جشن نوروز: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۲:

<big>'''جشن نوروز،'''</big> آیین بزرگداشت آغاز سال جدید خورشیدی.

جشن نوروز، به آیین کهن تجلیل از آغاز فصل [[بهار]] و سال نو خورشیدی در حوزۀ فرهنگی [[ایران]] گفته می‌شود و مصادف با زمانی است که کرۀ «زمین» گردش کاملی به‌دور «خورشید» کرده و به‌نقطۀ [[اعتدال]] بهاری می‌رسد. جشن نوروز، بزرگترین آیین ملی و میراث کهن فرهنگی و تمدنی ایران قدیم بوده که از آموزه‌های اجتماعی و اخلاقی [[اسلام]] مانند لزوم ~~«صلۀ رحم»~~ و تشویق به «سیروسیاحت برای عبرت گرفتن»، تأثیر پذیرفته و به خرده‌فرهنگ غنی در سراسر جهان تبدیل شده است.

جشن نوروز، به آیین کهن تجلیل از آغاز فصل [[بهار]] و سال نو خورشیدی در حوزۀ فرهنگی [[ایران]] گفته می‌شود و مصادف با زمانی است که کرۀ «زمین» گردش کاملی به‌دور «خورشید» کرده و به‌نقطۀ [[اعتدال]] بهاری می‌رسد. جشن نوروز، بزرگترین آیین ملی و میراث کهن فرهنگی و تمدنی ایران قدیم بوده که از آموزه‌های اجتماعی و اخلاقی [[اسلام]] مانند لزوم «[[صله رحم]]» و تشویق به «سیروسیاحت برای عبرت گرفتن»، تأثیر پذیرفته و به خرده‌فرهنگ غنی در سراسر جهان تبدیل شده است.

==مفهوم‌شناسی==

واژۀ جشن از کلمۀ اوستایی «یَسَنَه» به‌معنای ستایش، پرستش و قربانی‌کردن گرفته شده و در فرهنگ فارسی به معنای مجلس شادی و شادمانی، مهمانی، سُور و سرور آمده است. این واژه در اصطلاح به مراسمی گفته می‌شود که دارای آداب و رسوم مختلف بوده و شادی‌آور است.<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/%D8%AC%D8%B4%D9%86 معین، فرهنگ لغت فارسی، ذیل واژۀ جشن.]</ref> کلمۀ نوروز در لغت به معنی روز نو و در اصطلاح مراسمی است که در آغاز فصل [[بهار]] و نخستین ماه و سال خورشیدی برابر با 21 ماه مارس میلادی جشن گرفته می‌شود.<ref>[http://www.shabestan.ir/detail/News/531643 «جشن نوروز تجلی صلح و همبستگی و سبک زندگی سالم»، خبرگزاری شبستان.]</ref> امروزه برای نوروز و نیز بیشتر آیین‌های شادمانی اسلامی واژۀ «عید» به‌کار می‌رود و برای گروهی دیگر از مراسم‌ها، واژۀ جشن استفاده می‌شود مانند جشن تولد و جشن مهرگان.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240446/%D8%AC%D8%B4%D9%86 جعفری (قنواتی) و سلیمی، «جشن»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در ادبیات فارسی نوروز را «جشن بزرگ» نیز نامیده‌اند. به باور ابوریحان بیرونی، ایرانیان در نوروز بزرگ برای همۀ جهانیان از خدا خوش‌بختی آرزو می‌کنند و به‌همین دلیل، نوروز را در تاریخ «امید» نیز نامیده‌اند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1400/01/01/2471523/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%B2-%DA%86%D9%87-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%B4%D8%AF «نوروز به چه معناست و از چه زمانی وارد فرهنگ ما ایرانی‌ها شد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

واژۀ جشن از کلمۀ [[اوستا|اوستایی]] «یَسَنَه» به‌معنای ستایش، پرستش و [[قربانی‌کردن]] گرفته شده و در فرهنگ فارسی به معنای مجلس شادی و شادمانی، مهمانی، سُور و سرور آمده است. این واژه در اصطلاح به مراسمی گفته می‌شود که دارای آداب و رسوم مختلف بوده و شادی‌آور است.<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/%D8%AC%D8%B4%D9%86 معین، فرهنگ لغت فارسی، ذیل واژۀ جشن.]</ref> کلمۀ نوروز در لغت به معنی روز نو و در اصطلاح مراسمی است که در آغاز فصل [[بهار]] و نخستین ماه و سال خورشیدی برابر با 21 ماه مارس میلادی جشن گرفته می‌شود.<ref>[http://www.shabestan.ir/detail/News/531643 «جشن نوروز تجلی صلح و همبستگی و سبک زندگی سالم»، خبرگزاری شبستان.]</ref> امروزه برای نوروز و نیز بیشتر آیین‌های شادمانی اسلامی واژۀ «عید» به‌کار می‌رود و برای گروهی دیگر از مراسم‌ها، واژۀ جشن استفاده می‌شود مانند جشن تولد و جشن مهرگان.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240446/%D8%AC%D8%B4%D9%86 جعفری (قنواتی) و سلیمی، «جشن»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در ادبیات فارسی نوروز را «جشن بزرگ» نیز نامیده‌اند. به باور ابوریحان بیرونی، ایرانیان در نوروز بزرگ برای همۀ جهانیان از خدا خوش‌بختی آرزو می‌کنند و به‌همین دلیل، نوروز را در تاریخ «امید» نیز نامیده‌اند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1400/01/01/2471523/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%B2-%DA%86%D9%87-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%B4%D8%AF «نوروز به چه معناست و از چه زمانی وارد فرهنگ ما ایرانی‌ها شد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

==تاریخچه==

سابقۀ جشن نوروز، تاریخ مکتوب ندارد و به‌همین دلیل، مورد اختلاف است‌؛ برخی این جشن را با پیدایش [[کشاورزی]] و فصل کشت‌وکار در بین مردم باستان در نیمکرۀ شمالی زمین مرتبط و مبدع آن را کشاورزان ترک‌تبار دانسته‌اند. بر اساس این نگاه، جشن نوروز سابقۀ ~~9000~~ ساله دارد.<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=5827 دلجو، «سخنی چند پیرامون پیدایش جشن باستانی نوروز»، وب‌سایت هزاره انترنشنال.]</ref> برخی دیگر کیومرث را مؤسس آن می‌دانند و بر اساس بعض روایت‌ها، رواج جشن نوروز در [[ایران]] به ۵۳۸ سال پیش از میلاد، در زمان حملۀ [[کورش]] به بابل می‌رسد. در بعضی از روایت‌ها از زرتشت به‌عنوان بنیانگذار نوروز نام برده شده است؛<ref>[https://www.irna.ir/news/83638085/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D9%86%D9%88%D8%B9-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%82%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «نوروز؛ جلوه‌ای از تبلور تنوع فرهنگی و قومیتی در ایران»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> اما بسیاری از پژوهشگران، آغاز پیدایش این جشن بزرگ ملی را به «جمشید»، چهارمین پادشاه «پیشدادی» ایران باستان نسبت می‌دهند. سنگ‌‌نگاره‌‌های باقی‌‌مانده از دوران هخامنشی نیز نشان‌ می‌دهد که جشن نوروز در «[[تخت ‌جمشید]]» برگزار می‌شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83244659/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1-%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%83%D9%87%D9%86 «نوروز، آیین پر رمز و راز كهن»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

سابقۀ جشن نوروز، تاریخ مکتوب ندارد و به‌همین دلیل، مورد اختلاف است‌؛ برخی این جشن را با پیدایش [[کشاورزی]] و فصل کشت‌وکار در بین مردم باستان در نیمکرۀ شمالی زمین مرتبط و مبدع آن را کشاورزان ترک‌تبار دانسته‌اند. بر اساس این نگاه، جشن نوروز سابقۀ ۹۰۰۰ ساله دارد.<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=5827 دلجو، «سخنی چند پیرامون پیدایش جشن باستانی نوروز»، وب‌سایت هزاره انترنشنال.]</ref> برخی دیگر کیومرث را مؤسس آن می‌دانند و بر اساس بعض روایت‌ها، رواج جشن نوروز در [[ایران]] به ۵۳۸ سال پیش از میلاد، در زمان حملۀ [[کورش]] به بابل می‌رسد. در بعضی از روایت‌ها از زرتشت به‌عنوان بنیانگذار نوروز نام برده شده است؛<ref>[https://www.irna.ir/news/83638085/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D9%86%D9%88%D8%B9-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%82%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «نوروز؛ جلوه‌ای از تبلور تنوع فرهنگی و قومیتی در ایران»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> اما بسیاری از پژوهشگران، آغاز پیدایش این جشن بزرگ ملی را به «جمشید»، چهارمین پادشاه «پیشدادی» ایران باستان نسبت می‌دهند. سنگ‌‌نگاره‌‌های باقی‌‌مانده از دوران هخامنشی نیز نشان‌ می‌دهد که جشن نوروز در «[[تخت ‌جمشید]]» برگزار می‌شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83244659/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1-%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%83%D9%87%D9%86 «نوروز، آیین پر رمز و راز كهن»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

در دوران ~~ساسانی،~~ جشن نوروز بین 6 تا 30 روز برگزار می‌شد و روز ششم [[فروردین]] را «نوروز بزرگ» یا «خرداد روز» می‌‌نامیدند. پادشاهان ساسانی نیز در دربار خود آیین‌های نوروز را بسیار با شكوه‌ برگزار می‌‌كردند. شاه در پنج روز اول یا «نوروز عامه» به نیازهای مردم رسیدگی می‌کرد و سپس «نوروز خاصه» یا «نوروز بزرگ» را به خود و نزدیكان خود اختصاص می‌داد.

در دوران [[ساسانیان|ساسانی]]، جشن نوروز بین ۶ تا ۳۰ روز برگزار می‌شد و روز ششم [[فروردین]] را «نوروز بزرگ» یا «خرداد روز» می‌‌نامیدند. پادشاهان ساسانی نیز در دربار خود آیین‌های نوروز را بسیار با شكوه‌ برگزار می‌‌كردند. شاه در پنج روز اول یا «نوروز عامه» به نیازهای مردم رسیدگی می‌کرد و سپس «نوروز خاصه» یا «نوروز بزرگ» را به خود و نزدیكان خود اختصاص می‌داد.

بعد از دورۀ ~~[[ساسانیان]]،~~ این جشن در سراسر دوران اسلامی و حتی در زمان خلفاء كه اعتنایی به این آیین‌ها نداشتند، برگزار می‌شد. در دوران حکومت‌های مستقل اسلامی مانند صفاریان و [[سامانیان]]، جشن نوروز، به‌دلیل کاهش نفوذ عرب‌ها بر دولت‌های ایرانی، رونق بیشتری پیدا کرد. با شکل‌گیری حکومت صفوی و رسمیت یافتن مذهب تشیع، آیین‌های نوروزی از آداب اسلامی اثر پذیرفت و تلاش عالمان [[شیعه]] در جمع‌آوری احادیث و روایات اهل‌بیت در رابطه با نوروز، این جشن را رونق بیشتر داد.<ref>[https://www.irna.ir/news/83244659/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1-%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%83%D9%87%D9%86 «نوروز، آیین پر رمز و راز كهن»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

بعد از دورۀ ساسانیان، این جشن در سراسر دوران اسلامی و حتی در زمان خلفاء كه اعتنایی به این آیین‌ها نداشتند، برگزار می‌شد. در دوران حکومت‌های مستقل اسلامی مانند صفاریان و [[سامانیان]]، جشن نوروز، به‌دلیل کاهش نفوذ عرب‌ها بر دولت‌های ایرانی، رونق بیشتری پیدا کرد. با شکل‌گیری حکومت صفوی و رسمیت یافتن مذهب تشیع، آیین‌های نوروزی از آداب اسلامی اثر پذیرفت و تلاش عالمان [[شیعه]] در جمع‌آوری احادیث و روایات اهل‌بیت در رابطه با نوروز، این جشن را رونق بیشتر داد.<ref>[https://www.irna.ir/news/83244659/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1-%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%83%D9%87%D9%86 «نوروز، آیین پر رمز و راز كهن»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

==معرفی==

جشن نوروز، در بستر طبیعت و بر مبنای نظام عرفی، اعتقادی و گاه‌شماری شکل گرفته و به‌مرور زمان به هویت و میراث فرهنگی تبدیل شده است. آیین‌های فرهنگی در جشن نوروز که مجموعه‌ای از جشن طبیعت، آداب و رسوم سنتی و میراث معنوی مردم [[ایران]] است، در پیوند فرهنگی ایران با همسایگان و کشورهایی که نوروز را جشن می‌گیرند تعریف شده و به‌عنوان میراث مشترک تفسیر می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/85063494/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «نوروز ظرفیتی برای صلح با سایر ملت‌ها است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> این جشن، گسترۀ وسیعی از جهان مانند ایران، [[افغانستان]]، شبه‌قارۀ [[هند]]، مصر و بین‌النهرین تا قزاقستان در شمال‌شرق، گرجستان و ارمنستان، با جمعیتی نزدیک به ۳۰۰ میلیون نفر را شامل می‌شود که هریک از این کشورها علاوه بر اشتراکات فرهنگی، روایت‌های متفاوتی از جشن نوروز و آداب و رسوم ویژه برای برگزاری آن دارند.<ref> [https://www.irna.ir/news/84266664/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84 «آیین‌های کهن و خاستگاه نوروز در میان ملل»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

خط ۲۲:

===1. ایران===

نوروز بزرگترین جشن ملی در [[ایران]] و نماد هویت فرهنگی محسوب می‌شود و مردم این کشور با مشارکت در آیین‌های نوروزی، پیوند خود را با نیاکان، میراث کهن، روح جمعی و هموطنان تازه می‌کنند و همدلی خود را نشان می‌دهند.<ref>[https://www.irna.ir/news/85061908/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «نوروز؛ نماد مهرورزی و هویت ایرانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در ایران از اول تا چهارم [[فروردین]] سال جدید، به‌مناسبت جشن نوروز تعطیل رسمی است و تعطیلات مدارس تا سیزدهم فروردین ادامه دارد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/4214/3/%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2 «عید نوروز»، خبرگزاری تابناک.]</ref> به‌دلیل اهمیت نوروز در ایران، رهبر [[جمهوری اسلامی ایران]]، پیام تبریکی صادر کرده و سال جدید را نام‌گذاری می‌کند.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8394746/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%87%D8%A7-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B1%DB%B3%DB%B7%DB%B8-%D8%AA%D8%A7-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B2 «تاریخچۀ نام‌گذاری سال‌ها توسط رهبر انقلاب از سال ۱۳۷۸ تا ۱۴۰۲»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> آداب و رسوم جشن نوروز در میان اقوام و خرده فرهنگ‌های مختلف ایرانی، متفاوت است اما به‌صورت کلی، آیین‌های مشترکی نیز وجود دارد که نماد هبستگی مردم ایران محسوب می‌شود:

====~~الف)~~ خانه‌تکانی====

====خانه‌تکانی====

رسم خانه‌تکانی برای زدودن آلودگی‌ها از فضای خانه از آیین‌های نوروزی ایرانیان است که در آستانۀ رسیدن سال نو برگزار می‌شود. این رسم همچنان در سراسر ایران رواج دارد.<ref> [https://www.irna.ir/news/85061908/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «نوروز؛ نماد مهرورزی و هویت ایرانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

====ب) زیارت اهل قبور====

خط ۲۸:

خط ۲۹:

====ج) کاشتن سبزه====

کاشتن سبزه در روزهای پایانی سال و نزدیک بهار، به‌عنوان نماد شادی و فضیلت، رسم دیگری از جشن نوروز بوده که همچنان در سراسر [[ایران]] مرسوم است.<ref> [https://www.irna.ir/news/85061908/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «نوروز؛ نماد مهرورزی و هویت ایرانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

====~~د) سفرۀ~~ هفت‌سین ====

==== هفت‌سین ====

سفرۀ [[هفت‌سین]]، نمادین‌ترین رسم ایرانیان در جشن نوروز بوده که سابقۀ طولانی دارد و امروزه نیز در همه شهرهای [[ایران]] رایج است. در سفرۀ هفت‌سین، هفت روییدنی و خوراکی وجود دارد که با حرف «س» آغاز می‌شود: [[سیب]]، [[سبزه]]، [[سنجد]]، [[سماق]]، [[سیر]]، [[سرکه]]، [[سمنو]] که هر کدام معنای نمادین دارد. در سفرۀ هفت‌سین [[قرآن]]، آینه، شمع، ظرف آب، [[تخم‌مرغ]] رنگ‌کرده، ماهی قرمز، نان، سبزی، گلاب، گل، سنبل و سکه نیز می‌گذارند.<ref> [https://www.irna.ir/news/85061908/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «نوروز؛ نماد مهرورزی و هویت ایرانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

====ه) دعای تحویل سال====

پس از تحویل سال، همه اعضای [[خانواده]] به یکدیگر «عید مبارکی» می‌گویند و دعای معروف تحویل سال را می‌خوانند: يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ وَ الْأَبْصَارِ يَا مُدَبِّرَ اللَّيْلِ وَ النَّهَارِ يَا مُحَوِّلَ الْحَوْلِ وَ الْأَحْوَالِ حَوِّلْ حَالَنَا إِلَى أَحْسَنِ الْحَال. در سال‌های اخیر بسیاری از ایرانی‌ها هنگام تحویل سال در مکان‌های زیارتی چون حرم [[امام رضا]]، حرم [[فاطمه معصومه]]، حرم [[شاه‌چراغ]] و ~~حرم~~ [[عبدالعظیم حسنی]] حضور به‌هم می‌رسانند.<ref> [https://www.irna.ir/news/85061908/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «نوروز؛ نماد مهرورزی و هویت ایرانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

پس از تحویل سال، همه اعضای [[خانواده]] به یکدیگر «عید مبارکی» می‌گویند و دعای معروف تحویل سال را می‌خوانند: يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ وَ الْأَبْصَارِ يَا مُدَبِّرَ اللَّيْلِ وَ النَّهَارِ يَا مُحَوِّلَ الْحَوْلِ وَ الْأَحْوَالِ حَوِّلْ حَالَنَا إِلَى أَحْسَنِ الْحَال. در سال‌های اخیر بسیاری از ایرانی‌ها هنگام تحویل سال در مکان‌های زیارتی چون حرم [[امام رضا]]، حرم [[فاطمه معصومه]]، حرم [[شاه‌چراغ]] و [[حرم عبدالعظیم حسنی]] حضور به‌هم می‌رسانند.<ref> [https://www.irna.ir/news/85061908/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «نوروز؛ نماد مهرورزی و هویت ایرانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

====و) دید و بازدید====

رسم رفت‌وآمد به خانۀ بزرگان، خویشان و آشنایان از اول تا دوازدهم [[فروردین]]، از مهم‌ترین آیین‌های جشن نوروز محسوب می‌شود که از قدیم میان گروه‌ها و طبقات مختلف اجتماعی [[ایران]] در شهر و روستا مرسوم بوده است.<ref> [https://www.irna.ir/news/85061908/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «نوروز؛ نماد مهرورزی و هویت ایرانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

[[پرونده:سیزده به در.jpg|300px|thumb|left|سیزده‌به‌در در ایران]]

====ز) سیزده‌به‌در====

====سیزده‌به‌در====

رفتن به دامن طبیعت در روز سیزدهم [[فروردین]]، آخرین رسم در جشن‌ نوروزی است. در این روز مردم از خانه‌ها بیرون آمده و به کوه و دشت و باغ می‌روند تا آخرین روز جشن نوروز را در طبیعت و در کنار سبزه و گیاه و آب روان چشمه‌ها و جویبارها با شادی بگذرانند. گره زدن سبزه؛ یکی از سنت‌های نوروز در سیزده‌به‌در است.<ref> [https://www.irna.ir/news/85061908/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «نوروز؛ نماد مهرورزی و هویت ایرانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

[[پرونده:نوروز در افغانستان.jpg|300px|thumb|left|جشن نوروز در افغانستان]]

===2. افغانستان===

===افغانستان===

جشن نوروز در [[افغانستان]] سابقۀ دیرینه دارد و مردم نقاط مختلف این کشور از نوروز با آیین‌ها و رسوم ویژه‌ای تجلیل می‌کنند.<ref>[https://www.farsnews.ir/af/news/14000105000424/%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2 «آداب و رسوم مردم مناطق مختلف افغانستان در نوروز»، خبرگزاری فارس.]</ref> به‌باور مردم افغانستان، مزارشریف مرکز ولایت بلخ، زادگاه نوروز و مقر سلطنت جمشید پادشاه پیشدادی، بنیانگذار نوروز است و به‌همین دلیل برگزاری این جشن در مزارشریف از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است که دامنۀ این جشن در این شهر تا چهل روز ادامه دارد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84264323/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D9%87%D9%81%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D9%88%D9%87 «جشن بزرگ نوروز در افغانستان با هفت میوه»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> مهم‌ترین آیین‌های جشن نوروز در افغانستان عبارت است از:

====الف) مراسم جهنده بالا====

@@ خط ۲: / خط ۲: @@
 <big>'''جشن نوروز،'''</big> آیین بزرگداشت آغاز سال جدید خورشیدی.
-جشن نوروز، به آیین کهن تجلیل از آغاز فصل [[بهار]] و سال نو خورشیدی در حوزۀ فرهنگی [[ایران]] گفته می‌شود و مصادف با زمانی است که کرۀ «زمین» گردش کاملی به‌دور «خورشید» کرده و به‌نقطۀ [[اعتدال]] بهاری می‌رسد. جشن نوروز، بزرگترین آیین ملی و میراث کهن فرهنگی و تمدنی ایران قدیم بوده که از آموزه‌های اجتماعی و اخلاقی [[اسلام]] مانند لزوم «صلۀ رحم» و تشویق به «سیروسیاحت برای عبرت گرفتن»، تأثیر پذیرفته و به خرده‌فرهنگ غنی در سراسر جهان تبدیل شده است.
+جشن نوروز، به آیین کهن تجلیل از آغاز فصل [[بهار]] و سال نو خورشیدی در حوزۀ فرهنگی [[ایران]] گفته می‌شود و مصادف با زمانی است که کرۀ «زمین» گردش کاملی به‌دور «خورشید» کرده و به‌نقطۀ [[اعتدال]] بهاری می‌رسد. جشن نوروز، بزرگترین آیین ملی و میراث کهن فرهنگی و تمدنی ایران قدیم بوده که از آموزه‌های اجتماعی و اخلاقی [[اسلام]] مانند لزوم «[[صله رحم]]» و تشویق به «سیروسیاحت برای عبرت گرفتن»، تأثیر پذیرفته و به خرده‌فرهنگ غنی در سراسر جهان تبدیل شده است.
 ==مفهوم‌شناسی==
-واژۀ جشن از کلمۀ اوستایی «یَسَنَه» به‌معنای ستایش، پرستش و قربانی‌کردن گرفته شده و در فرهنگ فارسی به معنای مجلس شادی و شادمانی، مهمانی، سُور و سرور آمده است. این واژه در اصطلاح به مراسمی گفته می‌شود که دارای آداب و رسوم مختلف بوده و شادی‌آور است.<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/%D8%AC%D8%B4%D9%86 معین، فرهنگ لغت فارسی، ذیل واژۀ جشن.]</ref>  کلمۀ نوروز در لغت به معنی روز نو و در اصطلاح مراسمی است که در آغاز فصل [[بهار]] و نخستین ماه و سال خورشیدی برابر با 21 ماه مارس میلادی جشن گرفته می‌شود.<ref>[http://www.shabestan.ir/detail/News/531643 «جشن نوروز تجلی صلح و همبستگی و سبک زندگی سالم»، خبرگزاری شبستان.]</ref>  امروزه برای نوروز و نیز بیشتر آیین‌های شادمانی اسلامی واژۀ «عید» به‌کار می‌رود و برای گروهی دیگر از مراسم‌ها، واژۀ جشن استفاده می‌شود مانند جشن تولد و جشن مهرگان.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240446/%D8%AC%D8%B4%D9%86 جعفری (قنواتی) و سلیمی، «جشن»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>  در ادبیات فارسی نوروز را «جشن بزرگ» نیز نامیده‌اند. به باور ابوریحان بیرونی، ایرانیان در نوروز بزرگ برای همۀ جهانیان از خدا خوش‌بختی آرزو می‌کنند و به‌همین دلیل، نوروز را در تاریخ «امید» نیز نامیده‌اند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1400/01/01/2471523/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%B2-%DA%86%D9%87-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%B4%D8%AF «نوروز به چه معناست و از چه زمانی وارد فرهنگ ما ایرانی‌ها شد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
+واژۀ جشن از کلمۀ [[اوستا|اوستایی]] «یَسَنَه» به‌معنای ستایش، پرستش و [[قربانی‌کردن]] گرفته شده و در فرهنگ فارسی به معنای مجلس شادی و شادمانی، مهمانی، سُور و سرور آمده است. این واژه در اصطلاح به مراسمی گفته می‌شود که دارای آداب و رسوم مختلف بوده و شادی‌آور است.<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/%D8%AC%D8%B4%D9%86 معین، فرهنگ لغت فارسی، ذیل واژۀ جشن.]</ref>  کلمۀ نوروز در لغت به معنی روز نو و در اصطلاح مراسمی است که در آغاز فصل [[بهار]] و نخستین ماه و سال خورشیدی برابر با 21 ماه مارس میلادی جشن گرفته می‌شود.<ref>[http://www.shabestan.ir/detail/News/531643 «جشن نوروز تجلی صلح و همبستگی و سبک زندگی سالم»، خبرگزاری شبستان.]</ref>  امروزه برای نوروز و نیز بیشتر آیین‌های شادمانی اسلامی واژۀ «عید» به‌کار می‌رود و برای گروهی دیگر از مراسم‌ها، واژۀ جشن استفاده می‌شود مانند جشن تولد و جشن مهرگان.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240446/%D8%AC%D8%B4%D9%86 جعفری (قنواتی) و سلیمی، «جشن»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>  در ادبیات فارسی نوروز را «جشن بزرگ» نیز نامیده‌اند. به باور ابوریحان بیرونی، ایرانیان در نوروز بزرگ برای همۀ جهانیان از خدا خوش‌بختی آرزو می‌کنند و به‌همین دلیل، نوروز را در تاریخ «امید» نیز نامیده‌اند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1400/01/01/2471523/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A8%D9%87-%DA%86%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%B2-%DA%86%D9%87-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%B4%D8%AF «نوروز به چه معناست و از چه زمانی وارد فرهنگ ما ایرانی‌ها شد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
 ==تاریخچه==
-سابقۀ جشن نوروز، تاریخ مکتوب ندارد و به‌همین دلیل، مورد اختلاف است‌؛ برخی این جشن را با پیدایش [[کشاورزی]] و فصل کشت‌وکار در بین مردم باستان در نیمکرۀ شمالی زمین مرتبط و مبدع آن را کشاورزان ترک‌تبار دانسته‌اند. بر اساس این نگاه، جشن نوروز سابقۀ 9000 ساله دارد.<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=5827 دلجو، «سخنی چند پیرامون پیدایش جشن باستانی نوروز»، وب‌سایت هزاره انترنشنال.]</ref>  برخی دیگر کیومرث را مؤسس آن می‌دانند و بر اساس بعض روایت‌ها، رواج جشن نوروز در [[ایران]] به ۵۳۸ سال پیش از میلاد، در زمان حملۀ [[کورش]] به بابل می‌رسد. در بعضی از روایت‌ها از زرتشت به‌عنوان بنیانگذار نوروز نام برده شده است؛<ref>[https://www.irna.ir/news/83638085/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D9%86%D9%88%D8%B9-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%82%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «نوروز؛ جلوه‌ای از تبلور تنوع فرهنگی و قومیتی در ایران»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>  اما بسیاری از پژوهشگران، آغاز پیدایش این جشن بزرگ ملی را به «جمشید»، چهارمین پادشاه «پیشدادی» ایران باستان نسبت می‌دهند. سنگ‌‌نگاره‌‌های باقی‌‌مانده از دوران هخامنشی نیز نشان‌ می‌دهد که جشن نوروز در «[[تخت ‌جمشید]]» برگزار می‌شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83244659/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1-%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%83%D9%87%D9%86 «نوروز، آیین پر رمز و راز كهن»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
+سابقۀ جشن نوروز، تاریخ مکتوب ندارد و به‌همین دلیل، مورد اختلاف است‌؛ برخی این جشن را با پیدایش [[کشاورزی]] و فصل کشت‌وکار در بین مردم باستان در نیمکرۀ شمالی زمین مرتبط و مبدع آن را کشاورزان ترک‌تبار دانسته‌اند. بر اساس این نگاه، جشن نوروز سابقۀ ۹۰۰۰ ساله دارد.<ref>[https://www.hazarainternational.com/fa/?p=5827 دلجو، «سخنی چند پیرامون پیدایش جشن باستانی نوروز»، وب‌سایت هزاره انترنشنال.]</ref>  برخی دیگر کیومرث را مؤسس آن می‌دانند و بر اساس بعض روایت‌ها، رواج جشن نوروز در [[ایران]] به ۵۳۸ سال پیش از میلاد، در زمان حملۀ [[کورش]] به بابل می‌رسد. در بعضی از روایت‌ها از زرتشت به‌عنوان بنیانگذار نوروز نام برده شده است؛<ref>[https://www.irna.ir/news/83638085/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D9%86%D9%88%D8%B9-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%82%D9%88%D9%85%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «نوروز؛ جلوه‌ای از تبلور تنوع فرهنگی و قومیتی در ایران»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>  اما بسیاری از پژوهشگران، آغاز پیدایش این جشن بزرگ ملی را به «جمشید»، چهارمین پادشاه «پیشدادی» ایران باستان نسبت می‌دهند. سنگ‌‌نگاره‌‌های باقی‌‌مانده از دوران هخامنشی نیز نشان‌ می‌دهد که جشن نوروز در «[[تخت ‌جمشید]]» برگزار می‌شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83244659/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1-%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%83%D9%87%D9%86 «نوروز، آیین پر رمز و راز كهن»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
-در دوران ساسانی، جشن نوروز بین 6 تا 30 روز برگزار می‌شد و روز ششم [[فروردین]] را «نوروز بزرگ» یا «خرداد روز» می‌‌نامیدند. پادشاهان ساسانی نیز در دربار خود آیین‌های نوروز را بسیار با شكوه‌ برگزار می‌‌كردند. شاه در پنج روز اول یا «نوروز عامه» به نیازهای مردم رسیدگی می‌کرد و سپس «نوروز خاصه» یا «نوروز بزرگ» را به خود و نزدیكان خود اختصاص می‌داد.
+در دوران [[ساسانیان|ساسانی]]، جشن نوروز بین ۶ تا ۳۰ روز برگزار می‌شد و روز ششم [[فروردین]] را «نوروز بزرگ» یا «خرداد روز» می‌‌نامیدند. پادشاهان ساسانی نیز در دربار خود آیین‌های نوروز را بسیار با شكوه‌ برگزار می‌‌كردند. شاه در پنج روز اول یا «نوروز عامه» به نیازهای مردم رسیدگی می‌کرد و سپس «نوروز خاصه» یا «نوروز بزرگ» را به خود و نزدیكان خود اختصاص می‌داد.
-بعد از دورۀ [[ساسانیان]]، این جشن در سراسر دوران اسلامی و حتی در زمان خلفاء كه اعتنایی به این آیین‌ها نداشتند، برگزار می‌شد. در دوران حکومت‌های مستقل اسلامی مانند صفاریان و [[سامانیان]]، جشن نوروز، به‌دلیل کاهش نفوذ عرب‌ها بر دولت‌های ایرانی، رونق بیشتری پیدا کرد. با شکل‌گیری حکومت صفوی و رسمیت یافتن مذهب تشیع، آیین‌های نوروزی از آداب اسلامی اثر پذیرفت و تلاش عالمان [[شیعه]] در جمع‌آوری احادیث و روایات اهل‌بیت در رابطه با نوروز، این جشن را رونق بیشتر داد.<ref>[https://www.irna.ir/news/83244659/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1-%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%83%D9%87%D9%86 «نوروز، آیین پر رمز و راز كهن»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
+بعد از دورۀ ساسانیان، این جشن در سراسر دوران اسلامی و حتی در زمان خلفاء كه اعتنایی به این آیین‌ها نداشتند، برگزار می‌شد. در دوران حکومت‌های مستقل اسلامی مانند صفاریان و [[سامانیان]]، جشن نوروز، به‌دلیل کاهش نفوذ عرب‌ها بر دولت‌های ایرانی، رونق بیشتری پیدا کرد. با شکل‌گیری حکومت صفوی و رسمیت یافتن مذهب تشیع، آیین‌های نوروزی از آداب اسلامی اثر پذیرفت و تلاش عالمان [[شیعه]] در جمع‌آوری احادیث و روایات اهل‌بیت در رابطه با نوروز، این جشن را رونق بیشتر داد.<ref>[https://www.irna.ir/news/83244659/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D8%B1-%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%83%D9%87%D9%86 «نوروز، آیین پر رمز و راز كهن»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
 ==معرفی==
 جشن نوروز، در بستر طبیعت و بر مبنای نظام عرفی، اعتقادی و گاه‌شماری شکل گرفته و به‌مرور زمان به هویت و میراث فرهنگی تبدیل شده است. آیین‌های فرهنگی در جشن نوروز که مجموعه‌ای از جشن طبیعت، آداب و رسوم سنتی و میراث معنوی مردم [[ایران]] است، در پیوند فرهنگی ایران با همسایگان و کشورهایی که نوروز را جشن می‌گیرند تعریف شده و به‌عنوان میراث مشترک تفسیر می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/85063494/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «نوروز ظرفیتی برای صلح با سایر ملت‌ها است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>  این جشن، گسترۀ وسیعی از جهان مانند ایران، [[افغانستان]]، شبه‌قارۀ [[هند]]، مصر و بین‌النهرین تا قزاقستان در شمال‌شرق، گرجستان و ارمنستان، با جمعیتی نزدیک به ۳۰۰ میلیون نفر را شامل می‌شود که هریک از این کشورها علاوه بر اشتراکات فرهنگی، روایت‌های متفاوتی از جشن نوروز و آداب و رسوم ویژه برای برگزاری آن دارند.<ref> [https://www.irna.ir/news/84266664/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84 «آیین‌های کهن و خاستگاه نوروز در میان ملل»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
@@ خط ۲۲: / خط ۲۲: @@
 ===1. ایران===
 نوروز بزرگترین جشن ملی در [[ایران]] و نماد هویت فرهنگی محسوب می‌شود و مردم این کشور با مشارکت در آیین‌های نوروزی، پیوند خود را با نیاکان، میراث کهن، روح جمعی و هموطنان تازه می‌کنند و همدلی خود را نشان می‌دهند.<ref>[https://www.irna.ir/news/85061908/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «نوروز؛ نماد مهرورزی و هویت ایرانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>  در ایران از اول تا چهارم [[فروردین]] سال جدید، به‌مناسبت جشن نوروز تعطیل رسمی است و تعطیلات مدارس تا سیزدهم فروردین ادامه دارد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/4214/3/%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2 «عید نوروز»، خبرگزاری تابناک.]</ref>  به‌دلیل اهمیت نوروز در ایران، رهبر [[جمهوری اسلامی ایران]]، پیام تبریکی صادر کرده و سال جدید را نام‌گذاری می‌کند.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8394746/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%87%D8%A7-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B1%DB%B3%DB%B7%DB%B8-%D8%AA%D8%A7-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B2 «تاریخچۀ نام‌گذاری سال‌ها توسط رهبر انقلاب از سال ۱۳۷۸ تا ۱۴۰۲»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>  آداب و رسوم جشن نوروز در میان اقوام و خرده فرهنگ‌های مختلف ایرانی، متفاوت است اما به‌صورت کلی، آیین‌های مشترکی نیز وجود دارد که نماد هبستگی مردم ایران محسوب می‌شود:
-====الف) خانه‌تکانی====
+====خانه‌تکانی====
+{{اصلی|خانه‌تکانی}}
 رسم خانه‌تکانی برای زدودن آلودگی‌ها از فضای خانه از آیین‌های نوروزی ایرانیان است که در آستانۀ رسیدن سال نو برگزار می‌شود. این رسم همچنان در سراسر ایران رواج دارد.<ref> [https://www.irna.ir/news/85061908/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «نوروز؛ نماد مهرورزی و هویت ایرانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
 ====ب) زیارت اهل قبور====
@@ خط ۲۸: / خط ۲۹: @@
 ====ج) کاشتن سبزه====
 کاشتن سبزه در روزهای پایانی سال و نزدیک بهار، به‌عنوان نماد شادی و فضیلت، رسم دیگری از جشن نوروز بوده که همچنان در سراسر [[ایران]] مرسوم است.<ref> [https://www.irna.ir/news/85061908/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «نوروز؛ نماد مهرورزی و هویت ایرانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
-====د) سفرۀ هفت‌سین ====
+==== هفت‌سین ====
+{{اصلی|هفت‌سین}}
 سفرۀ [[هفت‌سین]]، نمادین‌ترین رسم ایرانیان در جشن نوروز بوده که سابقۀ طولانی دارد و امروزه نیز در همه شهرهای [[ایران]] رایج است. در سفرۀ هفت‌سین، هفت روییدنی و خوراکی وجود دارد که با حرف «س» آغاز می‌شود: [[سیب]]، [[سبزه]]، [[سنجد]]، [[سماق]]، [[سیر]]، [[سرکه]]، [[سمنو]] که هر کدام معنای نمادین دارد. در سفرۀ هفت‌سین [[قرآن]]، آینه، شمع، ظرف آب، [[تخم‌مرغ]] رنگ‌کرده، ماهی قرمز، نان، سبزی، گلاب، گل، سنبل و سکه نیز می‌گذارند.<ref> [https://www.irna.ir/news/85061908/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «نوروز؛ نماد مهرورزی و هویت ایرانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
 ====ه) دعای تحویل سال====
-پس از تحویل سال، همه اعضای [[خانواده]] به یکدیگر «عید مبارکی» می‌گویند و دعای معروف تحویل سال را می‌خوانند: يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ وَ الْأَبْصَارِ يَا مُدَبِّرَ اللَّيْلِ وَ النَّهَارِ يَا مُحَوِّلَ الْحَوْلِ وَ الْأَحْوَالِ حَوِّلْ حَالَنَا إِلَى أَحْسَنِ الْحَال. در سال‌های اخیر بسیاری از ایرانی‌ها هنگام تحویل سال در مکان‌های زیارتی چون حرم [[امام رضا]]، حرم [[فاطمه معصومه]]، حرم [[شاه‌چراغ]] و حرم [[عبدالعظیم حسنی]] حضور به‌هم می‌رسانند.<ref> [https://www.irna.ir/news/85061908/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «نوروز؛ نماد مهرورزی و هویت ایرانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
+پس از تحویل سال، همه اعضای [[خانواده]] به یکدیگر «عید مبارکی» می‌گویند و دعای معروف تحویل سال را می‌خوانند: يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ وَ الْأَبْصَارِ يَا مُدَبِّرَ اللَّيْلِ وَ النَّهَارِ يَا مُحَوِّلَ الْحَوْلِ وَ الْأَحْوَالِ حَوِّلْ حَالَنَا إِلَى أَحْسَنِ الْحَال. در سال‌های اخیر بسیاری از ایرانی‌ها هنگام تحویل سال در مکان‌های زیارتی چون حرم [[امام رضا]]، حرم [[فاطمه معصومه]]، حرم [[شاه‌چراغ]] و [[حرم عبدالعظیم حسنی]] حضور به‌هم می‌رسانند.<ref> [https://www.irna.ir/news/85061908/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «نوروز؛ نماد مهرورزی و هویت ایرانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
 ====و) دید و بازدید====
 رسم رفت‌وآمد به خانۀ بزرگان، خویشان و آشنایان از اول تا دوازدهم [[فروردین]]، از مهم‌ترین آیین‌های جشن نوروز محسوب می‌شود که از قدیم میان گروه‌ها و طبقات مختلف اجتماعی [[ایران]] در شهر و روستا مرسوم بوده است.<ref> [https://www.irna.ir/news/85061908/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «نوروز؛ نماد مهرورزی و هویت ایرانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
 [[پرونده:سیزده به در.jpg|300px|thumb|left|سیزده‌به‌در در ایران]]
-====ز) سیزده‌به‌در====
+====سیزده‌به‌در====
+{{اصلی|سیزده‌به‌در}}
 رفتن به دامن طبیعت در روز سیزدهم [[فروردین]]، آخرین رسم در جشن‌ نوروزی است. در این روز مردم از خانه‌ها بیرون آمده و به کوه و دشت و باغ می‌روند تا آخرین روز جشن نوروز را در طبیعت و در کنار سبزه و گیاه و آب روان چشمه‌ها و جویبارها با شادی بگذرانند. گره زدن سبزه؛ یکی از سنت‌های نوروز در سیزده‌به‌در است.<ref> [https://www.irna.ir/news/85061908/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C «نوروز؛ نماد مهرورزی و هویت ایرانی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
 [[پرونده:نوروز در افغانستان.jpg|300px|thumb|left|جشن نوروز در افغانستان]]
-===2. افغانستان===
+===افغانستان===
+{{اصلی|نوروز در کابل}}
 جشن نوروز در [[افغانستان]] سابقۀ دیرینه دارد و مردم نقاط مختلف این کشور از نوروز با آیین‌ها و رسوم ویژه‌ای تجلیل می‌کنند.<ref>[https://www.farsnews.ir/af/news/14000105000424/%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2 «آداب و رسوم مردم مناطق مختلف افغانستان در نوروز»، خبرگزاری فارس.]</ref>  به‌باور مردم افغانستان، مزارشریف مرکز ولایت بلخ، زادگاه نوروز و مقر سلطنت جمشید پادشاه پیشدادی، بنیانگذار نوروز است و به‌همین دلیل برگزاری این جشن در مزارشریف از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است که دامنۀ این جشن در این شهر تا چهل روز ادامه دارد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84264323/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D9%87%D9%81%D8%AA-%D9%85%DB%8C%D9%88%D9%87 «جشن بزرگ نوروز در افغانستان با هفت میوه»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>  مهم‌ترین آیین‌های جشن نوروز در افغانستان عبارت است از:
 ====الف) مراسم جهنده بالا====