حجاب: تفاوت میان نسخه‌ها

(۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد)

خط ۹۱:

==منابع==

~~{{چندستونه}}~~

* «آثار و فواید عفاف و حجاب»، پایگاه خبری وب دا علوم پزشکی گلستان، تاریخ مراجعه: ۳۱ خرداد ۱۴۰۴ش.

* انصاری شیری، محمد، «تأثیر پوشش پدر و مادر روی فرزندان در منزل از دیدگاه اسلام»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ مراجعه: ۳۱ خرداد ۱۴۰۴ش.

خط ۱۴۸:

خط ۱۴۷:

ویکی زندگی

'''<big>حجاب</big>'''، پوشش واجب بانوان مسلمان در جامعه و معاشرت با نامحرمان.

حجاب به‌معنای پوشش مناسب بانوان در معاشرت با مردان نامحرم، از هنجارهای مورد تأکید اسلام است که از زمان مواجهه تمدنی اسلام با غرب مدرن، تبدیل به چالشی طرفینی شده و جامعه ایران با وجود تاکید تاریخی خود بر حجاب بانوان، از زمان پهلوی با نفوذ فرهنگ بیگانه، بی‌حجابی برخی بانوان را تجربه کرده است. این پدیده پس از دهه اول انقلاب اسلامی، به دلایل فرهنگی و سیاسی روبه گسترش نهاده است.

خط ۲۳۴:

خط ۲۳۳:

*مهدی‌زاده، حسین، حجاب‌شناسی، قم، حوزه علمیه قم، 1382ش.

ویکی جنسیت

+++

'''{{درشت|مبانی کلامی حجاب}}'''؛ باورهای درون‌دینی دربارهٔ حجاب اسلامی.

مبانی کلامی حجاب نشان می‌دهد که این فریضه الهی ریشه در [[توحید]]، [[ایمان]] به [[معاد]] و [[بندگی خدا]] دارد. [[حجاب]] جلوه‌ای از پذیرش [[عدالت]] و نظم الهی است و [[پاکی]]، [[تقوا]] و [[مسئولیت‌پذیری]] زن را نمایان می‌کند. این پوشش، تعادل و [[آرامش]] را در زندگی فردی و اجتماعی برقرار می‌سازد و نقش مهمی در [[سلامت]] جامعه ایفا می‌کند. از منظر گرایشی، حجاب نماد [[طهارت]]، محبت الهی و [[زیبایی]] حقیقی است که میل فطری به [[زینت]] را در مسیر الهی هدایت می‌کند. بدین‌ترتیب، حجاب پلی میان ایمان و عمل، ظاهر و باطن و زن و جامعه است و جلوه‌ای از کمال انسانی و جمال الهی را نشان می‌دهد.

== مفهوم‌شناسی مبانی کلامی حجاب ==

باورهای بنیادینی که کلیت احکام فقهی بر آن استوار است، یکی از موضوعات اساسی در فلسفه فقه است و یکی از مهم‌ترین این باورهای بنیادین، باورهای کلامی است.<ref>[https://raj.smc.ac.ir/article_2708_f24c2f2d9ceda797a285574d545a9429.pdf صابریان، «گزاره کلامی تأثیرگذار در اجتهاد (جامعیّت شریعت)»، 1387ش، ص32.]</ref> بسیاری از دستورات فقهی از باورها و آموزه‌های کلامی تغذیه می‌شوند و موجودیت‌شان مدیون این باورها است.<ref>[https://jipt.sbu.ac.ir/article_97254_c34392e2ab7b3153b4560b75c48d8822.pdf قاسمی، «بررسی رویکرد کلامی شیعی به جایگاه مصلحت در استنباط احکام شرعی»، 1398ش، ص85-86.]</ref>

مبانی کلامی حجاب بر دوپایه بینشی و گرایشی استوار است. این پایه‌های معرفتی با باورهای مهمی مانند [[ایمان به خدا]]، باور به [[معاد|زندگی پس از مرگ]] و تأثیر این باورها در [[زندگی انسان]] ارتباط دارند. این بنیادهای بینشی و گرایشی مجموعه‌ای از مفاهیم بنیادی دیگر را به‌شکل منظومه‌ای به‌هم‌مربوط بنیان می‌نهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2284099/تبیین-بنیادهای-نظری-حجاب-مبتنی-بر-دو-نظام-فطری-و-تخیلی-در-نظریه-علامه-طباطبایی آقاجانی، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، 1403ش، ص205.]</ref> ابعاد بینشی و درونی حجاب که شامل باورهای اعتقادی مانند توحید است فرد را از لغزش‌های فکری و روحی محافظت می‌کند و پایه و اساس حجاب ظاهری است که در رفتار انسان جلوه‌گر می‌شود و نشان‌دهندهٔ گرایش او است.<ref>[https://spoh.ir/wp-content/uploads/2022/11/حجاب-شناسی.pdf مهدی‌زاده، «حجاب‌شناسی: چالش‌ها و کاوش‌های جدید»، 1381ش، ص22-23.]</ref>

== پایه‌های بینشی حجاب ==

=== توحیدباوری ===

[[پرونده:مبانی کلامی حجاب۱.jpg|جایگزین=تصویری از زنان شرکت‌کننده در راهپیمایی‌های دهه ۶۰|بندانگشتی|تصویری از زنان شرکت‌کننده در راهپیمایی‌های دهه ۱۳۶۰ش]]

توحید، بنیادی‌ترین باور اسلامی است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2284099/تبیین-بنیادهای-نظری-حجاب-مبتنی-بر-دو-نظام-فطری-و-تخیلی-در-نظریه-علامه-طباطبایی آقاجانی، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، 1403ش، ص205.]</ref> و پذیرش حجاب به‌معنای التزام به [[سبک زندگی توحیدی]] است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2284099/تبیین-بنیادهای-نظری-حجاب-مبتنی-بر-دو-نظام-فطری-و-تخیلی-در-نظریه-علامه-طباطبایی آقاجانی، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، 1403ش، ص206.]</ref> [[انسان موحد]] به‌خاطر نگاه توحیدی‌اش خود را برتر از آن می‌داند که تنها به [[بدن‌نمایی]] و [[آرایش]] ظاهر اکتفا کند. از این منظر، حتی سبک پوشش، وسیله‌ای برای نزدیک شدن به خداوند است؛ بنابراین لباسی می‌پوشد که خدا می‌پسندد و خود را به‌گونه‌ای [[آرایش]] می‌کند که مورد رضایت معبود باشد.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص369.]</ref>

بانویی که اندیشه‌اش توحیدی باشد، می‌داند که همه ما از خدا هستیم و به‌سوی او بازمی‌گردیم؛ ازاین‌رو حاضر نیست با [[خودآرایی]] و [[خودنمایی]] خود را در برابر نگاه‌های آلوده قرار داده و باعث [[فساد]] در جامعه شود.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص375-376.]</ref> حجاب از این منظر، برای حفظ احترام زن، [[سلامت نفس]]، سلامت جامعه بشری، [[غیرت]] و آبروی زن است. زن در نگرش توحیدی، امانت خلقت است و باید زمینه‌های رشد و ترقی او در [[جامعه]] و [[خانواده]] فراهم باشد.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص370.]</ref>

=== عدل الهی ===

حجاب در چارچوب حکمت الهی، نظم اجتماعی را به‌صورت بهینه در زندگی انسان برقرار می‌کند و [[عقل]]، [[احساس]]، [[اخلاق]]، [[ایثار]] و [[انسانیت]] هرکدام در جای درست خود قرار می‌گیرند. حجاب به [[رشد]] و پیشرفت جامعه کمک می‌کند<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص369-370.]</ref> و پوشاندن [[بدن]]، آرامش و [[امنیت]] را برای فرد و جامعه، به ارمغان می‌آورد و اگر از افراط و تفریط در جامعه به‌دور باشد، [[عدالت اجتماعی]] را در پی دارد، به‌گونه‌ای که [[زن]] و [[مرد]] از آن بهره می‌برند و روابط میان اعضای جامعه متعادل می‌شود.<ref>[https://tat.atu.ac.ir/article_9024_3ac54016f1aa9929fbe6652b4a0971f4.pdf شعبان‌پور و دیگران، «تحلیلی بر حجاب و عفاف از منظر قرآن با تکیه بر مصلحت در نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطبایی»، 1396ش، ص94.]</ref>

حجاب برای زن و مرد واجب است، اما میزان آن متفاوت است؛<ref>[https://iss.razavi.ac.ir/article_1948_95b9a653d7b88de5d0e18b9059f5d432.pdf شجریان، «فلسفۀ حجاب در سایۀ عدالت جنسیتی در کلام رضوی»، 1403ش، ص59.]</ref> پوشیدگی بیشتر زن نسبت به مرد<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_72724_26c3b452ad995440b565bab64edec84f.pdf شجریان، «فلسفه‌های حجاب و عدالت جنسیتی»، 1401ش، ص125-126.]</ref> نشانه نابرابری نیست، بلکه بر پایه عدالت است؛<ref>[https://www.jwss.ir/article_128236_658a069bc63a7d4ba1751cfca4c8b058.pdf شجریان، «عدالت جنسیتی و گفتمان تغییر در احکام فقهی زنان »، 1400ش، ص8.]</ref> عدالت به معنای برابری مطلق نیست، بلکه هرکدام از زن و مرد بر اساس ویژگی‌ها، توانایی‌ها و نیازهای خود، حقوق و مسئولیت‌های ویژه‌ای دارند.<ref>[https://www.jwss.ir/article_45211_4d5ea5f91a174b8e12dffdf0493d6a6c.pdf رودگر، «عدالت جنسیتی از دیدگاه علامه طباطبایی و شهید مطهری»، 1388ش، ص69-70.]</ref>

=== بندگی خدا ===

[[پرونده:مبانی کلامی حجاب۳.jpg|جایگزین=دکتر طناز بحری فوق‌تخصص بیماری‌های خون|بندانگشتی|دکتر طناز بحری فوق‌تخصص بیماری‌های خون؛ رئیس سابق کلینیک هماتولوژی بیمارستان آراسموس روتردام هلند]]

پایبندی به دستورِ خداوند، حجاب را برای زن، سازنده و سعادت‌آفرین می‌کند. بندگی، مسیر مستقیم رسیدن به [[کمال]] و [[خوشبختی]] است.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص218.]</ref> بنده از این منظر، کسی است که در هر کاری از حرکات و رفتار گرفته تا [[لباس]]، [[خوراک]] و سخن‌گفتن، کاملاً از خدا پیروی کند. کسی که در همه‌حال فرمان خدا را رعایت کند، کم‌کم بندگی واقعی خدا را احساس می‌کند.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص369.]</ref>

پایبندی زن به حجاب به‌عنوان انجام فرمان خداوند، نمونه‌ای از این نوع بندگی است. در رعایت حجاب، زن نوعی بندگی ویژه و هماهنگ با ساختار وجودی و خلقت خود را تجربه می‌کند که زمینه رشد فردی و اجتماعی او را فراهم می‌سازد.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص221-222.]</ref> زنی که از روی بندگی به حجاب پایبند است، بدن، مو و چهره و سایر ویژگی‌های ظاهری خود را امانتی از جانب خدا می‌پندارد و مطابق خواست و اراده الهی از آن‌ها بهره‌برداری می‌کند.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص225.]</ref>

=== باور به معاد ===

باور به معاد، [[مسئولیت‌پذیری]] را در اهتمام به واجبات دینی افزایش می‌دهد<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2284099/تبیین-بنیادهای-نظری-حجاب-مبتنی-بر-دو-نظام-فطری-و-تخیلی-در-نظریه-علامه-طباطبایی آقاجانی، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، 1403ش، ص206.]<meta /></ref> و زنانی که به [[روز قیامت]]، [[ایمان]] دارند پایبندی به دستورات الهی مانند حجاب را موجب رستگاری در [[آخرت]] می‌دانند.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص370-371.]</ref> [[سبک پوشش]] هر فرد با شخصیت درونی او مرتبط است و بهره‌مندی یا بی‌بهره بودن آن فرد از این باور درونی را نشان می‌دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1809997/رابطه-حجاب-با-جایگاه-معنوی-زنان-مسلمان-از-دیدگاه-قران-و-حدیث کرمی جعفرلو و امامی، «رابطه حجاب با جایگاه معنوی زنان مسلمان از دیدگاه قرآن و حدیث»، 1400ش، ص55.]</ref> رعایت حجاب از منظر زنان باایمان، رفتاری است که باعث رشد و بالندگی روحی آنان می‌شود و در آخرت به‌شکل‌های زیبا و نورانی جلوه می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1809997/رابطه-حجاب-با-جایگاه-معنوی-زنان-مسلمان-از-دیدگاه-قران-و-حدیث کرمی جعفرلو و امامی، «رابطه حجاب با جایگاه معنوی زنان مسلمان از دیدگاه قرآن و حدیث»، 1400ش، ص57.]</ref>

== پایه‌های گرایشی حجاب ==

=== طهارت و پاکی ===

[[پرونده:مبانی کلامی حجاب۲.jpg|جایگزین=هما حسینی، پرچمدار کاوران ورزشی ایران در المپیک پکن|بندانگشتی|هما حسینی، پرچمدار کاوران ورزشی ایران در المپیک پکن]]

حجاب در اسلام وسیله‌ای است برای طهارت ظاهری<ref>[https://cwfs.ihu.ac.ir/article_201535_15dbff36935b9512ba504f1d1109f8ae.pdf زروندی، «بررسی تطبیقی حجاب در اقوام و ادیان الهی»، 1386ش، ص134]؛ [https://spoh.ir/wp-content/uploads/2022/11/حجاب-شناسی.pdf مهدی‌زاده، «حجاب‌شناسی: چالش‌ها و کاوش‌های جدید»، 1381ش، ص25.]</ref> و درونی زن<ref>[https://www.islamiilife.com/article_184410_85ce83d683d1f915af987ec6c481a85a.pdf فروغی و دیگران، «آثار و فواید وضعی حجاب از منظر قرآن و روایات»، 1402ش، ص99.]</ref> و نشان‌دهنده نگاه انسان‌محور به او، نه نگاه جنسی یا کالایی. انسان‌ها به‌صورت فطری گرایش به پاکی دارند و حجاب یکی از راه‌های دستیابی به آن است.<ref>[https://journals.iau.ir/article_545355_b805b68ef20b2d7e6df3f6191d5775bc.pdf کاظم پور و دیگران، «بررسی تحلیلی حجاب ازدیدگاه ادیان سامی»، 1397ش، ص12.]</ref> با رعایت حجاب، زن هم زنانگی و کرامت ذاتی خود را حفظ می‌کند و هم در جامعه به کنشگری اجتماعی می‌پردازد، بدون آنکه آلوده به نگاه یا رفتار جنسی شود. این طهارت و حریم اخلاقی تنها برای خود زن نیست، بلکه فضایی سالم و پاک در جامعه ایجاد می‌کند که روابط میان زنان و مردان بر پایه انسانیت شکل گیرد.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص231.]</ref>

=== جلب محبت الهی ===

حجاب شرعیِ زن را خدا دوست دارد و رعایت آن باعث می‌شود زن نزد خدا محبوب شود.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص228.]<meta /></ref> زن با رعایت حجاب، نشان می‌دهد خدا و رضایت او را برخواسته‌های دیگر ترجیح داده و به دستورات دینی پایبند است.<ref>[https://iss.razavi.ac.ir/article_745_9c3156353f75f94fddc10773ae8d96ef.pdf غیرتمند و دیگران، «آثار فردی و اجتماعی حجاب و نقش آن در امنیت اجتماعی زنان»، 1393ش، ص171.]</ref>

=== زیبایی حقیقی ===

انسان با [[لباس]]، خود را [[زینت]] می‌کند و این پوشیدگی، ریشه در میل درونی انسان به [[عفاف]] و [[زیبایی]] دارد.<ref>[https://csiw.qom.ac.ir/article_2936_816ba2727d513b23899c62ca9b3308d7.pdf حاتمی و رحیمی، «مبانی فلسفی مفهوم حجاب در سیر تحول غرب و اسلام»، 1404ش، ص82.]</ref> در [[قرآن]] نیز [[آراستگی]] و زیبایی و همچنین پوشاندن بدن و پنهان‌کردن بخش‌های خصوصی و نازیبای بدن، از اهداف پوشش معرفی شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/17001/1/153/26 سوره اعراف، 26.]</ref> زن با توجه به تفاوت‌های جنسیتی نسبت به مردان، تمایل بیشتری به زیبا دیده‌شدن و شکوفایی زیبایی‌های خود دارد. از این منظر، زیبایی برای زنان یک نوع امتحان و فرصت برای رشد است. پایبندی زن به حجاب، این میل طبیعی را کنترل می‌کند و علاوه بر پاسخ‌گویی شایسته به میل درونی، زن را در مسیر کمال و رشد فردی و اجتماعی پیش می‌برد.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص224-225.]</ref>

== پانویس ==

== منابع ==

* قرآن کریم.

* آقاجانی، نصرالله، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، معرفت کلامی، شماره ۳۲، بهار و تابستان ۱۴۰۳ش.

* ایوبی، منصوره سادات، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، همایش ملی نگرش علمی و کاربردی به عفاف و حجاب، شماره ۳۱، ۱۳۹۶ش.

* حاتمی، سیما و رحیمی، فتح‌الله، «مبانی فلسفی مفهوم حجاب در سیر تحول غرب و اسلام»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره ۴۳، بهار ۱۴۰۴ش.

* رودگر، محمدجواد، «عدالت جنسیتی از دیدگاه علامه طباطبایی و شهید مطهری»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۴۶، زمستان ۱۳۸۸ش.

* زروندی، نفیسه، «بررسی تطبیقی حجاب در اقوام و ادیان الهی»، فصلنامه مطالعات فرهنگی دفاعی زنان، شماره ۱۰ و ۱۱، پاییز و زمستان ۱۳۸۶ش.

* شجریان، مهدی، «فلسفه‌های حجاب و عدالت جنسیتی»، اسلام و مطالعات اجتماعی، شماره ۱، تابستان ۱۴۰۱ش.

* شجریان، مهدی، «فلسفه حجاب در سایه عدالت جنسیتی در کلام رضوی»، پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، شماره ۱۲۹، بهار و تابستان ۱۴۰۳ش.

* شجریان، مهدی، «عدالت جنسیتی و گفتمان تغییر در احکام فقهی زنان»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۹۱، بهار ۱۴۰۰ش.

* شعبان‌پور، محمد و دیگران، «تحلیلی بر حجاب و عفاف از منظر قرآن با تکیه بر مصلحت در نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطبایی»، اندیشه علامه طباطبایی، شماره ۶، بهار و تابستان ۱۳۹۶ش.

* صابریان، علیرضا، «گزاره کلامی تأثیرگذار در اجتهاد (جامعیّت شریعت)»، فصلنامه دین و سیاست، شماره ۱۷–۱۸، پاییز و زمستان ۱۳۸۷ش.

* فروغی، خدیجه و دیگران، «آثار و فواید وضعی حجاب از منظر قرآن و روایات»، سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، شماره ۲، تابستان ۱۴۰۲ش.

* قاسمی، علی، «بررسی رویکرد کلامی شیعی به جایگاه مصلحت در استنباط احکام شرعی»، آیینه معرفت، شماره ۱، بهار ۱۳۹۸ش.

* کاظم پور، الهام و دیگران، «بررسی تحلیلی حجاب از دیدگاه ادیان سامی»، زن و مطالعات خانواده، شماره ۳۸، زمستان ۱۳۹۷ش.

* کرمی جعفرلو، ملیحه و امامی، مرتضی، «رابطه حجاب با جایگاه معنوی زنان مسلمان از دیدگاه قرآن و حدیث»، نشریه معرفت، شماره ۱، بهار ۱۴۰۰ش.

* غیرتمند، سعید و دیگران، «آثار فردی و اجتماعی حجاب و نقش آن در امنیت اجتماعی زنان»، پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، شماره ۴، زمستان ۱۳۹۳ش.

* مهدی‌زاده، حسین، «حجاب‌شناسی: چالش‌ها و کاوش‌های جدید»، مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی حوزه علمیه، قم، ۱۳۸۱ش.

* هلالیان، سعید، «اسرار معرفتیِ حجاب»، مطالعات اسلامی زنان و خانواده، شماره ۲۱، پاییز و زمستان ۱۴۰۳ش.

@@ خط ۹۱: / خط ۹۱: @@
 ==منابع==
 {{آغاز منابع}}
-{{چندستونه}}
 * «آثار و فواید عفاف و حجاب»، پایگاه خبری وب دا علوم پزشکی گلستان، تاریخ مراجعه: ۳۱ خرداد ۱۴۰۴ش.
 * انصاری شیری، محمد، «تأثیر پوشش پدر و مادر روی فرزندان در منزل از دیدگاه اسلام»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ مراجعه: ۳۱ خرداد ۱۴۰۴ش.
@@ خط ۱۴۸: / خط ۱۴۷: @@
 ویکی زندگی
 '''<big>حجاب</big>'''، پوشش واجب بانوان مسلمان در جامعه و معاشرت با نامحرمان.
 حجاب به‌معنای پوشش مناسب بانوان در معاشرت با مردان نامحرم، از هنجارهای مورد تأکید اسلام است که از زمان مواجهه تمدنی اسلام با غرب مدرن، تبدیل به چالشی طرفینی شده و جامعه ایران با وجود تاکید تاریخی خود بر حجاب بانوان، از زمان پهلوی با نفوذ فرهنگ بیگانه، بی‌حجابی برخی بانوان را تجربه کرده است. این پدیده پس از دهه اول انقلاب اسلامی، به دلایل فرهنگی و سیاسی روبه گسترش نهاده است.
@@ خط ۲۳۴: / خط ۲۳۳: @@
 *مهدی‌زاده، حسین، حجاب‌شناسی، قم، حوزه علمیه قم، 1382ش.
 ویکی جنسیت
++++
+'''{{درشت|مبانی کلامی حجاب}}'''؛ باورهای درون‌دینی دربارهٔ حجاب اسلامی.
+مبانی کلامی حجاب نشان می‌دهد که این فریضه الهی ریشه در [[توحید]]، [[ایمان]] به [[معاد]] و [[بندگی خدا]] دارد. [[حجاب]] جلوه‌ای از پذیرش [[عدالت]] و نظم الهی است و [[پاکی]]، [[تقوا]] و [[مسئولیت‌پذیری]] زن را نمایان می‌کند. این پوشش، تعادل و [[آرامش]] را در زندگی فردی و اجتماعی برقرار می‌سازد و نقش مهمی در [[سلامت]] جامعه ایفا می‌کند. از منظر گرایشی، حجاب نماد [[طهارت]]، محبت الهی و [[زیبایی]] حقیقی است که میل فطری به [[زینت]] را در مسیر الهی هدایت می‌کند. بدین‌ترتیب، حجاب پلی میان ایمان و عمل، ظاهر و باطن و زن و جامعه است و جلوه‌ای از کمال انسانی و جمال الهی را نشان می‌دهد.
+== مفهوم‌شناسی مبانی کلامی حجاب ==
+باورهای بنیادینی که کلیت احکام فقهی بر آن استوار است، یکی از موضوعات اساسی در فلسفه فقه است و یکی از مهم‌ترین این باورهای بنیادین، باورهای کلامی است.<ref>[https://raj.smc.ac.ir/article_2708_f24c2f2d9ceda797a285574d545a9429.pdf صابریان، «گزاره کلامی تأثیرگذار در اجتهاد (جامعیّت شریعت)»، 1387ش، ص32.]</span></ref> بسیاری از دستورات فقهی از باورها و آموزه‌های کلامی تغذیه می‌شوند و موجودیت‌شان مدیون این باورها است.<ref>[https://jipt.sbu.ac.ir/article_97254_c34392e2ab7b3153b4560b75c48d8822.pdf قاسمی، «بررسی رویکرد کلامی شیعی به جایگاه مصلحت در استنباط احکام شرعی»، 1398ش، ص85-86.]</span></ref>
+مبانی کلامی حجاب بر دوپایه بینشی و گرایشی استوار است. این پایه‌های معرفتی با باورهای مهمی مانند [[ایمان به خدا]]، باور به [[معاد|زندگی پس از مرگ]] و تأثیر این باورها در [[زندگی انسان]] ارتباط دارند. این بنیادهای بینشی و گرایشی مجموعه‌ای از مفاهیم بنیادی دیگر را به‌شکل منظومه‌ای به‌هم‌مربوط بنیان می‌نهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2284099/تبیین-بنیادهای-نظری-حجاب-مبتنی-بر-دو-نظام-فطری-و-تخیلی-در-نظریه-علامه-طباطبایی آقاجانی، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، 1403ش، ص205.]</span></ref> ابعاد بینشی و درونی حجاب که شامل باورهای اعتقادی مانند توحید است فرد را از لغزش‌های فکری و روحی محافظت می‌کند و پایه و اساس حجاب ظاهری است که در رفتار انسان جلوه‌گر می‌شود و نشان‌دهندهٔ گرایش او است.<ref>[https://spoh.ir/wp-content/uploads/2022/11/حجاب-شناسی.pdf مهدی‌زاده، «حجاب‌شناسی: چالش‌ها و کاوش‌های جدید»، 1381ش، ص22-23.]</span></ref>
+== پایه‌های بینشی حجاب ==
+=== توحیدباوری ===
+[[پرونده:مبانی کلامی حجاب۱.jpg|جایگزین=تصویری از زنان شرکت‌کننده در راهپیمایی‌های دهه ۶۰|بندانگشتی|تصویری از زنان شرکت‌کننده در راهپیمایی‌های دهه ۱۳۶۰ش]]
+توحید، بنیادی‌ترین باور اسلامی است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2284099/تبیین-بنیادهای-نظری-حجاب-مبتنی-بر-دو-نظام-فطری-و-تخیلی-در-نظریه-علامه-طباطبایی آقاجانی، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، 1403ش، ص205.]</span></ref> و پذیرش حجاب به‌معنای التزام به [[سبک زندگی توحیدی]] است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2284099/تبیین-بنیادهای-نظری-حجاب-مبتنی-بر-دو-نظام-فطری-و-تخیلی-در-نظریه-علامه-طباطبایی آقاجانی، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، 1403ش، ص206.]</span></ref> [[انسان موحد]] به‌خاطر نگاه توحیدی‌اش خود را برتر از آن می‌داند که تنها به [[بدن‌نمایی]] و [[آرایش]] ظاهر اکتفا کند. از این منظر، حتی سبک پوشش، وسیله‌ای برای نزدیک شدن به خداوند است؛ بنابراین لباسی می‌پوشد که خدا می‌پسندد و خود را به‌گونه‌ای [[آرایش]] می‌کند که مورد رضایت معبود باشد.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص369.]</span></ref>
+بانویی که اندیشه‌اش توحیدی باشد، می‌داند که همه ما از خدا هستیم و به‌سوی او بازمی‌گردیم؛ ازاین‌رو حاضر نیست با [[خودآرایی]] و [[خودنمایی]] خود را در برابر نگاه‌های آلوده قرار داده و باعث [[فساد]] در جامعه شود.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص375-376.]</span></ref> حجاب از این منظر، برای حفظ احترام زن، [[سلامت نفس]]، سلامت جامعه بشری، [[غیرت]] و آبروی زن است. زن در نگرش توحیدی، امانت خلقت است و باید زمینه‌های رشد و ترقی او در [[جامعه]] و [[خانواده]] فراهم باشد.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص370.]</span></ref>
+=== <span id="حجاب-تجلی-عدل-الهی">عدل الهی</span> ===
+حجاب در چارچوب حکمت الهی، نظم اجتماعی را به‌صورت بهینه در زندگی انسان برقرار می‌کند و [[عقل]]، [[احساس]]، [[اخلاق]]، [[ایثار]] و [[انسانیت]] هرکدام در جای درست خود قرار می‌گیرند. حجاب به [[رشد]] و پیشرفت جامعه کمک می‌کند<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص369-370.]</span></ref> و پوشاندن [[بدن]]، آرامش و [[امنیت]] را برای فرد و جامعه، به ارمغان می‌آورد و اگر از افراط و تفریط در جامعه به‌دور باشد، [[عدالت اجتماعی]] را در پی دارد، به‌گونه‌ای که [[زن]] و [[مرد]] از آن بهره می‌برند و روابط میان اعضای جامعه متعادل می‌شود.<ref>[https://tat.atu.ac.ir/article_9024_3ac54016f1aa9929fbe6652b4a0971f4.pdf شعبان‌پور و دیگران، «تحلیلی بر حجاب و عفاف از منظر قرآن با تکیه بر مصلحت در نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطبایی»، 1396ش، ص94.]</span></ref>
+حجاب برای زن و مرد واجب است، اما میزان آن متفاوت است؛<ref>[https://iss.razavi.ac.ir/article_1948_95b9a653d7b88de5d0e18b9059f5d432.pdf شجریان، «فلسفۀ حجاب در سایۀ عدالت جنسیتی در کلام رضوی»، 1403ش، ص59.]</span></ref> پوشیدگی بیشتر زن نسبت به مرد<ref>[https://jiss.isca.ac.ir/article_72724_26c3b452ad995440b565bab64edec84f.pdf شجریان، «فلسفه‌های حجاب و عدالت جنسیتی»، 1401ش، ص125-126.]</span></ref> نشانه نابرابری نیست، بلکه بر پایه عدالت است؛<ref>[https://www.jwss.ir/article_128236_658a069bc63a7d4ba1751cfca4c8b058.pdf شجریان، «عدالت جنسیتی و گفتمان تغییر در احکام فقهی زنان »، 1400ش، ص8.]</span></ref> عدالت به معنای برابری مطلق نیست، بلکه هرکدام از زن و مرد بر اساس ویژگی‌ها، توانایی‌ها و نیازهای خود، حقوق و مسئولیت‌های ویژه‌ای دارند.<ref>[https://www.jwss.ir/article_45211_4d5ea5f91a174b8e12dffdf0493d6a6c.pdf رودگر، «عدالت جنسیتی از دیدگاه علامه طباطبایی و شهید مطهری»، 1388ش، ص69-70.]</span></ref>
+=== بندگی خدا ===
+[[پرونده:مبانی کلامی حجاب۳.jpg|جایگزین=دکتر طناز بحری فوق‌تخصص بیماری‌های خون|بندانگشتی|دکتر طناز بحری فوق‌تخصص بیماری‌های خون؛ رئیس سابق کلینیک هماتولوژی بیمارستان آراسموس روتردام هلند]]
+پایبندی به دستورِ خداوند، حجاب را برای زن، سازنده و سعادت‌آفرین می‌کند. بندگی، مسیر مستقیم رسیدن به [[کمال]] و [[خوشبختی]] است.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص218.]</span></ref> بنده از این منظر، کسی است که در هر کاری از حرکات و رفتار گرفته تا [[لباس]]، [[خوراک]] و سخن‌گفتن، کاملاً از خدا پیروی کند. کسی که در همه‌حال فرمان خدا را رعایت کند، کم‌کم بندگی واقعی خدا را احساس می‌کند.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص369.]</span></ref>
+پایبندی زن به حجاب به‌عنوان انجام فرمان خداوند، نمونه‌ای از این نوع بندگی است. در رعایت حجاب، زن نوعی بندگی ویژه و هماهنگ با ساختار وجودی و خلقت خود را تجربه می‌کند که زمینه رشد فردی و اجتماعی او را فراهم می‌سازد.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص221-222.]</span></ref> زنی که از روی بندگی به حجاب پایبند است، بدن، مو و چهره و سایر ویژگی‌های ظاهری خود را امانتی از جانب خدا می‌پندارد و مطابق خواست و اراده الهی از آن‌ها بهره‌برداری می‌کند.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص225.]</span></ref>
+=== باور به معاد ===
+باور به معاد، [[مسئولیت‌پذیری]] را در اهتمام به واجبات دینی افزایش می‌دهد<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2284099/تبیین-بنیادهای-نظری-حجاب-مبتنی-بر-دو-نظام-فطری-و-تخیلی-در-نظریه-علامه-طباطبایی آقاجانی، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، 1403ش، ص206.]<meta /></ref> و زنانی که به [[روز قیامت]]، [[ایمان]] دارند پایبندی به دستورات الهی مانند حجاب را موجب رستگاری در [[آخرت]] می‌دانند.<ref>[https://civilica.com/doc/779397/ ایوبی، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، 1396ش، ص370-371.]</span></ref> [[سبک پوشش]] هر فرد با شخصیت درونی او مرتبط است و بهره‌مندی یا بی‌بهره بودن آن فرد از این باور درونی را نشان می‌دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1809997/رابطه-حجاب-با-جایگاه-معنوی-زنان-مسلمان-از-دیدگاه-قران-و-حدیث کرمی جعفرلو و امامی، «رابطه حجاب با جایگاه معنوی زنان مسلمان از دیدگاه قرآن و حدیث»، 1400ش، ص55.]</span></ref> رعایت حجاب از منظر زنان باایمان، رفتاری است که باعث رشد و بالندگی روحی آنان می‌شود و در آخرت به‌شکل‌های زیبا و نورانی جلوه می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1809997/رابطه-حجاب-با-جایگاه-معنوی-زنان-مسلمان-از-دیدگاه-قران-و-حدیث کرمی جعفرلو و امامی، «رابطه حجاب با جایگاه معنوی زنان مسلمان از دیدگاه قرآن و حدیث»، 1400ش، ص57.]</span></ref>
+== پایه‌های گرایشی حجاب ==
+=== طهارت و پاکی ===
+[[پرونده:مبانی کلامی حجاب۲.jpg|جایگزین=هما حسینی، پرچمدار کاوران ورزشی ایران در المپیک پکن|بندانگشتی|هما حسینی، پرچمدار کاوران ورزشی ایران در المپیک پکن]]
+حجاب در اسلام وسیله‌ای است برای طهارت ظاهری<ref>[https://cwfs.ihu.ac.ir/article_201535_15dbff36935b9512ba504f1d1109f8ae.pdf زروندی، «بررسی تطبیقی حجاب در اقوام و ادیان الهی»، 1386ش، ص134]؛ [https://spoh.ir/wp-content/uploads/2022/11/حجاب-شناسی.pdf مهدی‌زاده، «حجاب‌شناسی: چالش‌ها و کاوش‌های جدید»، 1381ش، ص25.]</span></ref> و درونی زن<ref>[https://www.islamiilife.com/article_184410_85ce83d683d1f915af987ec6c481a85a.pdf فروغی و دیگران، «آثار و فواید وضعی حجاب از منظر قرآن و روایات»، 1402ش، ص99.]</span></ref> و نشان‌دهنده نگاه انسان‌محور به او، نه نگاه جنسی یا کالایی. انسان‌ها به‌صورت فطری گرایش به پاکی دارند و حجاب یکی از راه‌های دستیابی به آن است.<ref>[https://journals.iau.ir/article_545355_b805b68ef20b2d7e6df3f6191d5775bc.pdf کاظم پور و دیگران، «بررسی تحلیلی حجاب ازدیدگاه ادیان سامی»، 1397ش، ص12.]</span></ref> با رعایت حجاب، زن هم زنانگی و کرامت ذاتی خود را حفظ می‌کند و هم در جامعه به کنشگری اجتماعی می‌پردازد، بدون آنکه آلوده به نگاه یا رفتار جنسی شود. این طهارت و حریم اخلاقی تنها برای خود زن نیست، بلکه فضایی سالم و پاک در جامعه ایجاد می‌کند که روابط میان زنان و مردان بر پایه انسانیت شکل گیرد.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص231.]</span></ref>
+=== جلب محبت الهی ===
+حجاب شرعیِ زن را خدا دوست دارد و رعایت آن باعث می‌شود زن نزد خدا محبوب شود.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص228.]<meta /></ref> زن با رعایت حجاب، نشان می‌دهد خدا و رضایت او را برخواسته‌های دیگر ترجیح داده و به دستورات دینی پایبند است.<ref>[https://iss.razavi.ac.ir/article_745_9c3156353f75f94fddc10773ae8d96ef.pdf غیرتمند و دیگران، «آثار فردی و اجتماعی حجاب و نقش آن در امنیت اجتماعی زنان»، 1393ش، ص171.]</span></ref>
+=== زیبایی حقیقی ===
+انسان با [[لباس]]، خود را [[زینت]] می‌کند و این پوشیدگی، ریشه در میل درونی انسان به [[عفاف]] و [[زیبایی]] دارد.<ref>[https://csiw.qom.ac.ir/article_2936_816ba2727d513b23899c62ca9b3308d7.pdf حاتمی و رحیمی، «مبانی فلسفی مفهوم حجاب در سیر تحول غرب و اسلام»، 1404ش، ص82.]</span></ref> در [[قرآن]] نیز [[آراستگی]] و زیبایی و همچنین پوشاندن بدن و پنهان‌کردن بخش‌های خصوصی و نازیبای بدن، از اهداف پوشش معرفی شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/17001/1/153/26 سوره اعراف، 26.]</span></ref> زن با توجه به تفاوت‌های جنسیتی نسبت به مردان، تمایل بیشتری به زیبا دیده‌شدن و شکوفایی زیبایی‌های خود دارد. از این منظر، زیبایی برای زنان یک نوع امتحان و فرصت برای رشد است. پایبندی زن به حجاب، این میل طبیعی را کنترل می‌کند و علاوه بر پاسخ‌گویی شایسته به میل درونی، زن را در مسیر کمال و رشد فردی و اجتماعی پیش می‌برد.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_217588_20b8f1d0b5bc66e7bc580f704296740f.pdf هلالیان، «اسرار معرفتیِ حجاب»، 1403ش، ص224-225.]</span></ref>
+== پانویس ==
+{{پانویس}}
+== منابع ==
+{{آغاز منابع}}
+* قرآن کریم.
+* آقاجانی، نصرالله، «تبیین بنیادهای نظری حجاب مبتنی بر دو نظام فطری و تخیلی در نظریه علامه طباطبائی»، معرفت کلامی، شماره ۳۲، بهار و تابستان ۱۴۰۳ش.
+* ایوبی، منصوره سادات، «نقش توحید باوری در حجاب فاطمی»، همایش ملی نگرش علمی و کاربردی به عفاف و حجاب، شماره ۳۱، ۱۳۹۶ش.
+* حاتمی، سیما و رحیمی، فتح‌الله، «مبانی فلسفی مفهوم حجاب در سیر تحول غرب و اسلام»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره ۴۳، بهار ۱۴۰۴ش.
+* رودگر، محمدجواد، «عدالت جنسیتی از دیدگاه علامه طباطبایی و شهید مطهری»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۴۶، زمستان ۱۳۸۸ش.
+* زروندی، نفیسه، «بررسی تطبیقی حجاب در اقوام و ادیان الهی»، فصلنامه مطالعات فرهنگی دفاعی زنان، شماره ۱۰ و ۱۱، پاییز و زمستان ۱۳۸۶ش.
+* شجریان، مهدی، «فلسفه‌های حجاب و عدالت جنسیتی»، اسلام و مطالعات اجتماعی، شماره ۱، تابستان ۱۴۰۱ش.
+* شجریان، مهدی، «فلسفه حجاب در سایه عدالت جنسیتی در کلام رضوی»، پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، شماره ۱۲۹، بهار و تابستان ۱۴۰۳ش.
+* شجریان، مهدی، «عدالت جنسیتی و گفتمان تغییر در احکام فقهی زنان»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۹۱، بهار ۱۴۰۰ش.
+* شعبان‌پور، محمد و دیگران، «تحلیلی بر حجاب و عفاف از منظر قرآن با تکیه بر مصلحت در نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطبایی»، اندیشه علامه طباطبایی، شماره ۶، بهار و تابستان ۱۳۹۶ش.
+* صابریان، علیرضا، «گزاره کلامی تأثیرگذار در اجتهاد (جامعیّت شریعت)»، فصلنامه دین و سیاست، شماره ۱۷–۱۸، پاییز و زمستان ۱۳۸۷ش.
+* فروغی، خدیجه و دیگران، «آثار و فواید وضعی حجاب از منظر قرآن و روایات»، سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، شماره ۲، تابستان ۱۴۰۲ش.
+* قاسمی، علی، «بررسی رویکرد کلامی شیعی به جایگاه مصلحت در استنباط احکام شرعی»، آیینه معرفت، شماره ۱، بهار ۱۳۹۸ش.
+* کاظم پور، الهام و دیگران، «بررسی تحلیلی حجاب از دیدگاه ادیان سامی»، زن و مطالعات خانواده، شماره ۳۸، زمستان ۱۳۹۷ش.
+* کرمی جعفرلو، ملیحه و امامی، مرتضی، «رابطه حجاب با جایگاه معنوی زنان مسلمان از دیدگاه قرآن و حدیث»، نشریه معرفت، شماره ۱، بهار ۱۴۰۰ش.
+* غیرتمند، سعید و دیگران، «آثار فردی و اجتماعی حجاب و نقش آن در امنیت اجتماعی زنان»، پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، شماره ۴، زمستان ۱۳۹۳ش.
+* مهدی‌زاده، حسین، «حجاب‌شناسی: چالش‌ها و کاوش‌های جدید»، مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی حوزه علمیه، قم، ۱۳۸۱ش.
+* هلالیان، سعید، «اسرار معرفتیِ حجاب»، مطالعات اسلامی زنان و خانواده، شماره ۲۱، پاییز و زمستان ۱۴۰۳ش.
+{{پایان منابع}}