیر الکبیر، ج10، صص54-53.
  34. ↑ . همان، ج1، بحث متعه، به نقل از: ارشادالساری بشرح البخاری، قسطلانی، ج11، ص77.
  35. ↑ . التفسیر و المفسرون، محمدهادی معرفت، ج1، بحث متعه، به نقل از شرح تجرید، آخر مباحث امامت.
  36. ↑ . همان.
  37. ↑ . روضة الناظر و جنة المناظر، ابن قدامه مقدسی، ص154، بیروت.
  38. ↑ . سنن ترمزی، کتاب‌الحج، باب ما جاء می‌المتمتع؛ مسند احمد، ج4، ص436.

ویکی ج

برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=ازدواج_موقت&oldid=44957»