جشنواره فیلم فجر: تفاوت میان نسخه‌ها

'''جشنواره فیلم فجر'''؛ جشنواره سالانه رقابت‌های سینمایی در جمهوری اسلامی ایران از ۱۲ تا ۲۲ بهمن‌.

جشنواره فیلم فجر، معتبرترین رویداد سینمایی [[ایران]] و آیینه‌ای از تحولات سیاسی و اجتماعی کشور شناخته می‌شود. این جشنواره در ۴۴ دوره، مسیر تحول پیچیده‌ای را از دوران تثبیت و اوج‌گیری بین‌المللی تا عصر قدرت رسانه‌ها و تغییر نسل فیلم‌سازان سپری کرده است. به نظر تحلیلگران حوزۀ سینما، این جشنواره با نماد اسطوره‌ای [[سیمرغ]]، علاوه‌بر جنبه‌های رقابتی و آموزشی، نقشی کلیدی در شکل‌دهی به گفتمان‌های فرهنگی و تعیین مناسبات اقتصادی [[سینمای ایران]] ایفا می‌کند. با این حال، این رویداد همواره با چالش‌هایی همچون نقدهای ساختاری منتقدان به استقلال هنری و اثرپذیری از حوادث اجتماعی، به‌ویژه در ادوار حساسی مانند حوادث دی ۱۴۰۴ش، روبه‌رو بوده است.

پیش از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]]، [[جشنواره جهانی فیلم تهران|جشنوارۀ جهانی فیلم تهران]]، بین سال‌های ۱۳۵۱ش تا ۱۳۵۶ش تحت حمایت دفتر مخصوص [[فرح پهلوی]] با نماد [[بز کوهی بالدار]] هخامنشی برگزار می‌شد که به‌دلیل محدودیت‌های کمی و کیفی در تولیدات داخلی، جوایز اصلی آن همواره میان چند نام خاص محدود می‌ماند.<ref>[https://didhonar.ir/project/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%D8%A8%D9%87/ «جشنواره فیلم فجر؛ آوردگاه فرهنگ و هنر ایران»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> جشنواره فیلم فجر یک رویداد سینمایی در ایران است که از ۱۳۶۱ش برگزار شده است.<ref>[https://didhonar.ir/project/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%AA%D8%A7-%D8%A8%D9%87/ «جشنواره فیلم فجر؛ آوردگاه فرهنگ و هنر ایران»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> این جشنواره با پشتیبانی [[بنیاد سینمایی فارابی]]<ref>[https://www.cinemaorg.ir/fa/institutions/farabi «بنیاد سینمایی فارابی»، وب‌سایت سینما ارگ.]</ref> و زیر نظر [[وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]] مدیریت می‌شود.<ref>[https://didhonar.ir/project/تاریخچه-جشنواره-فیلم-فجر-از-گذشته-تا-به/ «جشنواره فیلم فجر؛ آوردگاه فرهنگ و هنر ایران»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> تاکنون ۴۴ دوره از این رویداد برگزار شده که آخرین آن در [[بهمن (ماه)|بهمن]] ۱۴۰۴ش بود و امروز از آن به‌عنوان معتبرترین جشنوارهٔ سینمایی ایران یاد می‌شود.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2174048/جشنواره-ملی-فیلم-فجر-و-مسئولیت-همگانی «جشنواره ملی فیلم فجر و مسئولیت همگانی»، خبر آنلاین.]</ref>  

 

* '''دوره تکوین و تثبیت''' (۱۳۶۱-۱۳۶۳ش): جشنواره در اوایل دهه ۱۳۶۰ش با هدف بازتعریف هویت سینمای پساانقلابی و همسوسازی [[هنر]] با ارزش‌های جدید شکل گرفت. دوره‌های نخست، با وجود محدودیت منابع، زمینه‌ساز ظهور چهره‌های شاخص و ایجاد رابطه میان دولت و هنرمندان شد.

* '''دوره شکل‌گیری هویت''' و سینمای رسمی (۱۳۶۴-۱۳۷۲ش): جشنواره از حالتی نمادین به رقابتی حرفه‌ای تبدیل شد و با تأکید بر محتوای اجتماعی، به مرجع تعریف سینمای رسمی بدل گشت. نسل جدید فیلم‌سازان ظهور کردند و آیین‌نامه‌های حرفه‌ای این رویداد را در تقویم فرهنگی کشور تثبیت نمود.

* '''دوره اوج‌گیری و درخشش بین‌المللی''' (۱۳۷۳-۱۳۸۴ش): این دوران با تنوع موضوعی، جسارت در بیان دغدغه‌های انسانی و موفقیت آثار ایرانی در محافل جهانی همراه بود. اعتبار جشنواره نزد مخاطبان داخلی و منتقدان بین‌المللی به اوج رسید، هرچند چالش بر سر معیارهای داوری همچنان باقی ماند.

* '''دوره چالش‌ها و تضادهای میانی''' (۱۳۸۵-۱۳۹۵ش): رشد تولیدات و افزایش تعداد فیلم‌ها، فضایی رقابتی و حساس ایجاد کرد. تقابل فیلم‌های جسورانه با جریان‌های سنتی، بازتاب فشارهای سیاسی-اجتماعی بود. این تنش‌ها به پختگی فرایند داوری و مدیریت جشنواره انجامید.

* '''دوره تغییر نسل و قدرت رسانه''' (۱۳۹۵-۱۴۰۴ش): تغییر نسل فیلم‌سازان و نفوذ [[شبکه‌های اجتماعی]]، جشنواره را به عرصه‌ای برای بازتاب مسائل روز جامعه بدل کرد. [[نسل جدید]] با نگاهی نو، این رویداد را از سالن‌ها به بطن جامعه کشاند و جشنواره به تعاملی پیچیده میان نوآوری هنری، مطالبه‌گری رسانه‌ای و بازخورد مخاطب تبدیل شد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1138477/فراز-و-فرودهای-جشنوارۀ-فجرفراتر-از-سینما-و-دماسنج-جامعه-و-متأثر-از-سیاست «فراز و فرودهای جشنوارۀ فجر/فراتر از سینما و دماسنج جامعه و متأثر از سیاست»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref>

در بیان بسیاری از فعالان حوزهٔ فرهنگی، این جشنواره مهم‌ترین و معتبرترین رویداد سینمایی کشور، بخشی از میراث فرهنگی ایران،<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5710293/جشنواره-فیلم-فجر-میراث-فرهنگی-سینمای-ایران «جشنواره فیلم فجر؛ میراث فرهنگی سینمای ایران»، خبرگزاری صدای و سیما.]</ref> ویترین یک‌سالۀ [[سینمای ایران]]،<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1226381/ «جشنواره فیلم فجر ویترین سینمای ایران است»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> آیین ملی، آیین سینمادوستان ایران، نمایشگر سینمای ملی، حافظهٔ جمعی فرهنگی، مهم‌ترین اتفاق فرهنگی کشور بعد از [[ادبیات فارسی|ادبیات]]، مکانی برای دیده‌شدن سینماگران و محل تبادل اطلاعات که در پویایی جامعه نقش مؤثر دارد، توصیف شده است.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-فرهنگ-هنر-6/1175216-جشنواره-فجر-مهمترین-اتفاق-فرهنگی-کشور-است-دوری-از-شعارها-سلیقه-ها-با-هدف-نزدیک-شدن-به-ذات-سینما «جشنواره فجر مهم‌ترین اتفاق فرهنگی کشور است/ دوری از شعارها و سلیقه‌ها با هدف نزدیک شدن به ذات سینما»، خبرگزاری ایلنا.]</ref>

پژوهشگران معتقدند که تفاوت ماهوی جشنوارۀ فیلم فجر با سینمای غرب، در تقابل میان [[عقلانیت ابزاری]] و عرفی با ارزش‌های تمدنی و الهی ریشه دارد؛ در حالی که سینمای غرب بر پایۀ اهداف مادی، منطق تجاری و القای قرائت‌های ایدئولوژیکِ منقطع از [[حیات معنوی]] حرکت می‌کند، جشنوارهٔ فیلم فجر بر مبنای احیای نگرش خلیفة‌الهی و اهداف تمدن‌ساز انقلاب اسلامی بنیان نهاده شده است. این رویداد در آیین‌نامه‌های خود، رسالت سینمای ایران را تجلی فرهنگ ایرانی-اسلامی با تأکید بر ارزش‌های اخلاقی، انسانی و انقلابی تعریف می‌کند که هدف نهایی آن، ایجاد یک جریان‌سازی معنوی در سطوح ملی و بین‌المللی و حمایت از سینمای اخلاق‌مدار و امیدآفرین بر پایه هویت ملی و دینی است. از نگاه بنیانگذاران، جشنواره فجر تلاشی برای عبور از نگاه سکولار به هنر و دستیابی به سینمایی تراز و جریان‌ساز است که برخلاف مدل‌های غربی، انسجام اجتماعی، همدلی بین ادیان و هم‌زیستی مبتنی بر محبت را ترویج می‌دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1965244/اسیب-شناسی-فرهنگی-جشنواره-فیلم-فجر-از-منظر-سینمای-تمدنی-مطالعه-موردی-چهلمین-دوره عرفان‌منش، «آسیب‌شناسی فرهنگی جشنوارۀ فیلم فجر از منظر سینمای تمدنی: مطالعۀ موردی چهلمین دوره»، 1401ش، ص351-352.]</ref>

جشنواره فیلم فجر هر سال از ۱۲ تا [[۲۲ بهمن]]، سالروز پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]]، در [[تهران]] برگزار می‌شود. فرایند اجرایی این جشنواره با تأسی از الگوهای معتبر جهانی، ابتدا با انتشار فراخوان رسمی آغاز شده و سپس آثار ارسالی توسط هیئت انتخاب بازبینی و برگزیده می‌شوند. در مرحلهٔ بعد، فیلم‌های راه‌یافته به بخش مسابقه در طول روزهای جشنواره به نمایش درمی‌آیند و در نهایت، با بررسی تخصصی و اعلام برندگان توسط هیئت داوران، این رقابت سینمایی به سرانجام می‌رسد.<ref>[https://ircud.ir/Media/PDF/1401/11/10/638106875231069236.pdf قنواتی،  «بررسی تحلیلی جشنواره فیلم فجر از منظر تأثیر بر کلّیت سینمای ایران»، وب‌سایت مرکز رصد فرهنگی کشور.]</ref>

|رقابت ۱۵-۱۶ اثر شامل فیلم‌های خارجی و ایرانی؛ با اولویت آثار با مضامین عدالت‌خواهی، کرامت انسانی و رد خشونت

|رقابت ۱۲-۱۵ اثر از کشورهای آسیایی و اسلامی؛ با هدف ارائه چشم‌اندازهای تازه از شرق

|نمایش ۵-۱۹ اثر برگزیده از فستیوال‌های معتبر جهانی

* عجز تمدنی: اکتفا به کشف مسائل بدون ارائه راهکارهای هنرمندانه و ناتوانی در آگاه‌سازی مخاطب درباره تحولات جهانی و نقش‌آفرینی مؤثر در جبهه مقاومت فرهنگی.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1965244/اسیب-شناسی-فرهنگی-جشنواره-فیلم-فجر-از-منظر-سینمای-تمدنی-مطالعه-موردی-چهلمین-دوره عرفان‌منش، «آسیب‌شناسی فرهنگی جشنوارۀ فیلم فجر از منظر سینمای تمدنی: مطالعۀ موردی چهلمین دوره»، 1401ش، ص364-365.]</ref>

نماد جشنوارهٔ فیلم فجر، پرندهٔ اسطوره‌ای [[سیمرغ]] است. این نماد با تکیه بر بن‌مایه‌های [[ادبیات فارسی]] همچون [[منطق‌الطیر]] [[عطار نیشابوری]] و [[شاهنامه|شاهنامۀ]] [[فردوسی|ابوالقاسم فردوسی]] انتخاب شده است تا بازتاب‌دهندهٔ مفاهیمی چون خِرد، تعالی و [[خودشناسی]] در [[هنر هفتم]] باشد. این نماد را [[ابراهیم حقیقی]] در ۱۳۶۷ش طراحی کرد. حقیقی نماد سیمرغ را از قالب حجم‌های فلزی خارج کرد و به‌صورت دوبعدی در دل بلور جای داد؛ زیرا وی معتقد بود سیمرغ یک مفهوم و نور است که تنها در کالبد شفاف بلور معنا می‌یابد. اگرچه در دوره‌هایی تلاش شد این تندیس به‌صورت حجمی تغییر یابد، اما به‌دلیل فاصله گرفتن از اصالت [[نگارگری ایرانی]]، دوباره به فرم بلورین بازگشت.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2008774/چرا-نماد-جشنواره-فیلم-فجر-سیمرغ-است «چرا نماد جشنواره فیلم فجر سیمرغ است؟»، خبر آنلاین.]</ref>

| rowspan="20" |'''ملی'''  

|سیمرغ بلورین بهترین فیلم از نگاه تماشاگران<ref>[https://www.irna.ir/news/9766653/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7-%D8%AA%D8%A7%DA%A9%D9%86%D9%88%D9%86 «نگاهی به برگزیدگان جشنواره بین‌المللی فیلم فجر از ابتدا تاکنون (1)»، خبرگزاری ایرنا؛] [https://www.irna.ir/news/86075885/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-44-%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D8%A8%D9%84%DB%8C%D8%BA%D8%A7%D8%AA «معرفی برگزیدگان جشنواره فیلم فجر ۴۴/ سیمرغ‌ها به پرواز درآمدند»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

| rowspan="12" |'''جهانی'''  

|[[جایزه بین‌المذاهب]]<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/602963/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1 «آشنایی با جشنواره جهانی فیلم فجر»، همشهری آنلاین.]</ref>

== برگزیدگان دوره‌های ۱ تا ۴۴ جشنواره‌ فیلم فجر ==

|[[هوشنگ مرادی‌ کرمانی]] و [[محمدعلی طالبی]]

|بیشترین سیمرغ  

*«آشنایی با جشنواره جهانی فیلم فجر»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: 2 خرداد 1400ش.

* «بنیاد سینمایی فارابی»، وب‌سایت سینما ارگ، تاریخ بازدید: 3 اسفند 1404ش.