نفیر: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «<big>'''نفیر'''</big>؛ کرنای کوچک (سازی کهن)<br> 200px|thumb|left|ساز نفیر نفیر، از کهنترین سازهای مورد استفادهی بشر و از خانوادهی سازهای هوا ـ صدای بدون زبانه مطلق است. دهخدا، نفیر را نوعی کرنای کوچک میداند که بیشتر ق...» ایجاد کرد |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۳: | خط ۳: | ||
نفیر، از کهنترین سازهای مورد استفادهی بشر و از خانوادهی سازهای هوا ـ صدای بدون زبانه مطلق است. [[علیاکبر دهخدا|دهخدا]]، نفیر را نوعی کرنای کوچک میداند که بیشتر قلندران از آن استفاده میکنند و به آن «شاخ نفیر» و «بوق نفیر» نیز میگویند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B1 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه نفیر.] </ref> نفیر را به واسطه صدای حزین و بلند آن، همچنین بهمعنای آه و فغان، بانگ و خروش، ناله و آواز و فریاد نیز میدانند.<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B1&f=moein معین، فرهنگ فارسی معین، ذیل واژه نفیر.]</ref> از دیرباز، این ساز در اندازه، اَشکال و اقسام متنوع و در میان قبایل مختلف مورد استفاده بوده است. | نفیر، از کهنترین سازهای مورد استفادهی بشر و از خانوادهی سازهای هوا ـ صدای بدون زبانه مطلق است. [[علیاکبر دهخدا|دهخدا]]، نفیر را نوعی کرنای کوچک میداند که بیشتر قلندران از آن استفاده میکنند و به آن «شاخ نفیر» و «بوق نفیر» نیز میگویند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B1 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه نفیر.] </ref> نفیر را به واسطه صدای حزین و بلند آن، همچنین بهمعنای آه و فغان، بانگ و خروش، ناله و آواز و فریاد نیز میدانند.<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B1&f=moein معین، فرهنگ فارسی معین، ذیل واژه نفیر.]</ref> از دیرباز، این ساز در اندازه، اَشکال و اقسام متنوع و در میان قبایل مختلف مورد استفاده بوده است. | ||
==جنس و صدای نفیر== | ==جنس و صدای نفیر== | ||
جنس نفیر از شاخ گوزن، بز کوهی، | جنس نفیر از شاخ گوزن، بز کوهی، [[گاو]]، کَل و سایر حیوانات است. برای درست کردن این ساز، ابتدا داخل شاخ را خالی کرده و یک سوراخ برای دمیدن در آن ایجاد میکنند.<br>زیر یا بم بودن صدای نفیر، به طول و قطر لولهی صوتی شاخ بستگی دارد. صداهای تولیدشده توسط این ساز، صوتی تناوبی دارند و در نواختن آن نباید از تکنیک نفس برگردان استفاده شود.<ref>[https://iran-dokht.ir/nafir/ گراوندی، «آشنایی با ساز نفیر»، سایت ایراندخت.]</ref> | ||
==کاربرد نفیر== | ==کاربرد نفیر== | ||
نفیر را در گذشته، در میادین جنگی بهعنوان ساز رزمی و نیز | نفیر را در گذشته، در میادین جنگی بهعنوان ساز رزمی و نیز در نقارهخانهها استفاده میکردند. مهمترین کاربرد نفیر، خبررسانی بوده است. گاهی برای دورکردن حیوانات وحشی از کشتزارها نیز از نفیر بهره میبردند. بر اساس برخی از اسناد، در طول چند سدهی اخیر، این ساز نزد درویشان از جمله ملزومات کاربردی بوده است. دراویش نیز، از نفیر برای اعلام حضور و در آیینهای قلندری و درویشی استفاده میکردند. | ||
امروزه، این ساز منسوخ شده و تنها در بخشهایی از بوشهر برای مراسمات آیینی و مذهبی استفاده میشود. | امروزه، این ساز منسوخ شده و تنها در بخشهایی از بوشهر برای مراسمات آیینی و مذهبی استفاده میشود. | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۲۱:۳۰
نفیر؛ کرنای کوچک (سازی کهن)
نفیر، از کهنترین سازهای مورد استفادهی بشر و از خانوادهی سازهای هوا ـ صدای بدون زبانه مطلق است. دهخدا، نفیر را نوعی کرنای کوچک میداند که بیشتر قلندران از آن استفاده میکنند و به آن «شاخ نفیر» و «بوق نفیر» نیز میگویند.[۱] نفیر را به واسطه صدای حزین و بلند آن، همچنین بهمعنای آه و فغان، بانگ و خروش، ناله و آواز و فریاد نیز میدانند.[۲] از دیرباز، این ساز در اندازه، اَشکال و اقسام متنوع و در میان قبایل مختلف مورد استفاده بوده است.
جنس و صدای نفیر
جنس نفیر از شاخ گوزن، بز کوهی، گاو، کَل و سایر حیوانات است. برای درست کردن این ساز، ابتدا داخل شاخ را خالی کرده و یک سوراخ برای دمیدن در آن ایجاد میکنند.
زیر یا بم بودن صدای نفیر، به طول و قطر لولهی صوتی شاخ بستگی دارد. صداهای تولیدشده توسط این ساز، صوتی تناوبی دارند و در نواختن آن نباید از تکنیک نفس برگردان استفاده شود.[۳]
کاربرد نفیر
نفیر را در گذشته، در میادین جنگی بهعنوان ساز رزمی و نیز در نقارهخانهها استفاده میکردند. مهمترین کاربرد نفیر، خبررسانی بوده است. گاهی برای دورکردن حیوانات وحشی از کشتزارها نیز از نفیر بهره میبردند. بر اساس برخی از اسناد، در طول چند سدهی اخیر، این ساز نزد درویشان از جمله ملزومات کاربردی بوده است. دراویش نیز، از نفیر برای اعلام حضور و در آیینهای قلندری و درویشی استفاده میکردند.
امروزه، این ساز منسوخ شده و تنها در بخشهایی از بوشهر برای مراسمات آیینی و مذهبی استفاده میشود.
نفیر در ادبیات ایران
از آنجایی که این ساز در گذشته کاربرد داشته، بنابراین، در متون شاعران و ادیبان کهن ایرانی، ردپای این واژه و معنای آن به چشم میخورد؛ مانند ابیاتی از مولانا:[۴][۵] [۶] [۷]
| میل معشوقان نهان است و ستیر | میل عاشق با دو صد طبل و نفیر | |
| کز نیستان تا مرا ببریدهاند | از نفیرم مرد و زن نالیدهاند |
شاعران دیگری همچون منوچهری، منجیک، ناصرخسرو، مسعود سعد، خاقانی، نظامی، عطار، سعدی، فردوسی، حافظ و سوزنی نیز در اشعار خود این واژه را بهکار گرفتهاند.
| بحر به صد رود شد آرامگیر | جوی به یک سیل برآرد نفیر | |
| آه دردآلود سعدی گر ز گردون بگذرد | در تو کافردل نگیرد ای مسلمانان نفیر |
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه نفیر.
- ↑ معین، فرهنگ فارسی معین، ذیل واژه نفیر.
- ↑ گراوندی، «آشنایی با ساز نفیر»، سایت ایراندخت.
- ↑ مولانا، مثنوی معنوی، دفتر سوم، بخش222، بیت3، سایت گنجور.
- ↑ مولانا، مثنوی معنوی، دفتر اول، بخش1، بیت2، سایت گنجور.
- ↑ نظامی، خمسه، مخزن الاسرار، بخش25، حکایت سلیمان با دهقان، سایت گنجور.
- ↑ سعدی، دیوان اشعار، غزلیات، غزل شماره308، بیت11، سایت گنجور.
منابع
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، در سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 28 آبان 1400ش.
- سعدی، دیوان اشعار، غزلیات، در سایت گنجور، تاریخ بازدید: 28 آبان 1400ش.
- گراوندی، هادی، «آشنایی با ساز نفیر»، سایت ایراندخت، تاریخ بارگذاری: 21 بهمن 1399ش.
- معین، محمد، فرهنگ فارسی معین، در سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 28 آبان 1400ش.
- مولانا، مثنوی معنوی، در سایت گنجور، تاریخ بازدید: 28 آبان 1400ش.
- نظامی، خمسه، مخزن الاسرار، در سایت گنجور، تاریخ بازدید: 28 آبان 1400ش.