عاقبت‌به‌خیری: تفاوت میان نسخه‌ها

**عاقبت‌به‌خیری**
عاقبت‌به‌خیری
	شهید شاهرخ ضرغامی که با دعای مادر عاقبت‌به‌خیر شد
	پادکست مقاله \| 🡇 noicon ;

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

نسخهٔ کنونی تا ۶ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۲۱:۰۱

عاقبت‌به‌خیری؛ اصطلاحی درباره رسیدن به پایان نیک در دنیا و رستگاری در آخرت با حفظ ایمان و عمل صالح.

اصطلاح «عاقبت‌به‌خیری» از اصطلاحات رایج‌ در دعاها و تکیه‌کلام‌ها در فرهنگ ایرانی و ادبیات عامه است که فراتر از یک تعارف ساده، ریشه در باورهای مذهبی، فرهنگی و روانشناختی ایرانیان دارد و نه‌تنها موفقیت دنیوی، بلکه پیروزی معنوی و اخروی را نیز در بر می‌گیرد؛ آرزویی نهایی برای مسلمانان فارسی‌زبان که زندگی با ایمان، توبه و رضایت الهی به پایان رسد. همچنین عاقبت‌به‌خیری یا حسن عاقبت، از مهم‌ترین آموزه‌های دینی به‌شمار می‌رود که در آیات قرآن، روایات اهل‌بیت و دعاهای آنان بر آن تأکید فراوان شده است.

مفهوم‌شناسی عاقبت‌به‌خیری

از نظر لغوی عاقبت به‌معنی پایان و سرانجام^[۲] و خیر در مقابل شر به‌معنی نیکی و رستگاری است^[۳] و عاقبت‌به‌خیری یعنی آرزو و دعا کردن برای این‌که پایان کار، زندگی یا یک مسیر مشخص، به نیکی، سعادت و آرامش ختم شود.^[۴]

در فرهنگ عامه: این باور وجود دارد که شروع خوب مهم است، اما پایان خوب از آن هم مهم‌تر است. این‌که انسان در طول مسیر زندگی دچار لغزش نشود و در نهایت با سربلندی دنیوی و اخروی زندگی را ترک کند.
در نگاه دینی: عاقبت‌به‌خیری به‌معنای ختم زندگی با ایمان و شرافت انسانی است و نقطهٔ مقابل بدعاقبتی یا سوء عاقبت محسوب می‌شود.^[۵]

ریشه دینی عاقبت‌به‌خیری

عاقبت‌به‌خیری که در زبان دین به حُسن عاقبت مشهور است به‌معنی پایان‌یافتن زندگی با ایمان،^[۶] طاعت و رضایت الهی اطلاق می‌شود؛ به‌گونه‌ای که فرد در لحظۀ مرگ، بر اسلام و ایمان، ثابت‌قدم باشد و با نشانه‌های نیک مانند گفتن شهادتین، توبۀ نصوح^[۷] و رضایت از قضای الهی از دنیا برود. همچنین در ادبیات دینی این اصطلاح در مقابل سوء عاقبت یا سوء خاتمه قرار دارد که به پایان بد و دوری از ایمان اشاره می‌کند.^[۸]

کاربرد عاقبت‌به‌خیری در زندگی روزمره

اصطلاح عاقبت‌به‌خیری در موقعیت‌های مختلفی استفاده می‌شود که هر کدام بار معنایی خاصی دارند:

به‌عنوان تشکر و قدردانی: که بسیار رایج هم است. وقتی کسی به‌ویژه جوان‌ترها کاری برای بزرگ‌تری انجام می‌دهند، بزرگترها معمولاً به‌جای تشکر کردن یا گفتن ممنون، می‌گویند: پیر شی الهی، عاقبت‌به‌خیر بشی یا عبارت دستت درد نکنه، عاقبتت‌به‌خیر. در اینجا گوینده احساس می‌کند کاری که برایش انجام شده ارزشمند است و می‌خواهد با دعایی که تضمین‌کنندهٔ آینده فرد است، آن را جبران کند.
ابراز نگرانی برای آیندهٔ کسی: وقتی شخصی مثل فرزند یا جوانی، در مسیری قدم گذاشته که پرخطر یا اشتباه به‌نظر می‌رسد، اطرافیان با نگرانی می‌گویند: خدا عاقبت این بچه رو به خیر کنه. در اینجا عاقبت‌به‌خیری به‌معنای نجات یافتن از سرنوشت شوم یا بازگشت به راه درست است.^[۹]
دعای والدین برای فرزندان: یکی از دعاهای همیشگی پدر و مادرها سر سجاده یا در لحظات احساسی: عاقبت‌به‌خیر بشی مادر/پدر و این بالاترین سطح دعای خیر در فرهنگ خانواده‌ ایرانی است.^[۱۰]
آرزوی رستگاری: در مکالمات روزمره، وقتی کسی به دیگری می‌گوید: عاقبت‌به‌خیر بشی، در واقع برای شخص مقابل خود آرزو می‌کند که مسیر زندگی‌اش طوری باشد که وقتی به گذشته نگاه می‌کند پشیمان نبوده و پایان زندگی‌اش همراه با آرامش، آبرو، رستگاری و رضایت الهی باشد.^[۱۱]

عاقبت‌به‌خیری در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه

در ادبیات فارسی، عبارات مشابه عاقبت‌به‌خیر با الفاظی مانند نیک‌فرجام یا خوش‌عاقبت به‌ کار رفته‌اند که بر پایان نیک، نجات نهایی یا رستگاری تأکید دارند و اغلب در اشعار عرفانی، اخلاقی و مذهبی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. شعر معروف:^[۱۲]

خدایا چنان کن سرانجام کار

تو خشنود باشی و ما رستگار

از ابیات مشهوری است که در قالب یک نیایش، در مکالمات و ادبیات عامیانه به فراوانی استفاده می‌شود تا آرزوی پایان خوش و موفقیت نهایی را بیان کند. این بیت از دیدگاه عوام به‌نوعی به فلسفهٔ عاقبت‌به‌خیری اشاره دارد؛ تمام تلاش‌های انسان در طول زندگی باید به‌گونه‌ای باشد که در پایان، خداوند از او خشنود باشد و او به سعادت ابدی نائل شود. در فرهنگ ایرانی-اسلامی، این نیایش نمادی از امید و توسل به خدا برای داشتن زندگی‌ای است که پایان نیک و رضایت الهی در آن جاری باشد و انسان در برابر مشکلات و چالش‌های زندگی، با اطمینان خاطر قدم بردارد.^[۱۳]

پانویس

↑ «خدا در بزنگاه دست شاهرخ را گرفت و عزیزش کرد»، باشگاه خبرنگاران جوان.
↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه عاقبت.
↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خیر.
↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه عاقبت‌به‌خیر.
↑ حسینی، عاقبت‌به‌خیری، ۱۳۸۴ش، ص۱۰.
↑ انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ذیل واژه عاقبت به خیر.
↑ منتظمی، «نصوح کیست؟ و توبه نصوح چیست؟»، وب‌سایت راسخون.
↑ حسینی، عاقبت‌به‌خیری، ۱۳۸۴ش، ص۱۰.
↑ «در جواب عاقبت‌به‌خیر بشی چه بگوییم؟»، وب‌سایت مجله اینترنتی ماگرتا.
↑ «برای عاقبت‌به‌خیری والدین و فرزندان‌مان چه دعایی بخوانیم؟»، خبرگزاری برنا.
↑ «عاقبت‌به‌خیری به معنای حقیقی یعنی چه؟»، باشگاه خبرنگاران جوان.
↑ «مجموعه اشعار ضرب‌المثل»، وب‌سایت روزانه.
↑ «معنی شعر نیایش فارسی ششم»، وب‌سایت ماگرتا.

منابع

انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، ۱۳۸۱ش.
«برای عاقبت‌به‌خیری والدین و فرزندان‌مان چه دعایی بخوانیم؟»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ آبان ۱۴۰۰ش.
حسینی، سیدحسین، عاقبت‌به‌خیری، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۴ش.
«در جواب عاقبت‌به‌خیر بشی چه بگوییم؟»، وب‌سایت مجله اینترنتی ماگرتا، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۴ش.
دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۹ آذر ۱۴۰۴ش.
«عاقبت‌به‌خیری به معنای حقیقی یعنی چه؟»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مرداد ۱۴۰۰ش.
«مجموعه اشعار ضرب‌المثل»، وب‌سایت روزانه، تاریخ بازدید: ۲۲ آذر ۱۴۰۴ش.
«معنی شعر نیایش فارسی ششم»، وب‌سایت ماگرتا، تاریخ بازدید: ۲۲ آذر ۱۴۰۴ش.
منتظمی، قربان، «نصوح کیست؟ و توبه نصوح چیست؟»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 24 اسفند 1402ش.

[1] «خدا در بزنگاه دست شاهرخ را گرفت و عزیزش کرد»، باشگاه خبرنگاران جوان.

[2] دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه عاقبت.

[3] دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خیر.

[4] دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه عاقبت‌به‌خیر.

[5] حسینی، عاقبت‌به‌خیری، ۱۳۸۴ش، ص۱۰.

[6] انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ذیل واژه عاقبت به خیر.

[7] منتظمی، «نصوح کیست؟ و توبه نصوح چیست؟»، وب‌سایت راسخون.

[8] حسینی، عاقبت‌به‌خیری، ۱۳۸۴ش، ص۱۰.

[9] «در جواب عاقبت‌به‌خیر بشی چه بگوییم؟»، وب‌سایت مجله اینترنتی ماگرتا.

[10] «برای عاقبت‌به‌خیری والدین و فرزندان‌مان چه دعایی بخوانیم؟»، خبرگزاری برنا.

[11] «عاقبت‌به‌خیری به معنای حقیقی یعنی چه؟»، باشگاه خبرنگاران جوان.

[12] «مجموعه اشعار ضرب‌المثل»، وب‌سایت روزانه.

[13] «معنی شعر نیایش فارسی ششم»، وب‌سایت ماگرتا.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''<big>عاقبت‌به‌خیری</big>'''؛ اصطلاحی که به رسیدن به پایان نیک و رستگاری در دنیا و آخرت با حفظ ایمان و عمل صالح اشاره دارد.
+{{جعبه اطلاعات مفهوم
+| تصویر             =شهید-ضرغام.jpg
+| زیرنویس تصویر     =شهید شاهرخ ضرغامی که با دعای مادر عاقبت‌به‌خیر شد<ref>«[https://www.yjc.ir/fa/news/7168155/%D8%AE%D8%AF%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B2%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%AE-%D8%B1%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D9%88-%D8%B9%D8%B2%DB%8C%D8%B2%D8%B4-%DA%A9%D8%B1%D8%AF خدا در بزنگاه دست شاهرخ را گرفت و عزیزش کرد»، باشگاه خبرنگاران جوان.] </ref>
+|image_alt=شهید شاهرخ ضرغامی
+| فایل پادکست       =عاقبت‌به‌خیری14041011.ogg
+| حجم فایلپادکست    =2/71
+| تاریخ پادکست      =11-10-1404
+| زیرنویس عنوان     =
+| عنوان اصلی        =
+| عنوان انگلیسی     =
+| عنوان عربی        =
+| عنوان علمی        =
+| شاخه علمی         =
+| نوع مفهوم         =
+| معنای اصطلاحی      =
+| حوزه کاربرد       =
+| گستره جغرافیایی   =
+| منشأ تاریخی       =
+| نخستین کاربرد     =
+| ریشه واژه         =
+| مرتبط با          =
+| اهمیت             =
+| مبدع              =
+| مروج              =
+| مقدس برای         =
+| مورد احترام       =
+| آثار مرتبط        =
+}}
+'''{{درشت|عاقبت‌به‌خیری}}'''؛ اصطلاحی درباره رسیدن به پایان نیک در دنیا و رستگاری در آخرت با حفظ ایمان و عمل صالح.
-اصطلاح '''«عاقبت‌به‌خیری»''' از عمیق‌ترین و رایج‌ترین دعاها و تکه‌کلام‌ها در [[فرهنگ ایرانی]] و ادبیات عامه است. این عبارت فراتر از یک تعارف ساده، ریشه در باورهای مذهبی، فرهنگی و روانشناختی ایرانیان دارد و نه‌تنها موفقیت دنیوی، بلکه پیروزی معنوی و اخروی را نیز در بر می‌گیرد؛ آرزویی نهایی برای مسلمانان فارسی‌زبان که زندگی با [[ایمان]]، [[توبه]] و رضایت الهی به پایان رسد. همچنین عاقبت‌به‌خیری یا حسن عاقبت، به‌معنای پایان نیک زندگی انسان در حالی که ایمان به خدا در دلش استوار است، از مهم‌ترین آموزه‌های دینی به‌شمار می‌رود که در آیات [[قرآن]]، روایات [[چهارده معصوم|معصومین]] و دعاهای آنان بر آن تأکید فراوان شده است.
+اصطلاح '''«عاقبت‌به‌خیری»''' از اصطلاحات رایج‌ در دعاها و تکیه‌کلام‌ها در [[فرهنگ ایرانی]] و [[ادبیات عامه]] است که فراتر از یک تعارف ساده، ریشه در باورهای مذهبی، فرهنگی و روانشناختی ایرانیان دارد و نه‌تنها موفقیت دنیوی، بلکه پیروزی معنوی و اخروی را نیز در بر می‌گیرد؛ آرزویی نهایی برای [[مسلمان|مسلمانان]] فارسی‌زبان که [[زندگی]] با [[ایمان]]، [[توبه]] و رضایت الهی به پایان رسد. همچنین عاقبت‌به‌خیری یا حسن عاقبت، از مهم‌ترین آموزه‌های دینی به‌شمار می‌رود که در آیات [[قرآن]]، روایات [[اهل‌بیت]] و دعاهای آنان بر آن تأکید فراوان شده است.
-== مفهوم‌شناسی ==
+== مفهوم‌شناسی عاقبت‌به‌خیری ==
-از نظر لغوی «عاقبت» به معنی پایان و سرانجام<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/عاقبت دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه عاقبت.]</ref> و «بخیر» به معنی نیکی و رستگاری است<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/بخیر دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه بخیر.]</ref> و عاقبت‌به‌خیری یعنی آرزو و دعا کردن برای این‌که پایان کار، زندگی یا یک مسیر مشخص، به نیکی، سعادت و آرامش ختم شود.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/عاقبت+بخیر دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه عاقبت بخیر.]</ref>
+از نظر لغوی عاقبت به‌معنی پایان و سرانجام<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/عاقبت دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه عاقبت.]</ref> و خیر در مقابل شر به‌معنی نیکی و [[رستگاری]] است<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/خیر-10 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه خیر.]</ref> و عاقبت‌به‌خیری یعنی آرزو و [[دعا]] کردن برای این‌که پایان کار، زندگی یا یک مسیر مشخص، به نیکی، [[سعادت]] و [[آرامش]] ختم شود.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/عاقبت-بخیر?q=عاقبت%20بخیر دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه عاقبت‌به‌خیر.]</ref>
+* '''در فرهنگ عامه:''' این باور وجود دارد که شروع خوب مهم است، اما پایان خوب از آن هم مهم‌تر است. این‌که انسان در طول مسیر زندگی دچار لغزش نشود و در نهایت با سربلندی دنیوی و اخروی زندگی را ترک کند.
+* '''در نگاه دینی:''' عاقبت‌به‌خیری به‌معنای ختم زندگی با ایمان و شرافت انسانی است و نقطهٔ مقابل [[بدعاقبتی]] یا سوء عاقبت محسوب می‌شود.<ref>حسینی، عاقبت‌به‌خیری، ۱۳۸۴ش، ص۱۰.</ref>
-* '''در فرهنگ عامه:''' این باور وجود دارد که شروع خوب مهم است، اما پایان خوب از آن هم مهم‌تر است. این‌که انسان در طول مسیر زندگی دچار لغزش نشود و در نهایت با سربلندی (چه دنیوی و چه معنوی) زندگی را ترک کند.
+== ریشه دینی عاقبت‌به‌خیری ==
-* '''در نگاه دینی:''' «عاقبت‌به‌خیری» به‌معنای ختم زندگی با ایمان و شرافت انسانی است و نقطهٔ مقابل «بدعاقبتی» محسوب می‌شود.<ref>حسینی، عاقبت‌به‌خیری، ۱۳۸۴ش، ص۱۰.</ref>
+عاقبت‌به‌خیری که در زبان دین به [[حسن عاقبت|حُسن عاقبت]] مشهور است به‌معنی پایان‌یافتن زندگی با ایمان،<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، ذیل واژه عاقبت به خیر.</ref> طاعت و رضایت الهی اطلاق می‌شود؛ به‌گونه‌ای که فرد در لحظۀ [[مرگ]]، بر [[اسلام]] و [[ایمان]]، ثابت‌قدم باشد و با نشانه‌های نیک مانند گفتن [[شهادتین]]، [[توبه نصوح|توبۀ نصوح]]<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1637316 منتظمی، «نصوح کیست؟ و توبه نصوح چیست؟»، وب‌سایت راسخون.]</ref> و رضایت از قضای الهی از [[دنیا]] برود. همچنین در [[ادبیات دینی]] این اصطلاح در مقابل سوء عاقبت یا سوء خاتمه قرار دارد که به پایان بد و دوری از ایمان اشاره می‌کند.<ref>حسینی، عاقبت‌به‌خیری، ۱۳۸۴ش، ص۱۰.</ref>
-== کاربرد ==
+== کاربرد عاقبت‌به‌خیری در زندگی روزمره ==
-اصطلاح «عاقبت‌به‌خیری» در موقعیت‌های مختلفی استفاده می‌شود که هر کدام بار معنایی خاصی دارند:
+اصطلاح عاقبت‌به‌خیری در موقعیت‌های مختلفی استفاده می‌شود که هر کدام بار معنایی خاصی دارند:
+* '''به‌عنوان تشکر و قدردانی:''' که بسیار رایج هم است. وقتی کسی به‌ویژه جوان‌ترها کاری برای بزرگ‌تری انجام می‌دهند، بزرگترها معمولاً به‌جای تشکر کردن یا گفتن ممنون، می‌گویند: پیر شی الهی، عاقبت‌به‌خیر بشی یا عبارت دستت درد نکنه، عاقبتت‌به‌خیر. در اینجا گوینده احساس می‌کند کاری که برایش انجام شده ارزشمند است و می‌خواهد با دعایی که تضمین‌کنندهٔ آینده فرد است، آن را جبران کند.
+* '''ابراز نگرانی برای آیندهٔ کسی:''' وقتی شخصی مثل [[فرزند]] یا جوانی، در مسیری قدم گذاشته که پرخطر یا اشتباه به‌نظر می‌رسد، اطرافیان با نگرانی می‌گویند: خدا عاقبت این بچه رو به خیر کنه. در اینجا عاقبت‌به‌خیری به‌معنای نجات یافتن از سرنوشت شوم یا بازگشت به راه درست است.<ref>[https://magerta.ir/culture/literature/what-should-we-say-in-response-to-may-you-have-a-good-end/ «در جواب عاقبت‌به‌خیر بشی چه بگوییم؟»، وب‌سایت مجله اینترنتی ماگرتا.]</ref>
+* '''دعای والدین برای فرزندان:''' یکی از دعاهای همیشگی پدر و مادرها سر [[سجاده]] یا در لحظات [[احساس|احساسی]]: عاقبت‌به‌خیر بشی مادر/پدر و این بالاترین سطح دعای خیر در [[فرهنگ]] [[خانواده‌ ایرانی]] است.<ref>[https://borna.news/fa/news/1261673/برای-عاقبت-بخیری-والدین-و-فرزندانمان-چه-دعایی-بخوانیم «برای عاقبت‌به‌خیری والدین و فرزندان‌مان چه دعایی بخوانیم؟»، خبرگزاری برنا.]</ref>
+* '''آرزوی رستگاری:''' در مکالمات روزمره، وقتی کسی به دیگری می‌گوید: عاقبت‌به‌خیر بشی، در واقع برای شخص مقابل خود آرزو می‌کند که مسیر زندگی‌اش طوری باشد که وقتی به گذشته نگاه می‌کند پشیمان نبوده و پایان زندگی‌اش همراه با آرامش، [[آبرو]]، [[رستگاری]] و رضایت الهی باشد.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/7847736/عاقبت-به-خیری-به-معنای-حقیقی-یعنی-چه «عاقبت‌به‌خیری به معنای حقیقی یعنی چه؟»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
-* '''به‌عنوان تشکر و قدردانی:''' که بسیار رایج هم است. وقتی کسی به‌ویژه جوان‌ترها کاری برای بزرگ‌تری انجام می‌دهند، بزرگترها معمولاً به‌جای تشکر کردن یا گفتن ممنون، می‌گویند: «پیر شی الهی، عاقبت‌به‌خیر بشی.» یا عبارت «دستت درد نکنه، عاقبتت‌به‌خیر.» در اینجا گوینده احساس می‌کند کاری که برایش انجام شده ارزشمند است و می‌خواهد با دعایی که تضمین‌کنندهٔ آینده فرد است، آن را جبران کند.
+== عاقبت‌به‌خیری در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه ==
-* '''ابراز نگرانی برای آیندهٔ کسی:''' وقتی شخصی مثل فرزند یا جوانی، در مسیری قدم گذاشته که پرخطر یا اشتباه به‌نظر می‌رسد، اطرافیان با نگرانی می‌گویند: «خدا عاقبت این بچه رو بخیر کنه.» در اینجا عاقبت‌به‌خیری به‌معنای نجات یافتن از سرنوشت شوم یا بازگشت به راه درست است.<ref>[https://magerta.ir/entertainment/general/reply-to-aghabat-bekheir/ «در جواب عاقبت‌به‌خیر بشی چه بگوییم؟»]، وب‌سایت مجله اینترنتی ماگرتا.</ref>
+در [[ادبیات فارسی]]، عبارات مشابه عاقبت‌به‌خیر با الفاظی مانند نیک‌فرجام یا خوش‌عاقبت به‌ کار رفته‌اند که بر پایان نیک، نجات نهایی یا رستگاری تأکید دارند و اغلب در اشعار عرفانی، اخلاقی و مذهبی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. شعر معروف:<ref>[https://roozaneh.net/fun/sms/اشعار-ضرب-المثل/ «مجموعه اشعار ضرب‌المثل»، وب‌سایت روزانه.]</ref>
-* '''دعای والدین برای فرزندان:''' یکی از دعاهای همیشگی پدر و مادرها سر سجاده یا در لحظات احساسی: «عاقبت‌به‌خیر بشی مادر/پدر.» و این بالاترین سطح دعای خیر در فرهنگ خانواده‌های ایرانی است.<ref>[https://www.borna.news/fa/tiny/news-1258661 «برای عاقبت‌به‌خیری والدین و فرزندان‌مان چه دعایی بخوانیم؟»]، خبرگزاری برنا.</ref>
+{{شعر جدید
+| متن =
+خدایا چنان کن سرانجام کار\\تو خشنود باشی و ما رستگار
+}}
+از ابیات مشهوری است که در قالب یک [[نیایش]]، در مکالمات و [[ادبیات عامیانه]] به فراوانی استفاده می‌شود تا آرزوی پایان خوش و موفقیت نهایی را بیان کند. این بیت از دیدگاه عوام به‌نوعی به فلسفهٔ عاقبت‌به‌خیری اشاره دارد؛ تمام تلاش‌های انسان در طول زندگی باید به‌گونه‌ای باشد که در پایان، [[خدا|خداوند]] از او خشنود باشد و او به سعادت ابدی نائل شود. در فرهنگ ایرانی-اسلامی، این نیایش نمادی از [[امید]] و [[توسل]] به خدا برای داشتن زندگی‌ای است که پایان نیک و رضایت الهی در آن جاری باشد و انسان در برابر مشکلات و چالش‌های زندگی، با اطمینان خاطر قدم بردارد.<ref>[https://magerta.ir/culture/literature/meaning-poem-prayer-sixth-persian/ «معنی شعر نیایش فارسی ششم»، وب‌سایت ماگرتا.]</ref>
-البته اغلب در مکالمات روزمره، وقتی کسی به دیگری می‌گوید «عاقبت‌به‌خیر بشی»، در واقع برای شخص مقابل خود آرزو می‌کند که مسیر زندگی‌اش طوری باشد که وقتی به گذشته نگاه می‌کند پشیمان نبوده و پایان زندگی‌اش همراه با آرامش، آبرو و رستگاری و رضایت الهی باشد.<ref>[https://www.yjc.ir/00Wx6E «عاقبت‌به‌خیری به معنای حقیقی یعنی چه؟»]، باشگاه خبرنگاران جوان.</ref>
+==پانویس==
-== عاقبت‌به‌خیری در آموزه‌های اسلام ==
-در آموزه‌های اسلامی، «عاقبت‌به‌خیری» یا '''حُسن عاقبت''' یکی از محوری‌ترین و اصلی‌ترین اهداف زندگی یک مؤمن دانسته شده است. در نگاه دینی، عاقبت‌به‌خیری به «حسن عاقبت» گره خورده است و حسن عاقبت به این معنی است که انسان با ایمان، توبه، دوری از ظلم و [[حق‌الناس]] و حفظ صداقت و [[تقوا]] از دنیا برود و سرنوشت اخروی‌اش به خیر ختم شود. به‌همین دلیل، این دعا همیشه با نوعی نگرانی مثبت همراه است: این‌که ثبات قدم در ایمان و اخلاق تا لحظهٔ مرگ مهم‌تر از وضعیت فعلی انسان است و هیچ‌کس از سرنوشت نهایی خود مطمئن نیست، پس مدام برای خودش و دیگران عاقبت‌به‌خیری می‌خواهد. این مفهوم همواره مایهٔ امید و انگیزه برای اصلاح و مراقبت اخلاقی است و آموزه‌های دینی تأید دارند که بخش پایانی عمل و نحوهٔ عبور از خط پایان زندگی بسیار مهم‌تر از آغاز آن است.<ref>[https://www.balagh.ir/content/13814 «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»]، وب‌سایت بلاغ.</ref>
-=== جایگاه و ابعاد ===
-جایگاه و ابعاد مفهوم «عاقبت‌به‌خیری» در قرآن و روایات عبارت است از:
-* '''اصل «خواتیم» (پایان کار):''' [[پیامبر اسلام|پیامبر اکرم]] در حدیثی به این موضوع اشاره کرده است که ارزش اعمال به نحوهٔ پایان آنها مربوط است: یعنی ممکن است فردی سال‌ها عبادت کند، اما در لحظات آخر عمر دچار لغزش (کفر، غرور یا ظلم) شود و همه چیز را ببازد (سوء عاقبت) و برعکس، ممکن است کسی گناهکار باشد اما در پایان عمر توبه کند و رستگار شود مانند ماجرای [[حر بن یزید ریاحی]] در [[کربلا]].<ref>[https://iqna.ir/fa/news/4134107/شاه‌کلید-عاقبت-بخیری-چیست عالی، «شاه‌کلید عاقبت بخیری چیست؟»]، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا.</ref>
-* '''عاقبت‌به‌خیری در قرآن:''' در برخی آیات قرآن به پیوند مستقیم میان ایمان، [[عمل صالح]] و عاقبت نیک اشاره دارد<ref>[[سوره قصص]]، آیه ۸۳.</ref> و تأکید می‌کند اگر انسان ایمان داشته باشد و عمل صالح انجام دهد، پایان کارش نیک و خوش است و خداوند نعمت جاودانه را به وی عطا می‌کند.<ref>[[سوره رعد]]، آیه ۲۹.</ref> همچنین در قرآن کریم بارها به اهمیت حالتِ مرگ اشاره شده است. خداوند به مؤمنان هشدار می‌دهد که مراقب لحظهٔ مرگ‌شان باشند تا عاقبت‌به‌خیر از دنیا بروند.<ref>[[سوره آل‌عمران]]، آیه ۱۰۲.</ref> در آیه‌ای دیگر از [[سوره یوسف]] نیز، [[یوسف|حضرت یوسف]] با آن همه مقام، از خدا می‌خواهد که وی را مسلمان بمیراند و به صالحان ملحق کند.<ref>[[سوره یوسف]]، آیه ۱۰۱.</ref>
-=== عوامل اصلی عاقبت‌به‌خیری ===
-طبق روایات [[اهل‌بیت]]، چند عامل کلیدی وجود دارد که موجب می‌شود انسان در لحظات بحرانی آخر عمر، ایمانش را حفظ کند و عاقبت‌به‌خیر شود:
-# '''اصلاح نیت و ایمان:''' [[محسن قرائتی]] در [[تفسیر نور]]، با توجه به آیهٔ ۸۴ [[سوره اسراء]]، ریشهٔ اعمال انسان را [[نیت]] و ساختار وجودی او تفسیر کرده است؛ به این معنی که کسی که باطنش آلوده به نفاق یا کینه باشد، حتی اگر ظاهرش خوب باشد، ممکن است در پایان رسوا شود.<ref>[[سوره اسراء]]، آیه ۸۴.</ref>
-# '''خدمت به خلق و نیکی به والدین:''' یکی از سریع‌ترین راه‌ها برای تضمین عاقبت‌به‌خیری، دعای پدر و مادر و گره‌گشایی از کار مردم معرفی شده است.<ref>[https://tadabbor.org/?page=tadabbor&FID=68249 ورزیده، «عواملی که انسان را عاقبت‌به‌خیر می‌کند»]، وب‌سایت تدبر.</ref> در روایات بسیاری آمده است که نیکی به والدین، سختی‌های مرگ ([[سکرات موت]]) را آسان می‌کند.<ref>[[شیخ طوسی]]، الامالی، ۱۴۱۴ق، ج۱، ص۴۳۲.</ref>
-# '''مداومت بر دعا:''' ائمهٔ اطهار تأکید داشته‌اند که انسان نباید به ایمان فعلی خود مغرور شود و باید دائماً از خدا بخواهد که او را ثابت‌قدم نگه دارد.<ref>[https://tadabbor.org/?page=tadabbor&FID=68249 ورزیده، «عواملی که انسان را عاقبت‌به‌خیر می‌کند»]، وب‌سایت تدبر.</ref> دعای معروف قرآنی در این باره وجود دارد که: پروردگارا، دل‌های ما را بعد از آنکه هدایت کردی، نلغزان.<ref>[[سوره آل‌عمران]]، آیه ۸.</ref>
-# '''بزرگ‌شمردن گناه:''' در روایات بسیاری به مسلمانان هشدار داده شده است که سبک‌شمردن گناه انسان را به سمت اصرار بر گناه و قساوت قلب می‌کشاند و بزرگ‌شمردن گناه و ترس از آن، قلب را نرم، راه توبه را باز و شانس مرگ بر ایمان و طاعت را بیشتر می‌کند. همچنین ترس از گناه و کوچک نشمردن آن، سبب هوشیاری دائم مؤمن شده و او را از سقوط ناگهانی حفظ می‌کند.<ref>[https://hawzah.net/fa/News/View/99505/کلید-عاقبت-به-خیری-انسان «کلید عاقبت‌به‌خیری انسان»]، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.</ref>
-# '''عاقبت‌اندیشی:''' در آیات و روایات زیادی عاقبت‌اندیشی شرط دستیابی به عاقبت‌به‌خیری دانسته شده است؛<ref>[[سوره اسراء]]، آیه ۳۶.</ref> در همین زمینه پیامبر اکرم نیز به مسلمانان توصیه می‌کرد، هرگاه قصد کاری داشته باشند باید در عاقبت و نتیجهٔ آن بیندیشند؛ اگر پایانش خیر بود یا مقدمه‌ای برای خیر، پیگیری کرده و اگر شرّ یا گمراهی به دنبال داشت، از آن دوری جویند.<ref>[[شیخ کلینی|کلینی]]، [[کافی (کتاب)|کافی]]، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۱۵۰.</ref>
-# '''توبه:''' از دیگر عوامل عاقبت‌به‌خیری انسان، توبه است. ممکن است فردی در طول عمر به سبب غفلت یا نادانی مرتکب گناه شود، اما پیش از مرگ بیدار شده، توبه کند و مسیر خود را به سوی خدا اصلاح کند و در نهایت عاقبت به خیر شود؛ زیرا بازگشت واقعی از گناه، پروندهٔ اعمال را پاک می‌کند و انسان را بر ایمان و عمل صالح به پایان می‌رساند. در آموزه‌های اسلامی، توبه نه تنها گناهان را به حسنات تبدیل می‌کند، بلکه فرصت ثبات ایمانی تا آخرین نفس را فراهم می‌آورد و از سوء عاقبت جلوگیری می‌کند. [[علی بن ابی‌طالب|امام علی]] تأکید دارد خداوند با ابتلائات، بندگان را به توبه دعوت می‌کند تا رحمت و برکت بر آنها نازل شود.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/1224716/مشهورترین-دعاها-برای-عاقبت-به-خیری/ «مشهورترین دعاها برای عاقبت‌به‌خیری»]، خبرگزاری شفقنا.</ref>
-=== عوامل سوء عاقبت (بد عاقبتی) ===
-در مقابل عوامل دستیابی به حسن عاقبت، پژوهشگران اسلامی عواملی را شناسایی کرده‌اند که منجر به بدعاقبتی و سوء عاقبت می‌شود؛ از جمله دشمنی و بغض نسبت به اهل‌بیت، دل‌بستگی شدید به دنیا و دنیاپرستی، شناخت حق و عدم یاری آن همراه با تکبر و غرور، ستم و بی‌عدالتی، ترک [[صله رحم]]، عقوق والدین، تضییع حقوق خانواده و دوستان، همنشینی با افراد بدکار، و ترک [[امر به معروف و نهی از منکر]] که رواج فساد در جامعه را به دنبال دارد.<ref>حسینی، عاقبت‌به‌خیری، ۱۳۸۴ش، ص۴۵–۶۴.</ref> این عوامل عمدتاً از اصرار بر گناه، ضعف عقیده و قساوت قلب نشأت می‌گیرند و انسان را از ثبات ایمانی و نجات نهایی محروم می‌سازند.<ref>[https://gharaati.ir/عاقبت-به-خیری/ قرائتی، «عاقبت‌به‌خیری»]، وب‌سایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.</ref>
-=== داستان‌های عبرت‌آموز ===
-در متون اسلامی دو نماد برای این موضوع وجود دارد:
-* '''نماد عاقبت‌به‌خیری:''' [[ساحران فرعون]]. آن‌ها عمری را در کفر و خدمت به [[طاغوت]] گذراندند، اما در یک لحظه حقیقت را دیدند، ایمان آوردند و همان‌جا شهید شدند.
-* '''نماد سوء عاقبت:''' [[برصیصای عابد]] یا [[بلعم باعورا]]. عابدی که سال‌ها عبادت کرد و مستجاب‌الدعوه بود، اما فریب شیطان را خورد، زنا کرد و در نهایت به خدا کافر شد و مُرد.<ref>[https://gharaati.ir/عاقبت-به-خیری/ قرائتی، «عاقبت‌به‌خیری»]، وب‌سایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.</ref>
-=== بُعد روانشناختی-تربیتی ===
-مفهوم عاقبت‌به‌خیری در آموزه‌های اسلامی، تعادلی پویا میان '''[[خوف و رجا]]''' (ترس سازنده و امید واقعی) در روان انسان ایجاد می‌کند؛ این حالت، انسان را از دو خطر بزرگ دوری می‌دهد: یأس از رحمت الهی و غرور از اعمال صالح.
-* '''امید:''' بر اساس آموزه‌های اسلام هیچ گناهکاری نباید از رحمت بی‌کران خداوند ناامید شود، زیرا تا آخرین نفس، فرصت توبه، تغییر مسیر و دستیابی به پایان نیک وجود دارد؛ در قرآن نیز در آیاتی بر همین مطلب تأکید شده و مسلمانان را از ناامیدی از لطف و رحمت خدا بر حذر داشته است.<ref>[[سوره زمر]]، آیه ۵۳.</ref> این امید، انگیزه‌ای برای تلاش مداوم فراهم می‌آورد و انسان را به جلو می‌راند.
-* '''ترس سازنده:''' هیچ مؤمنی نیز نباید به اعمال خویش مغرور شود، چرا که هیچ تضمینی برای استمرار نیکی تا پایان نیست؛ این ترس سالم، هوشیاری دائمی ایجاد می‌کند و انسان را به مراقبت مستمر از نفس وامی‌دارد.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1435252/عاقبت-به-خیری-و-چهار-عامل-بدست-آوردن-آن طاهری، «عاقبت‌به‌خیری و چهار عامل بدست آوردن آن»]، وب‌سایت راسخون.</ref>
-== عبارات مشابه در ادبیات فارسی ==
-در [[ادبیات فارسی]]، عبارات مشابه «عاقبت‌به‌خیر» با الفاظی مانند «نیک‌فرجام» یا «خوش‌عاقبت» به‌کار رفته‌اند که بر پایان نیک، نجات نهایی یا رستگاری تأکید دارند و اغلب در اشعار عرفانی، اخلاقی و مذهبی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. شعر معروف:<ref>[https://roozaneh.net/proverbs-poems/ «اشعار ضرب‌المثل»]، وب‌سایت روزانه.</ref>
-: خدایا چنان کن سرانجام کار
-: تو خشنود باشی و ما رستگار
-از ابیات مشهوری است که در قالب یک نیایش، در مکالمات و ادبیات عامیانه به فراوانی استفاده می‌شود تا آرزوی پایان خوش و موفقیت نهایی را بیان کند. این بیت از دیدگاه عوام به‌نوعی به فلسفهٔ «عاقبت‌به‌خیری» اشاره دارد؛ یعنی تمام تلاش‌های انسان در طول زندگی باید به‌گونه‌ای باشد که در پایان، خداوند از او خشنود باشد و او به سعادت ابدی نائل شود. در فرهنگ ایرانی-اسلامی، این نیایش نمادی از امید و توسل به خدا برای داشتن زندگی‌ای است که پایان نیک و رضایت الهی در آن جاری باشد و انسان در برابر مشکلات و چالش‌های زندگی، با اطمینان خاطر قدم بردارد.<ref>[https://magerta.ir/entertainment/general/meaning-poem-prayer-persian-sixth-grade/ «معنی شعر نیایش فارسی ششم»]، وب‌سایت ماگرتا.</ref>
-== پانویس ==
 {{پانویس}}
+==منابع==
-== منابع ==
+{{آغاز منابع}}
+* انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، ۱۳۸۱ش.
-* قرآن کریم.
-* «اشعار ضرب‌المثل؛ گزیده‌ای از ضرب‌المثل در قابل شعر کوتاه فارسی»، وب‌سایت روزانه، تاریخ بازدید: ۱۳ آذر ۱۴۰۴ش.
-* «اهمیت و جایگاه عاقبت‌به‌خیری در آیات و روایات و ادعیه»، وب‌سایت بلاغ، تاریخ درج مطلب: ۱۲ فروردین ۱۴۰۱ش.
 * «برای عاقبت‌به‌خیری والدین و فرزندان‌مان چه دعایی بخوانیم؟»، خبرگزاری برنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ آبان ۱۴۰۰ش.
 * حسینی، سیدحسین، عاقبت‌به‌خیری، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۴ش.
 * «در جواب عاقبت‌به‌خیر بشی چه بگوییم؟»، وب‌سایت مجله اینترنتی ماگرتا، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۴ش.
 * دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۹ آذر ۱۴۰۴ش.
-* شیخ طوسی، محمد بن حسن، الامالی، قم، دارالثقافه، ۱۴۱۴ق.
-* طاهری، محمد، «عاقبت‌به‌خیری و چهار عامل بدست آوردن آن»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲۳ دی ۱۳۹۸ش.
 * «عاقبت‌به‌خیری به معنای حقیقی یعنی چه؟»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مرداد ۱۴۰۰ش.
-* عالی، مسعود، «شاه‌کلید عاقبت بخیری چیست؟»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن: ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
+* «مجموعه اشعار ضرب‌المثل»، وب‌سایت روزانه، تاریخ بازدید: ۲۲ آذر ۱۴۰۴ش.
-* قرائتی، محسن، «عاقبت‌به‌خیری»، وب‌سایت مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مرداد ۱۳۹۶ش.
+* «معنی شعر نیایش فارسی ششم»، وب‌سایت ماگرتا، تاریخ بازدید: ۲۲ آذر ۱۴۰۴ش.
-* کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
+* منتظمی، قربان، «نصوح کیست؟ و توبه نصوح چیست؟»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 24 اسفند 1402ش.
+{{پایان منابع}}
+{{#seo:
+|title= عاقبت به خیری چیست <nowiki>|</nowiki> مفهوم، ریشه دینی و کاربرد در فرهنگ ایرانی
+|description=عاقبت به خیری اصطلاحی دینی و فرهنگی به معنای پایان نیک زندگی با ایمان و رستگاری است. در این صفحه با مفهوم، ریشه دینی و کاربردهای روزمره عاقبت به خیری آشنا شوید.
+}}