آسوریان: تفاوت میان نسخهها
ایجاد لینک داخلی |
|||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:آسوریان (2).jpg|جایگزین=آشور-ناصیر-پال دوم - آشوریان|بندانگشتی|سنگ یادبود آشور-ناصیر-پال دوم، موزه بریتانیا]] | [[پرونده:آسوریان (2).jpg|جایگزین=آشور-ناصیر-پال دوم - آشوریان|بندانگشتی|سنگ یادبود آشور-ناصیر-پال دوم، موزه بریتانیا]] | ||
{{درشت|'''آسوریان'''}}؛ یکی از گروههای قومی با هویت و آداب مخصوص در ایران. | {{درشت|'''آسوریان'''}}؛ یکی از گروههای قومی و مذهبی با هویت و آداب مخصوص در ایران. | ||
آسوریان، قومی سامی هستند که در گذشته، [[ایران]]، [[عراق]] و [[ترکیه]]، سکونتگاه اصلی آنها بود و امروز در کشورهای مختلف پراکندهاند. جمعیت آنها در ایران کمتر از یکصد هزار نفر است و بیشتر در [[تهران]] و [[ارومیه]] زندگی میکنند. آنها اکثراً [[مسیحی]] و پیرو آیین [[نسطوری]] هستند و به [[زبان آرامی جدید]] سخن میگویند. پوشش آسوریان ایران نزدیک به [[مسلمان|مسلمانان]] است؛ زنان [[چادر]] بر سر میکنند و مردان شلوار و بالاپوش کوتاه میپوشند. سال نو آسوری اول ماه نیسان ([[آوریل]]) است و جشنهای دوازدهروزه به مناسبت آغاز [[بهار]] برگزار میکنند. باورها و آیینهای مذهبی آنها شامل تقدس [[آب]]، [[غسل تعمید|مراسم تعمید]]، دعای ماه کامل، و یادآوری [[شام آخر]] مسیح در [[عشای ربانی]] است. نمادهای باستانی مانند [[گاو بالدار]] و شیر بالدار در خردهفرهنگ آسوریان، خردمندی و قدرت را نشان میدهند. مهمترین [[زیارتگاه|زیارتگاههای]] آنها در ارومیه شامل [[کلیسای مارسرگیز]] و [[کلیسای ننهمریم]] یا مارتمریم است. آسوریان همچنین آیینهای سوگواری دارند؛ ازجمله «جمعه غم بزرگ» و یادبود شهدای سمل، که یادآور کشتار هزاران آسوری در [[کردستان عراق]] در سال ۱۳۱۲ش است. | |||
== معرفی | == معرفی == | ||
آسوریان (آشوریان)، قومی از نژاد سامی هستند<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/آسوریان دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه آسوریان.]</ref> که مناطقی از ایران، عراق و ترکیه، از مراکز تجمع سنتی آنها بوده و امروزه در کشورهای مختلف پراکنده شدهاند. آسوریانِ ایران با جمعیتی کمتر از یکصد هزار نفر،<ref>Clarke, Population Of The Middle East And North, 1972, P141.</ref> بیشتر ساکن [[تهران]] و [[ارومیه]] هستند و | آسوریان (آشوریان)، قومی از نژاد سامی هستند<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/آسوریان دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه آسوریان.]</ref> که مناطقی از ایران، عراق و ترکیه، از مراکز تجمع سنتی آنها بوده و امروزه در کشورهای مختلف پراکنده شدهاند. آسوریانِ ایران با جمعیتی کمتر از یکصد هزار نفر،<ref>Clarke, Population Of The Middle East And North, 1972, P141.</ref> بیشتر ساکن [[تهران]] و [[ارومیه]] هستند و هویت، فرهنگ و تاریخ ویژهٔ خود را حفظ کردهاند.<ref>Tsereteli, The Modem Assyrian Language, 1978, P16.</ref> | ||
==دین و زبان | == دین و زبان == | ||
بیشتر آسوریان، مسیحی و | بیشتر آسوریان، مسیحی و پایبند به آیین نسطوری هستند.<ref>فیلد، مردمشناسی ایران، ۱۳۴۳ش، ص۵۹.</ref> آسوریان، امروزه به زبان سریانی جدید و آرامی جدید، سخن میگویند.<ref>Tsereteli, The Modem Assyrian Language, 1978, P16.</ref> در نزدیکی [[سلماس]]، آسوریان یهودی زندگی میکنند که دارای لهجهٔ آرامی یهودی هستند. گویشهای اورمژیانا (گویش ارومیهای) و صلمسنایا (گویش سلماسی) در میان ایرانیان آسوری، رواج بیشتری دارد.<ref>Tsereteli, The Modem Assyrian Language, 1978, P17 And 23.</ref> | ||
==پوشش | == پوشش == | ||
پوشش آسوریانِ ایران به پوشش [[مسلمان|مسلمانان]] بسیار نزدیک | پوشش آسوریانِ ایران به پوشش [[مسلمان|مسلمانان]] بسیار نزدیک است و زنان آنها نیز از [[چادر]] استفاده میکردند و روی خود را از مردان میپوشاندند. مردان نیز شلوار و بالاپوش کوتاه میپوشیدند و کلاه نمدی به سر میگذاشتند.<ref>اوبن، ایران امروز، ۱۳۶۲ش، ص۱۰۵.</ref> | ||
== | == آدابورسوم == | ||
'''قداست آب''': آسوریان معتقدند [[حضرت عیسی|مسیح]] در آب [[رود اردن]] تعمید داده شد؛ بنابراین مراسم تعمید از مهمترین آیینهای مذهبی آسوریان بهشمار میرود. تمرکز آسوریان ایران در کنار [[دریاچه ارومیه|دریاچهٔ ارومیه]] نیز سبب ایجاد باورهایی دربارهٔ قداست آب شده است. الههٔ آفتاب در ادبیات کهن سومری (شَمَش) نیز نزد آنها محترم است.<ref>Contenau, Everyday Life In Babylon And Assyria, 1955, P248-249. ؛ فرنو، منشأ فرهنگ، تمدن و هنر در بینالنهرین کهن، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۸۴.</ref> | |||
'''طبیعت و نمادهای حیات''': آسوریان ایرانی زمانی که ماه کامل میشود، دعای «ای پدر ما که در آسمانی» و دعای حضرت مریم را میخوانند. درختان بهویژه درخت [[نخل]] و کاج برای آسوریان، نماد زندگی و جلوهٔ حیات انسانی است. در [[حماسه گیلگمش|منظومهٔ گیلگمش]]، به درخت زندگی اشاره شده که نماد بزرگی، نجابت، شرافت، قدرت و جاودانگی است.<ref>شوالیه، فرهنگ نمادها، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۵۶۰.</ref>[[پرونده:آسوریان (3).jpg|جایگزین=کلیسای مارسرگیز|بندانگشتی|نمای ورودی کلیسای مارسرگیز]]'''مراسم عشای ربانی''': آنها در مراسم عشای ربّانی، پس از برپایی نماز، [[نان]] و [[شراب]] میخورند و با یادآوری شام آخر مسیح، این نان را نشانهای از جسم او میدانند که گرسنگی را در پی نخواهد داشت.<ref>Contenau, Everyday Life In Babylon And Assyria, 1955, P201-206.</ref> | |||
جشنها: سال نو آسوری در اول ماه نیسان ([[۱ آوریل|اول آوریل]]) است و بزرگترین جشن آسوریان به این مناسبت برگزار میشود. ریشهٔ این جشن به فتوحات امپراطوری آشور در اول تا دهم نیسان بازمیگردد.<ref>منشیامیر، تاریخ آشور، ۱۳۶۰ش، ص۳۹–۴۰.</ref> جشنهای دوازدهروزهٔ آسوریان به مناسبت سال نو، مصادف با شروع فصل [[بهار]] است. آسوریان در جشن رستاخیز مسیح، به دیدار خانوادههایی میروند که در آن سال، عزیزی را از دست دادهاند. عیدهای «قیمته دماران» و «سولقه دماران» از اعیاد بزرگ آسوریان در [[ایران]] است.<ref>Contenau, Everyday Life In Babylon And Assyria, 1955, P285.</ref> | |||
آسوریان | |||
آیینهای سوگواری: آسوریان مسیحی در ایران، دو آیین سوگواری بزرگ دارند. روز جمعهای که [[حضرت عیسی|عیسی]] به صلیب آویخته شد، جمعه غم بزرگ نام دارد. آسوریان مسیحی در این روز، لباس سیاه پوشیده و مراسم سوگواری برپا میکنند و سرودهای مذهبی غمناک میخوانند. دومین مراسم سوگواری به مناسبت بزرگداشت روز شهدای سمل، برگزار میشود. این مراسم، یادبود کشتار هزاران آسوری در [[کردستان عراق]] است که در سال ۱۳۱۲ش، رخ داد.<ref>کاکاویچ، کوه سمل، ۱۳۸۳ش، ص۳۶۱–۳۶۷.</ref> | |||
== نمادهای باستانی == | |||
تندیس گاو بالدار با سر انسان، نماد | تندیس گاو بالدار با سر انسان، نماد جاودان آسوریان دانسته میشود. در این تندیس، سر انسان، نشانهٔ خردمندی، بالهای آن که شبیه بالهای عقاب است، نشانهٔ قدرت و پنج پای آن نشانهٔ سختکوشی است. آسوریان کنونی به نمادهای حیوانی علاقه زیادی دارند. مجسمهٔ شیر بالدار نیز از نمادهایی است که در خانهٔ آسوریان وجود دارد.<ref>گاردنر، هنر در گذر زمان، ۱۳۶۵ش، ص۶۰–۶۱؛ حاتم، آشنایی با هند در تاریخ، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۶۷–۶۹.</ref> | ||
== | == زیارتگاهها == | ||
مقبرهٔ | مقبرهٔ مار سرگیز مقدس در نزدیکی [[ارومیه]]، مهمترین زیارتگاه آسوریان ایران است<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1396/06/11/1486700/کلیسای-تاریخی-مارسرگیز-ارومیه-شوق-گردشگران-داخلی-و-خارجی-را-بر-می-انگیزاند-فیلم «کلیسای تاریخی مارسرگیز ارومیه شوق گردشگران داخلی و خارجی را بر میانگیزاند+فیلم»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> و کلیسای حضرت مریم (مارتمریم) در ارومیه، دومین کلیسای قدیمی جهان بهشمار میرود.<ref>[https://emroozkojaberim.com/news.cfm?id=562 «کلیسای ننه مریم؛ دومین کلیسای قدیمی جهان در قلب ارومیه»، وبسایت امروز کجا بریم.]</ref> | ||
== پانویس == | |||
==پانویس== | |||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* اوبن، اوژن، ایران امروز، بهترجمه علیاصغر سعیدی، تهران، | * اوبن، اوژن، ایران امروز، بهترجمه علیاصغر سعیدی، تهران، بینا، ۱۳۶۲ش. | ||
* حاتم، غلامعلی، آشنایی با هند در تاریخ، تهران، دانشگاه پیامنور، ۱۳۸۵ش. | * حاتم، غلامعلی، آشنایی با هند در تاریخ، تهران، دانشگاه پیامنور، ۱۳۸۵ش. | ||
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، | * دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۳ اردیبهشت ۱۴۰۱ش. | ||
* شوالیه، ژان و آلن گربران، فرهنگ نمادها، بهترجمه سودابه فضایلی، تهران، جیحون، ۱۳۸۲ش. | * شوالیه، ژان و آلن گربران، فرهنگ نمادها، بهترجمه سودابه فضایلی، تهران، جیحون، ۱۳۸۲ش. | ||
* فرنو، بهروز، منشأ فرهنگ، تمدن و هنر در بینالنهرین کهن، تهران، سوره مهر، ۱۳۸۴ش. | * فرنو، بهروز، منشأ فرهنگ، تمدن و هنر در بینالنهرین کهن، تهران، سوره مهر، ۱۳۸۴ش. | ||
* فیلد، هنری، مردمشناسی ایران، بهترجمه عبدالله فریار، تهران، | * فیلد، هنری، مردمشناسی ایران، بهترجمه عبدالله فریار، تهران، ابنسینا، ۱۳۴۳ش. | ||
* کاکاویچ، ایوان، کوه سمل، بهترجمه ویلسان بتمنصور، تهران، | * کاکاویچ، ایوان، کوه سمل، بهترجمه ویلسان بتمنصور، تهران، بینا، ۱۳۸۳ش. | ||
* «کلیسای تاریخی مارسرگیز ارومیه شوق گردشگران داخلی و خارجی را بر میانگیزاند+فیلم»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ شهریور ۱۳۹۶ش. | |||
* «کلیسای ننه مریم؛ دومین کلیسای قدیمی جهان در قلب ارومیه»، وبسایت امروز کجا بریم، تاریخ درج مطلب: ۱۵ تیر ۱۴۰۴ش. | |||
* گاردنر، هلن، هنر در گذر زمان، بهتحقیق هورست دلاکرو و ریچارد ج. تنسی، بهترجمه محمدتقی فرامرزی، تهران، نگاه، ۱۳۶۵ش. | * گاردنر، هلن، هنر در گذر زمان، بهتحقیق هورست دلاکرو و ریچارد ج. تنسی، بهترجمه محمدتقی فرامرزی، تهران، نگاه، ۱۳۶۵ش. | ||
* منشیامیر، رابی، تاریخ آشور، تهران، ایلونا، ۱۳۶۰ش. | * منشیامیر، رابی، تاریخ آشور، تهران، ایلونا، ۱۳۶۰ش. | ||
{{چپچین}} | {{چپچین}} | ||
{{آغاز چپچین}} | |||
* Clarke, J.I. , Population Of The Middle East And North, University Of London, Africa, 1972. | * Clarke, J.I. , Population Of The Middle East And North, University Of London, Africa, 1972. | ||
* Contenau, G. , Everyday Life In Babylon And Assyria, London, 1955. | * Contenau, G. , Everyday Life In Babylon And Assyria, London, 1955. | ||
نسخهٔ کنونی تا ۴ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۴۱
.jpg){kind=link}
آسوریان؛ یکی از گروههای قومی و مذهبی با هویت و آداب مخصوص در ایران.
آسوریان، قومی سامی هستند که در گذشته، ایران، عراق و ترکیه، سکونتگاه اصلی آنها بود و امروز در کشورهای مختلف پراکندهاند. جمعیت آنها در ایران کمتر از یکصد هزار نفر است و بیشتر در تهران و ارومیه زندگی میکنند. آنها اکثراً مسیحی و پیرو آیین نسطوری هستند و به زبان آرامی جدید سخن میگویند. پوشش آسوریان ایران نزدیک به مسلمانان است؛ زنان چادر بر سر میکنند و مردان شلوار و بالاپوش کوتاه میپوشند. سال نو آسوری اول ماه نیسان (آوریل) است و جشنهای دوازدهروزه به مناسبت آغاز بهار برگزار میکنند. باورها و آیینهای مذهبی آنها شامل تقدس آب، مراسم تعمید، دعای ماه کامل، و یادآوری شام آخر مسیح در عشای ربانی است. نمادهای باستانی مانند گاو بالدار و شیر بالدار در خردهفرهنگ آسوریان، خردمندی و قدرت را نشان میدهند. مهمترین زیارتگاههای آنها در ارومیه شامل کلیسای مارسرگیز و کلیسای ننهمریم یا مارتمریم است. آسوریان همچنین آیینهای سوگواری دارند؛ ازجمله «جمعه غم بزرگ» و یادبود شهدای سمل، که یادآور کشتار هزاران آسوری در کردستان عراق در سال ۱۳۱۲ش است.
معرفی
آسوریان (آشوریان)، قومی از نژاد سامی هستند[۱] که مناطقی از ایران، عراق و ترکیه، از مراکز تجمع سنتی آنها بوده و امروزه در کشورهای مختلف پراکنده شدهاند. آسوریانِ ایران با جمعیتی کمتر از یکصد هزار نفر،[۲] بیشتر ساکن تهران و ارومیه هستند و هویت، فرهنگ و تاریخ ویژهٔ خود را حفظ کردهاند.[۳]
دین و زبان
بیشتر آسوریان، مسیحی و پایبند به آیین نسطوری هستند.[۴] آسوریان، امروزه به زبان سریانی جدید و آرامی جدید، سخن میگویند.[۵] در نزدیکی سلماس، آسوریان یهودی زندگی میکنند که دارای لهجهٔ آرامی یهودی هستند. گویشهای اورمژیانا (گویش ارومیهای) و صلمسنایا (گویش سلماسی) در میان ایرانیان آسوری، رواج بیشتری دارد.[۶]
پوشش
پوشش آسوریانِ ایران به پوشش مسلمانان بسیار نزدیک است و زنان آنها نیز از چادر استفاده میکردند و روی خود را از مردان میپوشاندند. مردان نیز شلوار و بالاپوش کوتاه میپوشیدند و کلاه نمدی به سر میگذاشتند.[۷]
آدابورسوم
قداست آب: آسوریان معتقدند مسیح در آب رود اردن تعمید داده شد؛ بنابراین مراسم تعمید از مهمترین آیینهای مذهبی آسوریان بهشمار میرود. تمرکز آسوریان ایران در کنار دریاچهٔ ارومیه نیز سبب ایجاد باورهایی دربارهٔ قداست آب شده است. الههٔ آفتاب در ادبیات کهن سومری (شَمَش) نیز نزد آنها محترم است.[۸]
طبیعت و نمادهای حیات: آسوریان ایرانی زمانی که ماه کامل میشود، دعای «ای پدر ما که در آسمانی» و دعای حضرت مریم را میخوانند. درختان بهویژه درخت نخل و کاج برای آسوریان، نماد زندگی و جلوهٔ حیات انسانی است. در منظومهٔ گیلگمش، به درخت زندگی اشاره شده که نماد بزرگی، نجابت، شرافت، قدرت و جاودانگی است.[۹]
.jpg){kind=link}
مراسم عشای ربانی: آنها در مراسم عشای ربّانی، پس از برپایی نماز، نان و شراب میخورند و با یادآوری شام آخر مسیح، این نان را نشانهای از جسم او میدانند که گرسنگی را در پی نخواهد داشت.[۱۰]
جشنها: سال نو آسوری در اول ماه نیسان (اول آوریل) است و بزرگترین جشن آسوریان به این مناسبت برگزار میشود. ریشهٔ این جشن به فتوحات امپراطوری آشور در اول تا دهم نیسان بازمیگردد.[۱۱] جشنهای دوازدهروزهٔ آسوریان به مناسبت سال نو، مصادف با شروع فصل بهار است. آسوریان در جشن رستاخیز مسیح، به دیدار خانوادههایی میروند که در آن سال، عزیزی را از دست دادهاند. عیدهای «قیمته دماران» و «سولقه دماران» از اعیاد بزرگ آسوریان در ایران است.[۱۲]
آیینهای سوگواری: آسوریان مسیحی در ایران، دو آیین سوگواری بزرگ دارند. روز جمعهای که عیسی به صلیب آویخته شد، جمعه غم بزرگ نام دارد. آسوریان مسیحی در این روز، لباس سیاه پوشیده و مراسم سوگواری برپا میکنند و سرودهای مذهبی غمناک میخوانند. دومین مراسم سوگواری به مناسبت بزرگداشت روز شهدای سمل، برگزار میشود. این مراسم، یادبود کشتار هزاران آسوری در کردستان عراق است که در سال ۱۳۱۲ش، رخ داد.[۱۳]
نمادهای باستانی
تندیس گاو بالدار با سر انسان، نماد جاودان آسوریان دانسته میشود. در این تندیس، سر انسان، نشانهٔ خردمندی، بالهای آن که شبیه بالهای عقاب است، نشانهٔ قدرت و پنج پای آن نشانهٔ سختکوشی است. آسوریان کنونی به نمادهای حیوانی علاقه زیادی دارند. مجسمهٔ شیر بالدار نیز از نمادهایی است که در خانهٔ آسوریان وجود دارد.[۱۴]
زیارتگاهها
مقبرهٔ مار سرگیز مقدس در نزدیکی ارومیه، مهمترین زیارتگاه آسوریان ایران است[۱۵] و کلیسای حضرت مریم (مارتمریم) در ارومیه، دومین کلیسای قدیمی جهان بهشمار میرود.[۱۶]
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه آسوریان.
- ↑ Clarke, Population Of The Middle East And North, 1972, P141.
- ↑ Tsereteli, The Modem Assyrian Language, 1978, P16.
- ↑ فیلد، مردمشناسی ایران، ۱۳۴۳ش، ص۵۹.
- ↑ Tsereteli, The Modem Assyrian Language, 1978, P16.
- ↑ Tsereteli, The Modem Assyrian Language, 1978, P17 And 23.
- ↑ اوبن، ایران امروز، ۱۳۶۲ش، ص۱۰۵.
- ↑ Contenau, Everyday Life In Babylon And Assyria, 1955, P248-249. ؛ فرنو، منشأ فرهنگ، تمدن و هنر در بینالنهرین کهن، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۸۴.
- ↑ شوالیه، فرهنگ نمادها، ۱۳۸۲ش، ج۳، ص۵۶۰.
- ↑ Contenau, Everyday Life In Babylon And Assyria, 1955, P201-206.
- ↑ منشیامیر، تاریخ آشور، ۱۳۶۰ش، ص۳۹–۴۰.
- ↑ Contenau, Everyday Life In Babylon And Assyria, 1955, P285.
- ↑ کاکاویچ، کوه سمل، ۱۳۸۳ش، ص۳۶۱–۳۶۷.
- ↑ گاردنر، هنر در گذر زمان، ۱۳۶۵ش، ص۶۰–۶۱؛ حاتم، آشنایی با هند در تاریخ، ۱۳۸۵ش، ج۱، ص۶۷–۶۹.
- ↑ «کلیسای تاریخی مارسرگیز ارومیه شوق گردشگران داخلی و خارجی را بر میانگیزاند+فیلم»، خبرگزاری تسنیم.
- ↑ «کلیسای ننه مریم؛ دومین کلیسای قدیمی جهان در قلب ارومیه»، وبسایت امروز کجا بریم.
منابع
- اوبن، اوژن، ایران امروز، بهترجمه علیاصغر سعیدی، تهران، بینا، ۱۳۶۲ش.
- حاتم، غلامعلی، آشنایی با هند در تاریخ، تهران، دانشگاه پیامنور، ۱۳۸۵ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۳ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
- شوالیه، ژان و آلن گربران، فرهنگ نمادها، بهترجمه سودابه فضایلی، تهران، جیحون، ۱۳۸۲ش.
- فرنو، بهروز، منشأ فرهنگ، تمدن و هنر در بینالنهرین کهن، تهران، سوره مهر، ۱۳۸۴ش.
- فیلد، هنری، مردمشناسی ایران، بهترجمه عبدالله فریار، تهران، ابنسینا، ۱۳۴۳ش.
- کاکاویچ، ایوان، کوه سمل، بهترجمه ویلسان بتمنصور، تهران، بینا، ۱۳۸۳ش.
- «کلیسای تاریخی مارسرگیز ارومیه شوق گردشگران داخلی و خارجی را بر میانگیزاند+فیلم»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۱ شهریور ۱۳۹۶ش.
- «کلیسای ننه مریم؛ دومین کلیسای قدیمی جهان در قلب ارومیه»، وبسایت امروز کجا بریم، تاریخ درج مطلب: ۱۵ تیر ۱۴۰۴ش.
- گاردنر، هلن، هنر در گذر زمان، بهتحقیق هورست دلاکرو و ریچارد ج. تنسی، بهترجمه محمدتقی فرامرزی، تهران، نگاه، ۱۳۶۵ش.
- منشیامیر، رابی، تاریخ آشور، تهران، ایلونا، ۱۳۶۰ش.
- Clarke, J.I. , Population Of The Middle East And North, University Of London, Africa, 1972.
- Contenau, G. , Everyday Life In Babylon And Assyria, London, 1955.
- Tsereteli, K.G. , The Modem Assyrian Language, Moscow, 1978.