امید اجتماعی: تفاوت میان نسخه‌ها

| تصویر            =امید اجتماعی.png 

| زیرنویس تصویر    =رونمایی از جدیدترین گزارش «وضعیت امید اجتماعی در ایران» توسط شورای فرهنگ عمومی مرداد 1402ش  

| فایل پادکست      =امید اجتماعی.ogg 

| نخستین کاربرد    =  

| مرتبط با          =  

'''{{درشت|امید اجتماعی؛}}''' باور و احساس عمومی درباره امکان دستیابی به آینده‌ای بهتر میان افراد جامعه.

امید اجتماعی باوری مشترک میان اعضای یک جامعه درباره امکان بهبود شرایط و تحقق اهداف در [[آینده]] است. امید اجتماعی بر پایهٔ تجارب گذشته اجتماعی و درک وضعیت کنونی بنا می‌شود. این مفهوم، برخلاف خوش‌بینی منفعلانه و امید فردی که معطوف به متغیرهای خرد و اهداف شخصی است، هویتی جمعی دارد و مستلزم عاملیت جمعی، شناخت واقع‌بینانه و یافتن مسیرهای عملی برای ایجاد تغییرات مثبت در [[جامعه]] است. پویایی و میزان امید اجتماعی، تحت تأثیر شبکهٔ پیچیده‌ای از عوامل کلان اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، شناختی و سیاسی قرار دارد. سطح امید در یک جامعه نقشی تعیین‌کننده در میزان [[مشارکت مدنی]] و [[تاب‌آوری]] ایفا می‌کند؛ به‌گونه‌ای که ارتقای آن موجب انسجام، نشاط، مقاومت در برابر بحران‌ها و پیشرفت مستمر می‌شود؛ در مقابل، کاهش آن پیامدهایی نظیر افسردگی، رکود و افزایش میل به [[مهاجرت]] را به‌همراه دارد.

مفهوم امید دربردارندهٔ توانایی یافتن مسیرهای عملی برای دستیابی به اهداف و حفظ انگیزش لازم برای حرکت در آن‌ها است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/6672bb0c4b379-10694-23-10.pdf عظیمی، «تبیین عوامل تأثبرگذار بر امید اجتماعی در بین شهروندان تهرانی»، 1402ش، ص331.]</ref> امید اجتماعی، ارزیابی جمعی و باور مشترک اعضای یک جامعه به امکان بهبود شرایط است که بر پایهٔ تجارب گذشته و درک وضعیت کنونی بنا می‌شود<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref> و زمانی تبلور می‌یابد که افراد ضمن ترسیم اهداف مشترک برای آینده، به توانمندی و عاملیت فردی و جمعی خویش برای تحقق آن‌ها باور داشته باشند.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1347717/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%86%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF عبداللهی، «امید هست و تمام نمی‌شود»، وب‌سایت جوان آنلاین.]</ref> این مفهوم که عاملی کلیدی در ارتقای انسجام، مشارکت مدنی و تاب‌آوری جوامع به‌شمار می‌رود،<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref> تحت تأثیر متغیرهای کلانی چون سیاست‌گذاری‌ها، شرایط اقتصادی، پیشینهٔ تاریخی و عملکرد نهادها، در گذر زمان مستمراً تقویت یا تضعیف می‌شود.<ref>[https://www.agaah.ir/news/19964/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C «جامعه ایران در آستانه تغییر روانی»، وب‌سایت آگاه.]</ref>  

بر همین اساس برخی منابع بر تفاوت امید فردی و اجتماعی تأکید دارند؛ امید فردی غالباً معطوف به باورها، انتظارات و اهداف شخصی است و عمدتاً تحت تأثیر ویژگی‌ها و متغیرهای خرد نظیر ژنتیک، پیشینهٔ خانوادگی، [[جنسیت]]، سن و سطح تحصیلات شکل می‌گیرد، اما امید اجتماعی هویتی جمعی دارد و محصول شناخت و ادراک متقابل اعضای یک جامعه از شرایط پیرامونی خویش است.<ref>[https://motaleat.acecr.ac.ir/fa/news/19202/%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C حجت‌پناه، «پدیده‌شناسی امید اجتماعی»، وب‌سایت جهاد دانشگاهی دفتر مطالعات فرهنگی.]</ref>

افزون بر این، در متون علمی میان این مفهوم و خوش‌بینی کورکورانه تمایز روشنی وجود دارد؛ زیرا امید، برخلاف خوش‌بینی که غالباً انتظاری مثبت، منفعلانه و فاقد برنامه است، بر شناخت واقع‌بینانه، هدف‌گذاری معین و جست‌وجو برای یافتن مسیرهای عملی استوار است.<ref>[https://www.agaah.ir/news/19964/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C «جامعه ایران در آستانه تغییر روانی»، وب‌سایت آگاه.]</ref>

امید اجتماعی، مفهومی پیچیده و چندبعدی است که در [[جامعه‌شناسی]]، نه‌فقط به‌عنوان یک احساس شخصی، بلکه به‌عنوان پدیده‌ای اجتماعی که از روابط و ساختارهای جامعه نشأت می‌گیرد، بررسی می‌شود. رویکردهای نظری مرتبط با پویایی امید اجتماعی به شکل زیر دسته‌بندی شده است:<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/6672bb0c4b379-10694-23-10.pdf عظیمی، «تبیین عوامل تأثبرگذار بر امید اجتماعی در بین شهروندان تهرانی»، 1402ش، ص331.]</ref>

| [[رضایت از زندگی]]

=== '''عوامل اجتماعی''' ===

عوامل اجتماعی شامل [[سرمایه اجتماعی]]، [[اعتماد عمومی]]، [[همبستگی اجتماعی]] و میزان نابرابری‌ها است. در جوامعی که روابط بین‌فردی قوی‌تر، [[مشارکت اجتماعی]] بیشتر و اعتماد به نهادها بالاتر است، معمولاً [[امید اجتماعی]] نیز بیشتر گزارش می‌شود. در مقابل، نابرابری‌های گسترده می‌توانند به کاهش اعتماد عمومی و تقویت احساس ناامیدی منجر می‌شود.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران]؛ [https://ensani.ir/file/download/article/66f7fbe693714-10804-1403-46.pdf طالبی اردکانی، «جایگاه دین‌داری در تغییرات امید اجتماعی شهروندان تهرانی»، 1402ش، ص80].</ref> برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهد که عوامل مرتبط با سلامت می‌توانند به‌طور غیرمستقیم بر امید اجتماعی نیز اثر بگذارند. عواملی مانند سطح سواد، شرایط مسکن، تغذیه، دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی و سایر عوامل اجتماعی تعیین‌کننده سلامت ممکن است با کاهش نااطمینانی و بهبود کیفیت زندگی، ارزیابی افراد از آینده را تحت تأثیر قرار دهند.<ref>[https://rooziato.com/1398208763/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3/ زمانی، «امید به زندگی ایرانیان افزایش یافته است: چرا و چگونه؟»، وب‌سایت روزیاتو.]</ref>

=== '''عوامل اقتصادی''' ===

اشتغال پایدار، سطح درآمد، [[امنیت شغلی]] و ثبات اقتصادی می‌تواند [[احساس امنیت]] و پیش‌بینی‌پذیری آینده را میان افراد افزایش دهد. در مقابل، [[بیکاری]]، [[فقر]]، تورم و بی‌ثباتی اقتصادی معمولاً با افزایش نااطمینانی و کاهش امید اجتماعی همراه‌اند.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران]؛ [https://ensani.ir/file/download/article/66f7fbe693714-10804-1403-46.pdf طالبی اردکانی، «جایگاه دین‌داری در تغییرات امید اجتماعی شهروندان تهرانی»، 1402ش، ص79-80].</ref>

=== '''عوامل فرهنگی''' ===

فرهنگ مشارکت، همکاری، احترام متقابل و [[مسئولیت‌پذیری اجتماعی]] زمینه‌ساز شکل‌گیری نگرش مثبت نسبت به آینده جمعی است و جوامعی که کنش جمعی و مشارکت مدنی در آن‌ها پررنگ‌تر است، معمولاً از امید اجتماعی بالاتری برخوردارند.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref> در کنار این موارد، [[صنایع فرهنگی]] و هنری نیز می‌توانند با بازنمایی تجربه‌های مشترک جامعه و تقویت احساس همبستگی، در حفظ امید اجتماعی مؤثر باشند. به‌ویژه در دوره‌های فشار اجتماعی یا بحران، برخی تحلیل‌ها بر این نکته تأکید می‌کنند که [[هنر]] می‌تواند به همدل‌تر شدن جامعه، افزایش تاب‌آوری و تقویت سرمایه اجتماعی کمک کند و نقش میانجی در زنده نگه‌داشتن امید ایفا کند.<ref>[https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-74/1213514-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF «هنر؛ صدای امید در میانه جنگ»، وب‌سایت رکنا.]</ref>

=== '''عوامل شناختی''' ===

=== '''عوامل سیاسی''' ===

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که الگوی حکمرانی جامع از طریق چهار مؤلفه بنیادین به بازتولید و تقویت امید اجتماعی می‌انجامد. این مؤلفه‌ها عبارتند از: نگاه فرصت‌محور به مخالفان، نوآوری و انعطاف‌پذیری در واکنش‌ها، عملکرد یکپارچه و نظام‌مند، تلاش مستمر برای پیشرفت و عدالت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/6722044e9bb0b-10806-1403-20.pdf مکوندی، «بازآفرینی امید اجتماعی با بهره‌گیری از الگوی حکمرانی جامع»، 1400ش، ص28.]</ref>

=== '''عوامل دینی و اعتقادی''' ===

بر اساس برخی پژوهش‌ها، [[دین]] و [[دین‌داری]] در افزایش امید اجتماعی تأثیر زیادی دارد. افراد دین‌دار به‌طور کلی از [[سلامت روان|سلامت روانی]] و اجتماعی بیشتری برخوردارند و امید پایدارتری را تجربه می‌کنند. نقش دین در تقویت امید اجتماعی از طریق سازوکارهای زیر عمل می‌کند:

* '''معنابخشی به زندگی و امید به آخرت:''' جهان‌بینی دینی با معنادار کردن زندگی، مقدس شمردن وجود آدمی و باور به فانی بودن سختی‌های دنیا و دریافت پاداش الهی در [[آخرت]]، امیدبخش و دلگرم‌کننده است.

* '''ارتباط با پروردگار و نیایش:''' احساس حمایت از جانب خداوند، [[توکل]]، [[نیایش]] و [[شکرگزاری]]، به‌عنوان منابع مهم امیدآفرین، تحمل سختی‌ها را آسان کرده و امید به گشایش الهی را تقویت می‌کنند.

* '''همبستگی و مناسک جمعی:''' شرکت در مراسم و مناسک دینی باعث انسجام جمعی، احساس دلگرمی، و تقویت سرمایه و همبستگی اجتماعی می‌شود.

* '''کنش‌های خیرخواهانه:''' آموزه‌های دینی مبنی بر احسان، نیکوکاری، [[نذر]] و دستگیری از دیگران، روحیه امیدواری را در فرد و جامعه ارتقا می‌دهند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/66f7fbe693714-10804-1403-46.pdf طالبی اردکانی، «جایگاه دین‌داری در تغییرات امید اجتماعی شهروندان تهرانی»، 1402ش، ص89-90.]</ref>

* '''انتظار ظهور امام مهدی:''' [[انتظار فرج]] در واقع نوعی امیدواری به آینده روشن توصیف شده است که می‌تواند افراد را به همیاری، همکاری و تلاش مشترک برای بهبود شرایط جامعه تشویق کند و سرانجام به سلامت روانی جامعه منجر شود.<ref>[https://www.magiran.com/paper/2824679/%d8%aa%d8%ad%d9%84%db%8c%d9%84-%d8%b1%d9%88%d8%a7%d9%86%d8%b4%d9%86%d8%a7%d8%ae%d8%aa%db%8c-%d9%86%d9%82%d8%b4-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%b8%d8%a7%d8%b1-%d9%81%d8%b1%d8%ac-%d8%af%d8%b1-%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85%d8%aa-%d9%81%d8%b1%d8%af-%d9%88-%d8%ac%d8%a7%d9%85%d8%b9%d9%87 سلیمیان، «تحلیل روانشناختی نقش انتظار فرج در سلامت فرد و جامعه»، 1402ش، ص 139.]</ref>  

=== '''عوامل فردی''' ===

ویژگی‌های فردی مانند سن، [[جنسیت]] و تجربه‌های شخصی می‌تواند بر میزان امید اجتماعی اثر بگذارد. گزارش‌های پژوهشی نشان می‌دهد که گروه‌های سنی و همچنین [[زنان]] و [[مردان]] ممکن است بر اساس [[جایگاه اجتماعی]] و تجربه زیستۀ خود، برداشت‌های متفاوتی از تغییرات اجتماعی و امکان تحقق اهداف داشته باشند.<ref>[https://www.hamyaraniran.ir/article/?o=1720 «امید اجتماعی نوری در تاریکی است»، پایگاه جمعیت همیاران سلامت روان اجتماعی ایران.]</ref>

== '''پیامدهای کاهش امید اجتماعی''' ==

کاهش امید اجتماعی پیامدهای متعددی در سطح جامعه به همراه دارد؛ ازجمله:  

* شکل‌گیری بیگانگی نقشی در میان افراد جامعه.<ref>[https://motaleat.acecr.ac.ir/fa/news/19202/%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C حجت‌پناه، «پدیده‌شناسی امید اجتماعی»، وب‌سایت جهاد دانشگاهی دفتر مطالعات فرهنگی.]</ref>

* '''هدف‌گذاری:''' افزایش امید اجتماعی با تقویت شناخت و نگرش مشترک جمعی، بستر لازم برای هدف‌گذاری‌های مشخص را در جامعه فراهم می‌آورد. این فرایند به تدوین راهبردهای منطقی برای دستیابی به اهداف منجر می‌شود.<ref>[https://motaleat.acecr.ac.ir/fa/news/19202/%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C حجت‌پناه، «پدیده‌شناسی امید اجتماعی»، وب‌سایت جهاد دانشگاهی دفتر مطالعات فرهنگی.]</ref>

* '''تلاش مستمر برای پیشرفت''': افزایش امید اجتماعی بستری فراهم می‌کند تا جامعه برای غلبه بر چالش‌ها تلاش مستمر داشته باشد. در چنین جامعه‌ای، افراد با انگیزه بالا برای پیشرفت و انجام اقدامات سازنده گام برمی‌دارند و مسیر دستیابی به موفقیت‌های جمعی هموارتر می‌شود.<ref>[https://www.agaah.ir/news/10714/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D9%85%D9%87-%D9%81%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 بابایی، «امید در منظومه فکری امامین انقلاب»، وب‌سایت آگاه.]</ref>

* '''رهایی از رکود و ایجاد نشاط جمعی''': امید به عنوان یک نیروی پیشران، مانع از تسلط احساس پوچی، سستی و سردرگمی بر فضای جامعه می‌شود. این پدیده با تزریق انرژی و نشاط، جامعه را از دل‌مردگی و انفعال نجات داده و روحیه سرزندگی را در میان شهروندان نهادینه می‌کند.<ref>[https://www.agaah.ir/news/10714/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D9%85%D9%87-%D9%81%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 بابایی، «امید در منظومه فکری امامین انقلاب»، وب‌سایت آگاه.]</ref>

* '''مقاومت و عدم تسلیم در برابر ظلم و استثمار''': امید به آینده‌ای روشن و مبتنی بر آرمان‌های متعالی، روحیه‌ی ایستادگی را در افراد تقویت کرده و مانع از آن می‌شود که جامعه تحت تسلط و استثمار قدرت‌های سلطه‌گر قرار گیرد.<ref>[https://www.agaah.ir/news/10714/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D9%85%D9%87-%D9%81%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 بابایی، «امید در منظومه فکری امامین انقلاب»، وب‌سایت آگاه.]</ref>

* '''الهام‌بخشی و بیداری سایر جوامع''': دستاوردهای ناشی از امید اجتماعی، محدود به درون مرزهای یک جامعه نمی‌ماند. نمایش این توانمندی‌ها می‌تواند به عنوان یک الگوی موفق، بذر امید را در دل سایر ملت‌ها کاشته و انگیزه حرکت، تغییر و بیداری را در سطح بین‌المللی گسترش دهد.<ref>[https://www.agaah.ir/news/10714/%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D9%85%D9%87-%D9%81%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 بابایی، «امید در منظومه فکری امامین انقلاب»، وب‌سایت آگاه.]</ref>

بررسی‌ها نشان می‌دهد که در سال‌های نخست پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، ادبیات رسمی و رسانه‌ای [[ایران]] اغلب از افزایش امید جمعی، احساس توانمندی و مشارکت‌جویی اجتماعی به‌عنوان یکی از ویژگی‌های فضای عمومی آن دوره یاد می‌کند. در گزارش‌ها و یادداشت‌های منتشرشده در آن سال‌ها، افزایش [[خودباوری]] و احساس امید به بهبود وضعیت کشور و باور به امکان تغییر از جمله مؤلفه‌هایی بودند که در تحلیل‌های اجتماعیِ آن دوران برجسته می‌شدند.<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4033398/%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%82%D9%87%E2%80%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%84%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «انقلاب اسلامی بارقه‌ امید را در دل‌های جوانان و انسان‌های آزادی‌خواه ایجاد کرد»، خبرگزاری بین المللی قرآن.]</ref>

با وجود این، نتایج پیمایش‌های علمی و داده‌محور در دهه‌های بعدی نشان می‌دهد که امید اجتماعی در ایران روندی نزولی داشته است. بر اساس نتایج پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌ها در سال ۱۳۹۷ش، بیش از نیمی از جوانان (۶۴.۱ درصد) معتقد بوده‌اند که وضعیت کلی کشور «رو به بدتر شدن» است. در همین پیمایش، نگرانی نسبت به آینده در میان صد مسئله اول ایرانیان، در رتبهٔ هفتم قرار گرفت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/66f7fbe693714-10804-1403-46.pdf طالبی اردکانی و دیگران، «جایگاه دین‌داری در تغییرات امید اجتماعی شهروندان تهرانی»، 1402ش، ص74.]</ref>

در تحلیل‌های مرتبط با جامعه ایران، عواملی نظیر جنگ روانی و رسانه‌ای از جمله دلایل آسیب به امید اجتماعی به شمار می‌روند و برای احیای امید و ارتقای سطح مشارکت سیاسی و اجتماعی، چهار راهبرد کلان پیشنهاد شده است:

* '''ترسیم چشم‌انداز مطلوب:''' ایجاد تصویری روشن، هدفمند و جذاب از [[آینده ایران]] و [[نظام جمهوری اسلامی ایران|نظام جمهوری اسلامی]]؛

* '''ارائه کلان‌روایت از دستاوردها:''' تأکید بر پیشینه، اهداف و موفقیت‌های کلان ساختار سیاسی؛

* '''تمایز میان الگوهای پیشرفت:''' تبیین تفاوت میان الگوی بومی مقاومت و پیشرفت با الگوی غربی انفعال و توسعه؛

* '''آسیب‌شناسی همدلانه و واقع‌بینانه:''' پذیرش نقدهای عمومی و پرهیز از نادیده گرفتن مطالبات جامعه.<ref>[https://irannewspaper.ir/8379/11/80471 میرباقری، «راهبردهایی برای ارتقای امید در جامعه»، روزنامه ایران.]</ref>

* «انقلاب اسلامی بارقه امید را در دل‌های جوانان و انسان‌های آزادی‌خواه ایجاد کرد»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۴۰۰ش.

* بابایی، محمدرضا، «امید در منظومه فکری امامین انقلاب»، وب‌سایت آگاه، تاریخ درج مطلب: ۱۷ بهمن ۱۴۰۳ش.

* «جامعه ایران در آستانه تغییر روانی»، وب‌سایت آگاه، تاریخ درج مطلب: ۷ بهمن ۱۴۰۴ش.

* طاهری دمنه، محسن، کاظمی، معصومه، «خوانشی آینده‌پژوهانه از پروبلماتیک امید اجتماعی در ایران»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، شماره ۳، مهر ۱۳۹۹ش.

* عظیمی، علیرضا و دیگران، «تبیین عوامل تأثبرگذار بر امید اجتماعی در بین شهروندان تهرانی»، دوفصلنامهٔ پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، شماره ۲۳، پاییز و زمستان ۱۴۰۲ش.

* مکوندی، فوائد، بهزادی، عبدالکریم، «بازآفرینی امید اجتماعی با بهره‌گیری از الگوی حکمرانی جامع»، فصلنامه تعالی علوم انسانی، شماره ۲، تابستان ۱۴۰۰ش.

* میرباقری، محمدمهدی، «راهبردهایی برای ارتقای امید در جامعه»، روزنامه ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۴ دی ۱۴۰۲ش.