علی شریعتی: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>علی شریعتی</big>'''؛ اندیشمند مبارز و از چهره‌های تاثیرگذار در پیروزی انقلاب اسلامی ایران.<br>

علی شریعتی از چهره‌های ماندگار و اثرگذار در سپهر سیاسی ایران است که زبان و قلمش، نقشی بی‌بدیل در جذب قشر دانشگاهی و روشنفکر به [[انقلاب اسلامی]] ایران، داشته است. او مبارزات خود را از سن [[نوجوانی]] شروع کرد و بارها گرفتار زندان حکومت پهلوی شد. وی اندکی پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، در انگلستان درگذشت.

==ازدواج علی شریعتی==

[[پرونده:علی شریعتی.jpg|جایگزین=علی شریعتی به همراه همسرش پوران شریعت رضوی|بندانگشتی|علی شریعتی به همراه همسرش پوران شریعت رضوی]]

شریعتی، در تاریخ ۲۴ [[تیر]] ۱۳۳۷ با همکلاسی‌اش فاطمه (پوران) شریعت رضوی [[ازدواج]] کرد. ثمره این [[ازدواج]] چهار فرزند به نام‌های احسان، سوسن، سارا و مونا شد.<ref>اسفندیاری، شعله بی‌قرار، ۱۳۹۰ش، ص ۲۰۷-۲۱۱.</ref>  

===کانون نشر حقایق اسلام===

پدر علی شریعتی در سال ۱۳۲۳ش با کمک تعدادی از فرهیختگان مشهد، کانون نشر حقایق اسلامی را برای مبارزه با افکار توده‌ای تاسیس کرد. آنها تلاش کردند، اندیشه‌های دینی را بازسازی کرده و با انحراف و تحریف مقابله کنند. این کانون که به نهاد مهم نوگرای مذهبی تبدیل شده بود تلاش می‌کرد فلسفۀ اخلاقِ قرآن‌بنیاد را به جامعه تزریق کند.<ref>منصوری، تاریخ شفاهی کانون نشر حقایق اسلامی،1384ش، ص 223. </ref>

شریعتی از چهارده‌سالگی در برنامه‌های این کانون شرکت می‌کرد و در جذب دوستانش نیز تاثیر داشت. از دل این نهاد، کانون انجمن اسلامی دانش‌آموزان سر برآورد و شریعتی در سال ۱۳۳۱ش به جمع آنها پیوست. شریعتی به اعضای این انجمن، فلسفه و شیوۀ سخنوری یاد داد تا بتوانند با اعضای جوان حزب توده مبارزۀ فکری کنند. بیشتر جوانان این کانون به‌تدریج به نهضت خداپرستان سوسیالیست تمایل پیدا کردند. دکتر شریعتی در همان سال بازداشت و زندانی شد.<ref>رهنما، چهره‌نگاری سیاسی علی شریعتی: آرمانگرای اسلامی، ۱۳۸۱ش، ص۳۱ و۷۲–۷۴ و ۱۱۶–۱۷۷.</ref>

نهضت خداپرستان سوسیالیست در مشهد شکل گرفت که پدر علی شریعتی نیز عضو آن بود. این نهضت، در قالب حزب [[ایران]] و سپس جمعیت آزادی مردم ایران به حیات خود ادامه داد. شریعتی به این نهضت پیوست و آموزه‌های اسلام انتقادیش آنجا شکل گرفت؛ او به‌ویژه تحت تاثیر محمد نَخشَب، فعال سیاسی ـ مذهبی بود. شریعتی بر اساس این آموزه‌ها در سال ۱۳۳۴ش کتاب ابوذر نوشته جودة السحار را با عنوان «ابوذر، خداپرست سوسیالیست»، ترجمه و منتشر کرد.<ref>بیات، «شریعتی و مارکس»، مجله اندیشه پویا، اردیبهشت و خرداد ۱۳۹۱ش، ص ۷۶؛ محمودی، «نهضت خداپرستان سوسیالیست»، ماهنامه اطلاعات حکمت و معرفت، ص ۶۱؛ رهنما، مسلمانی در جستجوی ناکجاآباد، ۱۳۸۰ش، ص۹۲. </ref>

===نهضت مقاومت ملی===

شریعتی در ادامه مسیر فعالیت‌های سیاسی اجتماعی، عضو نهضت مقاومت ملی به رهبری سید محمود طالقانی، مهدی بازرگان و یدالله سحابی شد. او تبدیل به یکی از فعالان و سخنگویان نهضت، علیه سلطه و استثمار غرب در ایران شد. دکتر شریعتی به‌دلیل این فعالیت‌ها در سال ۱۳۳۶ش دستگیر و به‌مدت هشت ماه زندانی شد.

 

==فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی در اروپا==

 

==فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی بعد از سفر اروپا==

[[پرونده:علی شریعتی۲.jpg|جایگزین= زندانی شدن علی شریعتی توسط رژیم پهلوی|بندانگشتی|زندانی شدن علی شریعتی در سال ۱۳۵۲ش توسط رژیم پهلوی به مدت ۱۸ ماه]]

شریعتی در سال ۱۳۴۳ش به ایران برگشت و به دلیل فعالیت‌های سیاسی علیه حکومت پهلوی در خارج از ایران، شش ماه زندانی شد. او از سال ۱۳۴۵ش به تدریس در [[دانشگاه فردوسی]] مشهد پرداخت.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۱۹۷. </ref>  شریعتی در سال‌های ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۱ش، از سخنرانان اصلی حسینیه ارشاد در [[تهران]] بود. این سخنرانی‌ها با استقبال زیاد قشر جوان و [[دانشجو]] مواجه شد. او سه بار به همراه کاروان حسینیه ارشاد، به سفر [[حج]] رفت.<ref>اسفندیاری، شعله بی‌قرار، ۱۳۹۰ش، ص۲۱۰-۲۱۱. </ref> 

 

حکومت پهلوی در سال ۱۳۵۲ش، حسینیۀ ارشاد را تعطیل و شریعتی را ۱۸ ماه زندانی کرد. وی پس از آزادی، روزهای سختی را سپری کرد و بارها به‌وسیله مأموران ساواک تهدید شد و شکنجه‌های روحی و جسمی دید.<ref>[http://www.shariati.com/biof.html «زندگی‌نامه دکتر شریعتی»، وب‌سایت دکتر شریعتی.] </ref> امکان فعالیت، سخنرانی و انتشار کتاب‌هایش نیز از او سلب شد.<ref>اسفندیاری، شعله بی‌قرار، ۱۳۹۰ش، ص ۲۱۶. </ref>

==بازگشت به اروپا==

شریعتی که از وضعیت موجود ناراضی بود، تصمیم به [[مهاجرت]] گرفت. او ممنوع‌الخروج بود، اما با گرفتن گذرنامه با اسم فامیلی «مزینانی» توانست از کشور خارج شده و به بروکسل برود. شریعتی پس از چند روز اقامت در بروکسل به ساوت‌همپتون انگلیس رفت.<ref>جمعی از نویسندگان، شریعتی به روایت اسناد ساواک، 1397، جلد اول، ص24.</ref>

==درگذشت علی شریعتی==

شریعتی، سه هفته بعد از سفر به انگلستان در ۳۱ [[خرداد]] ۱۳۵۶ش درگذشت. دولت، دلیل مرگ او را سکته قلبی اعلام کرد،<ref>اسفندیاری، شعله بی‌قرار، ۱۳۹۰ش، ص ۲۱۹. </ref>  ولی این ادعا به‌دلیل نداشتن سابقۀ بیماری قلبی، عدم کالبدشکافی، اعلام نتیجه سریع و خبرداشتن سفارت ایران در لندن از مرگ وی قبل از اعلام رسمی، مورد پذیرش افکار عمومی واقع نشد.<ref>[http://eghtesad-eslami.blogfa.com/tag/%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%85%D8%A8%D9%87%D9%85-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C «مرگ مبهم دکتر شریعتی»، وبلاگ در کوچه بازار اقتصاد.] </ref>

برخی انقلابیون، درگذشت شریعتی را [[شهادت]] خوانده و او را معلم شهید نامیدند.<ref>اسفندیاری، شعله بی‌قرار، ۱۳۹۰ش، ص ۱۸۳-۱۹۶. </ref> شریعتی وصیت کرده بود که او را در حسینیۀ ارشاد دفن کنند ولی سرانجام در زینبیه دمشق و در نزدیکی حرم حضرت زینب آرام گرفت. در مراسم دفن او علاوه بر نزدیکانش، [[امام ‌موسی صدر|امام موسی صدر]] نیز حضور داشت.  <ref>اسفندیاری، شعله بی‌قرار، ۱۳۹۰ش، ص۲20.</ref> 

آثار شریعتی به‌طور عمده سخنرانی‌هایی بود که در نشست‌های خصوصی، حسینیه ارشاد، دانشگاه‌های تهران، [[شیراز]] و آبادان ایراد کرد. همچنین آثاری نیز به قلم خود نگاشته یا ترجمه کرده است.<ref>[http://www.shariati.com/farsi/list.html «فهرست کلیات و مجموعه آثار دکتر علی شریعتی»، وب‌سایت دکتر شریعتی.]</ref> این آثار توسط مرکز نشر آثار دکتر شریعتی به‌صورت مجموعه آثار در ۳۶ جلد پس از مرگ وی به چاپ رسید.<ref>[http://www.shariati.com/farsi/list.html «فهرست کلیات و مجموعه آثار دکتر علی شریعتی»، وب‌سایت دکتر شریعتی]؛ [http://www.shariati.com/gallery.html «فهرست سخنرانی‌های دکتر علی شریعتی»، وب‌سایت دکتر شریعتی.]</ref>  

برخی از کتاب‌های شریعتی عبارتند از: فاطمه فاطمه است، حسین وارث آدم، تشیع علوی و تشیع صفوی، هبوط در کویر، سیمای محمد، علی، پدر مادر ما متهمیم.<ref>[http://www.shariati.com/farsi/list.html «فهرست کلیات و مجموعه آثار دکتر علی شریعتی»، وب‌سایت دکتر شریعتی.] </ref>

بخشی از این آثار، به زبان‌های مختلف دنیا ترجمه شده است؛ ۵۹ کتاب به زبان ترکی، ۲۶ کتاب به زبان انگلیسی، ۱۸ کتاب به [[زبان عربی]]، همچنین برخی از کتاب‌ها به زبان کردی، اردو، اندونزیایی، آلبانیایی، تامیلی، تائی، بنگالی، آلمانی، ایتالیایی، فرانسوی و اسپانیولی ترجمه شده است.<ref>[http://www.shariati.com/gallery.html «فهرست سخنرانی‌های دکتر علی شریعتی»، وب‌سایت دکتر شریعتی.]</ref>  

==اشخاص و جریان‌های تاثیرگذار==

شریعتی در طول عمر کوتاه خود از اشخاص و جریان‌های فکری متعددی تاثیر گرفته است.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص ۱۹۹. </ref>  او در نوشته‌هایش گفته که تمام عمر در [[ایمان]] به مکتب [[امام علی|علی]] و عشق به خاندان [[حضرت محمد|پیامبر]] و تعهد در برابر نهضت عدالتخواه تشیع انقلابی، سپری شد.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص ۱۹۹.  </ref>  او مسیر تحولات تاریخ بشری را با بینش [[شیعه|شیعی]] می‌نگریست و [[حضرت فاطمه|فاطمه]] را «واسطة العقد سلسله نبوت و امامت» می‌دانست.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص ۱۹۹-۲۰۰. </ref>  

دکتر شریعتی در سال‌های ابتدایی دهه سی شمسی، تحت تاثیر افکار موریس مترلینگ، آرتور شوپنهاور، فرانتس کافکا و صادق هدایت قرار داشت و با فلسفه‌های گسترش‌یافته پس از دو جنگ جهانی، کاملا آشنا بود.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص ۱۹۹-۲۰۰. </ref> شریعتی همچنین از اندیشه جامعه‌شناسانی مانند گورویچ و آرون و همچنین اسلام‌شناسانی مانند ماسینیون، ژاک برگ، برانشویک و هنری ماسه، بهره برده است.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص ۲۰۲ و ۲۰۳. </ref>

===نهضت احیای دینی===

چهره‌های اثرگذار در نهضت احیای دینی عبارتند از سید جمال‌الدین حسینی، شیخ محمد عبده، سیدقطب و [[اقبال لاهوری]]. شریعتی تحت تاثیر این جریان به دنبال بازگشت به قرآن و دستیابی به تفسیری نو و متناسب با زمانه بود و اسلام انقلابی و اجتماعی را نقطه مقابل اسلام واپسگرا می‌دانست. او در کتاب «ما و اقبال»، شناختن [[سید جمال الدین|سیدجمال]] و اقبال لاهوری را «شناختن اسلام، شناختن مسلمانان و شناختن زمان حال و آینده» دانسته است.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص ۲14-213. </ref>

===مکتب تفکیک===

برخی معتقدند که دکتر شریعتی تحت تاثیر مکتب تفکیک با فلسفه یونانی و سینایی مخالفت کرده است. دیدگاه‌های منفی شریعتی نسبت به اقتصاد خصوصی نیز علاوه بر اثرپذیری از مکتب سوسیالیسم، متأثر از مکتب تفکیک و اندیشه‌های دوست صمیمی‌اش محمدرضا حکیمی بوده است.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص ۲24.  </ref>   

شریعتی در دوران اقامت در اروپا، با اندیشه‌های فرانتز فانون، روژه گارودی، ژرژ گورویچ، ریمون آرون، ژاک برک، هانری کربن، لویی ماسینیون و ژان پل سارتر آشنا شد. اشاره‌های شریعتی به اندیشمندانی مانند هگل، مارکس، هوسرل، یاسپرس، هایدگر و مارکوزه، نشانه اثرپذیری او از سنت فکری آلمانی و فرانسوی است. استفاده شریعتی از مفاهیمی مانند عصیان‌گری و انتخاب‌گری، تاکید شریعتی بر تفاوت میان انسان و بشر و شاهد آوردن از سخنان سارتر، نیچه و هایدگر، نشانگر گرایش او به مکتب اگزیستانسیالیسم است.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص ۲21</ref> 

شریعتی معتقد بود که رسالت اصلی [[دین]]، آزادی، برابری، نجات توده‌ها و عزت‌بخشیدن به مستضعفان است.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۳۲۵. </ref>  او اسلام ایدئولوژیک را تولد دوباره روحی و رنسانس فکری معرفی می‌کرد، نه بازگشت به گذشته. ایدئولوژی، از نظر شریعتی، بینشی است که جهت اجتماعی، شکل [[زندگی]] و وضع ایده‌آل فرد، جامعه و حیات بشری را تفسیر کرده و راه طی کردن فاصله میان وضع موجود و وضع مطلوب را نشان می‌دهد. برخی، مهمترین دستاورد شریعتی را ایدئولوژیک کردن دین دانسته‌اند که نقشی مهم در پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] داشت.<ref>شریعتی، مجموعه آثار، 1366ش، ج ۲۷، ص۱۷۳؛ ج ۱۶، ص۲۸-۲۹؛ ج ۱۱، ص۱۴۷؛ [http://ensani.ir/fa/article/127640/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88%D9%84%D9%88%DA%98%DB%8C%DA%A9-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C امام‌جمعه‌زاده و روحانی، «بررسی تحلیلی ایدئولوژیک‌کردن دین از نگاه دکتر علی شریعتی »، فصلنامه پژوهشنامه علوم سیاسی، زمستان ۱۳۸۶، ص۷.]</ref>

تشیع در نگاه شریعتی، حقیقت اسلام بوده<ref>شریعتی، مجموعه آثار، 1366ش، ج ۲۹، ص۱۴۴</ref>  که بر دو پایه [[امامت]] و عدالت شکل گرفته است.<ref>شریعتی، مجموعه آثار، 1366ش، ج ۲۶، ص۲۹۳-۲۹۵.</ref>  مذهب [[شیعه]] علاوه بر جهان‌بینی، سویه‌های سیاسی و اقتصادی داشته<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۳۴۱. </ref>  و دارای الگوی ۲۵۰ ساله مبارزه امامان شیعه است.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۳۴۱. </ref>

تشیع، تا سرکار آمدن [[صفویه|دولت صفویه]]، رویکردی ضد ظلم داشته و عالمان، مجاهدان، واعظان، شاعران و مداحان شیعه، با تکیه بر اسلام [[اهل‌بیت]]، از آن محافظت کرده‌اند<ref>شریعتی، مجموعه آثار، 1366ش، ج ۲۹، ص۱۴۴.</ref>   ولی با ظهور صفویه، تشیع سرخ (انقلابی) به تشیع سیاه تبدیل شده و مذهب [[شهادت]]، به مذهب عزا تبدیل گردید.<ref>شریعتی، مجموعه آثار، 1366ش، ج ۹، ص۱۲-۱۵. </ref>  

شریعتی، [[عزاداری]] و سوگواری در فرهنگ شیعیان را یک سنت مترقی و انقلابی در عصر اختناق حاکمان ظالم توصیف می‌کند که پرورش‌دهنده ایمان است، اما اثرپذیری‌ عزاداری شیعیان از مسیحیت و نیز [[خرافه‌گرایی|خرافه‌گرایی‌]] و محدود کردن دایره امر به معروف و نهی از منکر به مسائل فردی را نکوهش می‌کند.<ref>شریعتی، مجموعه آثار، 1366ش، ج ۹، ص۱۷۹؛ ج ۹، ص۱۷۰-۱۷۱؛ خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۳۴۹.</ref>

===امت و امامت===

شریعتی، امت و امامت را دارای ابعاد اجتماعی می‌دانست؛ زیرا امت در پرتو هدایت امام، حرکت و جهت حرکت خود را تشخیص می‌دهد.<ref>شریعتی، مجموعه آثار، 1366ش، ج ۳۶، ص 20. </ref>  امام از دیدگاه او، انسان مافوق است، نه مافوق انسان.<ref>شریعتی، امت و امامت، 1357ش، ص۱۱۰. </ref>  او امت را جامعه‌ای انسانی می‌داند که افراد آن هدفی مشترک داشته و با رهبری مشترک به‌سوی آرمان خود حرکت می‌کنند<ref>شریعتی، امت و امامت، 1357ش، ص۴۴. </ref>  و در فکر و عقیده و عمل اشتراک دارند.<ref>شریعتی، امت و امامت، 1357ش، ص۷۴. </ref>  

هدف امامت از نگاه شریعتی، انتقال یک جامعه جاهلی عقب‌مانده به جامعه‌ای دارای رشد فرهنگی، اعتقادی و سیاسی است. جامعه پس از دوازده امام، به سطحی می‌رسد که احتیاجی به امام بعدی ندارد و می‌تواند بر اساس بیعت، دموکراسی و [[شورا]]، مسیر رشد خود را طی کند.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۳۵۶.</ref>  

شریعتی معتقد بود که تشیع، اعتراض علیه انحراف از اسلام حقیقی است ولی خود تشیع هم دچار انحراف شد. در کنار تشیع علوی که اسلام راستین است، تشیع صفوی به وجود آمد که اسلام دروغین است. تشیع علوی بر عدالت، [[ولایت‌پذیری در سبک زندگی|ولایت]] و امامت [[امام علی]] شکل گرفته و دشمنی آشتی‌ناپذیر با قدرت‌طلبی و ظلم داشته و به‌دنبال دفاع از طبقات مظلوم و ملت‌های محروم بوده است، اما تشیع صفوی، همراه سلاطین و پادشاهان بوده است.

شریعتی، ریشه‌های پیدایش تشیع صفوی را همزمان با شکل‌گیری تشیع علوی می‌دانست و معتقد بود این قرائت از تشیع در دولت صفویه، رسمیت پیدا کرد. تشیع صفوی، مذهب تشیع را به یک مذهب دولتی، تبدیل کرده و از هدف اولیه‌اش که جستجوی عدالت و انجام وظایف مقدس بود دور کرده است.<ref>قریشی، «علی شریعتی و تحلیل دینی مناسبات اجتماعی»، فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی، تابستان و پاییز ۱۳۸۴، ص۲۵۳ و 254.</ref>  

===پروتستانتیسم اسلامی===

شریعتی، قرائتی از اسلام را نقد می‌کرد که به انسان سکوت، سکون و [[قناعت]] داده و همه [[امید|امیدها]] را به بعد از مرگ موکول می‌کند. روشنفکر باید با ایجاد پروتستانتیسم اسلامی، فورانی از اندیشه و حرکت تازه به جامعه ببخشد. او معتقد بود پروتستانتیسم مسیحی، اروپای قرون وسطی را متحول کرده و همه عواملی که اندیشه و سرنوشت جامعه را به نام دین متوقف می‌کرد از میان برداشت.<ref>شریعتی، مجموعه آثار، 1366ش، ج ۲۰، ص۲۹۴؛ ج ۵، ص۴۲. </ref>  

===روشنفکری===

شریعتی، روشنفکران را انسان‌های آگاه و متعهد خوانده و ضمن تاکید بر رسالت آنان، وظایفی را برای آنها برشمرده است از جمله؛ ارتباط مستقیم با جامعه، آگاهی از جامعه، مذهب و فرهنگ اسلامی، احیای دین [[اسلام]] و بازگشت به خویشتن.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۴۰۳؛ شریعتی، مجموعه آثار، 1366ش، ج ۲۰، ص۲۹۲؛ ج ۲۸، ص۷۰؛ ج ۱۶، ص۱۸۸.</ref>     

===شریعتی و روحانیت===

[[پرونده:علی شریعتی۱.jpg|جایگزین=علی شریعتی به همراه شهید مطهری (نفر اول از سمت راست) و ناصر میناچی (نفر دوم از سمت راست)  |بندانگشتی|علی شریعتی به همراه شهید مطهری (نفر اول از سمت راست) و ناصر میناچی (نفر دوم از سمت راست)  ]]

برخی محققان، معتقدند مخالفت شریعتی با برخی مواضع روحانیت، نه زاییده احساسات و نگاه طبقاتی و نه از باب مخالفت با اسلام و تشیع، بلکه ناشی از اعتقاد او به اسلام انقلابی است.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۴۶۰.</ref>  مخالفت او با روحانیت در واقع مخالفت با عملکرد تقیه‌گونه در برابر حاکمان، و ریاکاری در برابر عوام است.<ref>شریعتی، مجموعه آثار، ج۱، با مخاطب‌های آشنا، 1356ش، ص۱۴. </ref>

برخی بر این باورند که نحوه تعامل شریعتی با روحانیت، ناشی از باور او به مفهوم تشیع علوی و تشیع [[صفویه|صفوی]] است و پایبندی شریعتی به این دوگانه مفهومی، باعث بدبین شدن او به روحانیت در زمان خود شده است.<ref>جعفریان، شریعتی و روحانیت، ۱۳۷۶ش، ص۱۵-۱۹. </ref> شریعتی معتقد است علمای شیعه در طول تاریخ اسلام برخلاف علمای اهل سنت، همواره در میان مردم بوده‌اند و از نزدیک شدن به قدرتمندان پرهیز داشته‌اند، اما در دوران صفویه، در کنار حکومت قرار گرفته‌اند.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۴۶۰. </ref>  

یکی از نقدهای شریعتی نسبت به روحانیت، این است که حوزه‌های علمیه تمام سرمایه‌گذاری خود را روی  صَرف، فلسفه، کلام، [[فقه اسلامی|فقه]] و اصول گذاشته و رسالت حرف زدن با مردم و ابلاغ حقایق مذهبی و شناساندن سنت پیامبر و حکمت انقلاب کربلا را غالبا به افراد کم‌استعداد سپرده است.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۴۵۸. </ref>  

او با ستایش از برخی بزرگان حوزه مانند سیدجمال، میرزای شیرازی، سیدحسن مدرس، میرزا کوچک خان جنگلی، شیخ محمد خیابانی، سید محمود طالقانی و [[امام خمینی|آیت‌الله خمینی]]، آنان را زاییده روح حاکم بر حوزه علمیه نمی‌داند.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۴۶۲. </ref>  

==نقش شریعتی در انقلاب اسلامی==

بسیاری از محققان، آراء و نظریات شریعتی را در شکل‌گیری [[انقلاب اسلامی]] ایران، اثرگذار دانسته‌اند.<ref>اسفندیاری، شعله بی‌قرار، ۱۳۹۰ش، ص۱۳۳؛ خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۱۹۸ و ۱۹۹؛ نراقی، «ایران‌شناسی: نقدی بر اندیشه‌های دکتر علی شریعتی(شیعۀ صفوی و علوی)»، مجله حافظ، سال 1385، ص۲۴.</ref>  سایه اندیشه شریعتی، فضای فکری و ادبی ایران در دهۀ ۱۳۵۰ش را فرا گرفته است.<ref>خسروپناه، آسیب‌شناسی دین‌پژوهی معاصر، ۱۳۸۹ش، ص۱۹۸. </ref>  شریعتی به همین دلیل به «معلم انقلاب» معروف شده است.<ref>اسفندیاری، شعله بی‌قرار، ۱۳۹۰ش، ص۱۳۶.</ref>

*«استاد محمدتقی شریعتی مدافع شریعت در برابر الحاد و طاغوت»، کیهان فرهنگی، سال اول، ش ۱۱، بهمن ۱۳۶۳.

*امام‌جمعه‌زاده، جواد و روحانی، حسین، «بررسی تحلیلی ایدئولوژیک‌کردن دین از نگاه دکتر علی شریعتی»، فصلنامه پژوهشنامه علوم سیاسی، ش ۹، زمستان ۱۳۸۶.

*بیات، آصف، «شریعتی و مارکس»، مجله اندیشه پویا، اردیبهشت و خرداد ۱۳۹۱.

*جعفریان، رسول، شریعتی و روحانیت، ۱۳۷۶ش.

*جمعی از نویسندگان، شریعتی به روایت اسناد ساواک، تهران، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۹۷ش.

*رهنما، علی، مسلمانی در جستجوی ناکجاآباد، تهران، انتشارات گام نو، ۱۳۸۵ش.

*شریعت‌رضوی، پوران، طرحی از یک زندگی، تهران، انتشارات چاپخش، ۱۳۷۶ش.

*شریعتی، علی، امت و امامت، تهران، انتشارات قلم، ۱۳۵۷ش.

*شریعتی، علی، مجموعه آثار، تهران، نشر دفتر تدوین و انتشار مجموعه آثار دکتر شریعتی، چاپ اول، ۱۳۶۶-۱۳۵۶ش.

*قریشی، فردین، «علی شریعتی و تحلیل دینی مناسبات اجتماعی»، فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی، ش ۲۱، تابستان و پاییز ۱۳۸۴.

*محمودی، محسن، «نهضت خداپرستان سوسیالیست»، ماهنامه اطلاعات حکمت و معرفت، سال چهارم، ش ۵، مرداد ۱۳۸۸ش.

'''علی شریعتی مزینانی'''؛ نویسنده، متفکر شیعه  و جامعه‌شناس ایرانی(متمرکز بر جامعه‌شناسی دین).

شریعتی دبستان را در مدرسه ابن یمین، و دبیرستان را در مدرسه فردوسی گذراند و در اداره‌ی فرهنگ مشهد به عنوان معلم استخدام شد. در سال 1331 در روزنامه خراسان فعالیت مطبوعاتی خود را آغاز کرد.<ref>[https://web.archive.org/web/20110623142932/http://drshariati.org/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87/%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C/ «سالشمار زندگی علی شریعتی»، پایگاه اطلاع رسانی علی شریعتی]</ref>

در سال 1337ش پس از دریافت لیسانس در رشته ادبیات فارسى بعلت شاگرد اول شدنش براى ادامه تحصیل به فرانسه فرستاده شد. وى در آنجا به تحصیل علومى چون جامعه شناسى، مبانى علم تاریخ و تاریخ و فرهنگ اسلامى پرداخت و با اساتید بزرگى چون ماسینیون، گورویچ و سارتر و ... آشنا شد.دوران تحصیل شریعتى همزمان با جریان نهضت ملى ایران به رهبرى مصدق بود که او نیز با قلم و بیان خود و نوشته‌هاى محکم از این حرکت دفاع می‌نمود. وى پس از سال‌ها تحصیل با مدرک دکترا در رشته‌هاى جامعه شناسى و تاریخ ادیان به ایران بازگشت. <ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/43143/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C-%DB%B1%DB%B3%DB%B1%DB%B2-%DB%B1%DB%B3%DB%B5%DB%B6 «زندگینامه: علی شریعتی (۱۳۱۲ - ۱۳۵۶)»،خبرگزاری همشهری]</ref>

شریعتی ۴۳ سال زیست. تدریس را در ۱۹ سالگی آغاز کرد، روزنامه نگاری و تجربه سرایش شعر را از همان سن با چاپ نوشته ها و اشعارش در روزنامه شروع کرد و در ۲۲ سالگی اولین ترجمه اش به بازار کتاب راه یافت (ابوذر، خداپرست سوسیالیست ـ ۱۳۳۴) مهمترین کتاب مکتوبش را در ۳۶ سالگی به چاپ رساند.<ref>[http://drshariati.org/?p=44#more-44 «سالشمار»، بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی]</ref>

شریعتی از سال 1347ش، دو سال پس از آغاز تدریس در دانشکده مشهد و به دنبال پیشنهاد سخنرانی در حسینیه ارشاد ، عرصه عمومی را در کنار نهاد آکادمی برای اشاعه اندیشه و پروژه خود انتخاب می کند. در این عرصه عمومی، هم دانشگاه های سراسری در ایران جای می گیرد، هم انجمن مهندسین، هم کانون های ادبی، هم انجمن های اسلامی دانشجویی ؛ در شهرستان ها، در مکه و مدینه (در عرفات، در منی …) و البته موسسه مذهبی فرهنگی حسینیه ارشاد که سه سال قبل از آغاز سخنرانی توسط شریعتی  تأسیس شده است. در همه جا مخاطب همان است: دانشجویان و قشر جوان. در همه جا موضوعات نیز و روش یکسان است. اگر در دانشکده ادبیات ، اسلام شناسی درس می دهد؛ در حسینیه ارشاد تاریخ ادیان.(هندوئیزم و بودیزم و روح و بینش شرقی و..) گاه بر عکس نیز عمل می کند : در حسینیه ارشاد تند ترین نقدها را به مذهب دارد و در دانشگاهها بیشترین دفاعیات را از مذهب دارد. او تئاتر را به حسینیه می کشاند و مذهب را به دانشکده<ref>[http://drshariati.org/?p=26831#more-26831 «سخن به مثابه عمل؛ فتح عرصه عمومی (۱۳۴۷ تا ۱۳۵۵)»،  بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی]</ref>

او با همکلاسی خود پوران (بی بی فاطمه) شریعت‌رضوی، [[ازدواج]] کرد. پوران دو برادرش در مقابل با دشمن کشته شده بود. او خواهرعلی‌اصغر شریعت‌رضوی که در مقابله با ارتش روس در سال ۱۳۲۰ در مرز ارومیه کشته شد و آذر شریعت‌رضوی که در اعتراض به سفر نیکسون به ایران در ۱۶ آذر ۱۳۳۲ به همراه دو دانشجوی دیگر –قندچی و بزرگ نیا-در کریدور دانشکده فنی به شهادت رسید.<ref>[https://web.archive.org/web/20110623142932/http://drshariati.org/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87/%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C «سالشمار زندگی علی شریعتی»، پایگاه اطلاع رسانی علی شریعتی]</ref>

شریعتی از سن ۲۴ سالگی تا پایان عمر که 43 سال سن داشت ، در مجموع سه بار به زندان افتاده است؛<ref>«سالشمار»، وب‌سایت بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی</ref>در زمانی که هنوز 36 سال بیشتر نداشت؛ در چهل سالگی بازنشسته زودرس شد؛ در همین سن ممنوع القلم و ممنوع السخن گشت و به همراه هفده تن از اعضای نهضت مقاومت ملی و وابستگان به «کانون نشر حقایق اسلامی»  مشهد دستگیر شد و به تهران انتقال داده شد و در زندان قزل قلعه تهران به مدت یک ماه زندانی شد(۲۵ شهریور و آزادی در مهرماه )و در ۴۳ سالگی ـ دو سال پس از آزادی از زندان و یک ماه پس از تجربه آزادی ـ در خارج از کشور به مرگ مشکوکی در شهر کوچکی در انگلستان از میان رفت. (۱۳۵۶) در زندگی کوتاه شریعتی همه اتفاقات با سرعت می افتد.<ref>«سالشمار»، وب‌سایت بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی</ref>

کتاب‌های شریعتی از سوی رژیم شاه گمراه‌کننده و ممنوع دانسته شد و در پی آن از کتابخانه‌ها جمع‌آوری شد. بعد از این (تا اواسط سال ۱۳۵۶)، به کتاب‌های او اجازه چاپ داده نمی‌شد و با نام‌های مستعار علی علوی، علی سبزواری، علی دهقان‌نژاد، علی سربداری، علی شریفی، علی خراسانی، علی مزینانی، علی زمانی، علی راهنما، علی سبزوارزاده، علی اسلام‌دوست، محمدعلی آشنا، محمدعلی اثنی‌عشری، محمدعبدالخطیب مصری، م. رفیع‌الدین، شمع، احسان خراسانی، رضا پایدار، کمال‌الدین مصباح و… چاپ می‌شد.<ref>«سالشمار»، وب‌سایت بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی</ref> وجه انقلابی و مارکسیستی شریعتی موجب ممنوع بودن کتاب های شریعتی توسط پهلوی بود.

البته کتاب های او مورد انتقاد علما و اساتید حوزه نیز بود بنابراین رویکرد های متفاوتی در قبال او گرفته شد برخی به دنبال تغییر در اندیشه او در زمان حیات بودند و به مباحثه با او می پرداختند و برخی به طورکلی مخالف با شریعتی بودند، پس از وفات او، برخی با چاپ کتاب های  او مخالف بودند. به دلیل برخی اشکالاتی که در کتاب های شریعتی بود که ممکن بود موجب انحراف جوانان شود.

شهید مطهری در رابطه با شریعتی می نویسد:«نظر به این‌که تحصیلات عالیه و فرهنگ او غربی بود و هنوز فرصت و مجال کافی نیافته بود در معارف اسلامی مطالعه وافی داشته باشد، تا آن‌جا که گاهی از مسلمات قرآن و سنت و معارف و فقه اسلامی بی‌خبر می‌ماند، هر چند با کوشش زیاد به تدریج بر اطلاعات خود در این زمینه می‌افزود، در مسائل اسلامی (حتی در مسائل اصولی) دچار اشتباهات فراوان گردیده است که سکوت در برابر آن‌ها ناروا و نوعی کتمان حقیقت است....از این‌رو، با توجه به اقبال فراوان جوانان به کتب مشارالیه و این‌که خود او در اواخر عمر در اثر تذکرات متوالی افراد بی‌غرض و بالاتر رفتن سطح مطالعات خودش متوجه اشتباهات خود شد و به یکی از نزدیکانش وکالت تام برای اصلاح آن‌ها داد، این‌جانبان بر آن شدیم به حول و قوه الهی ضمن احترام به شخصیت و تقدیر از زحمات و خدماتش در سوق دادن نسل جوان به طرف اسلام بدون مجامله و پرده‌پوشی و بدون اعتنا به احساسات طرفداران متعصب و یا دشمن مغرض، طی نشریاتی نظریات خود را درباره مطالب و مندرجات کتاب‌های ایشان بالصراحه اعلام داریم. از خداوند متعال مدد می‌طلبیم و از همه افرادی که بی‌غرضانه نظریات مستدل خود را در اختیار ما قرار ‌دهند و ما را در این راه یاری نمایند متشکر خواهیم شد. »<ref>[https://web.archive.org/web/20110623133334/http://drshariati.org/%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C/%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%AF/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1/%D9%85%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9%D8%AA%DB%8C «معبودهای شریعتی»،  پایگاه اطلاع رسانی شریعتی]/</ref>

==نظریات شریعتی در موضوع زنان==

او در سخنرانی، فاطمه فاطمه است که مکتوب شده است به دنبال طرح الگو برای زنانی است که نه سنتی هستند و نه غرب زده و مدرن، او سعی می کند ابعاد شخصیتی حضرت فاطمه را توضیح دهد و الگوهای غربی را کنار بزند و به تعبیر خودش حضرت زهرا را از قالب روضه ها و نوحه ها می خواهد بیرون بکشد و تعبیرات تند و تلخی نسبت به صرف روضه خوانی در مورد حضرت زهرا وارد می کند او در مقابل روشنفکری هم تعبیرات تندی دارد . شریعتی می گوید سه چهره از زن داریم زن سنتی، زن مدرن و زن مسلمان و حضرت فاطمه را بی شباهت به زن مدرن و به زن سنتی می داند و چهره سوم زن را فاطمه وار می خواند.<ref>رک: فاطمه فاطمه است، شریعتی، علی</ref> <ref>رک: زن، شریعتی،علی</ref>

شریعتی معتقد است برای عدم میل زنان به زن غربی، الگوهای زن مسلمان از تاریخ اسلام استخراج شود تا خود باوری در زن مسلمان ایجاد شود و میل به الگوی زن غربی کاسته شود.<ref>زن، شریعتی،علی</ref>

===زن سنتی، زن مدرن===

او زن سنتی را تحقیر شده در جامعه می داند که با اسامی خاص و تحقیر آمیز مثل منزل نام برده می شود، در خانواده جایگاه خاصی ندارد، بدور از عقل و اندیشه است و در تربیت فرزند ضعیف عمل می کند. شریعتی پدرسالاری را عامل مهم برای ظلم به زن سنتی می داند.<ref>رک: فاطمه فاطمه است، شریعتی، علی</ref> <ref>رک: زن، شریعتی،علی</ref>

از سوی دیگر زن مدرن و خانواده مدرن با آسیب های متعددی روبه رو است زن مدرن از عاطفه دور، و به نیروی کار تبدیل شده است. این زن به نام آزادی جنسی، ابزار سرگرمی مردان شده است در خانواده غربی، زن و مرد از یکدیگر دور هستند و دچار طلاق عاطفی شده اند و به یکدیگر بی اعتمادند و الگوهای جدید خانواده رخ داده است. او سرمایه داری را موجب تضعیف و فروپاشی خانواده و زن مدرن می داند. <ref>رک: فاطمه فاطمه است، شریعتی، علی</ref> <ref>رک: زن، شریعتی،علی</ref>

 

 

 

 

 

 

 

 

 

==پانویس==

==منابع==

*«سالشمار»، بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی، تاریخ بازدید: 18بهمن 1401ش.

*«زندگینامه: علی شریعتی (۱۳۱۲ - ۱۳۵۶)»، خبرگذاری همشهری، تاریخ درج مطلب: 11 بهمن 1386ش، تاریخ بازدید: 18بهمن 1401ش.

*«معبودهای شریعتی»، پایگاه اطلاع رسانی علی شریعتی، تاریخ بازدید: 18بهمن 1401ش.  

*شریعتی، علی، کتاب زن، نسخه الکترونیک، 1390ش.