پرش به محتوا

گشت ارشاد: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
سعید مقدم (بحث | مشارکت‌ها)
۶۲۶ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
[[پرونده:گشت-ارشاد.jpg|بندانگشتی|300x300پیکسل|یک واحد «گشت ارشاد» در پارک ملت تهران]]
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =گشت-ارشاد.jpg
| زیرنویس تصویر    =یک واحد «گشت ارشاد» در پارک ملت تهران
| image_alt        =
| فایل پادکست      =گشت ارشاد.ogg 
| حجم فایلپادکست    =10 
| تاریخ پادکست      =3-2-1405 
| زیرنویس عنوان    = 
 
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
 
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
'''<big>گشت ارشاد</big>'''؛ طرح نیروی انتظامی برای ارتقای امنیت اجتماعی.
'''<big>گشت ارشاد</big>'''؛ طرح نیروی انتظامی برای ارتقای امنیت اجتماعی.


گشت ارشاد یا پلیس امنیت اخلاقی، طرحی است که به‌منظور تأمین امنیت اجتماعی اجرا می‌شود. گشت ارشاد در ایران همواره یکی از موضوعات پر چالش بوده است. برخی از صاحب‌نظران معتقدند، رویکرد سلبی و تقابلی در ترویج حجاب مؤثر نیست و این امر در گام اول نیازمند طرح‌های ایجابی و فرهنگ‌سازی است.
گشت ارشاد یا پلیس امنیت اخلاقی، طرحی است که به‌منظور تأمین [[امنیت اجتماعی]] اجرا می‌شود. گشت ارشاد در [[ایران]] همواره یکی از موضوعات پر چالش بوده است. برخی از صاحب‌نظران معتقدند، رویکرد سلبی و تقابلی در ترویج [[حجاب]] مؤثر نیست و این امر در گام اول نیازمند طرح‌های ایجابی و فرهنگ‌سازی است.


==مفهوم‌شناسی==
==مفهوم‌شناسی==
گشت ارشاد یا طرح ارتقای امنیت اجتماعی، یکی از برنامه‌های اجرایی نیروی انتظامی است که در شورای عالی انقلاب فرهنگی، با نام «طرح جامع عفاف» تصویب شده است.<ref>[https://divanekherad.com/gasht-ershad-in-iranian-law/ «گشت ارشاد در قانون ایران»، وب‌سایت دیوان خرد.]</ref>  
گشت ارشاد یا طرح ارتقای امنیت اجتماعی، یکی از برنامه‌های اجرایی [[نیروی انتظامی]] است که در [[شورای عالی انقلاب فرهنگی]]، با نام «طرح جامع عفاف» تصویب شده است.<ref>[https://divanekherad.com/gasht-ershad-in-iranian-law/ «گشت ارشاد در قانون ایران»، وب‌سایت دیوان خرد.]</ref>  
==تاریخچه==
==تاریخچه==
پس از بیانات بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران در اسفند 1357ش در جمع طلاب قم، مبنی بر رعایت پوشش اسلامی بانوان در اماکن عمومی، گروهی از مردم به بهانۀ مبارزه با بدپوششی، موجب آشفتگی در نظم جامعه شدند. امام خمینی هرگونه اعتراض به زنان را غیرمجاز دانست و مراجع دارای صلاحیت را مسئول برقراری امنیت و جلوگیری از هرج‌و‌مرج در جامعه کرد. مقابلۀ با بدپوششی از ادارات شروع شد و طی بخشنامه‌ها و دستورات صادر شده، زنان کارمند، ملزم به رعایت پوشش اسلامی شدند. پس از آن شورای عالی انقلاب فرهنگی، ممنوعیت ورود زنان بدحجاب را به اداره‌های دولتی اعلام کرد.
پس از بیانات [[امام خمینی]]، بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران در [[اسفند (ماه)|اسفند]] 1357ش در جمع طلاب قم، مبنی بر رعایت پوشش اسلامی بانوان در اماکن عمومی، گروهی از مردم به بهانۀ مبارزه با بدپوششی، موجب آشفتگی در نظم جامعه شدند. امام خمینی هرگونه اعتراض به زنان را غیرمجاز دانست و مراجع دارای صلاحیت را مسئول برقراری امنیت و جلوگیری از هرج‌و‌مرج در جامعه کرد. مقابلۀ با بدپوششی از ادارات شروع شد و طی بخشنامه‌ها و دستورات صادر شده، زنان کارمند، ملزم به رعایت پوشش اسلامی شدند. پس از آن شورای عالی انقلاب فرهنگی، ممنوعیت ورود زنان بدحجاب را به اداره‌های دولتی اعلام کرد.


در سال 1362ش، قانون مجازات اسلامی، مبنی بر تنبیه و مجازات زنان بدپوشش تصویب شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/95020100508/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF «مروری بر تاریخچۀ گشت ارشاد»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>  
در سال 1362ش، قانون مجازات اسلامی، مبنی بر تنبیه و مجازات زنان بدپوشش تصویب شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/95020100508/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF «مروری بر تاریخچۀ گشت ارشاد»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>  
خط ۳۳: خط ۶۲:
جواز فعالیت گشت ارشاد، برگرفته از قانون موجود در حوزۀ حجاب است. طبق مادۀ ۶۳۸ بخش تعزیرات و مجازات‌های بازدارندۀ قانون مجازات‌های اسلامی که در سال ۱۳۷۵ش به تصویب رسید، زنانی که در محیط‌های عمومی، حجاب کامل را رعایت نکنند، به حبس و یا پرداخت جریمۀ نقدی، محکوم می‌شوند. گشت ارشاد به‌صورت مستقیم در متن قانون، مطرح نشده است.<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/856489-%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86 «گشت ارشاد؛ قانون یا فراقانون؟»، وب‌سایت شبکۀ شرق.]</ref>  
جواز فعالیت گشت ارشاد، برگرفته از قانون موجود در حوزۀ حجاب است. طبق مادۀ ۶۳۸ بخش تعزیرات و مجازات‌های بازدارندۀ قانون مجازات‌های اسلامی که در سال ۱۳۷۵ش به تصویب رسید، زنانی که در محیط‌های عمومی، حجاب کامل را رعایت نکنند، به حبس و یا پرداخت جریمۀ نقدی، محکوم می‌شوند. گشت ارشاد به‌صورت مستقیم در متن قانون، مطرح نشده است.<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/856489-%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%DB%8C%D8%A7-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86 «گشت ارشاد؛ قانون یا فراقانون؟»، وب‌سایت شبکۀ شرق.]</ref>  
==قوانین پوشش در دیگر کشورها==
==قوانین پوشش در دیگر کشورها==
در همه جای دنیا، حد پوشش طبق قوانین و چارچوب‌های آن جامعه، تعریف می‌شود و پوشش نامناسب، مجازات‌های حکومتی را به‌دنبال دارد. در اکثر کشورها پوشش فرد نباید در تضاد با قوانین پوشش (Dress code)<ref>ضوابط مربوط به تناسب پوشش شخص با محیط، مراسم، زمان، جنسیت، موقعیت اجتماعی، مذهبی و فرهنگی. [https://saatemode.com/%D8%AF%D9%90%D8%B1%D8%B3-%DA%A9%D8%AF-dress-code/ «درس کد چیست؟»، وب‌سایت ساعت مد.]</ref> باشد.<ref>«[https://www.aparat.com/v/ChkGd گشت ارشاد در کشورهای دیگر هم وجود دارد؟»، وب‌سایت آپارات.]</ref> نداشتن رنگ‌های تند و زننده، پوشش ساده با بیشترین میزان پوشیدگی متناسب با فرهنگ و عرف جامعه، از ضوابط مشترک پوشش در سراسر کشورهای جهان است.<ref>[https://www.aparat.com/v/ATEr7 «گشت ارشاد اروپا»، وب‌سایت آپارات.]</ref>  در تمامی کشورها، انجام‌دادن هرگونه عمل غیراخلاقی توسط سرنشینان خودرو ممنوع است.<ref>[http://ammar-basir.blogfa.com/post/60 علی‌پور، «گشت ارشاد در کشورهای اروپایی و ...!!!»، وبلاگ عماربصیر.]</ref>  
در همه جای دنیا، حد پوشش طبق قوانین و چارچوب‌های آن جامعه، تعریف می‌شود و پوشش نامناسب، مجازات‌های حکومتی را به‌دنبال دارد. در اکثر کشورها پوشش فرد نباید در تضاد با قوانین پوشش درس‌کد (به  انگلیسی: Dress code)<ref>ضوابط مربوط به تناسب پوشش شخص با محیط، مراسم، زمان، جنسیت، موقعیت اجتماعی، مذهبی و فرهنگی. [https://saatemode.com/%D8%AF%D9%90%D8%B1%D8%B3-%DA%A9%D8%AF-dress-code/ «درس کد چیست؟»، وب‌سایت ساعت مد.]</ref> باشد.<ref>«[https://www.aparat.com/v/ChkGd گشت ارشاد در کشورهای دیگر هم وجود دارد؟»، وب‌سایت آپارات.]</ref> نداشتن رنگ‌های تند و زننده، پوشش ساده با بیشترین میزان پوشیدگی متناسب با فرهنگ و عرف جامعه، از ضوابط مشترک پوشش در سراسر کشورهای جهان است.<ref>[https://www.aparat.com/v/ATEr7 «گشت ارشاد اروپا»، وب‌سایت آپارات.]</ref>  در تمامی کشورها، انجام‌دادن هرگونه عمل غیراخلاقی توسط سرنشینان خودرو ممنوع است.<ref>[http://ammar-basir.blogfa.com/post/60 علی‌پور، «گشت ارشاد در کشورهای اروپایی و ...!!!»، وبلاگ عماربصیر.]</ref>  
==قوانین پوشش در کانادا==
==قوانین پوشش در کانادا==
در کانادا که یکی از مهاجرپذیرترین کشورهای جهان است، هرگونه برهنگی بدن، به منزلۀ اهانت به باورها و قوانین این کشور است و از آنجایی‌که با امنیت اجتماعی در تضاد است، مجازات در پی دارد.<ref>[http://ammar-basir.blogfa.com/post/60 علی‌پور، «گشت ارشاد در کشورهای اروپایی و ...!!!»، وبلاگ عماربصیر.]</ref>  
در کانادا که یکی از مهاجرپذیرترین کشورهای جهان است، هرگونه برهنگی بدن، به منزلۀ اهانت به باورها و قوانین این کشور است و از آنجایی‌که با امنیت اجتماعی در تضاد است، مجازات در پی دارد.<ref>[http://ammar-basir.blogfa.com/post/60 علی‌پور، «گشت ارشاد در کشورهای اروپایی و ...!!!»، وبلاگ عماربصیر.]</ref>  
خط ۸۹: خط ۱۱۸:


==منابع==
==منابع==
{{آغاز منابع}}
*«اروپا هم گشت ارشاد دارد+ عکس»، شمانیوز، تاریخ درج مطلب: 16 تیر 1392ش.
*«اروپا هم گشت ارشاد دارد+ عکس»، شمانیوز، تاریخ درج مطلب: 16 تیر 1392ش.
*«آغاز به‌کار گشت ارشاد فرانسوی با ۲۰۰۰ نیرو!»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 14 شهریور 1402ش.
*«آغاز به‌کار گشت ارشاد فرانسوی با ۲۰۰۰ نیرو!»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 14 شهریور 1402ش.
خط ۱۱۸: خط ۱۴۸:
*«وضعیت عفاف و حجاب در جامعه امروز ایران»، خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: 6 فروردین 1403ش.
*«وضعیت عفاف و حجاب در جامعه امروز ایران»، خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: 6 فروردین 1403ش.
*Quinn, Ben," This article is more than 6 years old French police make woman remove clothing on Nice beach following burkini ban”, the Guardian website, 24 Aug 2016.
*Quinn, Ben," This article is more than 6 years old French police make woman remove clothing on Nice beach following burkini ban”, the Guardian website, 24 Aug 2016.
{{پایان منابع}}
ویکی ر
[[پرونده:1368037 460.jpg|بندانگشتی|تذکر مأمور گشت ارشاد ]]
'''<big>گشت ارشاد؛</big>''' اجرای طرح «ارتقای امنیت اجتماعی» از سوی نیروی انتظامی.
برای تأمین امنیت اجتماعی زنان و [[کودک|کودکان]] و مصونیت آنها از تعرض و مزاحمت‌های خیابانی، وظایفی بر عهدۀ برخی نهادها قرار گرفته است؛ پلیس امنیت اجتماعی، یکی از نهادهای تأمین امنیت در جمهوری اسلامی ایران است؛ اما آنچه در اذهان عمومِ مردم به‌واسطۀ رسانه‌ و اجتماع نقش بسته، محدود کردن وظایف پلیس امنیت اخلاقی در حوزۀ پوشش و [[حجاب]] است. حوزۀ پوشش در همه جای دنیا حدودی دارد و از آن میزان پایین‌تر جرم‌انگاری می‌شود. اغلب ِمردم به ضرورت میزانی از پوشیدگی در جامعه باور دارند و بیشتر منتقدان این قانون، مخالف نحوۀ برخورد با هنجارشکنان هستند. از سوی دیگر مصادیق دقیق و تعریف شده‌ای از حد پوشش ارائه نشده که این موجب برخورد سلیقه‌ای و شخصی پلیس با این قانون شده است.
==امنیت اجتماعی==
امنیت به معنای آرامش، نداشتن [[ترس|ترس]] و در امان بودن از خطر از نیازهای اساسی مردم و مهم‌ترین شرط [[زندگی|زندگی]] اجتماعی سالم است. ثمرۀ تأمین امنیت اجتماعی؛ رفت‌وآمد مردم با فراغ بال در اجتماع، در امان ماندن از آلودگی‌ها و آسیب‌های اخلاقی، محیطی به دور از خشونت، فسق‌و‌فجور و گناهِ آشکار، فضای امن برای زندگی، تحصیل، اشتغال و رشد است.<ref>  ملکوتی‌نیا، «زنان و امنیت اخلاقی جامعه»، 1393ش، ص81.</ref>  [[اسلام]]، حجاب را از مصادیق مهم تحقق امنیت اجتماعی در جامعه معرفی کرده است.<ref>  محمدی و تاجران، «بررسی نظری طرح امنیت اجتماعی زنان»، 1387ش، ص70.</ref>
تحقق امنیت اجتماعی را در حیطۀ وظایف حاکمیت دانسته‌اند. حاکمیت این وظیفه را با دو روش مستقیم و غیرمستقیم انجام می‌دهد. در روش مستقیم با وضع قانون، دادگاه و پلیس و در روش غیرمستقیم با درونی کردن ارزش‌های انسانی از طریق خانواده، آموزش‌وپرورش و رسانه‌ها امنیت اجتماعی را رقم می‌زند. استفاده از این دو روش در کنار هم و تمرکز بیشتر بر بُعد فرهنگی امنیت اجتماعی را محقق می‌سازد.<ref>  محمدی و تاجران، «بررسی نظری طرح امنیت اجتماعی زنان»، 1387ش، ص74. </ref> 
امنیت نداشتن زنان در جامعه سبب عدم مشارکت کامل آنان در اجتماع، آسیب‌های روحی و تأثیر منفی بر [[خانواده|خانواده]] و کل جامعه است. مزاحمت‌های خیابانی به شکل کلامی یا غیرکلامی از موارد آسیب به امنیت زنان است؛<ref>  حسینی و دیگران، «ارزیابی امنیت اجتماعی زنان در فضاهای شهری»، 1397ش، ص5-6.</ref>  از جمله وظایف پلیس امنیت اجتماعی در این راستا، فراهم کردن امنیت زنان و ممانعت از هر گونه آسیب است.<ref>  رزمی و دیگران، «بررسی و تحلیل تأثیر گشت‌های پلیس امنیت اخلاقی در پیشگیری از مزاحمت‌های خیابانی (مورد مطالعه استان بوشهر)»، 1395ش، ص6.</ref>  زنان، حضور پلیس و نیروی انتظامی را مهم‌ترین عامل در ایجاد حس امنیت در جامعه دانسته‌اند.<ref>  محمدی، جمال، «بررسی احساس امنیت زنان در مناطق شهری نمونۀ موردی مناطق 5 و 13 اصفهان»، 1392ش، ص16.</ref>
==پیشینۀ گشت ارشاد==
[[گشت ارشاد]] قدمتی به اندازۀ عمر [[انقلاب اسلامی]] در [[ایران]] دارد. در سال ۱۳۵۹ش طی مصوبه‌ای از ورود کارمندان زن بی‌حجاب به مکان‌های نظامی، سرویس‌های رفت‌وآمد و ادارات دولتی جلوگیری به عمل آمد. در سال ۱۳۶۲ش قانون حجاب زنان، تصویب شد و برای سرپیچی از آن مجازات تعیین شد. از ۱۳۶۴ تا ۱۳۷۶ش مبارزه با بدحجابی از سوی کمیته‌های انقلاب اسلامی ادامه یافت؛ از ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۴ش این قانون کم‌رنگ شد ولی در اوخر دولت هشتم، رئیس‌جمهور وقت دستور تنظیم راهکار شانزده‌گانۀ حجاب و [[عفاف|عفاف]] را صادر کرد.<ref>[https://www.hamdelidaily.ir/index.php?post=39301 «گشت ارشاد چگونه شکل گرفت»، روزنامۀ همدلی.]</ref>  این طرح در شورای عالی انقلاب فرهنگی با عنوان «طرح جامع عفاف» با حضور ۲۶ سازمان و با بیش از سیصد مصوبه مورد موافقت قرار گرفت و اجرای آن به دولت نهم واگذار شد و از سال ۱۳۸۶ش در کشور اجرا می‌شود.<ref>[https://www.magiran.com/article/3393250 «همۀ وعده‌ها برای حذف گشت ارشاد»، روزنامۀ شرق، 1395ش، ص17.]</ref>  در سال ۱۳۹۱ش نام این طرح به گشت امنیت اخلاقی و سپس به طرح ارتقای امنیت اجتماعی تغییر یافت.<ref>[https://www.shomanews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-2/8766-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D9%87%D9%85-%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «اروپا هم گشت ارشاد دارد»، شمانیوز.]</ref>
==سایر نهادهای مجری طرح جامع عفاف==
سازمان‌هایی که با فرهنگ‌سازی و اعمال روش غیرمستقیم مجری طرح جامع عفاف هستند، عبارت‌اند از:


[[رده: ویکی‌رز]]
*سازمان صداوسیما با ۳۱ وظیفه؛
*وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت آموزش‌وپرورش هر یک با ۲۱ وظیفه؛
*سازمان تربیت‌بدنی با ۱۸ وظیفه؛
*وزارت علوم و وزارت بهداشت با ۱۷ وظیفه؛
*سازمان [[جوانی|جوانان]] با ۱۴ وظیفه؛
*وزارت بازرگانی با ۱۳ وظیفه؛
*سازمان تبلیغات اسلامی با ۱۲ وظیفه؛
*وزارت کشور، ستاد امربه‌معروف و نهی‌از‌منکر و سازمان میراث فرهنگی هر کدام ۱۱ وظیفه؛
*وزارت امور خارجه و شهرداری با ده وظیفه؛
*وزارت مسکن و سازمان مدیریت و [[برنامه‌ریزی|برنامه‌ریزی]] با نه وظیفه؛
*وزارت ارتباطات با هشت وظیفه؛
*وزارت راه و مجلس شورای اسلامی با هفت وظیفه؛
*نیروی مقاومت بسیج و مرکز زنان و [[خانواده|خانواده]] با شش وظیفه؛
*سازمان بهزیستی، وزارت کار و قوۀ قضائیه هرکدام با پنج وظیفه.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13990504000681/%DB%B3%DB%B0%DB%B0-%D9%88%D8%B8%DB%8C%D9%81%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%DB%B2%DB%B5-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D9%82%DB%8C%D9%82%D8%A7-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF «300 وظیفۀ ایجابی برای حفظ حجاب/ 25 دستگاه دقیقاً چه می‌کنند؟»، خبرگزاری فارس.]</ref>
 
==وظایف پلیس امنیت اجتماعی==
در حدود ده درصد از وظایف و مأموریت‌های پلیس امنیت اجتماعی متوجه مسئلۀ حجاب و پوشش است.<ref>  [https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-6/851763-%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7-%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF «اصلاً گشت ارشاد نداریم؛ پلیس امنیت اخلاقی هستند»، شبکۀ شرق.] </ref>  بیش از ۹۵ درصد مأموریت‌ها به‌صورت تذکر انجام می‌شود و افرادی که به تذکر پلیس بی‌اعتنایی کنند، به مجموعۀ پلیس امنیت اخلاقی منتقل شده و سپس با تعهد گرفتن، آموزش و توجیه، رها می‌شوند.<ref>  [https://www.hamshahrionline.ir/news/703166/%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%85-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF%D9%87%DB%B4-%D8%B2%D9%86-%D8%A8%D8%AF%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%86%DB%8C «در گشت امنیت اخلاقی دستگیری نداریم»، همشهری آنلاین.]</ref>  سایر وظایف پلیس امنیت اجتماعی به شرح ذیل است:
*نظارت بر مکان‌های عمومی؛
*دستگیری و جمع‌آوری اوباش؛
*کشف و جمع‌آوری سلاح‌های غیرمجاز؛
*حفظ امنیت کشور؛
*مقابله با استفاده از مدل‌ها و مانکن‌های زنده؛<ref>[https://vakilpress.com/%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA/ «امنیت اخلاقی و وظایف پلیس امنیت اخلاقی»، وب‌سایت وکیل‌پرس.]</ref>
*مقابله با ورود، تهیه، توزیع، نگهداری و [[مصرف|مصرف]] مشروبات الکلی؛
*مقابله با جرم‌های اخلاقی در فضای مجازی؛
*جمع‌آوری مراکز فساد و فحشا و قاچاق دختران و زنان به خارج از کشور؛
*مقابله با آلودگی صوتی؛
*مقابله با برگزاری مجالس فساد و تورهای غیرمجاز؛<ref>  محمدی، «بررسی راه‌های جلب مشارکت مردمی در مأموریت‌های پلیس امنیت اخلاقی استان خراسان جنوبی»، 1392ش، ص741. </ref>
*گشت‌زنی و کنترل دقیق خیابان‌ها و مناطق آسیب‌پذیر جهت حمایت از زنان و کودکان.<ref>  رزمی و دیگران، «بررسی و تحلیل تأثیر گشت‌های پلیس امنیت اخلاقی در پیشگیری از مزاحمت‌های خیابانی (مورد مطالعه استان بوشهر)»، 1395ش، ص6.</ref>
 
==رویکرد شهروندان نسبت به گشت ارشاد==
افراد جامعه نسبت به گشت ارشاد دو دیدگاه موافق و مخالف دارند که هر یک به چند دسته تقسیم می‌شوند:
 
===موافقان===
گروهی از موافقان، کاملاً طرفدار گشت ارشاد بوده و آن را برای رعایت حجاب لازم و کافی می‌دانند. دسته‌ای دیگر، گشت ارشاد را برای برقراری حجاب ظاهری در سطح جامعه ضروری دانسته ولی کافی نمی‌دانند و ورود نهادهای فرهنگی به این عرصه را لازم می‌دانند. عدۀ دیگری از موافقان، نقدهایی را بر عملکرد گشت ارشاد وارد کرده و در صورت اصلاح، آن را مفید برای امنیت اخلاقی جامعه می‌دانند. برخی نیز وظیفۀ پلیس را اصلاح ظاهر حجاب دانسته و نهادینه کردن حجاب را وظیفۀ سازمان‌های فرهنگی می‌دانند اما کار فرهنگی صِرف را نیز مؤثر نمی‌دانند؛ زیرا حتی در مورد قوانین کاملاً ملموس نیز، عده‌ای هنجارشکن وجود دارند که فقط برخورد نیروی انتظامی بر آنان مؤثر است.<ref>[https://www.magiran.com/article/3156464 محمدنسل، «گشت ارشاد: نقد یا نفی»، روزنامۀ ایران، 1394ش، ص11.]</ref>  این گروه موضوع حجاب را پدیده‌ای اجتماعی می‌انگارند که تبلور بیرونی دارد و عدم التزام به آن را جرمی مانند سایر جرم‌ها دانسته و برخورد با متخلف را اثرگذار می‌پندارند.<ref>[https://www.aparat.com/v/1VvOK/%D8%A2%DB%8C%D8%A7_%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF_%D9%85%D9%88%D9%81%D9%82_%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%87%D8%9F رحیم‌پور ازغدی، سخنرانی «آیا گشت ارشاد موفق بوده؟»، در وب‌سایت آپارات.  ]</ref>
 
===مخالفان===
بعضی از مخالفان گشت ارشاد، اصل حجاب را امری شخصی می‌دانند که پلیس نباید در آن مداخله کند. گروه دیگر، حجاب را واجب می‌دانند ولی معتقدند پلیس نباید در این راستا فعالیتی داشته باشد و آن را وظیفۀ تشکّل‌های اجتماعی می‌انگارند. گروه سوم حجاب را موضوعی فرهنگی دانسته و می‌گویند با بازداشت و مجازات نمی‌توان آن را اصلاح کرد و دخالت پلیس را موجب عناد و اثرگذاری معکوس می‌دانند.<ref>[https://www.magiran.com/article/3156464 محمدنسل، «گشت ارشاد: نقد یا نفی»، روزنامۀ ایران، 1394ش، ص11.]</ref>
 
==انتقادها به گشت ارشاد==
*برخورد نامناسب مأموران گشت ارشاد و ایجاد تنش؛
*خلاف سیرۀ عملی اهل‌بیت؛
*پوشش‌های ناهنجار فعلی جامعه نتیجۀ [[لجاجت|لجاجت]] برخوردهای گشت‌های کمیته در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ش؛
*اثر منفی بازداشت‌ها بر نسل جوان، خانواده‌ها و جامعه و بازتاب آن در رسانه‌ها؛
*مغایر با برخی بندهای فرمان هشت ماده‌ای امام خمینی در سال ۱۳۶۱ش؛
*عدم اولویت برخورد با بدحجابی در جامعۀ امروزی و در مقابل؛ برخورد با اختلاس‌، گران‌فروشی، احتکار، اعتیاد، دزدی و قتل؛<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/221113/%D9%86%D8%AA%DB%8C%D8%AC%D9%87-%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%86%D8%A7%D8%AC%D8%A7 اسدزاده، «نتیجۀ گشت ارشاد و پیشنهاد برای فرمانده ناجا»، خبرآنلاین.]</ref>
*برخورد دوگانه در زمینۀ حجاب بین مردم و سلبریتی‌ها؛<ref>[https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-124/1376816-%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%B3%D9%84%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF-%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%88-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%D8%AF «اگر یک جوان عادی پوشش سلبریتی‌ها را داشته باشد گشت ارشاد او را می‌گیرد»، خبرگزاری برنا.]</ref>
*ایجاد خشم و بدبینی نسبت به اسلام؛
*تحقیر زنان با سوار شدن به ون گشت ارشاد و لجبازی سیاسی مردم با مسئله حجاب؛
*عدم نتیجه‌بخشی کلاس‌های یک ساعتۀ گشت ارشاد؛<ref>[https://www.aparat.com/v/rJ4UM/%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%A7%D9%86_%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF%D8%9B_%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DA%86%DB%8C_%D9%88_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%DA%AF%D9%86%D8%AC%DB%8C کرباسچی و گنجی، مناظره «موافقان و مخالفان گشت ارشاد»، گفتگوی ویژۀ خبری.  ]</ref>
*اعتراض‌ها و هجمه‌های شدید به‌دنبال دستگیری [[دختر|دختر]] ۲۲ سالۀ سقزی به نام [[مهسا امینی]] در [[تهران|تهران]] و سکتۀ قلبی او در کلاس‌ آموزشی گشت ارشاد و در نهایت فوت وی.<ref>[https://shaboneh.com/%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/comment-page-2/ «مهسا امینی کیست؟»، سایت شبونه. ]</ref>
 
==پیامدهای اجتماعی و سیاسی گشت ارشاد==
کارشناسان معتقدند این طرح التهابات سیاسی - اجتماعی را افزایش داده و موجب ایجاد شکاف میان مردم و حکومت شده است.<ref>  ارحامی و کلهر، «اظهار نظر کارشناسی دربارۀ: طرح صیانت از حریم عفاف و حجاب»، 1394ش، ص17.</ref>
 
==میزان اثرگذاری گشت ارشاد در حوزۀ پوشش==
معاون اجتماعی ناجا در سال ۱۳۹۱ش گفت با تذکر و اقدامات گشت ارشاد، وضعیت اخلاقی جامعه بیست درصد بهبود یافته است؛<ref>[https://www.shomanews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-2/8766-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D9%87%D9%85-%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «اروپا هم گشت ارشاد دارد»، شمانیوز.]</ref>  اما طبق گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۹۴ش این طرح ناموفق دانسته شد.<ref>  ارحامی و کلهر، «اظهار نظر کارشناسی دربارۀ: طرح صیانت از حریم عفاف و حجاب»، 1394ش، ص17.</ref>
 
==پیشنهاد کارشناسان==
برخی از کارشناسان این قانون را در حوزۀ پوشش، نیازمند اصلاح در بخش جرم‌انگاری آن می‌دانند و محرومیت از برخی حقوق اجتماعی را به جای جریمه پیشنهاد می‌کنند که در خلال آن رویارویی شهروندان با پلیس کاهش یافته و پلیس فقط با افرادی که عامدانه و به علل سیاسی در پوشش خود سیالیت جنسی ایجاد می‌کنند، برخورد خواهد کرد.<ref>[https://www.aparat.com/v/rJ4UM/%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%A7%D9%86_%DA%AF%D8%B4%D8%AA_%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF%D8%9B_%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DA%86%DB%8C_%D9%88_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%DA%AF%D9%86%D8%AC%DB%8C کرباسچی و گنجی، مناظره «موافقان و مخالفان گشت ارشاد»، گفتگوی ویژۀ خبری. ]</ref>
 
==قوانین پوشش در دیگر کشورها==
در برخی کشورها نیز قوانین پوشش وجود دارد و شهروندان ملزم به رعایت آن هستند و در صورت تخلف، مجازات و جریمۀ نقدی پیش‌بینی شده است.<ref>[https://www.shomanews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-2/8766-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D9%87%D9%85-%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «اروپا هم گشت ارشاد دارد»، شمانیوز.]</ref>  برای نمونه، در برزیل نمایش اعضای بدن، سه ماه تا یک سال حبس دارد. در قطر پوشیدن هر نوع لباس بدن‌نما ممنوع است. در کانادا نیز هر نوع برهنگی مغایر با امنیت عمومی است.<ref>[https://www.seratnews.com/fa/news/579951/%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%86-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81 «قوانین حجاب در کشورهای مختلف»، صراط نیوز.]</ref>
 
==پانویس==
{{پانویس}} 
==منابع==
*«300 وظیفۀ ایجابی برای حفظ حجاب/ 25 دستگاه دقیقاً چه می‌کنند؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 6 مرداد 1399ش.
*ارحامی، آسیه و کلهر، سینا، «اظهار نظر کارشناسی دربارۀ: طرح صیانت از حریم عفاف و حجاب»، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دورۀ نهم، سال سوم، تیرماه 1394ش.
*«اروپا هم گشت ارشاد دارد»، شمانیوز، تاریخ درج مطلب: 16 تیر 1392ش.
*اسدزاده، محمدرضا، «نتیجۀ گشت ارشاد و پیشنهاد برای فرمانده ناجا»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: 27 خرداد 1391ش.
*«اصلاً گشت ارشاد نداریم؛ پلیس امنیت اخلاقی هستند»، شبکۀ شرق، تاریخ درج مطلب: 5 مرداد 1401ش.
*«اگر یک جوان عادی پوشش سلبریتی‌ها را داشته باشد گشت ارشاد او را می‌گیرد»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: 23 شهریور 1401ش.
*«امنیت اخلاقی و وظایف پلیس امنیت اخلاقی»، وب‌سایت وکیل‌پرس، تاریخ درج مطلب: 26 شهریور 1399ش.
*حسینی، زهرا و دیگران، «ارزیابی امنیت اجتماعی زنان در فضاهای شهری»، کنفرانس عمران، معماری و شهرسازی کشورهای جهان اسلام، 1397ش.
*«در گشت امنیت اخلاقی دستگیری نداریم»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: 13 شهریور 1401ش.
*رحیم‌پور ازغدی، حسن، سخنرانی «آیا گشت ارشاد موفق بوده؟»، مدت سخنرانی: 3 دقیقه و 15 ثانیه، در وب‌سایت آپارات.
*رزمی، علیرضا و دیگران، «بررسی و تحلیل تأثیر گشت‌های پلیس امنیت اخلاقی در پیشگیری از مزاحمت‌های خیابانی (مورد مطالعه استان بوشهر)»، نشریۀ دانش انتظامی بوشهر، پیاپی 25، تابستان 1395ش.
*«قوانین حجاب در کشورهای مختلف»، صراط نیوز، تاریخ درج مطلب: 4 دی 1400ش.
*«گشت ارشاد چگونه شکل گرفت»، روزنامۀ همدلی، تاریخ درج مطلب: 28 شهریور 1401ش.
*کرباسچی، غلامحسین و گنجی، عبدالله، مناظره «موافقان و مخالفان گشت ارشاد»، گفتگوی ویژۀ خبری، تاریخ مناظره: 29 شهریور ماه 1401ش.
*محمد نسل، غلامرضا، «گشت ارشاد: نقد یا نفی»، روزنامۀ ایران، تاریخ انتشار: 23 اردیبهشت 1394ش.
*محمدی، جمال، «بررسی احساس امنیت زنان در مناطق شهری نمونۀ موردی مناطق 5 و 13 اصفهان»، مطالعات جامعه شناختی شهری، سال سوم، شمارۀ نهم، زمستان 1392ش.
*محمدی، فریبرز و تاجران، عزیزالله، «بررسی نظری طرح امنیت اجتماعی زنان»، پژوهش‌نامۀ نظم و امنیت انتظامی، پیاپی 2، تابستان 1387ش.
*ملکوتی‌نیا، علی، «زنان و امنیت اخلاقی جامعه»، ماهنامۀ مبلغان، پیاپی 184، آذر و دی 1393ش.
*«مهسا امینی کیست؟»، سایت شبونه، تاریخ بازدید: 12 آبان 1401ش.
*«همۀ وعده‌ها برای حذف گشت ارشاد»، روزنامۀ شرق، تاریخ انتشار: 24 تیر 1395ش.
ویکی ز

نسخهٔ کنونی تا ۴ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۰۱

گشت ارشاد
یک واحد «گشت ارشاد» در پارک ملت تهران


گشت ارشاد؛ طرح نیروی انتظامی برای ارتقای امنیت اجتماعی.

گشت ارشاد یا پلیس امنیت اخلاقی، طرحی است که به‌منظور تأمین امنیت اجتماعی اجرا می‌شود. گشت ارشاد در ایران همواره یکی از موضوعات پر چالش بوده است. برخی از صاحب‌نظران معتقدند، رویکرد سلبی و تقابلی در ترویج حجاب مؤثر نیست و این امر در گام اول نیازمند طرح‌های ایجابی و فرهنگ‌سازی است.

مفهوم‌شناسی

گشت ارشاد یا طرح ارتقای امنیت اجتماعی، یکی از برنامه‌های اجرایی نیروی انتظامی است که در شورای عالی انقلاب فرهنگی، با نام «طرح جامع عفاف» تصویب شده است.[۱]

تاریخچه

پس از بیانات امام خمینی، بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران در اسفند 1357ش در جمع طلاب قم، مبنی بر رعایت پوشش اسلامی بانوان در اماکن عمومی، گروهی از مردم به بهانۀ مبارزه با بدپوششی، موجب آشفتگی در نظم جامعه شدند. امام خمینی هرگونه اعتراض به زنان را غیرمجاز دانست و مراجع دارای صلاحیت را مسئول برقراری امنیت و جلوگیری از هرج‌و‌مرج در جامعه کرد. مقابلۀ با بدپوششی از ادارات شروع شد و طی بخشنامه‌ها و دستورات صادر شده، زنان کارمند، ملزم به رعایت پوشش اسلامی شدند. پس از آن شورای عالی انقلاب فرهنگی، ممنوعیت ورود زنان بدحجاب را به اداره‌های دولتی اعلام کرد.

در سال 1362ش، قانون مجازات اسلامی، مبنی بر تنبیه و مجازات زنان بدپوشش تصویب شد.[۲]

در سال 1369ش، کمیته‌های انقلاب اسلامی منحل و نیروی انتظامی، مجری طرح مبارزه با بدحجابی شد.

در سال 1375ش، قانون تنبیه بدنی افراد بی‌حجاب لغو شد و افراد بدپوشش ملزم به پرداخت جریمۀ نقدی یا حبس کوتاه‌مدت شدند.

در سال 1376ش، از طرح اسناد راهکارهای اجرایی گسترش حجاب و عفاف رونمایی شد. در این طرح، بر انتقال مسئولیت مبارزه با بدحجابی به نهادهای فرهنگی تأکید شد.

در سال 1384ش و در آخرین روزهای فعالیت دولت خاتمی طرح جامع عفاف در شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید و اوایل روی کار آمدن دولت احمدی‌نژاد اجرایی شد. در این دوره، برنامۀ عفاف و حجاب از دولت به نیروی انتظامی واگذار شد و با نام «طرح ارتقای امنیت اجتماعی»، فعالیت خود را آغاز کرد. در اجرای این طرح، علاوه بر دولت، قوه قضائیه، سپاه پاسداران، وزارت اطلاعات و نیروی مقاومت بسیج نیز همکاری داشتند.

در سال 1389ش، طرح امنیت اخلاقی توسط دولت تصویب و با طرح ارتقای امنیت اجتماعی، همراه شد.

در سال 1392ش، شورای اجتماعی عفاف و حجاب و امنیت اخلاقی در وزارت کشور، تشکیل شد. طبق این طرح، بخشی از وظایف نیروی انتظامی به شورای عفاف و حجاب واگذار شد.

در سال 1395ش، طرح گشت ارشاد نامحسوس تصویب شد. طبق این طرح، هفت هزار مأمور مخفی، وظیفه داشتند آزار به نوامیس، کشف حجاب در خودرو و آلودگی صوتی را به پلیس اطلاع دهند.

در سال 1400ش، طرح گشت‌زدن در فضای مجازی و مبارزه با بدحجابی و بی‌ثباتی شروع شد. طبق این طرح، کشف حجاب در فضای مجازی، سرپیچی از قانون است و متخلفین باید جریمه شوند.[۳]

در سال 1401ش، شورای عالی انقلاب فرهنگی، طرح مفصلی را به‌منظور مدیریت مسئلۀ بدحجابی به بحث گذاشت که به‌دلیل طولانی‌بودن مراحل اداری و همچنین تب‌و‌تاب‌های پس از ماجرای مهسا امینی، به‌صورت کامل اجرا نشد.[۴]

تأمین امنیت اخلاقی جامعه

یکی از وظایف پلیس، تأمین امنیت اخلاقی جامعه است که در قالب یادآوری، هدایت و مقابله با بدپوششی و کارهای غیراخلاقی در اماکن عمومی، انجام می‌شود.[۵] پس از مسئلۀ پوشش بانوان، جمع‌آوری افراد معتاد، اراذل و اوباش، سرکشی از کارگاه‌ها و فروشگاه‌های لباس و سالن‌های آرایش مردانه و عکاسی‌ها، اهمیت دارد.[۶] در کشور ایران، پلیس، حق بی‌احترامی به فرد متخلف را ندارد.[۷]

گشت ارشاد در قانون ایران

جواز فعالیت گشت ارشاد، برگرفته از قانون موجود در حوزۀ حجاب است. طبق مادۀ ۶۳۸ بخش تعزیرات و مجازات‌های بازدارندۀ قانون مجازات‌های اسلامی که در سال ۱۳۷۵ش به تصویب رسید، زنانی که در محیط‌های عمومی، حجاب کامل را رعایت نکنند، به حبس و یا پرداخت جریمۀ نقدی، محکوم می‌شوند. گشت ارشاد به‌صورت مستقیم در متن قانون، مطرح نشده است.[۸]

قوانین پوشش در دیگر کشورها

در همه جای دنیا، حد پوشش طبق قوانین و چارچوب‌های آن جامعه، تعریف می‌شود و پوشش نامناسب، مجازات‌های حکومتی را به‌دنبال دارد. در اکثر کشورها پوشش فرد نباید در تضاد با قوانین پوشش درس‌کد (به انگلیسی: Dress code)[۹] باشد.[۱۰] نداشتن رنگ‌های تند و زننده، پوشش ساده با بیشترین میزان پوشیدگی متناسب با فرهنگ و عرف جامعه، از ضوابط مشترک پوشش در سراسر کشورهای جهان است.[۱۱] در تمامی کشورها، انجام‌دادن هرگونه عمل غیراخلاقی توسط سرنشینان خودرو ممنوع است.[۱۲]

قوانین پوشش در کانادا

در کانادا که یکی از مهاجرپذیرترین کشورهای جهان است، هرگونه برهنگی بدن، به منزلۀ اهانت به باورها و قوانین این کشور است و از آنجایی‌که با امنیت اجتماعی در تضاد است، مجازات در پی دارد.[۱۳]

قوانین پوشش در آمریکا

در ایالت‌های مختلف آمریکا، تمامی افراد، ملزم به رعایت حد خاصی از پوشش در محیط‌های مختلط هستند. بالاترین حد پوشش، توسط قوانین هر ایالت مشخص می‌شود و سرپیچی شهروندان، منجر به برخورد قانونی پلیس با آنها می‌شود. در تعداد زیادی از ایالت‌های آمریکا، پوشیدن شلوار خیلی گشاد (بگ) برای همۀ افراد، غیرمجاز است. در کنتاکی، لایحه‌ای مبنی بر حبس و جریمۀ نقدی برای مردانی که شلوار فاق‌کوتاه می‌پوشند، پیشنهاد شده است. در پنسیلوانیا، آرایش تند برای زنان ممنوع است و درصورت تشخیص مأموران، زنان با حبس یا پرداخت جریمه، مجازات می‌شوند. در کلورادو، با زنانی که لباس‌های زننده بپوشند، برخورد می‌شود. در شهر نیویورک، جریمۀ برهنگی در خودرو، صد دلار و یا حبس در زندان است.[۱۴] طبق گزارش نیویورک‌پست، زنی در کلورادو، به‌دلیل پوشش نامناسب و نقض ارزش‌های انسانی، توسط پلیس آمریکا هشدار گرفت که به‌علت مقاومت زن و اصلاح‌نکردن پوشش خود، به‌مدت پنج سال از تفریح در پارک محروم شد.[۱۵]

قوانین پوشش در ایتالیا

پوشش‌های کوتاه و جذب در جنوب ایتالیا، غیرقانونی است. به‌موجب طرح «نجابت عمومی» در یکی از شهرهای ساحلی ایتالیا، پوشیدن دامن کوتاه و لباس‌های جذب، غیرمجاز است. شهردار شهر «کاستلا ماری دی استابیا» ایتالیا، با هدف بازگشت ادب شهری و راحتی زندگی همگانی، از اختیارات و قوانین جدیدی برای جلوگیری از رفتارهایی که با موازین اجتماعی سازگار نیستند، استفاده می‌کند.[۱۶]

قوانین پوشش در برخی از مراکز آموزشی جهان

در دانشگاه هاروارد آمریکا، پوشیدن لباس‌های ورزشی، ساحلی، چسبان، کوتاه، بدون آستین و دارای پارگی، ممنوع است. در دانشگاه آکسفورد انگلستان، دانشجویان باید از لباس‌های پوشیده با رنگ‌های خاص استفاده کنند. در دانشگاه تگزاس آمریکا، پوشش‌های تنگ و بدن‌نما، آرایش‌های غلیظ و نامعمول، استفاده از عطرهای تند و محرک، غیرمجاز است.[۱۷] طبق مقررات جدید، پوشیدن دامن‌های کوتاه در مدارس انگلیس، غیرمجاز است و دانش‌آموزان متخلف، باید شلوار بپوشند.[۱۸]

اقدامات فرانسه برای مقابلۀ با پوشش زنان مسلمان

وزیر آموزش ملی فرانسه با حمایت دولت مکرون، پوشیدن عبا را براساس اصل آزادی، ممنوع اعلام کرده است. در فرانسه، دو هزار نیرو با هدف مقابله با حجاب و پوشش کامل در مدارس و دانشکده‌ها، مأموریت دارند.[۱۹] به‌موجب این قانون، از ادامۀ تحصیل تعدادی از دانش‌آموزان مسلمان در مراکز آموزشی به‌دلیل اجرانکردن این محدودیت‌ها، جلوگیری شد.[۲۰] چندی پیش، مأمورین فرانسه، زن مسلمانی را به‌دلیل پوشیدن بورکینی (مایو اسلامی)، مجبور به برهنگی کردند.[۲۱]

کتاب گشت ارشاد در آمریکا

کتاب گشت ارشاد در آمریکا

نویسندۀ کتاب با استناد به منابع و سندهای آمریکایی و انگلیسی، به بیان برخی از مصادیق ناهنجاری‌های اجتماعی در آمریکا و چگونگی مقابلۀ با آنها می‌پردازد و پس از آن نحوۀ نفوذ برنامه‌های صهیونیست به‌منظور گسترش بی‌عفتی را شرح می‌دهد.[۲۲]

لایحۀ جدید عفاف و حجاب

در لایحۀ جدید سال 1402ش، گشت ارشاد حذف نشده است؛ بلکه شیوۀ آن تغییر پیدا کرده است. طبق طرح جدید، افراد بدحجاب به‌وسیلۀ روش‌های هوشمند، شناسایی و با آنها مقابله می‌شود. این لایحۀ هنوز به تصویب نهایی نرسیده است.[۲۳]

گشت ارشاد مسئولین

یکی از وعده‌های انتخاباتی رئیس دولت سیزدهم، گشت ارشاد مدیران و نظارت مداوم بر عملکرد مسئولین بود. طبق گزارشات، از زمان آغاز به‌کار این دولت تاکنون، شصت مدیر متخلف برکنار شدند و روند ارزیابی مدیران ادامه دارد.[۲۴]

فیلم سینمایی گشت ارشاد

پوستر فیلم گشت ارشاد

گشت ارشاد، فیلمی ایرانی و ساختۀ سعید سهیلی در سال 1390ش است. این اثر که در قالب طنز، به برخی از مسائل اجتماعی می‌پردازد، داستان سه جوان است که برای کسب پول و گذران زندگی، در پوشش گشت ارشاد و عوامل امر به معروف و نهی از منکر، از دختران و پسران جوان، باج‌گیری می‌کنند.[۲۵]

دیدگاه‌ها درباره گشت ارشاد

درباره گشت ارشاد، سه دیدگاه، موافق، مخالف و خنثی وجود دارد و هرکدام از آنها دارای زیرشاخه‌هایی است.

دستۀ اول از مخالفین گشت ارشاد، حجاب را امری شخصی دانسته و معتقدند که افراد در تعیین حد پوشش خود مختارند و پلیس، حق هیچ‌گونه دخالتی ندارد. دستۀ دوم از مخالفین، ضمن تأکید بر ضرورت پوشش، معتقدند که مسئولیت مقابلۀ با بدپوششی باید به جامعۀ مدنی سپرده شود و حاکمیت نباید دخالتی داشته باشد. گروه سوم از مخالفین، گشت ارشاد را در اصلاح پوشش، غیر مؤثر دانسته و معتقدند که مسئلۀ پوشش، باید توسط اقدامات فرهنگی نهادینه شود.

دستۀ اول از موافقین گشت ارشاد، اقدامات و تدابیر نظامی را تنها راه اصلاح پوشش و گسترش عفاف می‌دانند. دستۀ دوم از موافقین معتقدند، وجود گشت ارشاد لازم، اما ناکافی است و اقدامات فرهنگی به‌منظور درونی‌کردن باور به حجاب، ضروری است. دستۀ سوم از موافقین بر این باورند که با اصلاح عملکردهای ناصحیح گشت ارشاد و ارتقای کارکردهای مثبت آن، اقدامات امنیتی، قابلیت تأمین بخشی از امنیت اجتماعی را دارد.

گروه خنثی، برخوردی سیاسی، جناحی و دوپهلو با مسئلۀ حجاب دارند. آنان هم‌سو با جریانات و جو حاکم بر جامعه، گاه مخالف و گاه موافق فعالیت‌های گشت ارشاد هستند.[۲۶]

بازتاب‌ها

طبق گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی ایران در سال 1394ش، طرح گشت ارشاد به‌دلیل بی‌توجهی به خواست و مطالبات مردم، ناموفق عمل کرده است.[۲۷]

بسیاری از نخبگان و فعالان فرهنگی طرفدار گفتمان انقلابی، مخالف گشت ارشاد هستند.[۲۸]

از نظر روح‌الله حریزاوی، قائم مقام سازمان تبلیغات اسلامی کشور، پوشش فرد تنها امری شخصی نیست و در فضای اجتماعی، ابزاری برای نظم و کنترل جامعه است. از نظر وی، بیشتر قوانین و روش‌های موجود برای تبلیغ حجاب، قابلیت اجراشدن ندارند و برای اصلاح وضعیت پوشش، باید اقدامات فرهنگی، اجتماعی و قانونی انجام شود. وی، به نقش پررنگ نهادهای علمی، آموزشی، پژوهشی، انتظامی، قضایی و رسانه‌ها، برای ترویج و نهادینه‌کردن عفاف و حجاب، اشاره کرد.[۲۹]

از نظر سید محمد سعیدی، رئیس ستاد امر به معروف و نهی از منکر استان قم، فرهنگ‌سازی، اولویت اصلی برای تبلیغ عفاف و حجاب است.[۳۰]

معصومه ابتکار، معاون سابق ریاست جمهوری در امور زنان و خانواده، ضمن تأکید بر ضرورت پوشش، معتقد است گشت ارشاد به غیر از ایجاد شکاف در جامعه، دستاورد مثبتی نداشته است.[۳۱]

از نظر علیرضا پناهیان، حفظ حجاب در اماکن عمومی و اجتماعی، ضرورت دارد. او معتقد است اقتضای ارشاد و هدایت افراد، به‌دلیل اجتماعی‌بودن آن، با تدابیر نظامی و گشت پلیس سازگاری ندارد. از نظر پناهیان، در ابتدا باید افراد را به حجاب دعوت کرد و سپس در وهلۀ بعد نسبت به رعایت پوشش، امر شوند.[۳۲]

عماد افروغ، جامعه‌شناس و خالق طرح ساماندهی مد و لباس، ضمن تأکید بر ضرورت حجاب، عفت باطنی را مقدم بر پوشش ظاهری می‌دانست. او با گشت ارشاد و برخورد سلبی در مقولۀ پوشش، مخالف بود.[۳۳]

غلامرضا محمدنسل، استاد دانشگاه و جرم‌شناس، ضمن تأکید بر ضرورت حفظ حجاب، معتقد است که وظیفۀ تثبیت و ترویج عفاف و حجاب در جامعه، با نهادهای فرهنگی است و اقدامات نیروهای امنیتی، در مرحلۀ آخر و در حد ضرورت باید انجام شود.[۳۴]

اسدالله بادامچیان، یکی از فعالان سیاسی حزب اصول‌گرا بر این باور است که گشت ارشاد، نهادی قانونی است و باید با افراد متخلف برخورد شود.[۳۵]

از نظر حسین دهقان، وزیر سابق دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، فعالیت گشت ارشاد نیاز به اصلاحات دارد و ارشاد و راهنمایی، نباید جای خود را به اجبار و اهانت بدهد.[۳۶]

پانویس

  1. ↑ «گشت ارشاد در قانون ایران»، وب‌سایت دیوان خرد.
  2. ↑ «مروری بر تاریخچۀ گشت ارشاد»، خبرگزاری ایسنا.
  3. ↑ «مروری بر تاریخچۀ طرح جنجالی گشت ارشاد؛ از کمیته تا گشت نامحسوس»، وب‌سایت خبر فوری.
  4. ↑ لرستانی، «گشت ارشاد حذف شد؟»، فارس‌نیوز.
  5. ↑ «گشت ارشاد؛ نقد یا نفی- غلامرضا محمدنسل»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  6. ↑ «اروپا هم گشت ارشاد دارد+عکس»، شمانیوز.
  7. ↑ «گشت ارشاد در قانون ایران»، وب‌سایت وکیل نادری.
  8. ↑ «گشت ارشاد؛ قانون یا فراقانون؟»، وب‌سایت شبکۀ شرق.
  9. ↑ ضوابط مربوط به تناسب پوشش شخص با محیط، مراسم، زمان، جنسیت، موقعیت اجتماعی، مذهبی و فرهنگی. «درس کد چیست؟»، وب‌سایت ساعت مد.
  10. ↑ «گشت ارشاد در کشورهای دیگر هم وجود دارد؟»، وب‌سایت آپارات.
  11. ↑ «گشت ارشاد اروپا»، وب‌سایت آپارات.
  12. ↑ علی‌پور، «گشت ارشاد در کشورهای اروپایی و ...!!!»، وبلاگ عماربصیر.
  13. ↑ علی‌پور، «گشت ارشاد در کشورهای اروپایی و ...!!!»، وبلاگ عماربصیر.
  14. ↑ علی‌پور، «گشت ارشاد در کشورهای اروپایی و ...!!!»، وبلاگ عماربصیر.
  15. ↑ «گشت ارشاد در آمریکا!+ عکس»، مشرق‌نیوز.
  16. ↑ علی‌پور، «گشت ارشاد در کشورهای اروپایی و ...!!!»، وبلاگ عماربصیر.
  17. ↑ «گشت ارشاد اروپا»، وب‌سایت آپارات.
  18. ↑ علی‌پور، «گشت ارشاد در کشورهای اروپایی و ...!!!»، وبلاگ عماربصیر.
  19. ↑ «آغاز به‌کار گشت ارشاد فرانسوی با ۲۰۰۰ نیرو!»، خبرگزاری مهر.
  20. ↑ «گشت ارشاد فرانسوي و چند نکته‌ای که همه طيف‌های سياسي بايد به آن توجه کنند»، وب‌سایت آذربایجان.
  21. ↑ «مقایسۀ پلیس فرانسه با گشت ارشاد ایران/ آزادی در غرب تنها یک شعار است»، وب‌سایت دانا.
  22. ↑ «گشت ارشاد در آمریکا»، وب‌سایت نشرمعارف.
  23. ↑ لرستانی، «گشت ارشاد حذف شد؟»، فارس‌نیوز.
  24. ↑ افخمی، «از گشت ارشاد مدیران چه خبر؟»، خبرگزاری ایرنا.
  25. ↑ «در مورد فیلم گشت ارشاد در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وب‌سایت تابناک.
  26. ↑ «گشت ارشاد؛ نقد یا نفی- غلامرضا محمدنسل»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  27. ↑ «مروری بر تاریخچۀ گشت ارشاد»، خبرگزاری ایسنا.
  28. ↑ «چرا نخبگان با گشت‌ارشاد و طرح صیانت همراه نمی‌شوند؟»، وب‌سایت تابناک.
  29. ↑ «وضعیت عفاف و حجاب در جامعه امروز ایران »، خبرگزاری حوزه.
  30. ↑ «فرهنگ سازی» اولویت ما برای ترویج عفاف و حجاب است»، خبرگزاری صدا و سیما.
  31. ↑ «معصومه ابتکار: اتفاقی که برای مهسا امینی رخ داد یک فاجعه است/ تلاش کردیم گشت ارشاد جمع شود، اما زور دولت نمی‌رسید/ مهاجرت، دلسردی، مشکلات روانی ناشی از رفتار‌های گشت ارشاد است»، پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران.
  32. ↑ «نظر استاد پناهیان در مورد گشت ارشاد و حجاب!»، وب‌سایت آپارات.
  33. ↑ عماد افروغ: بدون اصلاحات ساختاری انقلاب می‌شود/ ارجح آن خانمی بی‌حجاب است که عفت باطن دارد»، وب‌سایت اقتصاد 24.
  34. ↑ «گشت ارشاد؛ نقد یا نفی- غلامرضا محمدنسل»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  35. ↑ «ضرورت گشت ارشاد از نگاه بادامچیان»، وب‌سایت تابناک.
  36. ↑ «نظر حسین دهقان درباره گشت ارشاد»، خبرگزاری صداوسیما.

منابع

  • «اروپا هم گشت ارشاد دارد+ عکس»، شمانیوز، تاریخ درج مطلب: 16 تیر 1392ش.
  • «آغاز به‌کار گشت ارشاد فرانسوی با ۲۰۰۰ نیرو!»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 14 شهریور 1402ش.
  • افخمی، آرین، «از گشت ارشاد مدیران چه خبر؟»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 22 آذر 1402ش.
  • «چرا نخبگان با گشت‌ارشاد و طرح صیانت همراه نمی‌شوند؟»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 15 آذر 1401ش.
  • «در مورد فیلم گشت ارشاد در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 14 آذر 1400ش.
  • «درس کد چیست؟»، وب‌سایت ساعت مد، تاریخ درج مطلب: 10 آبان 1402ش.
  • «دلیل ناموفق‌بودن اجرای طرح «گشت ارشاد»»، وب‌سایت جامعۀ خبری تحلیلی الف، تاریخ درج مطلب: 22 شهریور 1394ش.
  • «ضرورت گشت ارشاد از نگاه بادامچیان»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 11 سپتامبر 2022م.
  • علی‌پور، مهدی، «گشت ارشاد در کشورهای اروپایی و ...!!!»، وبلاگ عماربصیر، تاریخ درج مطلب: 27 مهر 1392ش.
  • «عماد افروغ: بدون اصلاحات ساختاری انقلاب می‌شود/ ارجح آن خانمی بی‌حجاب است که عفت باطن دارد»، وب‌سایت اقتصاد 24، تاریخ درج مطلب: 10 دی 1401ش.
  • ««فرهنگ سازی» اولویت ما برای ترویج عفاف و حجاب است»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: 25 مهر 1402ش.
  • «گشت ارشاد اروپا»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: 5 فروردین 1403ش.
  • «گشت ارشاد در آمریکا!+ عکس»، مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1401ش.
  • «گشت ارشاد در آمریکا»، وب‌سایت نشرمعارف، تاریخ بازدید: 14 فروردین 1403ش.
  • «گشت ارشاد در قانون ایران»، وب‌سایت دیوان خرد، تاریخ درج مطلب: 21 دی 1401ش.
  • «گشت ارشاد در قانون ایران»، وب‌سایت وکیل نادری، تاریخ بازدید: 5 فروردین 1403ش.
  • «گشت ارشاد در کشورهای دیگر هم وجود دارد؟»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: 5 فروردین 1403ش.
  • «گشت ارشاد فرانسوي و چند نکته‌ای که همه طيف‌های سياسي بايد به آن توجه کنند»، وب‌سایت آذربایجان، تاریخ درج مطلب: 20 شهریور 1402ش.
  • «گشت ارشاد؛ قانون یا فراقانون؟»، وب‌سایت شبکۀ شرق، تاریخ درج مطلب: 2 شهریور 1401ش.
  • «گشت ارشاد؛ نقد یا نفی- غلامرضا محمدنسل»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 23 اردیبهشت 1394ش.
  • لرستانی، آزاده، «گشت ارشاد حذف شد؟»، فارس‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 7 دی 1402ش.
  • «مروری بر تاریخچۀ طرح جنجالی گشت ارشاد؛ از کمیته تا گشت نامحسوس»، وب‌سایت خبر فوری، تاریخ درج مطلب: 13 تیر 1401ش.
  • «مروری بر تاریخچۀ گشت ارشاد»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 1 اردیبهشت 1395ش.
  • «معصومه ابتکار: اتفاقی که برای مهسا امینی رخ داد یک فاجعه است/ تلاش کردیم گشت ارشاد جمع شود، اما زور دولت نمی‌رسید/ مهاجرت، دلسردی، مشکلات روانی ناشی از رفتار‌های گشت ارشاد است»، پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران، تاریخ درج مطلب: 27 شهریور 1401ش.
  • «مقایسۀ پلیس فرانسه با گشت ارشاد ایران/ آزادی در غرب تنها یک شعار است»، وب‌سایت دانا، تاریخ بازدید: 4 فروردین 1403ش.
  • «نظر استاد پناهیان در مورد گشت ارشاد و حجاب!»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: 16 فروردین 1403ش.
  • «نظر حسین دهقان درباره گشت ارشاد»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: 12 فروردین 1400ش.
  • «وضعیت عفاف و حجاب در جامعه امروز ایران»، خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: 6 فروردین 1403ش.
  • Quinn, Ben," This article is more than 6 years old French police make woman remove clothing on Nice beach following burkini ban”, the Guardian website, 24 Aug 2016.

ویکی ر

پرونده:1368037 460.jpg
تذکر مأمور گشت ارشاد

گشت ارشاد؛ اجرای طرح «ارتقای امنیت اجتماعی» از سوی نیروی انتظامی.

برای تأمین امنیت اجتماعی زنان و کودکان و مصونیت آنها از تعرض و مزاحمت‌های خیابانی، وظایفی بر عهدۀ برخی نهادها قرار گرفته است؛ پلیس امنیت اجتماعی، یکی از نهادهای تأمین امنیت در جمهوری اسلامی ایران است؛ اما آنچه در اذهان عمومِ مردم به‌واسطۀ رسانه‌ و اجتماع نقش بسته، محدود کردن وظایف پلیس امنیت اخلاقی در حوزۀ پوشش و حجاب است. حوزۀ پوشش در همه جای دنیا حدودی دارد و از آن میزان پایین‌تر جرم‌انگاری می‌شود. اغلب ِمردم به ضرورت میزانی از پوشیدگی در جامعه باور دارند و بیشتر منتقدان این قانون، مخالف نحوۀ برخورد با هنجارشکنان هستند. از سوی دیگر مصادیق دقیق و تعریف شده‌ای از حد پوشش ارائه نشده که این موجب برخورد سلیقه‌ای و شخصی پلیس با این قانون شده است.

امنیت اجتماعی

امنیت به معنای آرامش، نداشتن ترس و در امان بودن از خطر از نیازهای اساسی مردم و مهم‌ترین شرط زندگی اجتماعی سالم است. ثمرۀ تأمین امنیت اجتماعی؛ رفت‌وآمد مردم با فراغ بال در اجتماع، در امان ماندن از آلودگی‌ها و آسیب‌های اخلاقی، محیطی به دور از خشونت، فسق‌و‌فجور و گناهِ آشکار، فضای امن برای زندگی، تحصیل، اشتغال و رشد است.[۱] اسلام، حجاب را از مصادیق مهم تحقق امنیت اجتماعی در جامعه معرفی کرده است.[۲]

تحقق امنیت اجتماعی را در حیطۀ وظایف حاکمیت دانسته‌اند. حاکمیت این وظیفه را با دو روش مستقیم و غیرمستقیم انجام می‌دهد. در روش مستقیم با وضع قانون، دادگاه و پلیس و در روش غیرمستقیم با درونی کردن ارزش‌های انسانی از طریق خانواده، آموزش‌وپرورش و رسانه‌ها امنیت اجتماعی را رقم می‌زند. استفاده از این دو روش در کنار هم و تمرکز بیشتر بر بُعد فرهنگی امنیت اجتماعی را محقق می‌سازد.[۳]

امنیت نداشتن زنان در جامعه سبب عدم مشارکت کامل آنان در اجتماع، آسیب‌های روحی و تأثیر منفی بر خانواده و کل جامعه است. مزاحمت‌های خیابانی به شکل کلامی یا غیرکلامی از موارد آسیب به امنیت زنان است؛[۴] از جمله وظایف پلیس امنیت اجتماعی در این راستا، فراهم کردن امنیت زنان و ممانعت از هر گونه آسیب است.[۵] زنان، حضور پلیس و نیروی انتظامی را مهم‌ترین عامل در ایجاد حس امنیت در جامعه دانسته‌اند.[۶]

پیشینۀ گشت ارشاد

گشت ارشاد قدمتی به اندازۀ عمر انقلاب اسلامی در ایران دارد. در سال ۱۳۵۹ش طی مصوبه‌ای از ورود کارمندان زن بی‌حجاب به مکان‌های نظامی، سرویس‌های رفت‌وآمد و ادارات دولتی جلوگیری به عمل آمد. در سال ۱۳۶۲ش قانون حجاب زنان، تصویب شد و برای سرپیچی از آن مجازات تعیین شد. از ۱۳۶۴ تا ۱۳۷۶ش مبارزه با بدحجابی از سوی کمیته‌های انقلاب اسلامی ادامه یافت؛ از ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۴ش این قانون کم‌رنگ شد ولی در اوخر دولت هشتم، رئیس‌جمهور وقت دستور تنظیم راهکار شانزده‌گانۀ حجاب و عفاف را صادر کرد.[۷] این طرح در شورای عالی انقلاب فرهنگی با عنوان «طرح جامع عفاف» با حضور ۲۶ سازمان و با بیش از سیصد مصوبه مورد موافقت قرار گرفت و اجرای آن به دولت نهم واگذار شد و از سال ۱۳۸۶ش در کشور اجرا می‌شود.[۸] در سال ۱۳۹۱ش نام این طرح به گشت امنیت اخلاقی و سپس به طرح ارتقای امنیت اجتماعی تغییر یافت.[۹]

سایر نهادهای مجری طرح جامع عفاف

سازمان‌هایی که با فرهنگ‌سازی و اعمال روش غیرمستقیم مجری طرح جامع عفاف هستند، عبارت‌اند از:

  • سازمان صداوسیما با ۳۱ وظیفه؛
  • وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت آموزش‌وپرورش هر یک با ۲۱ وظیفه؛
  • سازمان تربیت‌بدنی با ۱۸ وظیفه؛
  • وزارت علوم و وزارت بهداشت با ۱۷ وظیفه؛
  • سازمان جوانان با ۱۴ وظیفه؛
  • وزارت بازرگانی با ۱۳ وظیفه؛
  • سازمان تبلیغات اسلامی با ۱۲ وظیفه؛
  • وزارت کشور، ستاد امربه‌معروف و نهی‌از‌منکر و سازمان میراث فرهنگی هر کدام ۱۱ وظیفه؛
  • وزارت امور خارجه و شهرداری با ده وظیفه؛
  • وزارت مسکن و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی با نه وظیفه؛
  • وزارت ارتباطات با هشت وظیفه؛
  • وزارت راه و مجلس شورای اسلامی با هفت وظیفه؛
  • نیروی مقاومت بسیج و مرکز زنان و خانواده با شش وظیفه؛
  • سازمان بهزیستی، وزارت کار و قوۀ قضائیه هرکدام با پنج وظیفه.[۱۰]

وظایف پلیس امنیت اجتماعی

در حدود ده درصد از وظایف و مأموریت‌های پلیس امنیت اجتماعی متوجه مسئلۀ حجاب و پوشش است.[۱۱] بیش از ۹۵ درصد مأموریت‌ها به‌صورت تذکر انجام می‌شود و افرادی که به تذکر پلیس بی‌اعتنایی کنند، به مجموعۀ پلیس امنیت اخلاقی منتقل شده و سپس با تعهد گرفتن، آموزش و توجیه، رها می‌شوند.[۱۲] سایر وظایف پلیس امنیت اجتماعی به شرح ذیل است:

  • نظارت بر مکان‌های عمومی؛
  • دستگیری و جمع‌آوری اوباش؛
  • کشف و جمع‌آوری سلاح‌های غیرمجاز؛
  • حفظ امنیت کشور؛
  • مقابله با استفاده از مدل‌ها و مانکن‌های زنده؛[۱۳]
  • مقابله با ورود، تهیه، توزیع، نگهداری و مصرف مشروبات الکلی؛
  • مقابله با جرم‌های اخلاقی در فضای مجازی؛
  • جمع‌آوری مراکز فساد و فحشا و قاچاق دختران و زنان به خارج از کشور؛
  • مقابله با آلودگی صوتی؛
  • مقابله با برگزاری مجالس فساد و تورهای غیرمجاز؛[۱۴]
  • گشت‌زنی و کنترل دقیق خیابان‌ها و مناطق آسیب‌پذیر جهت حمایت از زنان و کودکان.[۱۵]

رویکرد شهروندان نسبت به گشت ارشاد

افراد جامعه نسبت به گشت ارشاد دو دیدگاه موافق و مخالف دارند که هر یک به چند دسته تقسیم می‌شوند:

موافقان

گروهی از موافقان، کاملاً طرفدار گشت ارشاد بوده و آن را برای رعایت حجاب لازم و کافی می‌دانند. دسته‌ای دیگر، گشت ارشاد را برای برقراری حجاب ظاهری در سطح جامعه ضروری دانسته ولی کافی نمی‌دانند و ورود نهادهای فرهنگی به این عرصه را لازم می‌دانند. عدۀ دیگری از موافقان، نقدهایی را بر عملکرد گشت ارشاد وارد کرده و در صورت اصلاح، آن را مفید برای امنیت اخلاقی جامعه می‌دانند. برخی نیز وظیفۀ پلیس را اصلاح ظاهر حجاب دانسته و نهادینه کردن حجاب را وظیفۀ سازمان‌های فرهنگی می‌دانند اما کار فرهنگی صِرف را نیز مؤثر نمی‌دانند؛ زیرا حتی در مورد قوانین کاملاً ملموس نیز، عده‌ای هنجارشکن وجود دارند که فقط برخورد نیروی انتظامی بر آنان مؤثر است.[۱۶] این گروه موضوع حجاب را پدیده‌ای اجتماعی می‌انگارند که تبلور بیرونی دارد و عدم التزام به آن را جرمی مانند سایر جرم‌ها دانسته و برخورد با متخلف را اثرگذار می‌پندارند.[۱۷]

مخالفان

بعضی از مخالفان گشت ارشاد، اصل حجاب را امری شخصی می‌دانند که پلیس نباید در آن مداخله کند. گروه دیگر، حجاب را واجب می‌دانند ولی معتقدند پلیس نباید در این راستا فعالیتی داشته باشد و آن را وظیفۀ تشکّل‌های اجتماعی می‌انگارند. گروه سوم حجاب را موضوعی فرهنگی دانسته و می‌گویند با بازداشت و مجازات نمی‌توان آن را اصلاح کرد و دخالت پلیس را موجب عناد و اثرگذاری معکوس می‌دانند.[۱۸]

انتقادها به گشت ارشاد

  • برخورد نامناسب مأموران گشت ارشاد و ایجاد تنش؛
  • خلاف سیرۀ عملی اهل‌بیت؛
  • پوشش‌های ناهنجار فعلی جامعه نتیجۀ لجاجت برخوردهای گشت‌های کمیته در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ش؛
  • اثر منفی بازداشت‌ها بر نسل جوان، خانواده‌ها و جامعه و بازتاب آن در رسانه‌ها؛
  • مغایر با برخی بندهای فرمان هشت ماده‌ای امام خمینی در سال ۱۳۶۱ش؛
  • عدم اولویت برخورد با بدحجابی در جامعۀ امروزی و در مقابل؛ برخورد با اختلاس‌، گران‌فروشی، احتکار، اعتیاد، دزدی و قتل؛[۱۹]
  • برخورد دوگانه در زمینۀ حجاب بین مردم و سلبریتی‌ها؛[۲۰]
  • ایجاد خشم و بدبینی نسبت به اسلام؛
  • تحقیر زنان با سوار شدن به ون گشت ارشاد و لجبازی سیاسی مردم با مسئله حجاب؛
  • عدم نتیجه‌بخشی کلاس‌های یک ساعتۀ گشت ارشاد؛[۲۱]
  • اعتراض‌ها و هجمه‌های شدید به‌دنبال دستگیری دختر ۲۲ سالۀ سقزی به نام مهسا امینی در تهران و سکتۀ قلبی او در کلاس‌ آموزشی گشت ارشاد و در نهایت فوت وی.[۲۲]

پیامدهای اجتماعی و سیاسی گشت ارشاد

کارشناسان معتقدند این طرح التهابات سیاسی - اجتماعی را افزایش داده و موجب ایجاد شکاف میان مردم و حکومت شده است.[۲۳]

میزان اثرگذاری گشت ارشاد در حوزۀ پوشش

معاون اجتماعی ناجا در سال ۱۳۹۱ش گفت با تذکر و اقدامات گشت ارشاد، وضعیت اخلاقی جامعه بیست درصد بهبود یافته است؛[۲۴] اما طبق گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۹۴ش این طرح ناموفق دانسته شد.[۲۵]

پیشنهاد کارشناسان

برخی از کارشناسان این قانون را در حوزۀ پوشش، نیازمند اصلاح در بخش جرم‌انگاری آن می‌دانند و محرومیت از برخی حقوق اجتماعی را به جای جریمه پیشنهاد می‌کنند که در خلال آن رویارویی شهروندان با پلیس کاهش یافته و پلیس فقط با افرادی که عامدانه و به علل سیاسی در پوشش خود سیالیت جنسی ایجاد می‌کنند، برخورد خواهد کرد.[۲۶]

قوانین پوشش در دیگر کشورها

در برخی کشورها نیز قوانین پوشش وجود دارد و شهروندان ملزم به رعایت آن هستند و در صورت تخلف، مجازات و جریمۀ نقدی پیش‌بینی شده است.[۲۷] برای نمونه، در برزیل نمایش اعضای بدن، سه ماه تا یک سال حبس دارد. در قطر پوشیدن هر نوع لباس بدن‌نما ممنوع است. در کانادا نیز هر نوع برهنگی مغایر با امنیت عمومی است.[۲۸]

پانویس

  1. ↑ ملکوتی‌نیا، «زنان و امنیت اخلاقی جامعه»، 1393ش، ص81.
  2. ↑ محمدی و تاجران، «بررسی نظری طرح امنیت اجتماعی زنان»، 1387ش، ص70.
  3. ↑ محمدی و تاجران، «بررسی نظری طرح امنیت اجتماعی زنان»، 1387ش، ص74.
  4. ↑ حسینی و دیگران، «ارزیابی امنیت اجتماعی زنان در فضاهای شهری»، 1397ش، ص5-6.
  5. ↑ رزمی و دیگران، «بررسی و تحلیل تأثیر گشت‌های پلیس امنیت اخلاقی در پیشگیری از مزاحمت‌های خیابانی (مورد مطالعه استان بوشهر)»، 1395ش، ص6.
  6. ↑ محمدی، جمال، «بررسی احساس امنیت زنان در مناطق شهری نمونۀ موردی مناطق 5 و 13 اصفهان»، 1392ش، ص16.
  7. ↑ «گشت ارشاد چگونه شکل گرفت»، روزنامۀ همدلی.
  8. ↑ «همۀ وعده‌ها برای حذف گشت ارشاد»، روزنامۀ شرق، 1395ش، ص17.
  9. ↑ «اروپا هم گشت ارشاد دارد»، شمانیوز.
  10. ↑ «300 وظیفۀ ایجابی برای حفظ حجاب/ 25 دستگاه دقیقاً چه می‌کنند؟»، خبرگزاری فارس.
  11. ↑ «اصلاً گشت ارشاد نداریم؛ پلیس امنیت اخلاقی هستند»، شبکۀ شرق.
  12. ↑ «در گشت امنیت اخلاقی دستگیری نداریم»، همشهری آنلاین.
  13. ↑ «امنیت اخلاقی و وظایف پلیس امنیت اخلاقی»، وب‌سایت وکیل‌پرس.
  14. ↑ محمدی، «بررسی راه‌های جلب مشارکت مردمی در مأموریت‌های پلیس امنیت اخلاقی استان خراسان جنوبی»، 1392ش، ص741.
  15. ↑ رزمی و دیگران، «بررسی و تحلیل تأثیر گشت‌های پلیس امنیت اخلاقی در پیشگیری از مزاحمت‌های خیابانی (مورد مطالعه استان بوشهر)»، 1395ش، ص6.
  16. ↑ محمدنسل، «گشت ارشاد: نقد یا نفی»، روزنامۀ ایران، 1394ش، ص11.
  17. ↑ رحیم‌پور ازغدی، سخنرانی «آیا گشت ارشاد موفق بوده؟»، در وب‌سایت آپارات.
  18. ↑ محمدنسل، «گشت ارشاد: نقد یا نفی»، روزنامۀ ایران، 1394ش، ص11.
  19. ↑ اسدزاده، «نتیجۀ گشت ارشاد و پیشنهاد برای فرمانده ناجا»، خبرآنلاین.
  20. ↑ «اگر یک جوان عادی پوشش سلبریتی‌ها را داشته باشد گشت ارشاد او را می‌گیرد»، خبرگزاری برنا.
  21. ↑ کرباسچی و گنجی، مناظره «موافقان و مخالفان گشت ارشاد»، گفتگوی ویژۀ خبری.
  22. ↑ «مهسا امینی کیست؟»، سایت شبونه.
  23. ↑ ارحامی و کلهر، «اظهار نظر کارشناسی دربارۀ: طرح صیانت از حریم عفاف و حجاب»، 1394ش، ص17.
  24. ↑ «اروپا هم گشت ارشاد دارد»، شمانیوز.
  25. ↑ ارحامی و کلهر، «اظهار نظر کارشناسی دربارۀ: طرح صیانت از حریم عفاف و حجاب»، 1394ش، ص17.
  26. ↑ کرباسچی و گنجی، مناظره «موافقان و مخالفان گشت ارشاد»، گفتگوی ویژۀ خبری.
  27. ↑ «اروپا هم گشت ارشاد دارد»، شمانیوز.
  28. ↑ «قوانین حجاب در کشورهای مختلف»، صراط نیوز.

 

منابع

  • «300 وظیفۀ ایجابی برای حفظ حجاب/ 25 دستگاه دقیقاً چه می‌کنند؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 6 مرداد 1399ش.
  • ارحامی، آسیه و کلهر، سینا، «اظهار نظر کارشناسی دربارۀ: طرح صیانت از حریم عفاف و حجاب»، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دورۀ نهم، سال سوم، تیرماه 1394ش.
  • «اروپا هم گشت ارشاد دارد»، شمانیوز، تاریخ درج مطلب: 16 تیر 1392ش.
  • اسدزاده، محمدرضا، «نتیجۀ گشت ارشاد و پیشنهاد برای فرمانده ناجا»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: 27 خرداد 1391ش.
  • «اصلاً گشت ارشاد نداریم؛ پلیس امنیت اخلاقی هستند»، شبکۀ شرق، تاریخ درج مطلب: 5 مرداد 1401ش.
  • «اگر یک جوان عادی پوشش سلبریتی‌ها را داشته باشد گشت ارشاد او را می‌گیرد»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: 23 شهریور 1401ش.
  • «امنیت اخلاقی و وظایف پلیس امنیت اخلاقی»، وب‌سایت وکیل‌پرس، تاریخ درج مطلب: 26 شهریور 1399ش.
  • حسینی، زهرا و دیگران، «ارزیابی امنیت اجتماعی زنان در فضاهای شهری»، کنفرانس عمران، معماری و شهرسازی کشورهای جهان اسلام، 1397ش.
  • «در گشت امنیت اخلاقی دستگیری نداریم»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: 13 شهریور 1401ش.
  • رحیم‌پور ازغدی، حسن، سخنرانی «آیا گشت ارشاد موفق بوده؟»، مدت سخنرانی: 3 دقیقه و 15 ثانیه، در وب‌سایت آپارات.
  • رزمی، علیرضا و دیگران، «بررسی و تحلیل تأثیر گشت‌های پلیس امنیت اخلاقی در پیشگیری از مزاحمت‌های خیابانی (مورد مطالعه استان بوشهر)»، نشریۀ دانش انتظامی بوشهر، پیاپی 25، تابستان 1395ش.
  • «قوانین حجاب در کشورهای مختلف»، صراط نیوز، تاریخ درج مطلب: 4 دی 1400ش.
  • «گشت ارشاد چگونه شکل گرفت»، روزنامۀ همدلی، تاریخ درج مطلب: 28 شهریور 1401ش.
  • کرباسچی، غلامحسین و گنجی، عبدالله، مناظره «موافقان و مخالفان گشت ارشاد»، گفتگوی ویژۀ خبری، تاریخ مناظره: 29 شهریور ماه 1401ش.
  • محمد نسل، غلامرضا، «گشت ارشاد: نقد یا نفی»، روزنامۀ ایران، تاریخ انتشار: 23 اردیبهشت 1394ش.
  • محمدی، جمال، «بررسی احساس امنیت زنان در مناطق شهری نمونۀ موردی مناطق 5 و 13 اصفهان»، مطالعات جامعه شناختی شهری، سال سوم، شمارۀ نهم، زمستان 1392ش.
  • محمدی، فریبرز و تاجران، عزیزالله، «بررسی نظری طرح امنیت اجتماعی زنان»، پژوهش‌نامۀ نظم و امنیت انتظامی، پیاپی 2، تابستان 1387ش.
  • ملکوتی‌نیا، علی، «زنان و امنیت اخلاقی جامعه»، ماهنامۀ مبلغان، پیاپی 184، آذر و دی 1393ش.
  • «مهسا امینی کیست؟»، سایت شبونه، تاریخ بازدید: 12 آبان 1401ش.
  • «همۀ وعده‌ها برای حذف گشت ارشاد»، روزنامۀ شرق، تاریخ انتشار: 24 تیر 1395ش.

ویکی ز

برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=گشت_ارشاد&oldid=48380»