صفحهای تازه حاوی «جایگزین=شهر تنکابن|بندانگشتی|نمایی از شهر تنکابن، استان مازندران {{درشت|'''تنکابن'''}}؛ از شهرهای استان مازندران و مرکز شهرستان تنکابن.{{سخ}}'''شهر تنکابن''' یکی از شهرهای استان مازندران در شمال ایران است که بهدلیل داشتن ط...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۱۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''تنکابن'''}}؛ از شهرهای استان مازندران و مرکز شهرستان تنکابن. | |||
{{درشت|'''تنکابن'''}}؛ از شهرهای استان مازندران و مرکز شهرستان تنکابن | |||
تنکابن یکی از شهرهای استان [[مازندران]] در شمال [[ایران]] و مرکز شهرستان تنکابن است. این شهر بهدلیل طبیعت سرسبز، محصولات متنوع کشاورزی و جاذبههای [[گردشگری]] شناخته میشود. این شهر براساس تقسیمات کشوری، جزئی از استان مازندران است، اما از نظر تاریخی و فرهنگی، مردم این منطقه با مردم [[گیلان]]، شباهتها و پیوندهای عمیقی دارند. | |||
== | == موقعیت جغرافیایی == | ||
این شهر از سمت شمال به دریای مازندران، از شرق به شهرستان کلاردشت و | تنکابن در مختصات °۳۶ و ´۴۹ عرض شمالی و °۵۰ و ´۵۲ طول شرقی قرار دارد.<ref>پاپلی یزدی، فرهنگ آبادیها و مکانهای مذهبی کشور، ۱۳۶۷ش، ص۱۴۹.</ref> این شهر در بخش شمالی شهرستان، در کنار سواحل [[دریای خزر]] و رودخانه سههزار، در ارتفاع ۲۰ متر پایینتر از سطح آبهای آزاد و در فاصلهٔ ۲۳۰ کیلومتری از شهر [[ساری]] واقع شده است. مرزهای آن از سمت شمال به دریای مازندران، از شرق به شهرستان [[کلاردشت]] و [[چالوس]]، از شمالشرق به شهرستان عباسآباد، از غرب به شهرستان [[رامسر]] و از سمت جنوب نیز به استان [[استان قزوین|قزوین]]، [[رشتهکوه البرز]] و شهرستان [[طالقان]] میرسد.<ref>جغرافیای کامل ایران، ج2، ۱۳۶۶ش، ص1140. فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص153.</ref> | ||
== تقسیمات کشوری == | |||
شهرستان تنکابن با مساحت ۲۱۴۰ کیلومتر مربع، یکی از شهرستانهای استان مازندران بهشمار میرود و با اینکه از نظر تقسیمات کشوری جزئی از مازندران است، اما مردم آن از نظر تاریخی و فرهنگی نزدیکی بیشتری با مردم گیلان دارند.<ref>آذری دمیرچی، «پژوهشی دربارهٔ پیشینهٔ تاریخی مازندران باختری»، ۱۳۵۱ش، ص۲۱.</ref> شهرستان تنکابن از چهار بخش مرکزی، عباسآباد، خرمآباد و نشتارود تشکیل شده است. این شهرستان شامل ۹ دهستان به نامهای گلیجان، میر شمسالدین، تمشکل، کترا، بلده، بلده شرقی، میاندامان، دوهزار و سههزار است. همچنین ۶ شهر تنکابن، خرمآباد، عباسآباد، سلمانشهر، نشتارود و کلارآباد در این شهرستان وجود دارد. افزونبر این، ۲۹۸ آبادی دارای سکنه نیز در محدودهٔ این شهرستان قرار دارند.<ref>نشریهٔ عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، ۱۳۸۵ش؛ سرشماری عمومی نفوس و مسکن، 1375ش، ص15.</ref> | |||
== | == پیشینه تاریخی == | ||
سرزمینهای جنوبی دریای خزر در گذشته زیستگاه اقوام باستانی تپورها در [[مازندران]]، کادوسیها در [[گیلان]] و آمردها میان [[آمل]] و تنکابن بوده است. تنکابن با قدمتی بیش از ۳۰۰۰ سال، در دوران [[هخامنشیان]] محل سکونت قوم آمرد بود.<ref>پیرنیا، ایران باستان، ج3، ۱۳۶۲ش، ص2216؛ یوسفینیا، تاریخ تنکابن، محال ثلاث، ۱۳۷۰ش، ص۳۵؛ مهجوری، تاریخ مازندران، ج1، ۱۳۴۲ش، ص37-38.</ref> پساز سلطهٔ [[اسکندر مقدونی|اسکندر]]، آمردها استقلال داخلی یافتند، اما سپس توسط فرهاد یکم اشکانی به دربند خزر کوچانده شدند.<ref>پیرنیا، ایران باستان، ج3، ۱۳۶۲ش، ص2216؛ آذری دمیرچی، «پژوهشی دربارهٔ پیشینهٔ تاریخی مازندران باختری»، ۱۳۵۱ش، ص۲۱؛ یوسفینیا، تاریخ تنکابن، محال ثلاث، ۱۳۷۰ش، ص83.</ref> پساز آن، قبایل دیلم در منطقه مستقر شدند و بهصورت مستقل در قلعهها و پناهگاههای جنگلی و کوهستانی زندگی کردند.<ref>کسروی، شهریاران گمنام، ۱۳۵۵ش، ص۱۹.</ref> این خطه بهدلیل موقعیت خاص جغرافیایی، پناهگاه علویان و مخالفان اموی و عباسی بود و بقعههای متعدد مذهبی در تنکابن و اطراف آن باقی مانده است.<ref>آذری دمیرچی، «پژوهشی دربارهٔ پیشینهٔ تاریخی مازندران باختری»، ۱۳۵۱ش، ص۲2.</ref> در [[ایران در دوران صفویه|دورهٔ صفوی]]، تنکابن جزو ولایت گیلان بود،<ref>اسکندربیک منشی، عالم آرای عباسی، ج1، ۱۳۵۰ش، ص141.</ref> اما در [[ایران در دوران قاجاریه|دورهٔ قاجار]] از گیلان جدا و به مازندران ملحق شد. تنکابن تا پیشاز سال ۱۳۱۰ش شهری کوچک و کمرونق بود، اما پساز آن بهدلیل موقعیت جغرافیایی، طبیعی و بازرگانی، رشد چشمگیری یافت.<ref>رزمآرا، فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادیها)، ج3، ۱۳۲۹ش، ص182؛ شایان، مازندران، جغرافیای تاریخی و اقتصادی، ج1، ۱۳۳۶ش، ص150؛ محمودزاده، شناخت دریای مازندران و پیرامون آن، ۱۳۵۰ش، ص234.</ref> | |||
== نامگذاری == | |||
نام تنکابن نخستین بار در منابع قرن هشتم قمری ذکر شده است.<ref>مرعشی، تاریخ گیلان و دیلمستان، ۱۳۶۴ش، ص۱۷–۱۸ و ۲۷.</ref> برخی پژوهشگران ریشهٔ آن را «تنک+آب+بن» به معنی جایی که جلگهٔ ساحلی [[دریای خزر]]، تُنُک (کم) میشود، دانستهاند.<ref>مرعشی، تاریخ گیلان و دیلمستان، 1364ش، فصل 1، ص1.</ref> تُنکا شهری بزرگ و دژمانند در غرب طبرستان بوده که پساز مدتی، شهری در قسمتهای پایینتر آن ساخته شد و به پایین تنکا و سپس تنکابن معروف شد.<ref>یوسفینیا، تاریخ تنکابن، 1370ش، ص26-27.</ref> در دوران [[صفویه]]، این منطقه به نام فیض و مناطق جلگهای به شهسوار معروف بودند. پساز [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، نام تنکابن احیا شد.<ref>مرعشی، تاریخ گیلان و دیلمستان، ج1، 1364ش، ص27-28.</ref> | |||
== | == طبیعت == | ||
* '''پوشش گیاهی و جانوری''': تنکابن از دو بخش جلگهای ساحلی (۱ تا ۹ کیلومتر) و کوهستانی البرز تشکیل شده است.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص154.</ref> درختان توسکا، شمشاد، بلوط، چنار، گردو، ازگیل، راش و افرا پوشش گیاهی این منطقه را تشکیل میدهند و امروزه بخشهایی از قسمتهای جلگهای و پوشیده از جنگل تنکابن، به زمینهای شالی، چای و نیز باغهای مرکبات تبدیل شده است. حیواناتی همچون یوزپلنگ، پلنگ، گرگ، روباه، سمور آبی و لاکپشت و پرندگانی چون عقاب، قرقاول، خوتکا، قمری، لکلک و اردک در این منطقه دیده میشوند. ماهیان متنوعی مانند سالمون، سفید، قزلآلا، کفال و کپور نیز در آبهای آن یافت میشوند.<ref>[https://www.alibaba.ir/mag/mazandaran/tonekabon/tonekabon-attractions/ احمدزاده، «جاهای دیدنی تنکابن نگین درخشان مازندران»، وبسایت علیبابا.]</ref> | |||
* '''اقلیم''': آبوهوای تنکابن معتدل و مرطوب با میانگین بارش سالانه ۲۵۳٫۱ میلیمتر است.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص156.</ref> مناطق ساحلی و جنگلی، معتدل و مرطوب و مناطق کوهستانی جنوبی، سردسیر هستند.<ref>جعفری، دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، ۱۳۷۹ش، ص۳۰۴. فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص154. رزمآرا، فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادیها)، ج3، ۱۳۲۹ش، ص180-181.</ref> | |||
* '''کوهها و رودخانهها''': کوههای مهم منطقه عبارتند از: [[علمکوه]]، سومین قله مرتفع ایران، غار، شانهکوه، هفتخون و تختسلیمان.<ref>فرهنگ جغرافیایی کوههای کشور، ج4، ۱۳۷۹ش، ص326-327 و 351 و 355 و 381.</ref> رودخانه سههزار یا [[چشمهکیله]] بهطول ۸۰ کیلومتر، مهمترین رودخانهٔ منطقه است که شاخههایی مانند دوهزار با طول ۴۰ کیلومتر، تیرم (شیرود)، دریاسر، بنرود و تنگهچال دارد.<ref>افشین، رودخانههای ایران، ج2، ۱۳۷۳ش، ص215-217.</ref> دریاچههای کوهستانی و چشمههای آب گرم و معدنی مانند فلکده، سههزار و میانرود نیز در منطقه وجود دارند.<ref>علامه تنکابنی، تاریخ جامع تنکابن، 1378ش، فصل 1، ص2-6.</ref> | |||
== | == مردم و اقتصاد == | ||
جمعیت تنکابن در سرشماری ۱۳۹۵ش، ۵۵٬۴۳۴ نفر بوده است.<ref>[https://www.tarafdari.com/node/1746095 «ایرانشناسی: تنکابن»، وبسایت طرفداری.]</ref> مردم تنکابن به گویش تنکابنی متأثر از مازندرانی و گیلکی صحبت میکنند. همچنین مهاجران کجوری، کلارستاقی و عباسآبادی به مازندرانی و مهاجران لنگرودی، رودسری و اشکوری به گیلکی تکلم دارند.<ref>زاهد و زهتابی، ایران زمین، ۱۳۴۸ش، ص۲۱۴؛ فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص155 و 157.</ref> کشاورزی، دامداری و باغداری اساس اقتصاد تنکابن را تشکیل میدهند. تنکابن بهعنوان پایتخت مرکبات ایران مشهور است و محصولات مهم این شهرستان شامل مرکبات، [[برنج]]، [[چای]]، [[کیوی]] و [[خرمالو]] است.<ref>[https://www.tarafdari.com/node/1746095 «ایرانشناسی: تنکابن»، وبسایت طرفداری.]</ref> | |||
تنکابن همچنین قطب پرورش ماهی<ref>[http://cfrc.ifsri.ir/sitepages/view-3154.aspx «تاریخچه»، مرکز تحقیقات ماهیان سردآبی کشور-تنکابن.]</ref> و تولید گل و گیاه زینتی در ایران است.<ref>[https://www.tarafdari.com/node/1746095 «ایرانشناسی: تنکابن»، وبسایت طرفداری.]</ref> [[صنایع دستی|صنایعدستی]] شامل [[نمد]]، [[گلیم]]، [[چادرشب]]، تور ماهیگیری و سفال است. صنایع غذایی، آشامیدنی، نساجی، چرم، چوب و شیمیایی نیز در منطقه فعال هستند.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، ج26، ۱۳۷۸ش، ص155.</ref> | |||
== جاذبههای گردشگری تنکابن == | == جاذبههای گردشگری تنکابن == | ||
شهر تنکابن و اطراف آن، بهدلیل داشتن جذابیتهای طبیعی مانند جنگل و منطقهٔ ییلاقی دوهزار، جنگل و منطقهٔ ییلاقی سههزار، دشت دریاسر، منطقهٔ ییلاقی دینارسرا، منطقهٔ ییلاقی داکو، مسیر جنگلی لیرهسر، آب گرمهای متنوع، چشمهها و آبشارهای بینظیر، کوهها، اماکن تاریخی و پارکهای | شهر تنکابن و اطراف آن، بهدلیل داشتن جذابیتهای طبیعی مانند جنگل و منطقهٔ ییلاقی دوهزار، جنگل و منطقهٔ ییلاقی سههزار، [[جنگل خشکهداران تنکابن|جنگل خشکهداران]]، دشت دریاسر، منطقهٔ ییلاقی دینارسرا، منطقهٔ ییلاقی داکو، مسیر جنگلی لیرهسر، آب گرمهای متنوع، چشمهها و آبشارهای بینظیر، کوهها، اماکن تاریخی و پارکهای بسیار، از نواحی مورد استقبال گردشگران ایرانی و خارجی است.<ref>[https://www.tarafdari.com/node/1746095 «ایرانشناسی: تنکابن»، وبسایت طرفداری.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۷۳: | خط ۳۳: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* آذری دمیرچی، علاءالدین، «پژوهشی دربارهٔ پیشینهٔ تاریخی مازندران باختری»، هنر و مردم، شماره ۱۲۳، ۱۳۵۱ش. | * آذری دمیرچی، علاءالدین، «پژوهشی دربارهٔ پیشینهٔ تاریخی مازندران باختری»، تهران، هنر و مردم، شماره ۱۲۳، ۱۳۵۱ش. | ||
* «ایرانشناسی: تنکابن»، وبسایت طرفداری، تاریخ درج مطلب: ۳ مهر ۱۳۹۹ش. | * «ایرانشناسی: تنکابن»، وبسایت طرفداری، تاریخ درج مطلب: ۳ مهر ۱۳۹۹ش. | ||
* احمدزاده، فرحناز، «جاهای دیدنی تنکابن نگین درخشان مازندران»، وبسایت علیبابا، تاریخ بازدید: ۱۶ شهریور ۱۴۰۴ش. | * احمدزاده، فرحناز، «جاهای دیدنی تنکابن نگین درخشان مازندران»، وبسایت علیبابا، تاریخ بازدید: ۱۶ شهریور ۱۴۰۴ش. | ||
* افشین، یدالله، رودخانههای ایران، تهران، وزارت نیرو، ۱۳۷۳ش. | |||
* اسکندربیک منشی، عالم آرای عباسی، بهتحقیق ایرج افشار، تهران، امیرکبیر، ۱۳۵۰ش. | * اسکندربیک منشی، عالم آرای عباسی، بهتحقیق ایرج افشار، تهران، امیرکبیر، ۱۳۵۰ش. | ||
* اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآه البلدان، بهتحقیق عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۷ش. | * اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآه البلدان، بهتحقیق عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۷ش. | ||
* پاپلی یزدی، محمدحسین، فرهنگ آبادیها و مکانهای مذهبی کشور، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۶۷ش. | * پاپلی یزدی، محمدحسین، فرهنگ آبادیها و مکانهای مذهبی کشور، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۶۷ش. | ||
* پیرنیا، حسن، ایران باستان، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۶۲ش. | * پیرنیا، حسن، ایران باستان، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۶۲ش. | ||
* «تاریخچه»، وبسایت رسمی مرکز تحقیقات ماهیان سردآبی کشور-تنکابن، تاریخ بازدید: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۱ش. | |||
* جعفری، عباس، دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، تهران، مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۷۹ش. | * جعفری، عباس، دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، تهران، مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۷۹ش. | ||
* جغرافیای کامل ایران، وزارت آموزش و پرورش، تهران، ۱۳۶۶ش. | * جغرافیای کامل ایران، وزارت آموزش و پرورش، تهران، ۱۳۶۶ش. | ||
* رابینو، ه. ل، سفرنامهٔ مازندران و استراباد، ترجمهٔ غلامعلی وحید مازندرانی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۳ش. | * رابینو، ه. ل، سفرنامهٔ مازندران و استراباد، ترجمهٔ غلامعلی وحید مازندرانی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۳ش. | ||
* رزمآرا، حسینعلی، فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادیها)، تهران، | * رزمآرا، حسینعلی، فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادیها)، تهران، بینا، ۱۳۲۹ش. | ||
* | * زاهد، جلیل و زهتابی، محمدرضا، ایران زمین، تهران، پدیده، ۱۳۴۸ش. | ||
*شایان، عباس، مازندران، جغرافیای تاریخی و اقتصادی، تهران، علمی، ۱۳۳۶ش. | * سرشماری عمومی نفوس و مسکن، ۱۳۷۵ش. | ||
* | * شایان، عباس، مازندران، جغرافیای تاریخی و اقتصادی، تهران، علمی، ۱۳۳۶ش. | ||
*فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، سازمان جغرافیایی ارتش، تهران، ۱۳۷۸ش. | * علامه تنکابنی، صمصامالدین، تاریخ جامع تنکابن، تنکابن، تنکابن، ۱۳۷۸ش. | ||
*محمودزاده، کمال، شناخت دریای مازندران و پیرامون آن، تهران، دبیزش، ۱۳۵۰ش. | * فرهنگ جغرافیایی آبادیهای کشور، سازمان جغرافیایی ارتش، تهران، ۱۳۷۸ش. | ||
*مرعشی، ظهیرالدین، تاریخ گیلان و دیلمستان، بهتحقیق منوچهر ستوده، تهران، اطلاعات، ۱۳۶۴ش. | * فرهنگ جغرافیایی کوههای کشور، سازمان جغرافیایی ارتش، تهران، ۱۳۷۹ش. | ||
*مهجوری، اسماعیل، تاریخ مازندران، ساری، | * کسروی، احمد، شهریاران گمنام، تهران، دنیای کتاب، ۱۳۵۵ش. | ||
*یوسفینیا، علیاصغر، تاریخ تنکابن، محال ثلاث، تهران، آرون، ۱۳۷۰ش. | * محمودزاده، کمال، شناخت دریای مازندران و پیرامون آن، تهران، دبیزش، ۱۳۵۰ش. | ||
* مرعشی، ظهیرالدین، تاریخ گیلان و دیلمستان، بهتحقیق منوچهر ستوده، تهران، اطلاعات، ۱۳۶۴ش. | |||
* مهجوری، اسماعیل، تاریخ مازندران، ساری، بینا، ۱۳۴۲ش. | |||
* نشریۀ عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، وزارت کشور، تهران، ۱۳۸۵ش. | |||
* یوسفینیا، علیاصغر، تاریخ تنکابن، چ۱، تهران، قطره، ۱۳۷۰ش. | |||
* یوسفینیا، علیاصغر، تاریخ تنکابن، محال ثلاث، تهران، آرون، ۱۳۷۰ش. | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
