پرش به محتوا

آیت‌الکرسی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
هادی نقوی (بحث | مشارکت‌ها)
۸۷ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۴۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۸ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''آیت‌الکرسی'''
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =آیت‌الکرسی.png 
| زیرنویس تصویر    =کاشی ستاره‌ای هشت‌پر منقش به آیت‌الکرسی، دورۀ ایلخانی؛ نگهداری در موزه متروپولیتن نیویورک 
| image_alt        =کاشی ستاره‌ای هشت‌پر منقش به آیت‌الکرسی - موزه نیویورک
| فایل پادکست      =آیت‌الکرسی.ogg 
| حجم فایلپادکست    =9/25 
| تاریخ پادکست      =16-3-1405 
| زیرنویس عنوان    = 
 
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
 
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
'''{{درشت|آیت‌الکرسی؛}}''' آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در قرآن.
 
آیت‌الکرسی نام آیه ۲۵۵ سوره بقره است و به بیان [[توحید]] و صفات [[خدا]] مانند حیات ازلی و ابدی، قدرت نامحدود و وسعت علم الهی می‌پردازد. نام این آیه برگرفته از واژه کُرسِی است که در متن آن آمده است. [[تفسیر قرآن|مفسران قرآن]]، کرسی را تعبیری کنایی از قدرت یا علم خدا می‌دانند. معرفی آیت‌الکرسی به‌عنوان برترین آیه و سید آیات قرآن، به اهمیت این آیه اشاره دارد. در احادیث اهل‌بیت به خواندن آیت‌الکرسی در حالات مختف سفارش شده است. باور مردم بر ویژگی حفاظت‌بخشی این آیه باعث شده تا آن را بر سردر خانه‌ها نصب کنند و بر خواندن آن در هنگام حاجت و احساس خطر مداومت ورزند. هنرمندان نیز با خلق آثار هنری بر نقش این آیه در [[فرهنگ اسلامی|فرهنگ]] و [[سبک زندگی اسلامی|سبک زندگی مسلمانان]] تأکید دارند.


== معرفی ==
== معرفی ==
آیت‌الکرسی آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در [[قرآن]] است.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۳ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref> برخی مفسران به دلیل پیوستگی مفهومیِ آیات ۲۵۶ و ۲۵۷ با محتوای آیهٔ ۲۵۵، این دو آیه را نیز بخشی از آیت‌الکرسی به شمار آورده‌اند.
[[پرونده:آیت‌الکرسی۱.jpg|جایگزین=ترجمه آیت‌الکرسی|بندانگشتی|ترجمه آیت‌الکرسی: خداوند يكتا است كه معبودى به جز او نيست خدايى است زنده و پاينده، چرت نمى‌زند تا چه رسد به خواب، هر چه در آسمانها و زمين هست از آن اوست آنكه به نزد او بدون اجازه‌اش شفاعت كند كيست‌؟ آنچه پيش رو و پشت سرشان هست مى‌داند و به چيزى از دانش وى جز به اجازه خود او احاطه ندارند قلمرو او آسمان‌ها و زمين را فرا گرفته و نگهداشتن آنها بر او سنگينى نمى‌كند، كه او والا و بزرگ است.<ref>[https://quran.inoor.ir/fa/ayah/2/255/translate ترجمه آیت‌الکرسی، پایگاه جامع قرآنی.]</ref> ]]
آیت‌الکرسی نام آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در [[قرآن]] است.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref> دلیل این نام‌گذاری، کاربرد واژهٔ «کُرسی» در متن آیه است و بر پایهٔ روایات، استفاده از این عنوان در زمان [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] رواج داشته است. برخی مفسران قرآن به‌دلیل پیوستگی مفهومی، آیات ۲۵۶ و ۲۵۷ را نیز ضمیمهٔ آیت‌الکرسی می‌دانند؛ اما منابع کهن این بسط را تأیید نمی‌کنند. دلایلی نظیر انحصار واژهٔ «کرسی» در آیهٔ ۲۵۵، روایات ناظر بر تعداد ۵۰ کلمه و ۱۷۰ حرف در این آیه و روایتی از [[امام علی]] که آغاز و انجام آیت‌الکرسی را به‌روشنی مشخص می‌کند، نشان می‌دهد که آیت‌الکرسی محدود به همان آیهٔ ۲۵۵ است.<ref>[https://lib.eshia.ir/26683/1/307/آیت_الکرسی_به_آیه_۲۵۵_سوره جمعی از نویسندگان، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۰۷.]</ref>


=== متن و ترجمه آیت‌الکرسی ===
== جایگاه آیت‌الکرسی در فرهنگ اسلامی ==
اللّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّومُ لاَ تَأْخُذُهُ سِنَهٌ وَ لاَ نَوْمٌ لَّهُ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَمَا فِی الأَرْضِ مَن ذَا الَّذِی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ یَعْلَمُ مَا بَیْنَ أَیْدِیهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَ لاَ یُحِیطُونَ بِشَیْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلاَّ بِمَا شَاء وَسِعَ کُرْسِیُّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الأَرْضَ وَ لاَ یَۆُودُهُ حِفْظُهُمَا وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظِیمُ.<ref>سوره بقره: آیه ۲۵۵.</ref>
از منظر اسلام‌پژوهان، هدف اصلی آیت‌الکرسی آن است که معبود واقعی و شایستهٔ پرستش را به مردم معرفی کند. آموزه‌های این آیه، یکتاپرستی را تقویت و انسان‌ها را از [[شرک]] و بندگی‌های باطل آزاد می‌کند.<ref>فلسفی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، ۱۳۵۱ش، ص۴–۵.</ref> در روایتی از [[امام جعفر صادق|امام صادق]] آمده که پیامبر اسلام، آیت‌الکرسی را برترین آیه قرآن دانسته است. بعضی روایات نیز [[اسم اعظم|اسم اعظم خدا]] را در آیت‌الکرسی نهفته دانسته‌اند.<ref>[https://lib.eshia.ir/26683/1/307/آیت_الکرسی_به_آیه_۲۵۵_سوره جمعی از نویسندگان، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۰۷.]</ref> فضیلت آیت‌الکرسی در [[کتب اربعه|جوامع روایی شیعه]] و [[صحاح سته|اهل‌سنت]] وجود دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref>


'''ترجمه''': خداست که معبودى جز او نیست؛ زنده و برپادارنده است؛ نه خوابى سبک او را فرو مى‌گیرد و نه خوابى گران؛ آنچه در آسمان ها و آنچه در زمین است، از آنِ اوست. کیست آن کس که جز به اذن او در پیشگاهش شفاعت کند؟ آنچه در پیش روى آنان و آنچه در پشت سرشان است مى‌داند. و به چیزى از علم او، جز به آنچه بخواهد، احاطه نمى‌یابند. کرسى او آسمان ها و زمین را در بر گرفته، و نگهدارى آنها بر او دشوار نیست، و اوست والاى بزرگ.
آیت‌الکرسی در فرهنگ اسلامی، نماد حفظ و قیومیت الهی است و تلاوت آن موجب امان از خطرات می‌شود.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref> در احادیث منتسب به [[امامان شیعه]]، خواندن آیت‌الکرسی عامل رفع بلایای دنیوی مانند [[فقر]]، کاهش سختی‌های اخروی نظیر [[عذاب قبر]]<ref>[https://lib.eshia.ir/12013/1/136 عیاشی، التفسیر، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۱۳۶.]</ref> و مؤثر در شفای بیماری‌ها مانند درد چشم، معرفی شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/15339/2/616 شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۶۱۶.]</ref> قرائت این آیه در اعمال و نمازهای مستحبی، ازجمله [[نماز شب اول قبر|نماز لیلة‌الدفن]] (نماز شب اول قبر)،<ref>فلسفی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، ۱۳۵۱ش، ص۴.</ref> نماز [[مباهله]]،<ref>قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص696.</ref> نماز شب [[عاشورا]]،<ref>قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص709.</ref> نماز شب‌های ماه [[رمضان]]،<ref>قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص59.</ref> شب [[عید فطر]]،<ref>قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص606.</ref> اعمال ماه [[رجب]]،<ref>قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص346، 345، 362.</ref> در دعای ام‌داود<ref>قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص362.</ref> و هنگام سفر سفارش شده است.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص749.</ref>


== آموزه‌های توحیدی ==
== تفسیر آیت‌الکرسی ==
در متن آیت‌الکرسی بر مفاهیم توحیدی مانند یگانگی خدا، علم بی‌نهایت و قدرت نامحدود او اشاره می‌شود.
از منظر قرآن‌پژوهان و [[تفسیر قرآن|مفسران قرآن]]، آیت‌الکرسی بر تبیین جامع مفاهیم توحیدی تمرکز دارد. این آیه با شانزده بار اشاره به ذات الهی، بیشترین بسامد یادکردِ خداوند را در میان آیات قرآن دارا است و از این رو با لقب «سید آیات قرآن» نیز شناخته می‌شود. محتوای این آیه ضمن نفی [[شرک]]، به توصیف صفات کمال و تنزیه خداوند می‌پردازد که محورهای اصلی آن عبارتند از:
# حیات ازلی، ابدی و قائم به ذات؛
# منزه بودن خدا از نواقص و محدودیت‌های جسمانی نظیر خواب و خستگی؛
# مالکیت و احاطهٔ مطلق خدا بر گسترهٔ آسمان‌ها و زمین؛
# انحصار حق شفاعت به اذن الهی؛
# عدم دشواری و رنج خدا در تدبیر و نگهبانی کیهان.<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱۲، ص۹۸–۹۹ و ۱۰۴–۱۰۵.</ref>


=== مفهوم کرسی ===
=== مفهوم کرسی ===
واژهٔ کرسی در لغت مترادف اصل و اساس یا چیز به‌هم‌پیوسته مانند تخت کوتاه است. در تعیین مقصود آیه از این کلمه به چند معنا اشاره شده است؛ ۱. قلمرو قدرت و حکومت خدا که آسمان‌ها و زمین را در بر می‌گیرد. ۲. کنایه از علم خدا بر همهٔ آسمان‌ها و زمین باشد که روایتی از امام صادق آن را تأیید می‌کند. ۳. موجود و مخلوقی بزرگ‌تر از آسمان‌ها و زمین. بر اساس روایتی مجموعهٔ آسمان‌ها و زمین در برابر بزرگی کرسی مانند حلقه‌ای در برابر بیابانی است. در باور برخی مفسران می‌توان هر سه معنا را برای این کلمه در نظر گرفت.<ref>[https://lib.eshia.ir/27575/2/319 مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، بی‌تا، ج۲، ص۳۱۹ ـ ۳۲۲.]</ref>
واژهٔ کرسی در لغت به‌معنای پایه، اساس و تخت کوتاه است.<ref>[https://lib.eshia.ir/40707/6/194/کرسی ابن‌منظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۶، ص۱۹۴]؛ [https://lib.eshia.ir/13428/4/538/کرسی شرتونی، أقرب الموارد، ۱۴۱۶ق، ج۴، ص۵۳۸.]</ref> مفسران عموماً سه مفهوم اصلی برای این واژه در نظر گرفته‌اند که گاه هر سه مورد تأیید قرار گرفته است:
* قلمرو حاکمیت و قدرت مطلق الهی بر آسمان‌ها و زمین؛
* استعاره‌ای از احاطهٔ علمی خداوند بر هستی (مستند به روایاتی از [[امام جعفر صادق]])؛
* مخلوقی کیهانی با ابعادی بسیار فراتر از آسمان‌ها و زمین، به‌گونه‌ای که در روایات، نسبت کیهان به کرسی همچون حلقه‌ای در یک بیابان توصیف شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/27575/2/319 مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۳۱۹ ـ ۳۲۲.]</ref>


در احادیث معتبر و صحیح منظور از کلمهٔ کُرسی در این آیه همان عَرش معرفی شده است. برخی روایات نیز بیان می‌کند مقصود از عرش و کرسی، علم الهی است و بر همه چیز احاطه دارد. با این حال به گزارش محمدباقر مجلسی، حدیث‌شناس شیعی در نظر أشهر در میان روایات و دانشمندان، زمین در میان آسمان‌ها قرار دارد، هفت آسمان در درون کرسی‌اند، و کرسی در میان عرش است؛ کرسی همان فلک ثوابت و عرش، فلک اطلس است و از همین‌رو عرش را به عظمت توصیف کرده‌اند.<ref>[https://lib.eshia.ir/12832/4/170 مجلسی، لوامع صاحبقرانی، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۱۷۰.]</ref> فلک توابت در کیهان‌شناسی قدیم به آخرین حلقه در سلسله افلاک سیاره‌ای گفته می‌شد که ستارگان ثابت بر روی آن جای گرفته‌اند. فلک اطلس نیز بالاترین و بیرونی‌ترین فلک در کل ساختار کیهانی بود که محرک اصلی و نخستین عامل حرکت برای تمام افلاک زیرین خود، از جمله فلک ثوابت محسوب می‌شد.
در متون حدیثی، مفهوم کرسی گاه با «عرش» یکسان پنداشته شده و در مواردی دیگر، هر دو واژه نمادی از گسترهٔ علم الهی معرفی شده‌اند. با این حال، به گزارش [[محمدباقر مجلسی]]، بر اساس دیدگاه غالب میان دانشمندان و محدثان متقدم، زمین در میان آسمان‌های هفت‌گانه، آسمان‌ها در احاطهٔ کرسی و کرسی در درون [[عرش خدا|عرش]] قرار می‌گیرد. در این دیدگاه، دلیل توصیف عرش به عظمت نیز همین احاطهٔ کامل آن بر هستی بیان شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12832/4/170 مجلسی، لوامع صاحبقرانی، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۱۷۰.]</ref>


== اهمیت و جایگاه ==
== آیت‌الکرسی در فرهنگ عمومی و هنر ==
احادیث فراوانی در فضیلت این آیه در منابع روایی شیعه و اهل سنت نقل شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۳ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref> محتوای آیت‌الکرسی را نشانه‌ای روشن بر حفظ و قیومیت خداوند شمرده‌اند. از همین‌رو گفته‌اند هر کس آن را بخواند از هرگونه بدی و آسیب در امان می‌ماند.<ref>[https://lib.eshia.ir/13509/6/449 حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۳ق، ج۶، ص۴۴۹.]</ref> هدف اصلی آیت‌الکرسی را معرفی معبود واقعی و شایستهٔ پرستش به مردم دانسته‌اند. باور به آموزه‌های این آیه در آنها اعتقاد یکتاپرستی را تقویت کرده و از [[شرک]] و بندگی‌های باطل آزاد می‌کند.<ref>فلسفی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، ۱۳۵۱ش، ص۴ ـ ۵.</ref> خواندن آیت‌الکرسی در متن برخی از نمازهای مستحبی مانند [[نماز شب اول قبر]] هم سفارش شده است.<ref>فلسفی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، ۱۳۵۱ش، ص۴.</ref>  
[[پرونده:آیت‌الکرسی۲.jpg|جایگزین=نگین عقیق یمنی منقش به آیت‌الکرسی |بندانگشتی|نگین عقیق یمنی منقش به آیت‌الکرسی ]]
بر پایه باورهای رایج و برخی روایات، برای حفاظت خانه از [[جن|جنیان]]، شیاطین و نیروهای منفی مانند [[طلسم]] و [[چشم‌زخم]]، آیت‌الکرسی را بر دیوار و نزدیک سقف می‌نویسند. افزون بر این در هنگام درخواست [[حاجت‌روایی]] و پیش از خواب هم این آیه خوانده می‌شود.<ref>[https://hirzrazavi.ir/خواص-اعجاز-آمیز-آیت-الکرسی-در-حل-مشکلات/ «خواص اعجازآمیز آیت الکرسی در حل مشکلات زندگی»، وب‌سایت حرز رضوی.]</ref>


== در فرهنگ ایرانی ==
آیت‌الکرسی در هنر ایرانیان گاه بر اشیای کاربردی در زندگی روزمره چون [[انگشتر]]، [[تسبیح]]،<ref>[https://www.javaherbazar.com/library/post-1514-آیت-الکرسی-و-خواص-بی-نظیر-آن/ «آیةالکرسی و خواص بی‌نظیر آن»، وب‌سایت جواهر بازار]؛[https://aghigh.ir/fa/news/383/برکات-و-اسرار-آیه-الکرسی «برکات و اسرار آیةالکرسی»، وب‌سایت عقیق.]</ref> سفال، پارچه، فلز، پیراهن و قالیچه نقش می‌بست. این حضور، بیانگر باور به نیروی حفاظت‌بخش آیه بود؛ گاهی برای پاسداری از خودِ اثر در قاب آینه یا قالیچه و زمانی برای صیانت از محتوای درون آن، بر جعبه‌های قرآن یا کتیبه‌های کاشی مساجد، امامزاده‌ها و مدارس نگاشته می‌شد. در چنین آثاری، دور نگه‌داشتن انسان از بلا، اندوه و غم نیز از اهداف اصلی هنرمند به‌شمار می‌رفت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1637489523-10480-1400-20.pdf ساریخانی و هاشمی زرج‌آباد، «پژوهشی تحلیلی بر کتیبه‌نگاری آیةالکرسی در آثار هنری ایرانیان»، ۱۳۹۳ش، ص۷۸ ـ ۷۹.]</ref>
[[پرونده:آیت‌الکرسی۴.jpg|جایگزین=فرش محرابی یا سجاده مزین به نام‌های پروردگار و آیت‌الکرسی|بندانگشتی|فرش محرابی یا سجاده مزین به نام‌های پروردگار و آیت‌الکرسی، دوره صفویه - موزه ملی شماره ۳۴۰۷]]
در [[معماری]]، ایرانیان مسلمان گاهی آیت‌الکرسی را به‌صورت [[کتیبه]] بر سردر ورودی خانه‌ها نصب می‌کنند. خواندن این آیه هنگام بیرون‌رفتن از [[خانه]] و برای برآورده‌شدن حاجت سفارش شده است.<ref>[https://tabriz.iqna.ir/fa/news/3746663/آیات-قرآن-زینت-بخش-سر-در-خانه‌های-ایرانیان صادقی، «آیات قرآن، زینت‌بخش سردر خانه‌های ایرانیان»، خبرگزاری ایکنا.]</ref> هنرمندان عصر [[صفویه]] در حاشیهٔ بزرگ قالیچه‌های سالتینگ محرابی و سجاده‌ای از نقش این آیه استفاده کرده‌اند.<ref>[https://rajshomar.birjand.ac.ir/article_1779_f2f89581a8736749829e7b899b31136a.pdf وندشعاری و عسکری، «بررسی و تحلیل آیات و احادیث در قالی‌های دوره صفویه »، ۱۳۹۹ش، ص۱۱۵ و ۱۲۲.]</ref> بزرگ‌ترین تابلوی هنری دست‌ساز از آیت‌الکرسی در ابعاد ۲/۲۰ در ۱/۶۰ متر در [[استان البرز|البرز]] ساخته شده و به حرم [[امام علی]] اهدا شد.<ref>[https://iqna.ir/fa/amp/news/2797156 «ساخت بزرگ‌ترین تابلوی آیت‌الکرسی جهان در البرز»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>


آیت‌الکرسی در هنر ایرانیان گاه بر اشیای کاربردی زندگی روزمره چون سفال، پارچه، فلز، پیراهن و قالیچه نقش می‌بست. این حضور، بیانگر باور به نیروی حفاظت‌بخش آیه بود؛ گاهی برای پاسداری از خودِ اثر در مانند قاب آینه یا قالیچه و زمانی برای صیانت از محتوای درون آن، چنان‌که بر جعبه‌های قرآن یا کتیبه‌های کاشی مساجد، امامزاده‌ها و مدارس نگاشته می‌شد. در چنین آثاری، دور نگه داشتن انسان از بلا، اندوه و غم نیز ار اهداف اصلی هنرمند به‌شمار می‌رفت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1637489523-10480-1400-20.pdf ساریخانی و زرج‌آباد، «پژوهشی تحلیلی بر کتیبه‌نگاری آیة‌الکرسی در آثار هنری ایرانیان»، ص۷۸ ـ ۷۹.]</ref> ایرانیان در ساخت خانه‌ها آیت‌الکرسی را بر سردر ورودی آن نصب می‌کنند. خواندن این آیه هنگام بیرون‌رفتن و برای برآورده‌شدن حاجت سفارش شده و این اقدام شاید در راستای عمل به همین حدیث باشد.<ref>[https://tabriz.iqna.ir/fa/news/3746663/%D8%A2%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D9%86%D8%AA-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 صادقی، «آیات قرآن، زینت بخش سر در خانه‌های ایرانیان»، خبرگزاری ایکنا.]</ref>
مستند [[پروانه سفید (فیلم)|پروانه سفید]] به کارگردانی بهروز نورانی‌پور نیز فیلمی داستانی و شاعرانه دربارهٔ فضیلت و جایگاه آیت‌الکرسی در زندگی [[مسلمان|مسلمانان]] است. این اثر در سی‌وسومین [[جشنواره فیلم فجر]] شرکت داشت.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1394/02/04/720542/آیت-الکرسی-موضوع-تنها-مستند-ایرانی-حاضر-در-جشنواره-فجر «آیت‌الکرسی موضوع تنها مستند ایرانی حاضر در جشنواره فجر»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>


== در کشورهای اسلامی ==
آیت‌الکرسی گاه به‌صورت مستقیم در [[شعر فارسی]] هم بازتاب داشته است؛<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5248/5300/49352/تجلی_آیه_الکرسی_در_شعر_استاد_شیوا جعفری، «تجلی آیت‌الکرسی در شعر استاد شیوا»، ۱۳۸۴ش، ص۵۲]؛ [https://neyshabur1.ir/elements/دکتر-امید-مجد/ «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، وب‌سایت نیشابورشناسی.]</ref> ازجمله [[امید مجد]] آیت‌الکرسی را چنین به نظم درآورده است:<ref>[https://neyshabur1.ir/elements/دکتر-امید-مجد/ «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، وب‌سایت نیشابورشناسی.]</ref>


{{شعر جدید|متن=نباشد جز الله پروردگار\\که زنده است و پاینده آن کردگار
نگیرد خدا را کسالت فرا\\نه هرگز به خواب اندر آید خدا
زمین و سماوات از آن اوست\\همه ملک گیتی به‌فرمان اوست
چه کس راست در پیش یزدان سزا\\شفاعت کند جز به اذن خدا
ز روز ازل تا به شام ابد\\بداند همه چیز از نیک و بد
به چیزی از علم یگانه اله\\احاطه ندارد کسی هیچ‌گاه
جز آنچه بخواهد خدای نکو\\که مردم بدانند از علم او
بود وسعت علم او بی‌کران\\فراتر ز ارض است و هفت آسمان
ندارد بر او زحمتی حفظشان\\علی و عظیم است آن بی‌نشان}}


== نگارخانه ==
<gallery widths="250" heights="250">
پرونده:آیت‌الکرسی۳.png|جایگزین=حکاکی آیه الکرسی روی انگشتر|نمونه‌ای از حکاکی آیه الکرسی بر روی انگشتر
پرونده:آیت‌الکرسی۵.jpg|جایگزین=جام چهل‌کلید، مزین به خطوط نستعلیق، ثلث و نسخ|جام چهل‌کلید، قرن ۱۱ هجری، مزین به خطوط نستعلیق، ثلث و نسخ، شامل سوره‌های فاتحه، اخلاص، کافرون، فلق، ناس، نصر، آیه‌الکرسی و نیز دعا و صلوات بر ائمه معصومین. موزه ملی ایران، شماره موزه ۸۵۴۰
پرونده:آیت‌الکرسی۶.jpg|جایگزین=مهر از جنس عقیق به شکل بیضی مسطح با قاب طلا و کتیبه به خط نسخ و ثلث|مهر از جنس عقیق به شکل بیضی مسطح با قاب طلا و کتیبه به خط نسخ و ثلث؛ آیاتی از قرآن کریم، آیه‌الکرسی، وان یکاد، نصر من الله و فتح قریب و اسامی خداوند. (موزه ملی ایران، شماره موزه ۱۸۷۱).
پرونده:آیت‌الکرسی۷.jpg|تمبر ۱۰ ریالی میراث فرهنگی با جام پایه‌دار آیت‌الکرسی
پرونده:آیت‌الکرسی۸.jpg|جایگزین=کاسه برنجی دوره مغول- آیه‌الکرسی|کاسه برنجی دوره مغول (قرن ۱۶ میلادی)، ساخته‌شده در دکن هند، دارای کتیبه‌های عربی به خط ثلث شامل آیه‌الکرسی
پرونده:آیت‌الکرسی۹.jpg|جایگزین=سنگ‌نوشته‌ دارای آیت‌الکرسی به خط کوفی|سنگ‌نوشته‌ای از دورهٔ اموی (قرن دوم هجری) در اَمان، اردن، دارای آیت‌الکرسی به خط کوفی. محل نگهداری موزه باستان‌شناسی اردن.
پرونده:آیت‌الکرسی۱۰.jpg|جایگزین=سنگ‌قبر آیت الکرسی با خط نسخ|سنگ‌قبر کاشی‌کاری‌شده به شکل محراب، متعلق به دورهٔ ایلخانی و ساخته‌شده در کاشان. کتیبهٔ پیرامونی اثر شامل آیات ۲۵۵ و ۲۵۶ سورهٔ بقره (آیت‌الکرسی) به خط نسخ است. این اثر که به قاضی جلال‌الدین علی منسوب است،
</gallery>


== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۳۲: خط ۹۵:


== منابع ==
== منابع ==
* فلسفی، محمدتقی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، تهران، نشر معارف اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۵۱ش.
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم.
* «آیت‌الکرسی موضوع تنها مستند ایرانی حاضر در جشنواره فجر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۴ اردیبهشت ۱۳۹۴ش.
* «آیةالکرسی و خواص بی‌نظیر آن»، وب‌سایت جواهر بازار، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۴۰۱ش.
* إبن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق.
* «برکات و اسرار آیةالکرسی»، وب‌سایت عقیق، تاریخ درج مطلب: ۸ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* جعفری، عالیه، «تجلی آیت‌الکرسی در شعر استاد شیوا»، در مجله بشارت، شماره ۴۹، مهر و آبان ۱۳۸۴ش.
* جمعی از نویسندگان، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، بی‌تا.
* جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، مرکز نشر اسراء، چاپ دوم، ۱۳۸۸ش.
* حسینی طهرانی، سید محمدحسین، مطلع انوار، تهران، مکتب وحی، چاپ دوم، ۱۴۳۴ق.
* «خواص اعجازآمیز آیت الکرسی در حل مشکلات زندگی»، وب‌سایت حرز رضوی، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
* «ساخت بزرگ‌ترین تابلوی آیت‌الکرسی جهان در البرز»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۳ش.
* ساریخانی، مجید و هاشمی زرج‌آباد، حسن، «پژوهشی تحلیلی بر کتیبه‌نگاری آیةالکرسی در آثار هنری ایرانیان»، فصلنامه نگارینه هنر اسلامی، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۳ش.
* شرتونی، سعید، أقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد، تهران، منظمة الاوقاف و الشؤون الخیریة، دار الأسوة للطباعة و النشر، ۱۴۱۶ق.
* شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
* صادقی، سعید، «آیات قرآن، زینت‌بخش سردر خانه‌های ایرانیان»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۳ شهریور ۱۳۹۷ش.
* عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، تهران، المطبعة العلمیه، چاپ اول، ۱۳۸۰ق.
* فلسفی، محمدتقی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، تهران، معارف اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۵۱ش.
* قمی، شیخ‌عباس، مفاتیح الجنان، قم، اسوه، بی‌تا.
* مجلسی، محمدباقر، لوامع صاحبقرانی، قم، مؤسسه اسماعیلیان، ۱۴۱۴ق.
* «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، وب‌سایت نیشابورشناسی، تاریخ بازدید: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ سی‌ودوم، ۱۳۷۴ش.
* وندشعاری، علی و پردیس عسکری، «بررسی و تحلیل آیات و احادیث در قالی‌های دوره صفویه»، دوفصلنامه رجشمار، شماره۲، ۱۳۹۹ش.
{{پایان منابع}}

نسخهٔ کنونی تا ۱۶ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۹:۵۸

آیت‌الکرسی
کاشی ستاره‌ای هشت‌پر منقش به آیت‌الکرسی - موزه نیویورک
کاشی ستاره‌ای هشت‌پر منقش به آیت‌الکرسی، دورۀ ایلخانی؛ نگهداری در موزه متروپولیتن نیویورک


آیت‌الکرسی؛ آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در قرآن.

آیت‌الکرسی نام آیه ۲۵۵ سوره بقره است و به بیان توحید و صفات خدا مانند حیات ازلی و ابدی، قدرت نامحدود و وسعت علم الهی می‌پردازد. نام این آیه برگرفته از واژه کُرسِی است که در متن آن آمده است. مفسران قرآن، کرسی را تعبیری کنایی از قدرت یا علم خدا می‌دانند. معرفی آیت‌الکرسی به‌عنوان برترین آیه و سید آیات قرآن، به اهمیت این آیه اشاره دارد. در احادیث اهل‌بیت به خواندن آیت‌الکرسی در حالات مختف سفارش شده است. باور مردم بر ویژگی حفاظت‌بخشی این آیه باعث شده تا آن را بر سردر خانه‌ها نصب کنند و بر خواندن آن در هنگام حاجت و احساس خطر مداومت ورزند. هنرمندان نیز با خلق آثار هنری بر نقش این آیه در فرهنگ و سبک زندگی مسلمانان تأکید دارند.

معرفی

ترجمه آیت‌الکرسی
ترجمه آیت‌الکرسی: خداوند يكتا است كه معبودى به جز او نيست خدايى است زنده و پاينده، چرت نمى‌زند تا چه رسد به خواب، هر چه در آسمانها و زمين هست از آن اوست آنكه به نزد او بدون اجازه‌اش شفاعت كند كيست‌؟ آنچه پيش رو و پشت سرشان هست مى‌داند و به چيزى از دانش وى جز به اجازه خود او احاطه ندارند قلمرو او آسمان‌ها و زمين را فرا گرفته و نگهداشتن آنها بر او سنگينى نمى‌كند، كه او والا و بزرگ است.[۱]

آیت‌الکرسی نام آیهٔ ۲۵۵ از سورهٔ بقره در قرآن است.[۲] دلیل این نام‌گذاری، کاربرد واژهٔ «کُرسی» در متن آیه است و بر پایهٔ روایات، استفاده از این عنوان در زمان پیامبر اسلام رواج داشته است. برخی مفسران قرآن به‌دلیل پیوستگی مفهومی، آیات ۲۵۶ و ۲۵۷ را نیز ضمیمهٔ آیت‌الکرسی می‌دانند؛ اما منابع کهن این بسط را تأیید نمی‌کنند. دلایلی نظیر انحصار واژهٔ «کرسی» در آیهٔ ۲۵۵، روایات ناظر بر تعداد ۵۰ کلمه و ۱۷۰ حرف در این آیه و روایتی از امام علی که آغاز و انجام آیت‌الکرسی را به‌روشنی مشخص می‌کند، نشان می‌دهد که آیت‌الکرسی محدود به همان آیهٔ ۲۵۵ است.[۳]

جایگاه آیت‌الکرسی در فرهنگ اسلامی

از منظر اسلام‌پژوهان، هدف اصلی آیت‌الکرسی آن است که معبود واقعی و شایستهٔ پرستش را به مردم معرفی کند. آموزه‌های این آیه، یکتاپرستی را تقویت و انسان‌ها را از شرک و بندگی‌های باطل آزاد می‌کند.[۴] در روایتی از امام صادق آمده که پیامبر اسلام، آیت‌الکرسی را برترین آیه قرآن دانسته است. بعضی روایات نیز اسم اعظم خدا را در آیت‌الکرسی نهفته دانسته‌اند.[۵] فضیلت آیت‌الکرسی در جوامع روایی شیعه و اهل‌سنت وجود دارد.[۶]

آیت‌الکرسی در فرهنگ اسلامی، نماد حفظ و قیومیت الهی است و تلاوت آن موجب امان از خطرات می‌شود.[۷] در احادیث منتسب به امامان شیعه، خواندن آیت‌الکرسی عامل رفع بلایای دنیوی مانند فقر، کاهش سختی‌های اخروی نظیر عذاب قبر[۸] و مؤثر در شفای بیماری‌ها مانند درد چشم، معرفی شده است.[۹] قرائت این آیه در اعمال و نمازهای مستحبی، ازجمله نماز لیلة‌الدفن (نماز شب اول قبر)،[۱۰] نماز مباهله،[۱۱] نماز شب عاشورا،[۱۲] نماز شب‌های ماه رمضان،[۱۳] شب عید فطر،[۱۴] اعمال ماه رجب،[۱۵] در دعای ام‌داود[۱۶] و هنگام سفر سفارش شده است.[۱۷]

تفسیر آیت‌الکرسی

از منظر قرآن‌پژوهان و مفسران قرآن، آیت‌الکرسی بر تبیین جامع مفاهیم توحیدی تمرکز دارد. این آیه با شانزده بار اشاره به ذات الهی، بیشترین بسامد یادکردِ خداوند را در میان آیات قرآن دارا است و از این رو با لقب «سید آیات قرآن» نیز شناخته می‌شود. محتوای این آیه ضمن نفی شرک، به توصیف صفات کمال و تنزیه خداوند می‌پردازد که محورهای اصلی آن عبارتند از:

  1. حیات ازلی، ابدی و قائم به ذات؛
  2. منزه بودن خدا از نواقص و محدودیت‌های جسمانی نظیر خواب و خستگی؛
  3. مالکیت و احاطهٔ مطلق خدا بر گسترهٔ آسمان‌ها و زمین؛
  4. انحصار حق شفاعت به اذن الهی؛
  5. عدم دشواری و رنج خدا در تدبیر و نگهبانی کیهان.[۱۸]

مفهوم کرسی

واژهٔ کرسی در لغت به‌معنای پایه، اساس و تخت کوتاه است.[۱۹] مفسران عموماً سه مفهوم اصلی برای این واژه در نظر گرفته‌اند که گاه هر سه مورد تأیید قرار گرفته است:

  • قلمرو حاکمیت و قدرت مطلق الهی بر آسمان‌ها و زمین؛
  • استعاره‌ای از احاطهٔ علمی خداوند بر هستی (مستند به روایاتی از امام جعفر صادق)؛
  • مخلوقی کیهانی با ابعادی بسیار فراتر از آسمان‌ها و زمین، به‌گونه‌ای که در روایات، نسبت کیهان به کرسی همچون حلقه‌ای در یک بیابان توصیف شده است.[۲۰]

در متون حدیثی، مفهوم کرسی گاه با «عرش» یکسان پنداشته شده و در مواردی دیگر، هر دو واژه نمادی از گسترهٔ علم الهی معرفی شده‌اند. با این حال، به گزارش محمدباقر مجلسی، بر اساس دیدگاه غالب میان دانشمندان و محدثان متقدم، زمین در میان آسمان‌های هفت‌گانه، آسمان‌ها در احاطهٔ کرسی و کرسی در درون عرش قرار می‌گیرد. در این دیدگاه، دلیل توصیف عرش به عظمت نیز همین احاطهٔ کامل آن بر هستی بیان شده است.[۲۱]

آیت‌الکرسی در فرهنگ عمومی و هنر

نگین عقیق یمنی منقش به آیت‌الکرسی
نگین عقیق یمنی منقش به آیت‌الکرسی

بر پایه باورهای رایج و برخی روایات، برای حفاظت خانه از جنیان، شیاطین و نیروهای منفی مانند طلسم و چشم‌زخم، آیت‌الکرسی را بر دیوار و نزدیک سقف می‌نویسند. افزون بر این در هنگام درخواست حاجت‌روایی و پیش از خواب هم این آیه خوانده می‌شود.[۲۲]

آیت‌الکرسی در هنر ایرانیان گاه بر اشیای کاربردی در زندگی روزمره چون انگشتر، تسبیح،[۲۳] سفال، پارچه، فلز، پیراهن و قالیچه نقش می‌بست. این حضور، بیانگر باور به نیروی حفاظت‌بخش آیه بود؛ گاهی برای پاسداری از خودِ اثر در قاب آینه یا قالیچه و زمانی برای صیانت از محتوای درون آن، بر جعبه‌های قرآن یا کتیبه‌های کاشی مساجد، امامزاده‌ها و مدارس نگاشته می‌شد. در چنین آثاری، دور نگه‌داشتن انسان از بلا، اندوه و غم نیز از اهداف اصلی هنرمند به‌شمار می‌رفت.[۲۴]

فرش محرابی یا سجاده مزین به نام‌های پروردگار و آیت‌الکرسی
فرش محرابی یا سجاده مزین به نام‌های پروردگار و آیت‌الکرسی، دوره صفویه - موزه ملی شماره ۳۴۰۷

در معماری، ایرانیان مسلمان گاهی آیت‌الکرسی را به‌صورت کتیبه بر سردر ورودی خانه‌ها نصب می‌کنند. خواندن این آیه هنگام بیرون‌رفتن از خانه و برای برآورده‌شدن حاجت سفارش شده است.[۲۵] هنرمندان عصر صفویه در حاشیهٔ بزرگ قالیچه‌های سالتینگ محرابی و سجاده‌ای از نقش این آیه استفاده کرده‌اند.[۲۶] بزرگ‌ترین تابلوی هنری دست‌ساز از آیت‌الکرسی در ابعاد ۲/۲۰ در ۱/۶۰ متر در البرز ساخته شده و به حرم امام علی اهدا شد.[۲۷]

مستند پروانه سفید به کارگردانی بهروز نورانی‌پور نیز فیلمی داستانی و شاعرانه دربارهٔ فضیلت و جایگاه آیت‌الکرسی در زندگی مسلمانان است. این اثر در سی‌وسومین جشنواره فیلم فجر شرکت داشت.[۲۸]

آیت‌الکرسی گاه به‌صورت مستقیم در شعر فارسی هم بازتاب داشته است؛[۲۹] ازجمله امید مجد آیت‌الکرسی را چنین به نظم درآورده است:[۳۰]

نباشد جز الله پروردگار
که زنده است و پاینده آن کردگار
نگیرد خدا را کسالت فرا
نه هرگز به خواب اندر آید خدا
زمین و سماوات از آن اوست
همه ملک گیتی به‌فرمان اوست
چه کس راست در پیش یزدان سزا
شفاعت کند جز به اذن خدا
ز روز ازل تا به شام ابد
بداند همه چیز از نیک و بد
به چیزی از علم یگانه اله
احاطه ندارد کسی هیچ‌گاه
جز آنچه بخواهد خدای نکو
که مردم بدانند از علم او
بود وسعت علم او بی‌کران
فراتر ز ارض است و هفت آسمان
ندارد بر او زحمتی حفظشان
علی و عظیم است آن بی‌نشان


نگارخانه

  • حکاکی آیه الکرسی روی انگشتر
    نمونه‌ای از حکاکی آیه الکرسی بر روی انگشتر
  • جام چهل‌کلید، مزین به خطوط نستعلیق، ثلث و نسخ
    جام چهل‌کلید، قرن ۱۱ هجری، مزین به خطوط نستعلیق، ثلث و نسخ، شامل سوره‌های فاتحه، اخلاص، کافرون، فلق، ناس، نصر، آیه‌الکرسی و نیز دعا و صلوات بر ائمه معصومین. موزه ملی ایران، شماره موزه ۸۵۴۰
  • مهر از جنس عقیق به شکل بیضی مسطح با قاب طلا و کتیبه به خط نسخ و ثلث
    مهر از جنس عقیق به شکل بیضی مسطح با قاب طلا و کتیبه به خط نسخ و ثلث؛ آیاتی از قرآن کریم، آیه‌الکرسی، وان یکاد، نصر من الله و فتح قریب و اسامی خداوند. (موزه ملی ایران، شماره موزه ۱۸۷۱).
  • تمبر ۱۰ ریالی میراث فرهنگی با جام پایه‌دار آیت‌الکرسی
    تمبر ۱۰ ریالی میراث فرهنگی با جام پایه‌دار آیت‌الکرسی
  • کاسه برنجی دوره مغول- آیه‌الکرسی
    کاسه برنجی دوره مغول (قرن ۱۶ میلادی)، ساخته‌شده در دکن هند، دارای کتیبه‌های عربی به خط ثلث شامل آیه‌الکرسی
  • سنگ‌نوشته‌ دارای آیت‌الکرسی به خط کوفی
    سنگ‌نوشته‌ای از دورهٔ اموی (قرن دوم هجری) در اَمان، اردن، دارای آیت‌الکرسی به خط کوفی. محل نگهداری موزه باستان‌شناسی اردن.
  • سنگ‌قبر آیت الکرسی با خط نسخ
    سنگ‌قبر کاشی‌کاری‌شده به شکل محراب، متعلق به دورهٔ ایلخانی و ساخته‌شده در کاشان. کتیبهٔ پیرامونی اثر شامل آیات ۲۵۵ و ۲۵۶ سورهٔ بقره (آیت‌الکرسی) به خط نسخ است. این اثر که به قاضی جلال‌الدین علی منسوب است،

پانویس

  1. ↑ ترجمه آیت‌الکرسی، پایگاه جامع قرآنی.
  2. ↑ حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.
  3. ↑ جمعی از نویسندگان، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۰۷.
  4. ↑ فلسفی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، ۱۳۵۱ش، ص۴–۵.
  5. ↑ جمعی از نویسندگان، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، دفتر تبلیغات اسلامی، ص۳۰۷.
  6. ↑ حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.
  7. ↑ حسینی طهرانی، مطلع انوار، ۱۴۳۴ق، ج۶، ص۴۴۹.
  8. ↑ عیاشی، التفسیر، ۱۳۸۰ق، ج۱، ص۱۳۶.
  9. ↑ شیخ صدوق، الخصال، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۶۱۶.
  10. ↑ فلسفی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، ۱۳۵۱ش، ص۴.
  11. ↑ قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص696.
  12. ↑ قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص709.
  13. ↑ قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص59.
  14. ↑ قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص606.
  15. ↑ قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص346، 345، 362.
  16. ↑ قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص362.
  17. ↑ قمی، مفاتیح الجنان، بی‌تا، ص749.
  18. ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ۱۳۸۸ش، ج۱۲، ص۹۸–۹۹ و ۱۰۴–۱۰۵.
  19. ↑ ابن‌منظور، لسان العرب، ۱۴۱۴ق، ج۶، ص۱۹۴؛ شرتونی، أقرب الموارد، ۱۴۱۶ق، ج۴، ص۵۳۸.
  20. ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۳۱۹ ـ ۳۲۲.
  21. ↑ مجلسی، لوامع صاحبقرانی، ۱۴۱۴ق، ج۴، ص۱۷۰.
  22. ↑ «خواص اعجازآمیز آیت الکرسی در حل مشکلات زندگی»، وب‌سایت حرز رضوی.
  23. ↑ «آیةالکرسی و خواص بی‌نظیر آن»، وب‌سایت جواهر بازار؛«برکات و اسرار آیةالکرسی»، وب‌سایت عقیق.
  24. ↑ ساریخانی و هاشمی زرج‌آباد، «پژوهشی تحلیلی بر کتیبه‌نگاری آیةالکرسی در آثار هنری ایرانیان»، ۱۳۹۳ش، ص۷۸ ـ ۷۹.
  25. ↑ صادقی، «آیات قرآن، زینت‌بخش سردر خانه‌های ایرانیان»، خبرگزاری ایکنا.
  26. ↑ وندشعاری و عسکری، «بررسی و تحلیل آیات و احادیث در قالی‌های دوره صفویه »، ۱۳۹۹ش، ص۱۱۵ و ۱۲۲.
  27. ↑ «ساخت بزرگ‌ترین تابلوی آیت‌الکرسی جهان در البرز»، خبرگزاری ایکنا.
  28. ↑ «آیت‌الکرسی موضوع تنها مستند ایرانی حاضر در جشنواره فجر»، خبرگزاری تسنیم.
  29. ↑ جعفری، «تجلی آیت‌الکرسی در شعر استاد شیوا»، ۱۳۸۴ش، ص۵۲؛ «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، وب‌سایت نیشابورشناسی.
  30. ↑ «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، وب‌سایت نیشابورشناسی.

منابع

  • قرآن کریم.
  • «آیت‌الکرسی موضوع تنها مستند ایرانی حاضر در جشنواره فجر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۴ اردیبهشت ۱۳۹۴ش.
  • «آیةالکرسی و خواص بی‌نظیر آن»، وب‌سایت جواهر بازار، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۴۰۱ش.
  • إبن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق.
  • «برکات و اسرار آیةالکرسی»، وب‌سایت عقیق، تاریخ درج مطلب: ۸ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
  • جعفری، عالیه، «تجلی آیت‌الکرسی در شعر استاد شیوا»، در مجله بشارت، شماره ۴۹، مهر و آبان ۱۳۸۴ش.
  • جمعی از نویسندگان، فرهنگ‌نامه علوم قرآنی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، بی‌تا.
  • جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، مرکز نشر اسراء، چاپ دوم، ۱۳۸۸ش.
  • حسینی طهرانی، سید محمدحسین، مطلع انوار، تهران، مکتب وحی، چاپ دوم، ۱۴۳۴ق.
  • «خواص اعجازآمیز آیت الکرسی در حل مشکلات زندگی»، وب‌سایت حرز رضوی، تاریخ بازدید: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • «ساخت بزرگ‌ترین تابلوی آیت‌الکرسی جهان در البرز»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۳ش.
  • ساریخانی، مجید و هاشمی زرج‌آباد، حسن، «پژوهشی تحلیلی بر کتیبه‌نگاری آیةالکرسی در آثار هنری ایرانیان»، فصلنامه نگارینه هنر اسلامی، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۳ش.
  • شرتونی، سعید، أقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد، تهران، منظمة الاوقاف و الشؤون الخیریة، دار الأسوة للطباعة و النشر، ۱۴۱۶ق.
  • شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین، چاپ اول، ۱۳۶۲ش.
  • صادقی، سعید، «آیات قرآن، زینت‌بخش سردر خانه‌های ایرانیان»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۳ شهریور ۱۳۹۷ش.
  • عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، تهران، المطبعة العلمیه، چاپ اول، ۱۳۸۰ق.
  • فلسفی، محمدتقی، آیت الکرسی پیام آسمانی توحید، تهران، معارف اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۵۱ش.
  • قمی، شیخ‌عباس، مفاتیح الجنان، قم، اسوه، بی‌تا.
  • مجلسی، محمدباقر، لوامع صاحبقرانی، قم، مؤسسه اسماعیلیان، ۱۴۱۴ق.
  • «مشاهیر علمی و فرهنگی نیشابور»، وب‌سایت نیشابورشناسی، تاریخ بازدید: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیه، چاپ سی‌ودوم، ۱۳۷۴ش.
  • وندشعاری، علی و پردیس عسکری، «بررسی و تحلیل آیات و احادیث در قالی‌های دوره صفویه»، دوفصلنامه رجشمار، شماره۲، ۱۳۹۹ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=آیت‌الکرسی&oldid=50752»