حنا: تفاوت میان نسخه‌ها

(یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)

خط ۱۴۸:

* «۵۵ مدل تزیین حنا برای مراسم حنابندان عروس داماد»، وب‌سایت تصویر زندگی، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۲ش.

ویکی ر

<big>'''حنا'''</big>؛ گیاهی کهن با کاربردهای صنعتی، آرایشی و درمانی.

حنا، گیاهی است که از برگِ آن، رنگ تولید می‌کنند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه حنا، سایت واژه‌یاب.]</ref> درختچۀ حنا، برگ‌هایی شبیه به برگ انار، گل‌های سفید و خوش‌بو دارد. برای تولید حنا، برگ‌های خشک‌شده این درختچه را آسیاب کرده و از گَرد تولیدشده، برای رنگ کردن موی سر، ناخن، دست و پا استفاده می‌کنند.<ref> [https://www.vajehyab.com/moein/%D8%AD%D9%86%D8%A7 معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه حنا، سایت واژه‌یاب.]</ref> این گَرد سبزرنگ، کاربردهای طبی و صنعتی نیز دارد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236677/%D8%AD%D9%86%D8%A7 علیزاده، «حنا»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

==واژه‌شناسی==

درختچۀ حنا، با نام علمی Lawsonia inermis در جهان شناخته شده و در زبان عربی به «حِنّاء» و در زبان هندی نیز به «مِهندی» معروف است.<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، 1414ق، ذیل واژه؛

عقیلی علوی شیرازی، مخزن الادویة، ۱۳۷۱ش، ص۳۶۸.</ref> حنا، در زبان‌های یونانی و رومی نیز به «اَرقان» و «فقولیون» معروف است.<ref>دهخدا، لغت‌نامۀ دهخدا، 1377ش، ذیل واژه ارقان.</ref>

==زیستگاه==

گیاه حنا، در نواحی بسیار مرطوب و گرم رشد می‌کند. در برخی از مناطق با آب و هوای معتدل نیز این درختچه‌ها در صورت سازگاری با محیط، رشد می‌کنند. بیشترین رویش گیاه حنا در مناطقی از شمال آفریقا، جنوب آسیا، غرب چین، خاورمیانه، هندوستان و مناطق جنوب و جنوب شرقی ایران است.<ref>زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۵ش، ج1، ص648 و 652.</ref>

==پیشینه==

پیشینۀ استفاده از حنا در صنعت آرایش، به تمدن‌های بزرگ مصر، سومر و بابل برمی‌گردد.<ref>سمسار، «آرایش و هنر»، ۱۳۴۲ش، ص۳۳.</ref> علاقه و توجه خاص حضرت محمد (ص) و پیشوایان دین اسلام<ref>علامۀ حلی، تذکرۀ الفقهاء، ۱۴۱۴ق، ج2، ص253-254؛

طوسی، المبسوط، ۱۳۸۸ش، ج4، ص161.</ref> به این گیاه خوش‌رنگ، موجب رواج بیشتر استفاده از حنا، در میان مسلمانان شد. در برخی روایات، حضرت ابراهیم، نخستین کسی معرفی شده که با حنا، خضاب کرده است.<ref>سیوطی، الدر المنثور، ۱۳۱۴ق، ج1، ص115.</ref>

متخصصان معتقدند که بهترین نوع حنا، در ایران، حنای کرمان است. حنای کرمان به سایر نقاط جهان و به‌ویژه سرزمین‌های اسلامی، صادر می‌شد.<ref>جمال‌زاده، گنج شایگان، ۱۳۶۲ش، ص۳۶.</ref> از این محصول صادراتی ایران، در سفرنامه‌های جهانگردان نیز یاد شده<ref>ژوبر، مسافرت در ارمنستان و ایران، ۱۳۴۷ش، ص221.</ref> و آن‌ها با جزئیات بسیار، به چگونگی تهیه و شیوه‌های استفاده از حنا به‌ویژه در دوره صفویه، اشاره کرده‌اند.<ref>سانسون، سفرنامه، ۱۳۷۷ش، ص۷۹-۸۰.</ref> نقاشی‌های به یادگار مانده از دوران زندیه نیز رواج به‌کارگیری حنا را به تصویر کشیده‌اند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236677/%D8%AD%D9%86%D8%A7 علیزاده، «حنا»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در اوایل دورۀ قاجاریان، حنا بستن از واجبات به‌شمار می‌رفت.<ref>سالور، قهرمان میرزا (عین‌السلطنه)، روزنامۀ خاطرات، ۱۳۷۴ش، ج9، ص7129.</ref> در اواخر این دوران نیز حنا، از جمله واردات عمده به شهر اصفهان.<ref>جناب اصفهانی، الاصفهان، ۱۳۷۶ش، ص۱۴ و ۹۳.</ref> رواج گیاه حنا در ایران، ایجاد مشاغلی از جمله «حناسایی» (ساییدن گیاه حنا و پودر کردن آن) را در پی داشت.<ref>تحققی، «نگاهی به پیشۀ مازاری در شهر یزد»، ۱۳۶۶ش، ص۲۶۸.</ref> این عمل بر روی سنگی به‌نام «حناساب» صورت می‌گرفت.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه حنا، سایت واژه‌یاب.]</ref> به مراکز فروش حنا، «مازاری» می‌گفتند.<ref>تحققی، «نگاهی به پیشۀ مازاری در شهر یزد»، ۱۳۶۶ش، ص۲۶۸-269.</ref>

==کاربرد==

حنا در موارد مختلفی کاربرد داشته و از جمله اجزاء پرکاربرد این گیاه، برگ، ریشه و گل آن است.<ref>جزایری، زبان خوراکی‌ها، ۱۳۶۱ش، ج3، ص127؛

عماد، شناسایی گیاهان دارویی و صنعتی جنگلی و مرتعی و موارد مصرف آنها، ۱۳۷۸ش، ج2، ص51-52.</ref> گل حنا، به رنگ سرخ مایل به سفید است که بویی بسیار خوش دارد و روغن به‌دست آمده از آن را در صنعت داروسازی سنتی استفاده می‌کنند.<ref>حکیم مؤمن، تحفة المؤمنین، ۱۳۴۵ش، ص۹۶؛

جزایری، زبان خوراکی‌ها، ۱۳۶۱ش، ج3، ص128؛

میرحیدر، معارف گیاهی، ۱۳۷۳ش، ج3، ص21.</ref>

بیشترین کاربرد حنا، در سراسر جهان، در زمینۀ آرایش و زیبایی است. مردم، در سرزمین‌های مختلف، از دیرباز برای رنگ کردن دست و موی سر خود از حنا استفاده می‌کرده‌اند.<ref>زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۵ش، ج1، ص649 و 651؛

سمسار، «آرایش و هنر»، ۱۳۴۲ش، ص33.

Schlimmer, Terminologie medico-Pharmaceutique Francaise-persane, 1970, P342.

</ref>

حنا، در صنعت نیز کاربرد دارد. از جمله کاربردهای صنعتی آن می‌توان به صنعت منبت‌کاری (رنگ کردن چوب‌های سفید و به‌دست آوردن رنگ آکاژو)، رنگ کردن پشم و چرم و نیز صنعت عطرسازی اشاره کرد.<ref>زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۵ش، ج1، ص649 و 651؛

فروتن، «تاریخچه و طریقۀ کشت و برداشت حنا در ایران و جهان»، ۱۳۶۴ش، ص۳۳.</ref>

حنا، در طب سنتی نیز کاربردی فراوان داشته است. بسیاری از دانشمندان ایران و یونان، به خواص این گیاه اشاره کرده‌اند.<ref>المقالات السبع من کتاب دیاسقوریدس، ۱۹۵۲م، ص89-90؛

ابن‌بیطار، تنقیح مفردات (تنقیح الجامع)، ۱۹۹۰م، ص130-131.</ref> از جمله خواص درمانی این گیاه می‌توان به تسکین درد (در ترکیب با سایر داروهای گیاهی)،<ref>Bașer, Herb Drugs and Herbalists in Turkey, 1986, P203.</ref> درمان [[شپش]] و خارش سر (به‌دلیل طبع سرد و خشک آن)،<ref>حکیم میسری، دانشنامه در علم پزشکی، ۱۳۶۶ش، ص۳۱ و ۱۸۵ و ۲۰۹-۲۱۰.</ref> مفید در کاهش عوارض بیماری آبله در کودکان (در صورت مالیدن حنا بر کفِ پای کودک) اشاره کرد. حنا، به‌دلیل خاصیت ضد باکتریایی و ضد قارچی، در درمان بیماری‌های پوستی بسیار مفید است. همچنین، در گذشته، در زمان شیوع بیماری‌هایی همچون وبا و طاعون، خوردن حنا، به‌دلیل خاصیت ضدعفونی‌کنندگی آن بسیار سفارش می‌شد.<ref>جزایری، زبان خوراکی‌ها، ۱۳۶۱ش، ج3، ص127-128.</ref> از دیگر موارد درمانی حنا می‌توان به کمک در درمان جذام، بیماری‌های کبدی، طحال و کبد، سنگ کلیه، معده و زخم‌های مجاری ادراری اشاره کرد.<ref>عقیلی علوی شیرازی، مخزن الادویة، ۱۳۷۱ش، ص۳۶9.</ref> امروزه نیز از حنا در تهیۀ لوسیون و کرم‌های مختلف استفاده می‌شود.<ref>زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۵ش، ج2، ص356.</ref>

==حنا در ادبیات فارسی==

حنا، از جمله گیاهان کهن در میان مردم فارسی‌زبان بوده است. این واژه، در ادبیات شفاهی ایرانیان، مانند امثال و حِکم، از دیرباز حضور داشته است؛ مانند «دستش را در حنا گذاشت»؛ «فلانی حناش دیگه رنگی نداره» (کنایه از برخودار نبودن از احترام و اعتنای دیگران)؛ «حنا بر کف کسی نهادن/ پای کسی در حنا بستن» (کنایه از معطل کردن یک فرد).<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه حنا، سایت واژه‌یاب.]</ref> دو اصطلاح متضاد «حنای قناعت به پا بستن» و «حنای زیاده را به پاشنه بستن» نیز در کنایه از قناعت داشتن و پرهیز از اسراف، «حنای سر ناخن» (ناپایداری و رو به زوال بودن)، «حنای پا شدن» (کنایه از سدّ راه کسی شدن) نیز از جمله کنایات و امثال معروف هستند.<ref>عفیفی، فرهنگ‌نامۀ شعری، ۱۳۷۲ش، ج1، ص714؛

گرامی، گل و گیاه در هزار سال شعر فارسی، ۱۳۸۶ش، ص132؛

انوری، دیوان، ۱۳۴۷ش، ج1، ص24.</ref>

واژه حنا، در ادبیات رسمی ایرانیان، یعنی نظم و نثر آنها نیز حضور داشته است. برای مثال، رودکی، در شعر خود از واژه حنا استفاده کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh10 رودکی، قصاید و قطعات، شمارۀ 10، بیت 11، سایت گنجور.]</ref>

{{ب|لاله میان کشت بخندد همی ز دور|چون پنجۀ عروس به حنّا شده خضیب}}

فرخی نیز در اشعار خود از این واژه بهره گرفته است:<ref> [https://ganjoor.net/farrokhi/divanf/ghasidefk/sh12 فرخی سیستانی، دیوان اشعار، قصاید، شمارۀ 12، بیت 29، سایت گنجور.]</ref>

{{ب|بر دست حنا بسته نهد پای به هر گام|هر کس که تماشاگه او زیر چناری است}}

==پانویس==

==منابع==

* ابن‌بیطار، عبدالله، تنقیح مفردات (تنقیح الجامع)، به‌تحقیق محمد عربی خطابی، بیروت، ۱۹۹۰م.

* ابن‌منظور، لسان العرب، بیروت، دارصادر، 1414ق.

* المقالات السبع من کتاب دیاسقوریدس، ترجمۀ استفان بن بسیل و حنین بن اسحاق، تطوان، ۱۹۵۲م.

* انوری، محمد، دیوان، به‌تحقیق محمدتقی مدرس رضوی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۷ش.

* تحققی، رضا و وجدانی، بهروز، «نگاهی به پیشۀ مازاری در شهر یزد»، مجموعه مقالات مردم‌شناسی، تهران، شماره 3، ۱۳۶۶ش.

* جزایری، غیاث‌الدین، زبان خوراکی‌ها، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۱ش.

* جمال‌زاده، محمدعلی، گنج شایگان، تهران، کتاب تهران، ۱۳۶۲ش.

* جناب اصفهانی، علی، الاصفهان، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۷۶ش.

* حکیم مؤمن، محمد، تحفة المؤمنین، تهران، چاپ سنگی تهران، ۱۳۴۵ش.

* حکیم میسری، دانشنامه در علم پزشکی، به‌تحقیق برات زنجانی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۶ش.

* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 17 تیر 1401ش.

* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامۀ دهخدا، تهران، روزنه، 1377ش.

* رودکی، قصاید و قطعات، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 17 تیر 1401ش.

* زرگری، علی، گیاهان دارویی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۴۵ش.

* ژوبر، پ. آ، مسافرت در ارمنستان و ایران، ترجمۀ علیقلی اعتماد مقدم، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۷ش.

* سالور، قهرمان میرزا (عین‌السلطنه)، روزنامۀ خاطرات، به‌تحقیق مسعود سالور و ایرج افشار، تهران، ۱۳۷۴ش.

* سانسون، مارتین، سفرنامه، ترجمۀ محمد مهریار، اصفهان، بی‌نا، ۱۳۷۷ش.

* سمسار، محمدحسن، «آرایش و هنر»، هنر و مردم، تهران، شماره 16، ۱۳۴۲ش.

* سیوطی، الدر المنثور، قاهره، المطبه المیمنیه، ۱۳۱۴ق.

* طوسی، محمد، المبسوط، تهران، مکتبه المرتضویه، ۱۳۸۸ش.

* عقیلی علوی شیرازی، محمدحسین، مخزن الادویة، تهران، انقلاب اسلامی، ۱۳۷۱ش.

* علامۀ حلی، حسن، تذکرۀ الفقهاء، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۱۴ق.

* علیزاده، مهبانو، «حنا»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: 17 تیر 1401ش.

* عفیفی، رحیم، فرهنگ‌نامۀ شعری، تهران، سروش، ۱۳۷۲ش.

* عماد، مهدی، شناسایی گیاهان دارویی و صنعتی جنگلی و مرتعی و موارد مصرف آنها، تهران، مؤسسه توسعه روستایی ایران، ۱۳۷۸ش.

* گرامی، بهرام، گل و گیاه در هزار سال شعر فارسی، تهران، سخن، ۱۳۸۶ش.

* فرخی سیستانی، دیوان اشعار، قصاید، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 17 تیر 1401ش.

* فروتن، مینو، «تاریخچه و طریقۀ کشت و برداشت حنا در ایران و جهان»، کشاورز، س 6، شماره 64، ۱۳۶۴ش.

* معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 17 تیر 1401ش.

* میرحیدر، حسین، معارف گیاهی، تهران، فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۳ش.

* Bașer, K. H. C. et al., Herb Drugs and Herbalists in Turkey, Tokyo, 1986

* Schlimmer, J. L., Terminologie medico-Pharmaceutique Francaise-persane, Tehran, 1970

ویکی ز

@@ خط ۱۴۸: / خط ۱۴۸: @@
 * «۵۵ مدل تزیین حنا برای مراسم حنابندان عروس داماد»، وب‌سایت تصویر زندگی، تاریخ بازدید: ۲۲ تیر ۱۴۰۲ش.
 {{پایان منابع}}
+ویکی ر
+<big>'''حنا'''</big>؛ گیاهی کهن با کاربردهای صنعتی، آرایشی و درمانی.<br>
+حنا، گیاهی است که از برگِ آن، رنگ تولید می‌کنند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه حنا، سایت واژه‌یاب.]</ref>  درختچۀ حنا، برگ‌هایی شبیه به برگ انار، گل‌های سفید و خوش‌بو دارد. برای تولید حنا، برگ‌های خشک‌شده این درختچه را آسیاب کرده و از گَرد تولیدشده، برای رنگ کردن موی سر، ناخن، دست و پا استفاده می‌کنند.<ref> [https://www.vajehyab.com/moein/%D8%AD%D9%86%D8%A7 معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه حنا، سایت واژه‌یاب.]</ref>  این گَرد سبزرنگ، کاربردهای طبی و صنعتی نیز دارد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236677/%D8%AD%D9%86%D8%A7 علیزاده، «حنا»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
+==واژه‌شناسی==
+درختچۀ حنا، با نام علمی Lawsonia inermis در جهان شناخته شده و در زبان عربی به «حِنّاء» و در زبان هندی نیز به «مِهندی» معروف است.<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، 1414ق، ذیل واژه؛ <br>
+عقیلی علوی شیرازی، مخزن الادویة، ۱۳۷۱ش، ص۳۶۸.</ref>  حنا، در زبان‌های یونانی و رومی نیز به «اَرقان» و «فقولیون» معروف است.<ref>دهخدا، لغت‌نامۀ دهخدا، 1377ش، ذیل واژه ارقان.</ref>
+==زیستگاه==
+گیاه حنا، در نواحی بسیار مرطوب و گرم رشد می‌کند. در برخی از مناطق با آب و هوای معتدل نیز این درختچه‌ها در صورت سازگاری با محیط، رشد می‌کنند. بیشترین رویش گیاه حنا در مناطقی از شمال آفریقا، جنوب آسیا، غرب چین، خاورمیانه، هندوستان و مناطق جنوب و جنوب شرقی ایران است.<ref>زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۵ش، ج1، ص648 و 652.</ref>
+==پیشینه==
+پیشینۀ استفاده از حنا در صنعت آرایش، به تمدن‌های بزرگ مصر، سومر و بابل برمی‌گردد.<ref>سمسار، «آرایش و هنر»، ۱۳۴۲ش، ص۳۳.</ref>  علاقه و توجه خاص حضرت محمد (ص) و پیشوایان دین اسلام<ref>علامۀ حلی، تذکرۀ الفقهاء، ۱۴۱۴ق، ج2، ص253-254؛ <br>
+طوسی، المبسوط، ۱۳۸۸ش، ج4، ص161.</ref>  به این گیاه خوش‌رنگ، موجب رواج بیشتر استفاده از حنا، در میان مسلمانان شد. در برخی روایات، حضرت ابراهیم، نخستین کسی معرفی شده که با حنا، خضاب کرده است.<ref>سیوطی، الدر المنثور، ۱۳۱۴ق، ج1، ص115.</ref><br>
+متخصصان معتقدند که بهترین نوع حنا، در ایران، حنای کرمان است. حنای کرمان به سایر نقاط جهان و به‌ویژه سرزمین‌های اسلامی، صادر می‌شد.<ref>جمال‌زاده، گنج شایگان، ۱۳۶۲ش، ص۳۶.</ref>  از این محصول صادراتی ایران، در سفرنامه‌های جهانگردان نیز یاد شده<ref>ژوبر، مسافرت در ارمنستان و ایران، ۱۳۴۷ش، ص221.</ref>  و آن‌ها با جزئیات بسیار، به چگونگی تهیه و شیوه‌های استفاده از حنا به‌ویژه در دوره صفویه، اشاره کرده‌اند.<ref>سانسون، سفرنامه، ۱۳۷۷ش، ص۷۹-۸۰.</ref>  نقاشی‌های به یادگار مانده از دوران زندیه نیز رواج به‌کارگیری حنا را به تصویر کشیده‌اند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236677/%D8%AD%D9%86%D8%A7 علیزاده، «حنا»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>  در اوایل دورۀ قاجاریان، حنا بستن از واجبات به‌شمار می‌رفت.<ref>سالور، قهرمان میرزا (عین‌السلطنه)، روزنامۀ خاطرات، ۱۳۷۴ش، ج9، ص7129.</ref>  در اواخر این دوران نیز حنا، از جمله واردات عمده به شهر اصفهان.<ref>جناب اصفهانی، الاصفهان، ۱۳۷۶ش، ص۱۴ و ۹۳.</ref>  رواج گیاه حنا در ایران، ایجاد مشاغلی از جمله «حناسایی» (ساییدن گیاه حنا و پودر کردن آن) را در پی داشت.<ref>تحققی، «نگاهی به پیشۀ مازاری در شهر یزد»، ۱۳۶۶ش، ص۲۶۸.</ref>  این عمل بر روی سنگی به‌نام «حناساب» صورت می‌گرفت.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه حنا، سایت واژه‌یاب.]</ref>  به مراکز فروش حنا، «مازاری» می‌گفتند.<ref>تحققی، «نگاهی به پیشۀ مازاری در شهر یزد»، ۱۳۶۶ش، ص۲۶۸-269.</ref>
+==کاربرد==
+حنا در موارد مختلفی کاربرد داشته و از جمله اجزاء پرکاربرد این گیاه، برگ، ریشه و گل آن است.<ref>جزایری، زبان خوراکی‌ها، ۱۳۶۱ش، ج3، ص127؛ <br>
+عماد، شناسایی گیاهان دارویی و صنعتی جنگلی و مرتعی و موارد مصرف آنها، ۱۳۷۸ش، ج2، ص51-52.</ref>  گل حنا، به رنگ سرخ مایل به سفید است که بویی بسیار خوش دارد و روغن به‌دست آمده از آن را در صنعت داروسازی سنتی استفاده می‌کنند.<ref>حکیم مؤمن، تحفة المؤمنین، ۱۳۴۵ش، ص۹۶؛ <br>
+جزایری، زبان خوراکی‌ها، ۱۳۶۱ش، ج3، ص128؛ <br>
+میرحیدر، معارف گیاهی، ۱۳۷۳ش، ج3، ص21.</ref><br>
+بیشترین کاربرد حنا، در سراسر جهان، در زمینۀ آرایش و زیبایی است. مردم، در سرزمین‌های مختلف، از دیرباز برای رنگ کردن دست و موی سر خود از حنا استفاده می‌کرده‌اند.<ref>زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۵ش، ج1، ص649 و 651؛ <br>
+سمسار، «آرایش و هنر»، ۱۳۴۲ش، ص33.
+Schlimmer, Terminologie medico-Pharmaceutique Francaise-persane, 1970, P342.
+</ref> <br>
+حنا، در صنعت نیز کاربرد دارد. از جمله کاربردهای صنعتی آن می‌توان به صنعت منبت‌کاری (رنگ کردن چوب‌های سفید و به‌دست آوردن رنگ آکاژو)، رنگ کردن پشم و چرم و نیز صنعت عطرسازی اشاره کرد.<ref>زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۵ش، ج1، ص649 و 651؛ <br>
+فروتن، «تاریخچه و طریقۀ کشت و برداشت حنا در ایران و جهان»، ۱۳۶۴ش، ص۳۳.</ref>
+حنا، در طب سنتی نیز کاربردی فراوان داشته است. بسیاری از دانشمندان ایران و یونان، به خواص این گیاه اشاره کرده‌اند.<ref>المقالات السبع من کتاب دیاسقوریدس، ۱۹۵۲م، ص89-90؛ <br>
+ابن‌بیطار، تنقیح مفردات (تنقیح الجامع)، ۱۹۹۰م، ص130-131.</ref>  از جمله خواص درمانی این گیاه می‌توان به تسکین درد (در ترکیب با سایر داروهای گیاهی)،<ref>Bașer, Herb Drugs and Herbalists in Turkey, 1986, P203.</ref>  درمان [[شپش]] و خارش سر (به‌دلیل طبع سرد و خشک آن)،<ref>حکیم میسری، دانشنامه در علم پزشکی، ۱۳۶۶ش، ص۳۱ و ۱۸۵ و ۲۰۹-۲۱۰.</ref>  مفید در کاهش عوارض بیماری آبله در کودکان (در صورت مالیدن حنا بر کفِ پای کودک) اشاره کرد. حنا، به‌دلیل خاصیت ضد باکتریایی و ضد قارچی، در درمان بیماری‌های پوستی بسیار مفید است. همچنین، در گذشته، در زمان شیوع بیماری‌هایی همچون وبا و طاعون، خوردن حنا، به‌دلیل خاصیت ضدعفونی‌کنندگی آن بسیار سفارش می‌شد.<ref>جزایری، زبان خوراکی‌ها، ۱۳۶۱ش، ج3، ص127-128.</ref>  از دیگر موارد درمانی حنا می‌توان به کمک در درمان جذام، بیماری‌های کبدی، طحال و کبد، سنگ کلیه، معده و زخم‌های مجاری ادراری اشاره کرد.<ref>عقیلی علوی شیرازی، مخزن الادویة، ۱۳۷۱ش، ص۳۶9.</ref>  امروزه نیز از حنا در تهیۀ لوسیون و کرم‌های مختلف استفاده می‌شود.<ref>زرگری، گیاهان دارویی، ۱۳۴۵ش، ج2، ص356.</ref>
+==حنا در ادبیات فارسی==
+حنا، از جمله گیاهان کهن در میان مردم فارسی‌زبان بوده است. این واژه، در ادبیات شفاهی ایرانیان، مانند امثال و حِکم، از دیرباز حضور داشته است؛ مانند «دستش را در حنا گذاشت»؛ «فلانی حناش دیگه رنگی نداره» (کنایه از برخودار نبودن از احترام و اعتنای دیگران)؛ «حنا بر کف کسی نهادن/ پای کسی در حنا بستن» (کنایه از معطل کردن یک فرد).<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AD%D9%86%D8%A7 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه حنا، سایت واژه‌یاب.]</ref>  دو اصطلاح متضاد «حنای قناعت به پا بستن» و «حنای زیاده را به پاشنه بستن» نیز در کنایه از قناعت داشتن و پرهیز از اسراف، «حنای سر ناخن» (ناپایداری و رو به زوال بودن)، «حنای پا شدن» (کنایه از سدّ راه کسی شدن) نیز از جمله کنایات و امثال معروف هستند.<ref>عفیفی، فرهنگ‌نامۀ شعری، ۱۳۷۲ش، ج1، ص714؛ <br>
+گرامی، گل و گیاه در هزار سال شعر فارسی، ۱۳۸۶ش، ص132؛ <br>
+انوری، دیوان، ۱۳۴۷ش، ج1، ص24.</ref><br>
+واژه حنا، در ادبیات رسمی ایرانیان، یعنی نظم و نثر آنها نیز حضور داشته است. برای مثال، رودکی، در شعر خود از واژه حنا استفاده کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh10 رودکی، قصاید و قطعات، شمارۀ 10، بیت 11، سایت گنجور.]</ref><br>
+ {{آغاز نستعلیق}}
+ {{شعر|نستعلیق}}
+ {{ب|لاله میان کشت بخندد همی ز دور|چون پنجۀ عروس به حنّا شده خضیب}}
+ {{پایان شعر}}
+ {{پایان نستعلیق}}
+فرخی نیز در اشعار خود از این واژه بهره گرفته است:<ref> [https://ganjoor.net/farrokhi/divanf/ghasidefk/sh12 فرخی سیستانی، دیوان اشعار، قصاید، شمارۀ 12، بیت 29، سایت گنجور.]</ref> <br>
+ {{آغاز نستعلیق}}
+ {{شعر|نستعلیق}}
+ {{ب|بر دست حنا بسته نهد پای به هر گام|هر کس که تماشاگه او زیر چناری است}}
+ {{پایان شعر}}
+ {{پایان نستعلیق}}
+==پانویس==
+{{پانویس}}
+==منابع==
+* ابن‌بیطار، عبدالله، تنقیح مفردات (تنقیح الجامع)، به‌تحقیق محمد عربی خطابی، بیروت، ۱۹۹۰م.
+* ابن‌منظور، لسان العرب، بیروت، دارصادر، 1414ق.
+* المقالات السبع من کتاب دیاسقوریدس، ترجمۀ استفان بن بسیل و حنین بن اسحاق، تطوان، ۱۹۵۲م.
+* انوری، محمد، دیوان، به‌تحقیق محمدتقی مدرس رضوی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۷ش.
+* تحققی، رضا و وجدانی، بهروز، «نگاهی به پیشۀ مازاری در شهر یزد»، مجموعه مقالات مردم‌شناسی، تهران، شماره 3، ۱۳۶۶ش.
+* جزایری، غیاث‌الدین، زبان خوراکی‌ها، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۱ش.
+* جمال‌زاده، محمدعلی، گنج شایگان، تهران، کتاب تهران، ۱۳۶۲ش.
+* جناب اصفهانی، علی، الاصفهان، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۷۶ش.
+* حکیم مؤمن، محمد، تحفة المؤمنین، تهران، چاپ سنگی تهران، ۱۳۴۵ش.
+* حکیم میسری، دانشنامه در علم پزشکی، به‌تحقیق برات زنجانی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۶ش.
+* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 17 تیر 1401ش.
+* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامۀ دهخدا، تهران، روزنه، 1377ش.
+* رودکی، قصاید و قطعات، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 17 تیر 1401ش.
+* زرگری، علی، گیاهان دارویی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۴۵ش.
+* ژوبر، پ. آ، مسافرت در ارمنستان و ایران، ترجمۀ علیقلی اعتماد مقدم، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۷ش.
+* سالور، قهرمان میرزا (عین‌السلطنه)، روزنامۀ خاطرات، به‌تحقیق مسعود سالور و ایرج افشار، تهران، ۱۳۷۴ش.
+* سانسون، مارتین، سفرنامه، ترجمۀ محمد مهریار، اصفهان، بی‌نا، ۱۳۷۷ش.
+* سمسار، محمدحسن، «آرایش و هنر»، هنر و مردم، تهران، شماره 16، ۱۳۴۲ش.
+* سیوطی، الدر المنثور، قاهره، المطبه المیمنیه، ۱۳۱۴ق.
+* طوسی، محمد، المبسوط، تهران، مکتبه المرتضویه، ۱۳۸۸ش.
+* عقیلی علوی شیرازی، محمدحسین، مخزن الادویة، تهران، انقلاب اسلامی، ۱۳۷۱ش.
+* علامۀ حلی، حسن، تذکرۀ الفقهاء، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۱۴ق.
+* علیزاده، مهبانو، «حنا»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: 17 تیر 1401ش.
+* عفیفی، رحیم، فرهنگ‌نامۀ شعری، تهران، سروش، ۱۳۷۲ش.
+* عماد، مهدی، شناسایی گیاهان دارویی و صنعتی جنگلی و مرتعی و موارد مصرف آنها، تهران، مؤسسه توسعه روستایی ایران، ۱۳۷۸ش.
+* گرامی، بهرام، گل و گیاه در هزار سال شعر فارسی، تهران، سخن، ۱۳۸۶ش.
+* فرخی سیستانی، دیوان اشعار، قصاید، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 17 تیر 1401ش.
+* فروتن، مینو، «تاریخچه و طریقۀ کشت و برداشت حنا در ایران و جهان»، کشاورز، س 6، شماره 64، ۱۳۶۴ش.
+* معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 17 تیر 1401ش.
+* میرحیدر، حسین، معارف گیاهی، تهران، فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۳ش.
+* Bașer, K. H. C. et al., Herb Drugs and Herbalists in Turkey, Tokyo, 1986
+* Schlimmer, J. L., Terminologie medico-Pharmaceutique Francaise-persane, Tehran, 1970
+ویکی ز