قانون حجاب در فرانسه: تفاوت میان نسخه‌ها

مساله حجاب مسلمانان در فرانسه پس از خودداری چند دانش‌آموز دختر از برهنه کردن موهای سرشان، یکی از جنجالی‌ترین مسائل از سال 1989م تاکنون بوده است. قانون «ممنوعیت استفاده از نشانه‌های مذهبی در مدارس فرانسه» در 15 مارس 2004م در مجلس فرانسه به تصویب رسید. مواردی که در این قانون ممنوع اعلام شده است، اگرچه شامل نمادهای مذهبی همۀ ادیان است؛ اما در عمل، فقط ممنوعیت استفاده از نشانه‌های دینی مسلمانان اجرایی می‌شود. در سال 2010م نیز قانون ممنوعیت پوشش صورت در فضاهای عمومی در این کشور تصویب شد. بر اساس این قانون، زنانی که از پوشش برقع و [[نقاب]] در مکان‌های عمومی استفاده ‌کنند، علاوه بر برهنه‌سازی صورت از سوی پلیس، باید در کلاس‌های شهروندی شرکت و جریمۀ 190 دلاری پرداخت کنند.  

بحث گسترده پیرامون پوشش اسلامی در فرانسه در 18 سپتامبر 1989م با تعلیق سه دختر دانش‌آموز از تحصیل به‌دلیل خودداری از کشف حجاب در مدرسه راهنمایی گابریل‌هاوز آغاز شد. جنجال بر سر حجاب اسلامی با تعلیق تحصیلی سه دختر مسلمان در ژانویه 1990م، در مدرسه راهنمایی اوئیز پاستور ادامه یافت. در سپتامبر 1994م، فرانسیس بایرو وزیر فرهنگ وقت فرانسه، طی یادداشتی خواستار ممنوعیت نمادهای مذهبی «جلب‌توجه‌کننده» در نهادهای عمومی شد.  

از سال‌ 1994 تا 2003م، حدود 100 نفر از دانش‌آموزان محجبه در واحدهای آموزشی فرانسه تعلیق یا اخراج شدند. شیراک در دسامبر 2003م خواهان ممنوعیت قانونی نمادهای مذهبی در مدارس شد<ref> [https://www.mashreghnews.ir/news/624318/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 «داستان حجاب در فرانسه»،  وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref> و در نهایت قانون «ممنوعیت استفاده از نشانه‌های مذهبی در مدارس فرانسه» شامل صلیب، حجاب اسلامی و کلاه‌های مخصوص در سال 2004م به تصویب رسید.<ref> [https://www.mashreghnews.ir/news/1526188/%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A8%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «پشت پرده طرح بی‌حجابی اجباری در فرانسه چیست؟»،  وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref>

با آغاز جنجال گسترده‌ای پیرامون پوشش صورت در سال 2010م در فرانسه، قانون ممنوعیت پوشش صورت شامل برقع و نقاب در فضاهای عمومی در این کشور تصویب و از آوریل 2011م اجرایی شد.<ref> [https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/06/08/1168632/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 «داستان حجاب در فرانسه»،  خبرگزاری تسنیم.]</ref> بر اساس این قانون، زنانی که از پوشش برقع و نقاب در سالن‌ها، سینماها و شرکت‌های خصوصی استفاده ‌کنند<ref> [https://www.rajanews.com/news/177214 ابراهیم‌نیا، «قانون منع حجاب در فرانسه. 10 سال پس از تصویب»،  پایگاه اطلاع‌رسانی رجا.]</ref> از سوی پلیس وادار به برهنه‌سازی صورت‌ می‌شوند و علاوه بر این، ملزم به شرکت در کلاس‌های شهروندی هستند و باید جریمه 190 دلاری پرداخت کنند.<ref>[https://www.jgfs.ir/article_120023.html امامی و عمیدی مظاهری، «صورت‌بندی مسئلة حجاب زن مسلمان در اروپا، از هویت اروپایی تا حقوق فرهنگی»،  1399ش، ص30.]</ref>

مجلس سنای فرانسه در سال 2019م لایحه‌‌ای را تصویب کرد که بر اساس آن، مادران باحجاب از همراهی فرزندان‌شان در فعالیت‌های خارج از مدرسه منع می‌شوند و این لایحه شامل ممنوعیت [[بورکینی]] در استخرها نیز می‌شود.<ref> [https://www.irna.ir/news/85212612/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%D9%BE%D9%88%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «فرانسه پوشیدن عبای اسلامی را برای دختران در مدارس ممنوع کرد»،  خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> سپس در ژانویه 2022م مجلس سنای فرانسه اصلاحیه‌ای را با اکثریت آراء تصویب کرد که بر اساس آن «پوشیدن حجاب در مسابقات ورزشی» ممنوع می‌شود.<ref> [https://www.mashreghnews.ir/news/1328972/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «فرانسه حجاب در مسابقات ورزشی را ممنوع کرد»،  وب‌سایت مشرق.]</ref> کمیته بین‌المللی المپیک (IOC) پس از اعلام فرانسه مبنی بر ممنوعیت حضور [[ورزشکاران محجبه]] این کشور در بازی‌های المپیک 2024م پاریس، اظهار داشت محدودیتی برای داشتن لباس مذهبی در دهکدۀ المپیک وجود ندارد.<ref> [https://aftabnews.ir/fa/news/863769/%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%BE%DB%8C%DA%A9-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%B9-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «کمیته بین‌المللی المپیک قانون منع حجاب اجباری دولت فرانسه را رد کرد»،  پایگاه خبری آفتاب.]</ref>

*رویکرد ‌‌جدایی؛ پیروان این رویکرد بر این باورند از آن جا که مخاطبان نهادهای عمومی در جمهوری لائیک فرانسه عموم مردم هستند؛ استفاده از هرگونه نشانه که گویای وابستگی مذهبی افراد است، قابل پذیرش نیست. از این‌رو استفاده از نمادهای دینی مانند پوشش اسلامی در حوزه‌های عمومی متضاد با قوانین جمهوری لائیک فرانسه تلقی می‌شوند.

*رویکرد ‌بی‌طرفی؛ از نظر این گروه، مدرسه باید مکانی بی‌طرف باشد؛ بنابراین هر امری مانند پوشش اسلامی که با بی‌طرفی مدارس در تضاد باشد و آرامش در مدرسه را مختل سازد، باید در مدارس غیرقانونی تلقی شود.

*رویکرد ‌رواداری؛ پیروان این دیدگاه بر این باورند که لائیسیته، باید به‌شکلی تفسیر شود شمول آن همۀ تنوع‌های قومی و مذهبی در بر بگیرد؛ بر اساس این رویکرد، ممنوعیت پوشش اسلامی بی‌‌اعتنایی به باورهای دینی مسلمانان در پی دارد و موجب رشد بنیادگرایی و قوم‌گرایی در فرانسه می‌شود.

اندیشمندان فرانسوی برای رفع چالش حجاب در فرانسه سه راهکار پیشنهاد می‌کنند: پذیرش اصول لائیتسه و فرهنگ فرانسوی از طرف مسلمانان، کناره‌گیری مسلمانان از متن جامعه و یا گزینش هویت ترکیبی اسلامی‌غربی از سوی مسلمانان.<ref>[https://iiwfs.com/%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%82%D8%B6-%D9%84%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C%D8%AA%D9%87-%D9%88-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86/ مذهبی، «تناقض لائیسیته و حجاب زنان مسلمان در فرانسه»،  وب‌سایت مرکز آینده پژوهی جهان اسلام.]</ref>

حاکمیت ساختارهای ویژۀ اجتماعی، سیاسی و فرهنگی فرانسه سبب شده است تا پدیدۀ فرهنگی حجاب به مسئلۀ سیاسی و اجتماعی در کشور فرانسه تبدیل شود:  

[[پرونده:مسلمانان-فرانسه.jpg|بندانگشتی|برگزاری نماز جماعت در خیابان‌های پاریس پس از تعطیلی یکی از مساجد این شهر.]]

حضور دین اسلام در اروپا به سدۀ هشتم میلادی باز می‌گردد.<ref> [https://shouba.ir/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87%D8%9B-%D8%AA%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87/ «نگاهی به وضعیت مسلمانان فرانسه. تفرقه و سلطه دولت مسلمانان را ضعیف کرده»،  وب‌سایت شعوبا.]</ref> دستیابی به آمار دقیق مسلمانان در اروپا به‌دلیل ممنوعیت سرشماری بر مبنای مذهب مطابق با قانون اساسی برخی کشورهای اروپایی امکان‌پذیر نیست.<ref> [https://www.asriran.com/fa/news/966394/%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%DB%B1%DB%B5%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D9%88-%D8%A2%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%B4%D8%AF «پیش بینی الجزیره. تا 150 سال دیگر فرانسه و انگلیس و آلمان مسلمان خواهند شد»،  وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref> بر اساس برخی از پیش‌بینی‌های آینده‌پژوهانه، تا اواسط قرن جاری یک‌پنجم جمعیت اتحادیه اروپا متعلق به مسلمانان خواهد بود. در میان کشورهای اروپایی، فرانسه به‌دلیل روابط تاریخی‌اش با بخشی از جهان عرب بیشترین جمعیت مسلمان را در خود جای داده است.<ref> [https://www.irna.ir/news/85212612/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%D9%BE%D9%88%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «فرانسه پوشیدن عبای اسلامی را برای دختران در مدارس ممنوع کرد»،  خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران.]</ref>  

طبق گزارشی که مؤسسه آمار و مطالعات اقتصادی فرانسه که در ژوئن 2023م منتشر کرد، نشان می‌دهد 10درصد از جمعیت فرانسه را مسلمان‌ها تشکیل می‌دهند. همچنین بر اساس برآوردهای مرکز تحقیقاتی پیو (Pew) آمریکا تعداد مسلمانان در فرانسه تا سال2050م، به 18درصد خواهد رسید.<ref> [https://www.asriran.com/fa/news/966394/%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%DB%B1%DB%B5%DB%B0-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D9%88-%D8%A2%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%B4%D8%AF «پیش بینی الجزیره. تا 150 سال دیگر فرانسه و انگلیس و آلمان مسلمان خواهند شد»،  وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref>

بر اساس گزارش نهادهای بین‌المللی مذهبی در اروپا، اگرچه قانون ممنوعیت استفاده از نماهای دینی مشهود در فرانسه شامل نشانه‌های مذهبی مسلمانان، یهودیان و مسیحیان است؛ اما آنچه که از این قانون اجرایی می‌شود تنها ممنوعیت استفاده از نمادهای دینی مسلمانان است که این امر نشانگر ماهیت ضداسلامی دولت فرانسه است.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/5086657/%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «نرخ رشد جمعیت مسلمانان فرانسه بالاتر از غیرمسلمانان است»،  خبرگزاری مهر.]</ref>

برخی انجمن‌های مسلمان و گروه‌های حقوق‌بشر، قوانین مربوط به پوشش زنان مسلمان در فرانسه را ناقض حقوق آنان و حمایت‌های دموکراتیک می‌دانند که این امر می‌تواند زنان مسلمان را در معرض سوء‌استفاده قرار دهد.<ref> [https://aftabnews.ir/fa/news/863769/%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%BE%DB%8C%DA%A9-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%B9-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%B1%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «کمیته بین‌المللی المپیک قانون منع حجاب اجباری دولت فرانسه را رد کرد»،  پایگاه خبری آفتاب.]</ref>وینسنت برنگارث، وکیل مدافع حقوق مسلمانان، نیز قانون ممنوعیت پوشش اسلامی را ناقض آزادی اساسی زنان مسلمان دانست و خواهان تعلیق این قانون از سوی شورای ایالتی فرانسه شد.<ref> [https://www.mashreghnews.ir/news/1526188/%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A8%DB%8C-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «پشت پرده طرح بی‌حجابی اجباری در فرانسه چیست؟»،  وب‌سایت مشرق‌نیوز.]</ref>

برخی از سیاست‌مداران فرانسوی نیز قانون ممنوعیت پوشش [[عبا]] در مدارس را اهانت به آزادی‌های اساسی دانسته و با آن مخالفت کردند. این سیاست‌مداران بر این باورند که حتی با فرض پشتیبانی این قانون از سکولاریسم، همبستگی اجتماعی در فرانسه بعد از اجرا شدن این قانون به‌شدت آسیب دیده است.<ref> [https://www.iribnews.ir/fa/news/3967724/%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%B9%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3 «چالش حقوقی دولت فرانسه برای ممنوعیت پوشش عبا در مدارس»،  خبرگزاری صداوسیما.]</ref>