جنسیت از دیدگاه علامه طباطبایی: تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
ایجاد لینک داخلی
 
(۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''{{درشت|جنسیت از دیدگاه علامه طباطبایی}}'''؛ شباهت‌ها و تفاوت‌های زنان و مردان از منظر علامه طباطبایی.
'''{{درشت|جنسیت از دیدگاه علامه طباطبایی}}'''؛ شباهت‌ها و تفاوت‌های زنان و مردان از منظر علامه طباطبایی.


از دیدگاه علامه طباطبایی، ویژگی‌های جنسیتی در اصل انسانیت تغییری ایجاد نمی‌کند. اگر چه اشتراکات زنان و مردان باعث تساوی در بسیاری از موارد است؛ اما تفاوت‌های زنان و مردان تکوینی است و ریشه در خلقت آن‌ها داشته و باعث تفاوت‌هایی در [[هویت زن|هویت زنانه]] و مردانه، جایگاه اجتماعی و احکام و [[جنسیت‌پذیری حقوق|حقوق]] آن‌ها خواهد شد.
دیدگاه [[علامه طباطبایی]] درباره [[جنسیت]] بر این اصل استوار است که [[تفاوت‌های جنسیتی]] ریشه در تکوین و آفرینش دارد، نه برساخته [[اجتماع]] یا [[فرهنگ]]. از نگاه علامه طباطبایی، [[زن]] و [[مرد]] در [[حیثیت انسانی]]، [[فطرت الهی]]، [[کرامت]] و [[استعداد اخلاقی]] مشترک‌اند و در [[اراده]]، عمل و بهره‌مندی از [[حقوق اجتماعی]] نیز مساوی هستند. با این حال، تفاوت‌های طبیعی در [[جسم]]، [[روان]]، [[احساسات]] و به ویژه [[قدرت باروری زن]]، موجب تمایز در برخی احکام، حقوق و [[نقش‌های اجتماعی]] می‌شود. این تفاوت‌ها مانند [[قیمومیت مرد]] در [[خانواده]] یا تفاوت در سهم [[ارث]] که مبتنی بر [[عدالت]] متناسب و در جهت [[تعادل تکلیف و حق]] تنظیم شده، نه برتری یک [[جنس]] بر دیگری، بلکه ناشی از [[حکمت الهی]] برای حفظ توازن در [[نظام خانوادگی]] و [[نظام اجتماعی|اجتماعی]] است. بنابراین، در اندیشه علامه طباطبایی، جنسیت عامل تفاوت در موقعیت‌ها است، نه تفاوت در ارزش‌گذاری انسانی.


==تعریف جنسیت از دیدگاه علامه طباطبایی==
==تعریف جنسیت از دیدگاه علامه طباطبایی==
[[جنسیت]] در معنای لغوی آن، حالت و کیفیت [[جنس]] است.<ref>معین، فرهنگ فارسی، 1391ش، ج1، ص174.</ref> تا قبل از سال ۱۹۶۰م، دو واژۀ جنس<ref>sex.</ref> و جنسیت،<ref>gender.</ref> برای اشاره به معنای [[زن]] و [[مرد]] به‌کار برده شده است، ولی از دهه۱۹۶۰م، به‌تدریج، معنای جدیدی وارد ادبیات جامعه‌شناختی شد که واژه جنس را با توجه به تفاوت‌های بیولوژیکی برای اشاره به جنس زن یا مرد و واژه جنسیت را برای اشاره به ویژگی‌های متفاوت رفتاری که در بستر جامعه شکل گرفته به کار برده‌اند.<ref>فریدمن، فمنیسم، 1390ش، ص27.</ref> علامه طباطبایی واژه جنس را برای تفکیک دو صنف زن و مرد از انسان<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج2، ص400.</ref> به کار برده است و حتی در تبیین تفاوت‌های اجتماعی نیز از واژه متفاوتی استفاده نکرده است.
[[جنسیت]] در معنای لغوی آن، حالت و کیفیت [[جنس]] است.<ref>معین، فرهنگ فارسی، 1391ش، ج1، ص174.</ref> تا قبل از سال ۱۹۶۰م، دو واژۀ جنس<ref>sex.</ref> و جنسیت،<ref>gender.</ref> برای اشاره به معنای [[زن]] و [[مرد]] به‌کار برده شده است، ولی از دهه۱۹۶۰م، به‌تدریج، معنای جدیدی وارد ادبیات جامعه‌شناختی شد که واژه جنس را با توجه به تفاوت‌های بیولوژیکی برای اشاره به جنس زن یا مرد و واژه جنسیت را برای اشاره به ویژگی‌های متفاوت رفتاری که در بستر جامعه شکل گرفته به کار برده‌اند.<ref>فریدمن، فمنیسم، 1390ش، ص27.</ref> علامه طباطبایی واژه جنس را برای تفکیک دو صنف زن و مرد از [[انسان]]<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج2، ص400.</ref> به کار برده است و حتی در تبیین تفاوت‌های اجتماعی نیز از واژه متفاوتی استفاده نکرده است.


==محورهای اصلی بحث جنسیت==
==محورهای اصلی بحث جنسیت==
[[علامه طباطبائی]] با توجه به وضعیت تاریخی زنان در جوامع، جنسیت را در سه محور شباهت‌ها و تفاوت‌های هویتی زن و مرد، نقش‌های اجتماعی زن و احکام و حقوق مربوط به زنان، بررسی کرده است.<ref>طباطبایی، زن در قرآن، 1384ش، ص52.</ref>
علامه طباطبائی با توجه به وضعیت تاریخی زنان در جوامع، جنسیت را در سه محور شباهت‌ها و تفاوت‌های هویتی زن و مرد، نقش‌های اجتماعی زن و احکام و حقوق مربوط به زنان، بررسی کرده است.<ref>طباطبایی، زن در قرآن، 1384ش، ص52.</ref>


==شباهت‌های هویتی زنان و مردان==
==شباهت‌های هویتی زنان و مردان==
خط ۱۶: خط ۱۶:


===قدرت باروری زن===
===قدرت باروری زن===
ویژگی‌های آفرینش زن، او را متمایز از مرد کرده است؛ تفاوت جایگاه اجتماعی زنان و مردان نیز ریشه در همین اختلاف‌های تکوینی دارد. زن به‌منزله «حرث» معرفی شده که جایگاهی برای رشد و امتداد نسل بشری است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج2، ص272.</ref>
ویژگی‌های آفرینش زن، او را متمایز از مرد کرده است؛ تفاوت جایگاه اجتماعی زنان و مردان نیز ریشه در همین اختلاف‌های تکوینی دارد. زن به‌منزله «[[آیه حرث|حرث]]» معرفی شده که جایگاهی برای رشد و امتداد نسل بشری است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج2، ص272.</ref>


===تفاوت در احساسات و ادراکات===
===تفاوت در احساسات و ادراکات===
خط ۲۲: خط ۲۲:


==تفاوت‌های جنسیتی از دیدگاه علامه طباطبایی==
==تفاوت‌های جنسیتی از دیدگاه علامه طباطبایی==
از نظر [[علامه طباطبایی]] تفاوت‌های جنسیتی ریشه در تکوین و خلقت زنان و مردان دارد و برساخته فرهنگ و اجتماع و تربیت جامعه مردسالار نیست<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج2، ص272.</ref> و این تفاوت‌ها زمینه اختلاف‌هایی در جایگاه اجتماعی و احکام را فراهم می‌کنند؛ اما اختلافات جنسیتی بار ارزشی نداشته و به هیچ عنوان، عامل برتری زنان بر مردان یا مردان بر زنان نمی‌شود.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج2، ص277.</ref>
از نظر [[علامه طباطبایی]] تفاوت‌های جنسیتی ریشه در تکوین و خلقت زنان و مردان دارد و برساخته فرهنگ و اجتماع و تربیت [[جامعه مردسالار]] نیست<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج2، ص272.</ref> و این تفاوت‌ها زمینه اختلاف‌هایی در جایگاه اجتماعی و احکام را فراهم می‌کنند؛ اما اختلافات جنسیتی بار ارزشی نداشته و به هیچ عنوان، عامل برتری زنان بر مردان یا مردان بر زنان نمی‌شود.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج2، ص277.</ref>


===اراده، عمل و بهره‌مندی===
===اراده، عمل و بهره‌مندی===
خط ۴۲: خط ۴۲:
*طباطبایی، محمدحسین، زن در قرآن، تصحیح و تحقیق محمد مرادی، قم، دفتر تنظیم و نشر آثار علامه طباطبایی، ۱۳۸۴ش.
*طباطبایی، محمدحسین، زن در قرآن، تصحیح و تحقیق محمد مرادی، قم، دفتر تنظیم و نشر آثار علامه طباطبایی، ۱۳۸۴ش.
*معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، امیرکبیر، ۱۳۹۱ش.
*معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، امیرکبیر، ۱۳۹۱ش.
{{علامه طباطبایی}}