زهرا کیا: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>زهرا کیا (خانلری)</big>'''؛ بانوی نویسنده، مترجم زبان و ادبیات فارسی و از پیشگامان نهضت زنان در ایران.<br>

زهرا کیا خانلَری از نخستین فعالان اجتماعی زنان در [[ایران]] بود. او تألیفات و ترجمه‌های گوناگونی را به رشتۀ تحریر درآورد که برخی از آنان با هدف آشنایی کودکان با آثار فاخر ادبی نگاشته شده بود.  

==تولد==

زهرا کیانوری مشهور به زهرا کیا (خانلری) در سال 1294ش در [[تهران]] متولد شد.<ref>[https://www.iranketab.ir/profile/293-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%A7 «زهرا کیا خانلری»، وب‌سایت ایران ‌کتاب.]</ref> پدرش میرزا هادی کیانوری پسر [[شیخ فضل‌الله نوری]] (1222-1288ش) و مادرش عصمت الحاجیه بروجردی بود که از سمت مادری، نوۀ علامه حسین محدث نوری (۱۲۵۴-۱۳۲۰ق) محسوب می‌شد.<ref>[http://www.khaneshmagazine.com/1398/08/%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C/ علیپور، «زهرا کیا (خانلری)»، مجلۀ خوانش.]</ref> زهرا چهار خواهر و برادر داشت که همگی اهل علم بودند؛ برادر بزرگ‌ترش تندر (1288- 1366ش) نیز از نخستین شعرای نوپرداز به شمار می‌آمد.<ref>خانلری، «مادرم دکتر زهرا کیا (خانلری)»، 1392ش، ص148.</ref>  

==ازدواج و خانواده==

زهرا در سال 1320ش با همکلاسی خود پرویز خانلری (1292-1369ش) [[ازدواج]] کرد<ref>[http://articlefa.ir/post/1042/ «زندگی‌نامۀ زهرا کیا خانلری»، بانک مقالات فارسی.]</ref> که از آن پس با نام زهرا خانلری شناخته می‌شد.<ref>[https://www.iranketab.ir/profile/293-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%A7 «زهرا کیا خانلری»، وب‌سایت ایران ‌کتاب.]</ref> حاصل این ازدواج دختری به نام ترانه و پسری به نام آرمان بود که در هشت‌سالگی بر اثر بیماری درگذشت.<ref>[http://www.khaneshmagazine.com/1398/08/%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C/ علیپور، «زهرا کیا (خانلری)»، مجلۀ خوانش.]</ref> او پس از مرگ پسرش تا سال‌ها از هرگونه فعالیت اجتماعی کناره‌گیری کرد و تنها به کارهای ادبی مشغول شد.<ref>[http://articlefa.ir/post/1042/ «زندگی‌نامۀ زهرا کیا خانلری»، بانک مقالات فارسی.]</ref>  

==تحصیلات و تدریس==

زهرا کیا از دانش‌آموزان ممتاز مقطع ابتدایی در مدرسۀ ناموس بود.<ref>[https://www.iranketab.ir/profile/293-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%A7 «زهرا کیا خانلری»، وب‌سایت ایران ‌کتاب.]</ref> او دوران دبیرستان را در «دارالمعلمات مرکزی» گذراند و در هفده‌سالگی به تدریس در کلاس ششم مدرسۀ «ثمره النسوان» پرداخت.<ref>خانلری، «مادرم دکتر زهرا کیا (خانلری)»، 1392ش، ص148.</ref> پس از آن در مدرسۀ ملی و دولتی تدریس کرد.<ref>[https://www.iranketab.ir/profile/293-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%A7 «زهرا کیا خانلری»، وب‌سایت ایران ‌کتاب.]</ref> او در سال 1314ش زمانی که دختران برای نخستین بار اجازه یافتند تا برای تحصیلات عالیه به دانشگاه بروند، در آزمون ورودی ادبیات فارسی دانشگاه تهران که آن موقع به اسم دانشسرای عالی بود، قبول شد و از اولین زنانی بود که توانست در [[ایران]] لیسانس بگیرد.<ref>خانلری، «مادرم دکتر زهرا کیا (خانلری)»، 1392ش، ص148.</ref> پس از آن تحصیلات خود را در همین رشته ادامه داد<ref>«[https://vista.ir/w/a/16/lsivu/%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%A7 زهرا کیا خانلری»، مجلۀ ویستا.]</ref> و با ارائۀ رساله‌ای با عنوان «سبک ادبی تواریخ ایران بعد از اسلام» به راهنمایی استاد ملک‌الشعرای بهار (1265-1330ش) موفق به دریافت دکترا شد.<ref>[http://www.khaneshmagazine.com/1398/08/%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C/ علیپور، «زهرا کیا (خانلری)»، مجلۀ خوانش.]</ref> او در سال 1328ش به همسرش که به اروپا رفته بود پیوست و در آنجا به مطالعه و شرکت در برنامه‌های مختلف فرهنگی پرداخت.<ref>خانلری، «مادرم دکتر زهرا کیا (خانلری)»، 1392ش، ص149.</ref> پس از اتمام تحصیل، توانست به مقام دانشیاری و سپس استادی دانشکدۀ ادبیات دانشگاه [[تهران]] برسد.<ref>«[https://vista.ir/w/a/16/lsivu/%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%A7 زهرا کیا خانلری»، مجلۀ ویستا.]</ref> او در سال 1344ش با به اجرا درآمدن قانون کار آن زمان و همچنین کار تمام‌وقت در دانشگاه تهران، فرصتی برای تألیف و ترجمه نداشت، بدین خاطر خود را بازنشسته کرد تا بتواند با خیالی آسوده به آنها برسد.<ref>[http://www.khaneshmagazine.com/1398/08/%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C/ علیپور، «زهرا کیا (خانلری)»، مجلۀ خوانش.]</ref>  

==سیرۀ اخلاقی==

همسرش دکتر پرویز خانلری او را یاری وفادار،<ref>[http://www.khaneshmagazine.com/1398/08/%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C/ علیپور، «زهرا کیا (خانلری)»، مجلۀ خوانش.]</ref> غم‌خوار، بامطالعه و مهربان<ref>[http://parsianjoman.org/?p=1443 «دکتر زهراخانلری(کیا)»، وب‌سایت پارسی انجمن.]</ref> معرفی کرده است.

==فعالیت‌های علمی- فرهنگی==

زهرا کیا به همراه همسرش مجلۀ ادبی «سخن» را منتشر کرد<ref>«[https://vista.ir/w/a/16/lsivu/%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%A7 زهرا کیا خانلری»، مجلۀ ویستا.]</ref> که مقالات خود را در آن با نام مستعار «ژاله رهبر» می‌نوشت.<ref>[https://ketabnak.com/persons/55/%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7+%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C «زهرا خانلری»، وب‌سایت کتابناک.]</ref> او در شورای زنان در کنار [[فاطمه سیاح]] به‌عنوان منشی هیئت‌مدیره به فعالیت‌های اجتماعی می‌پرداخت<ref>خانلری، «مادرم دکتر زهرا کیا (خانلری)»، 1392ش، ص149.</ref> و در انتشار «مجلۀ حزب زنان ایران» نیز با او همکاری داشت.<ref>پیرنیا، سالارزنان ایران، 1374ش، ص88.</ref> او در سال 1339ش برای مطالعه در خصوص کتاب‌های درسی به [[انگلیس]] و فرانسه رفت و پس از بازگشت به ایران توانست تغییرات زیادی را با توجه به محیط ایران در کتاب‌های درسی ایجاد کند، همچنین برای سهولت تدریسِ معلمان برای آنان روش تدریس نوشت. در سال 1341ش به‌تدریج کتاب‌های درسی‌ای که به‌تنهایی نوشته بود، به‌عنوان کتب درسی کشور تدریس شد.<ref>[http://articlefa.ir/post/1042/ «زندگی‌نامۀ زهرا کیا خانلری»، بانک مقالات فارسی.]</ref> او بر این باور بود که آموزش و به‌ویژه آموزش ابتدایی سنگ بنای آموزش کشور است و همواره در جهت اعتلای آن می‌کوشید.<ref>[http://www.khaneshmagazine.com/1398/08/%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C/ علیپور، «زهرا کیا (خانلری)»، مجلۀ خوانش.]</ref>  

==مسئولیت‌ها==

او ضمن تدریس در مدارس گوناگون، مانند دبیرستان پروین، مدتی کتابدار بنگاه پاستور بود. همچنین ریاست دبیرستان نوربخش را بر عهده داشت و مدتی نیز در شورای زبان در کنار دکتر [[فاطمه سیاح]] فعالیت می‌کرد.<ref>[http://www.khaneshmagazine.com/1398/08/%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C/ علیپور، «زهرا کیا (خانلری)»، مجلۀ خوانش.]</ref>

==پیشگام نهضت زنان==

زهرا کیا از پیشگامان نهضت زنان بود، او باور داشت زن ایرانی هیچ‌گاه کم‌استعدادتر از زنان دیگر کشورها نبوده و قادر است از عهدۀ هر کاری برآید، او علت عقب‌افتادگی زنان ایرانی را حاصل عقب‌ماندگی اجتماع و استبداد حکومت می‌دانست. کیا معتقد بود تفکر ترقی و تساوی مرد و زن باید در تمام شئون جامعه اعم از اجتماعی، سیاسی و اقتصادی جاری شود.<ref>[https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/111620/%D8%B2%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D8%B4-%D9%85%D9%84%DA%A9%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D8%AF.html یگانه، «زنی که استادش ملک‌‌الشعرای بهار بود»، روزنامۀ همشهری.]</ref>  

==آثار==

* پروین و پرویز؛  

* داستان «ژاله یا رهبر دوشیزگان»؛  

* داستان «نمونه غزل فارسی»؛  

* برگزیدۀ «قابوس‌نامه».<ref>[https://rasekhoon.net/mashahir/show/592511/%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C «زهرا کیا خانلری»، وب‌سایت راسخون.]</ref>  

* شب‌های روشن اثر داستایوفسکی (1821-1881م)؛  

* رنج‌های جهانی ورتر اثر آندره مورا (1885-1967م)؛  

* بیست داستان اثر پیراندلو (1867-1936م).<ref>خانلری، «مادرم دکتر زهرا کیا (خانلری)»، 1392ش، ص155.</ref>  

==نوآوری==

او بر این باور بود که به دلیل نظم و نثر پیچیده در متون ادبی همۀ مردم قادر به فهم و خواندن این متون نیستند؛ بنابراین کوشید تا کتاب‌هایی بنویسد که فهم آنها برای عموم امکان‌پذیر باشد. از آن جمله است:

* داستان‌های دل‌انگیز ادبیات فارسی؛ اثری تلخیص شده از بهترین داستان‌های منظوم [[ایران]]؛  

* فرهنگ ادب فارسی؛ بیان رجال، مفاهیم و اصطلاحات، شخصیت‌های بزرگ داستانی، نکته‌‌های مهم عروض و قافیه و نام آثار مهم ادبی به عربی و فارسی؛  

* افسانۀ سیمرغ؛ تلخیصی از منطق‌الطیر که برای کودکان نوشته است.<ref>خانلری، «مادرم دکتر زهرا کیا (خانلری)»، 1392ش، ص150-151.</ref>  

==افتخارات==

دکتر زهرا کیا از نخستین زنانی بود که در ایران دکترای ادبیات گرفت.<ref>[https://www.iranketab.ir/profile/293-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%84%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%A7 «زهرا کیا خانلری»، وب‌سایت ایران ‌کتاب.]</ref>  

==درگذشت==

دکتر زهرا کیا ششم [[اسفند]] سال 1369ش در سن 78 سالگی و تنها شش ماه پس از مرگ همسرش از دنیا رفت و در کنار او در [[بهشت‌زهرا]] به خاک سپرده شد.<ref>[https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/111620/%D8%B2%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D8%B4-%D9%85%D9%84%DA%A9%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D8%AF.html یگانه، «زنی که استادش ملک‌‌الشعرای بهار بود»، روزنامۀ همشهری.]</ref>

==پانویس==

==منابع==

* پیرنیا، منصوره، سالارزنان ایران، واشنگتن، ایران‌مهر، 1374ش.

* خانلری، ترانه، «مادرم دکتر زهرا کیا (خانلری)»، مجلۀ بخارا، سال پانزدهم، شمارۀ 94، 1392ش.

* «دکتر زهراخانلری (کیا)»، وب‌سایت پارسی انجمن، تاریخ درج مطلب:30 تیر 1393ش.

* «زندگی‌نامۀ زهرا کیا خانلری»، بانک مقالات فارسی، تاریخ درج مطلب: 2 مرداد 1389ش.

* «زهرا خانلری»، وب‌سایت کتابناک، تاریخ بازدید: 2 آبان 1401ش.

* «زهرا کیا خانلری»، مجلۀ ویستا، تاریخ بازدید: 1 آبان 1401ش.

* «زهرا کیا خانلری»، وب‌سایت ایران ‌کتاب، تاریخ بازدید: 2 آبان 1401ش.

* «زهرا کیا خانلری»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب:21 فروردین 1390ش.

* علیپور، زهرا، «زهرا کیا»، مجلۀ خوانش، تاریخ درج مطلب: 2 آبان 1398ش.

* یگانه، ستایش، «زنی که استادش ملک‌‌الشعرای بهار بود»، روزنامۀ همشهری، تاریخ درج مطلب: 8 مهر 1399ش.