آجیل مشکل‌گشا: تفاوت میان نسخه‌ها

آجیل مشکل‌گشا
	پرونده:آجیل‌مشکل‌گشا.jpgآجیل مشکل‌گشا
	پادکست مقاله \| 🡇 noicon ;

دیداریویکی‌متن

نسخهٔ کنونی تا ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۳۲

آجیل مشکل‌گشا؛ نذری از خشک‌میوه‌ها برای برآورده شدن حاجات.

آجیل مشکل‌گشا، ترکیبی از هفت نوع مغز و میوه خشک است که ایرانیان از دیرباز برای رفع حاجات، شفای بیماران و گشایش کار نذر کرده و تقسیم می‌کنند. تهیه آجیل مشکل‌گشا آداب خاصی دارد و بر خلوص نیت و حلال بودن مال در تهیه آن تأکید می‌شود.

معرفی

آجیل مشکل‌گشا نوعی آجیل آیینی و سنتی در ایران است که پیشینه آن به دوران پیش از اسلام بازمی‌گردد.^[۱] آجیل مشکل‌گشا معمولاً از هفت جزء تشکیل می‌شود: پسته، فندق، مغز بادام، نخودچی، کشمش، خرما خارک یا خرمای نارس، توت خشک و گاهی نُقل.^[۲] این آجیل را به نیت رفع مشکل، برآورده شدن حاجات، گشایش کار، سفیدبختی، فرزندآوری، شفای بیماران و مانند آن نذر یا خیرات می‌کنند و میان هفت نفر متدین یا عموم مردم تقسیم می‌شود.^[۳] آجیل تبریز در این میان شهرت بیشتری دارد.^[۴] این آجیل بر روی سفره‌های نذری همچون سفره حضرت ابوالفضل، سفره حضرت رقیه و سفره بی‌بی سه‌شنبه نیز چیده می‌شود.^[۵]

آیین آجیل مشکل‌گشا

آجیل مشکل‌گشای بسته‌بندی شده

فرد حاجت‌مند، این آجیل را با پولی که از حلال‌بودن آن مطمئن باشد و از آجیل‌فروش دین‌دار و پاکیزه تهیه می‌کند. در گذشته، مردم تلاش می‌کردند از آجیل‌فروشی خرید کنند که ترجیحاً نامش علی، محمد یا همنام یکی از امامان باشد و دکانی رو به قبله داشته باشد؛ زیرا این آجیل مشکل‌گشا را منتسب به امام علی می‌دانستند که دستی مشکل‌گشا دارد. برخی این آجیل را ۳، ۵ یا ۷ بار در شب جمعهٔ آخر ماه قمری،^[۶] یا ۷ بار در ۷ ماه که آغاز آن روز جمعهٔ ماه اول است، یا ۱ بار در هر هفته، یا در هر ماه و مادام‌العمر تهیه می‌کردند.^[۷]

در اهواز، زنان بنا بر نوع مشکل و حاجت‌شان رفتار می‌کردند؛ دختران مجرد و در آستانه ازدواج داشتند، ۱۲ هفته، زنان نازا، ۱۸ هفته و زنانی که با شوهران‌شان اختلاف داشتند، ۲۱ هفته، نذرشان را تهیه و پخش می‌کردند.^[۸] در سروستان، زنان، در شب اول ماه که مقارن با شب جمعه است، آجیل را می‌خریدند و میان دست‌کم ۷ تن پخش می‌کردند.^[۹]

برای تهیهٔ آجیل مشکل‌گشا، زنان، اجزای این آجیل را با مراسم خاصی تمیز کرده و دُم کشمش‌ها، هستهٔ خرما و پوست پسته را با دست یا قندشکن، نه با دندان و دهان، جدا می‌کنند.^[۱۰] در گذشته مرسوم بوده است که پس از پاک‌کردن آجیل، پوست‌های آن را به آب روان می‌دادند^[۱۱] و آجیل را میان مردم پخش می‌کردند. هرکسی هم که آجیل را می‌گرفت، صلوات می‌فرستاد و برای صاحب نذر، دعا می‌کرد و گشایش کار و برآورده شدن مراد و مطلب او را از خداوند می‌طلبید.^[۱۲]

پانویس

↑ مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۷۱ش، ص286 و 287؛ شاملو، کتاب کوچه، 1381ش، ج1، ص265-284.
↑ دهخدا، لغت‌نامهٔ دهخدا، 1377ش، ج1، ذیل آجیل.
↑ معین، فرهنگ معین، ذیل واژه آجیل.
↑ مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۷۱ش، ص286 و 287.
↑ دولتی، سفره‌ها، 1344ش، ص۱۹۴ و ۱۹۵.
↑ شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141.
↑ شکورزاده، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، 1363ش، ص۶۷.
↑ شکورزاده، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، 1363ش، ص۶۷.
↑ همایونی، فرهنگ مردم سروستان، 1371ش، ص۳۴۸.
↑ شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141.
↑ همایونی، فرهنگ مردم سروستان، 1371ش، ص۳۴۸.
↑ شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141-143؛ دولتی، سفره‌ها، 1345ش، ص۴۱۵.

منابع

دولتی، فرخنده، «سفره‌ها»، تهران، سخن، شماره ۲، ۱۳۴۴ش و شماره ۴، ۱۳۴۵ش.
دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامهٔ دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، چ۲، ۱۳۷۷ش.
شاملو، احمد، کتاب کوچه، تهران، مازیار، چ۴، ۱۳۸۱ش.
شکورزاده، ابراهیم، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، تهران، سروش، ۱۳۶۳ش.
شهری، جعفر، طهران قدیم، تهران، معین، ۱۳۷۱ش.
مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من، تهران، هرمس، ۱۳۷۱ش.
معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، زرین، ۱۳۸۲ش.
همایونی، صادق، فرهنگ مردم سروستان، تهران، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۱ش.

[1] مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۷۱ش، ص286 و 287؛ شاملو، کتاب کوچه، 1381ش، ج1، ص265-284.

[2] دهخدا، لغت‌نامهٔ دهخدا، 1377ش، ج1، ذیل آجیل.

[3] معین، فرهنگ معین، ذیل واژه آجیل.

[4] مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۷۱ش، ص286 و 287.

[5] دولتی، سفره‌ها، 1344ش، ص۱۹۴ و ۱۹۵.

[6] شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141.

[7] شکورزاده، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، 1363ش، ص۶۷.

[8] شکورزاده، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، 1363ش، ص۶۷.

[9] همایونی، فرهنگ مردم سروستان، 1371ش، ص۳۴۸.

[10] شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141.

[11] همایونی، فرهنگ مردم سروستان، 1371ش، ص۳۴۸.

[12] شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141-143؛ دولتی، سفره‌ها، 1345ش، ص۴۱۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-[[پرونده:آجیل‌مشکل‌گشا.jpg|thumb|آجیل مشکل‌گشا]]
+{{جعبه اطلاعات مفهوم
+| تصویر             =[[پرونده:آجیل‌مشکل‌گشا.jpg|thumb|آجیل مشکل‌گشا]]
+| زیرنویس تصویر     =
+| image_alt         =
+| فایل پادکست       =آجیل مشکل‌گشا.ogg
+| حجم فایلپادکست    =9/30
+| تاریخ پادکست      =21-2-1405
+| زیرنویس عنوان     =
+| عنوان اصلی        =
+| عنوان انگلیسی     =
+| عنوان عربی        =
+| عنوان علمی        =
+| شاخه علمی         =
+| نوع مفهوم         =
+| معنای اصطلاحی      =
+| حوزه کاربرد       =
+| گستره جغرافیایی   =
+| منشأ تاریخی       =
+| نخستین کاربرد     =
+| ریشه واژه         =
+| مرتبط با          =
+| اهمیت             =
+| مبدع              =
+| مروج              =
+| مقدس برای         =
+| مورد احترام       =
+| آثار مرتبط        =
+}}
 {{درشت|'''آجیل مشکل‌گشا'''}}؛ نذری از خشک‌میوه‌ها برای برآورده شدن حاجات.
-آجیل مشکل‌گشا، ترکیبی از هفت نوع مغز و میوه خشک است که ایرانیان از دیرباز برای رفع حاجات، شفای بیماران و گشایش کار نذر کرده و تقسیم می‌کنند. تهیه آن آداب خاصی دارد و معتقدند با نیت خالص و از مال حلال باید تهیه شود.
+آجیل مشکل‌گشا، ترکیبی از هفت نوع [[خشکبار|مغز و میوه خشک]] است که [[ایرانیان]] از دیرباز برای رفع حاجات، شفای بیماران و گشایش کار [[نذر]] کرده و تقسیم می‌کنند. تهیه آجیل مشکل‌گشا آداب خاصی دارد و بر [[خلوص نیت]] و حلال بودن مال در تهیه آن تأکید می‌شود.
-==معرفی آجیل مشکل‌گشا==
-مشکل‌گشا آجیلی مرکب از هفت جزء ([[پسته]]، [[فندق]]، مغز [[بادام]]، نخودچی، [[کشمش]]، خرماخارک (خرمای نارس)، [[توت]] خشک و گاهی نُقل)<ref>دهخدا، لغت‌نامهٔ دهخدا، 1377ش، ج1، ذیل آجیل.</ref> است که برای رفع مشکل و برآورده شدن حاجات، گشایش کار، سفیدبختی، فرزند آوردن، شفای بیماران و جز آن [[نذر]] و خیرات می‌کنند و میان هفت نفر متدین یا عموم مردم تقسیم می‌کنند.<ref>معین، فرهنگ معین، ذیل واژه آجیل.</ref>
-این نوع [[آجیل]] از جمله آجیل‌های آیینی است که در میان مردم [[ایران]] رایج است. در این میان، آجیل [[تبریز]] شهرت بیشتری دارد. آجیل مشکل‌گشا، سنتی دیرینه در ایران است و قدمت بسیاری دارد و حتی بنابر آنچه عبدالله مستوفی در کتاب شرح زندگانی من مطرح کرده است،<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۷۱ش، ص286 و 287.</ref> به دوران پیش از [[اسلام]] بازمی‌گردد.<ref>شاملو، کتاب کوچه، 1381ش، ج1، ص265-284.</ref> آجیل مشکل‌گشا بر روی [[سفره نذری|سفره‌های نذری]] ([[سفره حضرت ابوالفضل|سفرهٔ حضرت ابالفضل]]، سفرهٔ حضرت رقیه و [[سفره بی‌بی سه‌شنبه|سفرهٔ بی‌بی سه‌شنبه]]) نیز چیده می‌شود و از خوردنی‌های این‌گونه سفره‌ها به‌شمار می‌آید.<ref>دولتی، سفره‌ها، شم2، 1344ش، ص۱۹۴ و ۱۹۵.</ref>
+== معرفی ==
+آجیل مشکل‌گشا نوعی آجیل آیینی و سنتی در ایران است که پیشینه آن به دوران پیش از اسلام بازمی‌گردد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۷۱ش، ص286 و 287؛ شاملو، کتاب کوچه، 1381ش، ج1، ص265-284.</ref> آجیل مشکل‌گشا معمولاً از هفت جزء تشکیل می‌شود: [[پسته]]، [[فندق]]، مغز [[بادام]]، [[نخودچی]]، [[کشمش]]، خرما خارک یا خرمای نارس، توت خشک و گاهی نُقل.<ref>دهخدا، لغت‌نامهٔ دهخدا، 1377ش، ج1، ذیل آجیل.</ref> این آجیل را به نیت رفع مشکل، برآورده شدن حاجات، گشایش کار، سفیدبختی، [[فرزندآوری]]، شفای بیماران و مانند آن [[نذر]] یا خیرات می‌کنند و میان هفت نفر متدین یا عموم مردم تقسیم می‌شود.<ref>معین، فرهنگ معین، ذیل واژه آجیل.</ref> آجیل [[تبریز]] در این میان شهرت بیشتری دارد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۷۱ش، ص286 و 287.</ref> این [[آجیل]] بر روی سفره‌های نذری همچون [[سفره حضرت ابوالفضل]]، [[سفره حضرت رقیه]] و [[سفره بی‌بی سه‌شنبه]] نیز چیده می‌شود.<ref>دولتی، سفره‌ها، 1344ش، ص۱۹۴ و ۱۹۵.</ref>
-==آیین آجیل مشکل‌گشا==
+== آیین آجیل مشکل‌گشا ==
 [[پرونده:آجیل مشکل گشا.jpg|جایگزین= آجیل مشکل‌گشای بسته‌بندی شده|بندانگشتی|آجیل مشکل‌گشای بسته‌بندی شده]]
-حاجتمند، این آجیل را با پولی که از حلال بودن آن مطمئن باشد و از آجیل‌فروشی که دین‌دار و نظیف باشد تهیه می‌کند. درگذشته مردم تلاش می‌کردند از آجیل‌فروشی خرید کنند که ترجیحاً نامش علی، محمد یا همنام یکی از امامان باشد و دکانی رو به قبله داشته باشد؛ زیرا این آجیل مشکل‌گشا را منتسب به [[امام علی]] می‌دانستند که دستی مشکل‌گشا دارد. برخی این آجیل را ۳، ۵ یا ۷ بار در شب جمعهٔ آخر ماه قمری،<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141.</ref> یا ۷ بار در ۷ ماه که آغاز آن روز جمعهٔ ماه اول است، یا ۱ بار در هر هفته، یا در هر ماه و مادام‌العمر تهیه می‌کردند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، 1363ش، ص۶۷.</ref>
+فرد حاجت‌مند، این آجیل را با پولی که از حلال‌بودن آن مطمئن باشد و از آجیل‌فروش دین‌دار و پاکیزه تهیه می‌کند. در گذشته، مردم تلاش می‌کردند از آجیل‌فروشی خرید کنند که ترجیحاً نامش علی، محمد یا همنام یکی از امامان باشد و دکانی رو به [[قبله]] داشته باشد؛ زیرا این آجیل مشکل‌گشا را منتسب به [[امام علی]] می‌دانستند که دستی مشکل‌گشا دارد. برخی این آجیل را ۳، ۵ یا ۷ بار در [[شب جمعه|شب جمعهٔ]] آخر ماه قمری،<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141.</ref> یا ۷ بار در ۷ ماه که آغاز آن روز [[جمعه|جمعهٔ]] ماه اول است، یا ۱ بار در هر هفته، یا در هر ماه و مادام‌العمر تهیه می‌کردند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، 1363ش، ص۶۷.</ref>
-در [[اهواز]]، زنان بنا بر نوع مشکل و حاجت آن‌ها رفتار می‌کردند به این صورت که دختران مجرد که علاقه به [[ازدواج]] داشتند (۱۲ هفته)، زنان نازا (۱۸ هفته) و زنانی که با شوهران آن‌ها اختلاف داشتند (۲۱ هفته) نذرشان را تهیه و پخش می‌کردند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، 1363ش، ص۶۷.</ref> در [[سروستان]] نیز، زنان، فقط در شب اول ماهی که مقارن با شب [[جمعه]] است، آجیل را می‌خریدند و میان دست‌کم ۷ تن پخش می‌کردند.<ref>همایونی، فرهنگ مردم سروستان، 1371ش، ص۳۴۸.</ref>
+در [[اهواز]]، زنان بنا بر نوع مشکل و حاجت‌شان رفتار می‌کردند؛ دختران مجرد و در آستانه [[ازدواج]] داشتند، ۱۲ هفته، زنان نازا، ۱۸ هفته و زنانی که با شوهران‌شان اختلاف داشتند، ۲۱ هفته، نذرشان را تهیه و پخش می‌کردند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، 1363ش، ص۶۷.</ref> در [[سروستان]]، زنان، در شب اول ماه که مقارن با شب جمعه است، آجیل را می‌خریدند و میان دست‌کم ۷ تن پخش می‌کردند.<ref>همایونی، فرهنگ مردم سروستان، 1371ش، ص۳۴۸.</ref>
-برای تهیهٔ آجیل مشکل‌گشا، زنان، اجزای این آجیل را با مراسم خاصی تمیز کرده و دُم کشمش‌ها، هسته [[خرما]] و پوست [[پسته]] را با دست یا قندشکن (نه با دندان و دهان) جدا می‌کنند.<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141.</ref> درگذشته مرسوم بوده است که پس از پاک کردن آجیل، پوست‌های آن را به آب روان می‌دادند<ref>همایونی، فرهنگ مردم سروستان، 1371ش، ص۳۴۸.</ref> و آجیل را در میان مردم پخش می‌کردند. هرکسی هم که آجیل را می‌گرفت، [[صلوات]] می‌فرستاد و صاحب نذر را دعا می‌کرد و گشایش کار و برآورده شدن مراد و مطلب او را از خداوند می‌طلبید.<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141-143؛ دولتی، سفره‌ها، شم4، 1345ش، ص۴۱۵.</ref>
+برای تهیهٔ آجیل مشکل‌گشا، زنان، اجزای این آجیل را با مراسم خاصی تمیز کرده و دُم کشمش‌ها، هستهٔ [[خرما]] و پوست [[پسته]] را با دست یا قندشکن، نه با دندان و دهان، جدا می‌کنند.<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141.</ref> در گذشته مرسوم بوده است که پس از پاک‌کردن آجیل، پوست‌های آن را به [[آب روان]] می‌دادند<ref>همایونی، فرهنگ مردم سروستان، 1371ش، ص۳۴۸.</ref> و آجیل را میان مردم پخش می‌کردند. هرکسی هم که آجیل را می‌گرفت، [[صلوات]] می‌فرستاد و برای صاحب نذر، [[دعا]] می‌کرد و گشایش کار و برآورده شدن مراد و مطلب او را از خداوند می‌طلبید.<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141-143؛ دولتی، سفره‌ها، 1345ش، ص۴۱۵.</ref>
-==پانویس==
+== پانویس ==
 {{پانویس}}
-==منابع==
+== منابع ==
-*دولتی، فرخنده، «سفره‌ها»، تهران، سخن، شماره۲، ۱۳۴۴ش و شماره۴، ۱۳۴۵ش.
+{{آغاز منابع}}
-*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامهٔ دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، چ۲، ج۱، ۱۳۷۷ش.
+* دولتی، فرخنده، «سفره‌ها»، تهران، سخن، شماره ۲، ۱۳۴۴ش و شماره ۴، ۱۳۴۵ش.
-*شاملو، احمد، کتاب کوچه، تهران، مازیار، چ۴، ج۱، ۱۳۸۱ش.
+* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامهٔ دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، چ۲، ۱۳۷۷ش.
-*شکورزاده، ابراهیم، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، تهران، سروش، ۱۳۶۳ش.
+* شاملو، احمد، کتاب کوچه، تهران، مازیار، چ۴، ۱۳۸۱ش.
-*شهری، جعفر، طهران قدیم، تهران، معین، ۱۳۷۱ش.
+* شکورزاده، ابراهیم، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، تهران، سروش، ۱۳۶۳ش.
-*مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من، تهران، هرمس، ۱۳۷۱ش
+* شهری، جعفر، طهران قدیم، تهران، معین، ۱۳۷۱ش.
-*معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، انتشارات زرین، ۱۳۸۲ش.
+* مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من، تهران، هرمس، ۱۳۷۱ش.
-*همایونی، صادق، فرهنگ مردم سروستان، تهران، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۱ش.
+* معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، زرین، ۱۳۸۲ش.
+* همایونی، صادق، فرهنگ مردم سروستان، تهران، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۱ش.
+{{پایان منابع}}