پرش به محتوا

طلاق رجعی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
دیداریویکی‌متن
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۳٬۱۱۳ ویرایش‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی «'''<big>طلاق رجعی؛</big>''' نوعی از طلاق در فرهنگ اسلامی با امکان بازگشت مرد به ازدواج گذشته. طلاق رِجعی، در مقابل طلاق بائن قرار دارد و گونه‌ای از جدایی زن و شوهر است که مرد در زمان عدۀ طلاق می‌تواند به همسر خود رجوع کند و پیوند زناشویی را بدون جاری...» ایجاد کرد
 
 
(۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''<big>طلاق رجعی؛</big>''' نوعی از طلاق در فرهنگ اسلامی با امکان بازگشت مرد به ازدواج گذشته.  
'''{{درشت|طلاق رجعی؛}}''' نوعی طلاق در فقه اسلامی و حقوق ایران با امکان بازگشت مرد به زندگی زناشویی بدون نیاز به عقد.


طلاق رِجعی، در مقابل طلاق بائن قرار دارد و گونه‌ای از جدایی زن و شوهر است که مرد در زمان عدۀ طلاق می‌تواند به همسر خود رجوع کند و پیوند زناشویی را بدون جاری‌کردن صیغۀ عقد، ادامه دهد. ماهیت اصلی طلاق در سبک زندگی اسلامی، رجعی بوده و کارشناسان این نوع جدایی را یکی از مهم‌ترین راه‌کارهای اسلام برای کاهش آمار طلاق، استحکام نهاد خانواده و حفظ سلامت جامعه می‌دانند.  
طلاق رجعی نوعی طلاق در فقه اسلامی و حقوق ایران است که در آن شوهر می‌تواند در مدت [[عده طلاق|عده]]، بدون عقد جدید، به همسر خود رجوع کند. این نوع طلاق در برابر [[طلاق بائن]] قرار دارد و در آن، تا پایان عده برخی آثار و احکام [[زوجیت]] همچنان برقرار است. طلاق رجعی از اقسام اصلی [[طلاق]] در [[فقه اسلامی]] به‌شمار می‌رود و احکام مربوط به رجوع، حقوق و تکالیف زوجین در دوران عده و شرایط تحقق رجوع، از مهم‌ترین مباحث آن است.


==مفهوم‌شناسی==
== مفهوم‌شناسی ==
طلاق در لغت از ریشه طلق به‌معنای رهایی و ترک‌کردن است<ref>مرعی، القاموس الفقهی، 1413ق، ج1، ص134.</ref> و در اصطلاح فقهی و حقوقی، به‌معنای پایان‌دادن به پیوند زناشویی با اجرای صیغه مخصوص طلاق است.<ref>شهید ثانی، مسالک الافهام، 1413ق، ج9، ص9.</ref> رجوع نیز در لغت به‌معنای بازگشتن<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، 1414ق، ج8، ص114.</ref> و در اصطلاح شرعی به معنای بازگشت مرد به زندگی زناشویی با همسر مطلقه خود در مدت عده است.<ref>شهید ثانی، مسالک الافهام، 1413ق، ج9، ص312.</ref> در این چارچوب، طلاق رجعی نوعی از طلاق است که در آن مرد می‌تواند در مدت عده، بدون نیاز به عقد جدید، به همسر خود رجوع کند.<ref>[https://lib.eshia.ir/23017/5/202 مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، 1392ش، ج5، ص202.]</ref> این نوع طلاق در مقابل طلاق بائن قرار دارد که در آن مرد حق بازگشت به همسر خود را در مدت عده ندارد.<ref>ابن‌ادریس حلی، السرائر، 1410ق، ص667.</ref><ref>[https://lib.eshia.ir/23017/5/202 مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، 1392ش، ج5، ص202.]</ref>


واژۀ «طلاق» از ریشۀ «طلق» به‌معنای آزادی و ترک‌کردن<ref>مرعی، القاموس الفقهی، 1413ق، ج1، ص134.</ref> و در اصطلاح به‌معنای برهم‌زدن پیوند زناشویی (انحلال نکاح) با صیغۀ مخصوص است.<ref>شهید ثانی، مسالک الافهام، 1413ق، ج9، ص9.</ref> طلاق از منظر جامعه‌شناختی، به فرآیند قانونی و رسمی پایان‌دادن ازدواج اشاره دارد که طی آن زن و شوهر به‌دلایل مختلف از یکدیگر جدا شده و به مسئولیت‌های قانونی و خانوادگی خود خاتمه می‌دهند.<ref>طاهری، حقوق مدنی، 1392ش، ج3، ص247.</ref> رجوع در لغت به‌معنای برگشتن<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، 1414ق، ج8، ص114.</ref> و در اصطلاح شرعی به‌معنی بازگشت مرد در زمان عده به عقد ازدواج سابق است.<ref>شهید ثانی، مسالک الافهام، 1413ق، ج9، ص312.</ref> در مقابل «طلاق رجعی»،  «طلاق بائن» قرار دارد و در این نوع جدایی مرد نمی‌تواند به همسر خود بدون عقد ازدواج، برگردد.<ref> ابن‌ادریس حلی، السرائر، 1410ق، ص667.</ref><ref> مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، 1392ش، ج5، ص205.</ref> در سبک زندگی اسلامی- ایرانی اصل بر رجعی‌بودن طلاق است قانون مدنی ایران، فقط به مصادیق طلاق بائن پرداخته که خود، دلالت بر رجعی‌بودن، به‌عنوان یکی از مبانی حقوقی طلاق دارد.<ref>جعفری لنگرودی، روش جدید در مقدمه عمومی علم حقوق، 1387ش، ص58.</ref>
== اهمیت ==
پیش از اسلام، در برخی جوامع عربی دوره جاهلیت، اختیار گسترده مرد در طلاق و رجوع، گاه موجب آسیب به حقوق زنان می‌شد. مرد می‌توانست زن خود را چندین‌بار طلاق دهد و پیش از پایان عده به او بازگردد، بدون آنکه محدودیت مشخصی برای این امر وجود داشته باشد.<ref>پروین و دیگران، «مطالعهٔ تطبیقی طلاق در فرهنگ جاهلیت وقرآن با تکیه بر بسترهای معرفتی»، 1400ش، ص51.</ref> برخی محققان، آیات قرآن دربارهٔ طلاق را در جهت اصلاح این وضعیت و محدودکردن رجوع‌های مکرر دانسته‌اند. بر اساس آیه ۲۲۹ سوره بقره، طلاق رجعی به دو مرتبه محدود شد و پس از آن شرایط جدیدی برای ادامه زندگی مشترک تعیین گردید.<ref>حقانی زنجانی، طلاق یا فاجعهٔ انحلال خانواده، 1374، ص34.</ref><ref>[https://lib.eshia.ir/10369/2/532 موسوی خمینی، توضیح المسائل (مُحَشّی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص532.]</ref>


==بسترهای فرهنگی و تاریخی==
در آموزه‌های اسلامی، [[خانواده]] از نهادهای مهم اجتماعی شمرده شده و احکام طلاق به‌گونه‌ای تنظیم شده است که ضمن پذیرش امکان جدایی در شرایط دشوار،<ref>مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، 1364ش، ص253.</ref><ref>طباطبایی، تفسر المیزان، قم، 1417ق، ج2، ص278.</ref> از فروپاشی شتاب‌زده خانواده جلوگیری شود.<ref>حقانی زنجانی، طلاق یا فاجعهٔ انحلال خانواده، 1374، ص67.</ref> احکام مربوط به طلاق رجعی نیز زمینه‌ای برای اصلاح روابط خانوادگی و جلوگیری از جدایی نهایی دانسته شده است.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، تهران، 1374، ج22، ص252.</ref><ref>خزائی و شجاعی، «ارزیابی نقش طلاق رجعی در حفظ کانون خانواده با نقدی بر سیاست تقنینی و قضایی»، 1397ش، ص87.</ref> طلاق رجعی با ایجاد فرصت برای بازگشت مرد به زندگی مشترک در دوران عده، به زوجین امکان دهد پس از کاهش تنش‌های ناشی از اختلاف، دربارهٔ ادامه زندگی مشترک دوباره تصمیم‌گیری کنند.<ref>قوجائی خامنه، «نقش حکم رجوع پس از طلاق در حفظ نهاد خانواده در پرتو قرآن کریم»، 1394ش، ص92.</ref>


طلاق در بستر فرهنگی و تاریخی قبل از ظهور اسلام (دوران جاهلیت) به‌دلیل نوع نگاه غالب به جنسیت زن، ابزاری برای آزار و تحقیر زنان محسوب می‌شد. بر مبنای برخی آموزه‌های تورات و انجیل کـه عرب‌ها از آن تاثیر پذیرفته بودند، زن از نظر خلقت، طفیلی وجود مرد انگاشته می‌شد. چنین نظام فکری، موجب تضعیف زن در برخی حقوق، از جمله حق زن در طلاق شده بود.<ref>پروین و دیگران، «مطالعۀ تطبیقی طلاق در فرهنگ جاهلیت وقرآن با تکیه بر بسترهای معرفتی»،  1400ش، ص51.</ref> در زمان جاهلیت مرد می‌توانست زن خود را چندین‌بار طلاق دهد و سپس رجوع کند. آیات صریح قرآنی<ref>سورۀ بقره، آیۀ 229.</ref> به دفاع از حقوق زن پرداخت و رجوع در طلاق را به دو مرتبه، منحصر کرد.<ref>حقانی زنجانی، طلاق یا فاجعۀ انحلال خانواده، 1374، ص34.</ref> سیرۀ پیامبر اسلامی و مسلمانان نیز نگاه عمومی را از لحاظ فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی به زن تغییر داد و طلاق با سیاست‌گذاری‌های اخلاقی، در جهت تحکیم خانواده سوق داده شد.<ref>سورۀ بقره، آیۀ 229.</ref> ازدواج از محبوب‌ترین امور و طلاق از مبغوض‌ترین آنها در فرهنگ اسلامی شمرده شده است.<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، 1409ق، ج22، ص8.</ref>
در فقه اسلامی، طلاق رجعی از اقسام اصلی طلاق به‌شمار می‌رود و اصل بر رجعی بودن طلاق است؛ مگر در مواردی که به‌صراحت در شمار طلاق‌های بائن قرار گرفته باشد.<ref>جعفری لنگرودی، روش جدید در مقدمه عمومی علم حقوق، 1387ش، ص58.</ref> در حقوق ایران نیز قانون مدنی بیشتر به بیان موارد طلاق بائن پرداخته و سایر طلاق‌ها را رجعی دانسته است. مطابق ماده ۱۱۴۸ قانون مدنی، در طلاق رجعی شوهر در مدت عده حق رجوع دارد.<ref>[http://qavanin.ir/Law/TreeText/178971#1032527 «قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران، ماده 1148.]</ref>


==اهمیت و جایگاه==
== حق رجوع ==
در طلاق رجعی، حق بازگشت به زندگی مشترک در مدت عده برای مرد پیش‌بینی شده است تا شوهر بدون نیاز به عقد ازدواج جدید به زندگی مشترک بازگردد.<ref>نجفی، جواهر الکلام، 1404ق، ج32، ص5.</ref> بر اساس نظرات فقیهان، رجوع تنها در زمان [[عده طلاق|عده]] امکان‌پذیر است.<ref>[https://lib.eshia.ir/86875/1/357 مشکینی، مصطلحات الفقه و اصطلاحات الاصول، ۱۴۳۱ق، ص۳۵۷.]</ref> همچنین، در برخی انواع طلاق مانند طلاق خلع و مبارات، مرد به‌طور معمول حق رجوع ندارد؛ مگر آنکه شرایط خاص فقهی، مانند رجوع زن از بخشش خود، تحقق یابد.<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، 1385ش، ج11، ص297-309.</ref><ref>[http://lib.eshia.ir/10369/2/536][https://lib.eshia.ir/10369/2/532 موسوی خمینی، توضیح المسائل (مُحَشّی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص532.]</ref> برخی فقیهان تأکید کرده‌اند که رجوع باید با هدف اصلاح زندگی مشترک انجام شود و استفاده از این حق برای زیان‌رساندن یا بلاتکلیف گذاشتن زن، با فلسفه تشریع طلاق رجعی سازگار نیست.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، 1374ش، ج2، ص156.</ref><ref>طباطبایی، تفسیر المیزان، 1417ق، ج2، ص235.</ref> در فقه اسلامی تنها دو مرتبه امکان رجوع پیش‌بینی شده است. پس از طلاق سوم، ازدواج دوبارهٔ مرد و زن، نیاز به [[محلل]] دارد و آن، مردی است که با زن سه‌طلاقه، ازدواج می‌کند.<ref>طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، 1420ق، ج5، ص515.</ref> به نظر کارشناسان ضروت محلل در طلاق سوم، نوعی تدبیر برای جلوگیری از تکرار طلاق بوده و آمارها نیز نشان می‌دهد که این قانون در جلوگیری از تکرار طلاق اثر دارد.<ref>مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، بی‌تا، ص163.</ref>


طلاق یکی از واقعیت‌های اجتماعی در تمام جوامع و فرهنگ‌ها و دارای علل و پیامدهای مختلف است. هر نظام فرهنگی، با توجه به مبانی دینی و معرفتی خود، سیاست‌گذاری ویژه دربارۀ طلاق دارد. در سبک زندگی اسلامی، به‌دلیل اهمیت و تقدس نهاد خانواده، طلاق در مواردی جواز دارد که راه‌حل مشکلات زناشویی، منحصر در جدایی باشد.<ref>مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، 1364ش، ص253.</ref> علامه طباطبایی می‌نویسد که جواز طلاق مانند ازدواج پاسخ به یک نیاز واقعی است و در چارجویی خردمندانه ‌برای حل مشکل خانوادگی، پذیرفته شده است.<ref>طباطبایی، تفسر المیزان، قم، 1417ق، ج2، ص278.</ref> به نظر کارشناسان دینی، اسلام از هر عاملی که موجب تداوم زندگی مسالمت‌آمیز خانوادگی و لغو تصمیم طلاق شود، استقبال می‌کند و به‌همین دلیل شرایط و مقررات طلاق را به‌صورتی تدوین کرده است که موجب تاخیر طلاق و انصراف از آن می‌شود. از جملۀ این راهکارها، مسئلۀ رجوع بوده که به نظر محققان بازگشت مرد در طلاق رجعی، بازسازی دوبارۀ خانواده است؛ <ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، تهران، 1374، ج22، ص252.</ref> زیرا اختلافات سطحی زن و شوهر سطحی در زمان عدۀ طلاق کم می‌شود یا از بین می‌رود.<ref>حقانی زنجانی، طلاق یا فاجعۀ انحلال خانواده، 1374، ص67.</ref>
=== حقوق و تکالیف زوجین در دوران عده ===
به دلیل امکان رجوع در طلاق رجعی، زن در دوران عده در بسیاری از احکام همچنان در حکم همسر محسوب می‌شود. ازاین‌رو، برخی حقوق و تکالیف زوجیت در این دوره باقی است؛ از جمله اینکه [[نفقه در عده طلاق|نفقه]] زن بر عهده شوهر قرار دارد<ref>بهجت، جامع‌المسائل، 1426ق، ج4، ص108و109.</ref> و زن نیز موظف به رعایت تکالیف زناشویی در چارچوب احکام شرعی و قانونی است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10369/2/532 موسوی خمینی، توضیح المسائل (مُحَشّی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص532.]</ref><ref>[https://lib.eshia.ir/23017/5/203 مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۹۲ش، ج۵، ص203.]</ref> همچنین در صورت فوت یکی از زوجین در مدت عده، طرف مقابل از او [[ارث]] می‌برد.<ref>رفیعی، بررسی فقهی طلاق و آثار آن در حقوق زوجین، 1380ش، ص109-110.</ref>


==طلاق رجعی در قانون جمهوری اسلامی ایران==
از دیگر آثار فقهی و حقوقی طلاق رجعی می‌توان به استمرار برخی احکام زوجیت در دوران عده اشاره کرد؛ از جمله امکان غسل‌دادن متقابل زوجین در صورت فوت یکی از آنان، تعلق [[زکات فطره]] زن به عهده شوهر، مسئولیت شوهر در تأمین هزینه کفن زن، ممنوعیت [[خواستگاری]] صریح یا کنایی از زن مطلقه رجعیه و استمرار ممنوعیت ازدواج با خواهر زن. همچنین در صورت فوت شوهر در دوران عده، زن باید [[عده وفات]] نگه دارد و برخی احکام مربوط به اجازه شوهر برای اعمالی مانند حج مستحب نیز در این دوره همچنان مطرح است.<ref>احمدوند و عینی، «حقوق متقابل زوجین در دوران عده طلاق رجعی»، 1400ش، ص15.</ref>


در نظام جمهوری اسلامی ایران خانواده نهاد بنیادی جامعۀ اسلامی و کانون رشد و تعالی انسان معرفی شده و تمامی قوانین و برنامه‌ریزی‌های مربوط به خانواده نیز در جهت آسان‌کردن تشکیل خانواده، پاسداری از قداست آن و استواری روابط خانوادگی بر پایۀ حقوق و اخلاق اسلامی استوار شده است. براساس همین مبنا، طلاق رجعی در قوانین رسمی جمهوری اسلامی ایران پذیرفته شده، اما در سیاست‌گذاری‌ها و تشریفات آن، به تحکیم خانواده و بازگشت به زندگی زناشویی توجه شده است؛ برای مثال طرح گواهی عدم امکان سازش در هنگام درخواست طلاق، ضرورت مشاوره و داوری برای ایجاد فرصت بازگشت زوجین به زندگی زناشویی، در مقرارت مختلف طلاق، از جملۀ این سیاست‌گذاری‌های بازدارنده محسوب می‌شود.<ref>خزائی و شجاعی، «ارزیابی نقش طلاق رجعی در حفظ کانون خانواده با نقدی بر سیاست تقنینی و قضایی»، 1397ش، ص87.</ref>
== شیوه تحقق رجوع ==
رجوع می‌تواند با گفتار یا رفتار انجام شود. در رجوع قولی، مرد با عباراتی که نشان‌دهنده قصد بازگشت به زندگی مشترک باشد، رجوع خود را اعلام می‌کند و در رجوع فعلی، هر رفتاری که بر ادامه رابطه [[زوجیت]] دلالت کند، موجب تحقق رجوع می‌شود؛ مانند: بوسیدن، لمس‌کردن همسر یا [[رابطه جنسی]] با او.<ref>[https://lib.eshia.ir/23017/4/67 مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۹۲ش، ج۴، ص67.]</ref><ref>[https://lib.eshia.ir/10369/2/532 موسوی خمینی، توضیح المسائل (مُحَشّی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص532.]</ref> برای تحقق رجوع از طلاق نیازی نیست که این قصد به زن اعلان شود. با این وجود، چون زن در اثر رجوع مرد از طلاق، دوباره تکالیفی در زندگی زناشویی خود پیدا می‌کند، زن هرگاه از رجوع مرد آگاه شود مکلف به رعایت وظایف زناشویی است. در نظام حقوقی ایران نیز ثبت رجوع برای تعیین وضعیت رسمی زوجین الزامی است.<ref>[https://www.heyvalaw.com/web/articles/view/361/ثبت-رجوع-از-طلاق.html «ثبت رجوع از طلاق»، وب‌سایت مشاورۀ حقوقی دینا.]</ref>


==حق رجوع در طلاق رجعی==
در روایات اسلامی برخی از راه‌کارهای روان‌شناختی پیشنهاد شده که موجب رجوع مرد و ایجاد سازش می‌شود. [[امام محمد باقر]] سفارش کرده است که زن مطلقه در دوران عده [[سرمه]] بکشد، موهای خود را رنگ و خود را معطر کند و لباس دلخواه خود را بپوشد تا خداوند گشایشی ایجاد کند و زن بار دیگر قلب مرد را تسخیر کند.<ref>حویزی، نورالثقلین، 1415ق، ج5، ص325.</ref>


بر اساس مبانی فقه شیعه، صاحب حق رجوع در طلاق رجعی، مرد است؛ <ref>نجفی، جواهر الکلام، 1404ق، ج32، ص5.</ref> اما در صورتی که طلاق توافقی باشد، با توجه به اینکه درخواست طلاق از جانب هر دو نفر ثبت شده، طلاق بائن بوده و برای مرد حق رجوع نیست. در این صورت نیز اگر زن نسبت به مالی که در قبال طلاق به مرد داده، رجوع کند، ماهیت طلاق رجعی و برای مرد نیز حق رجوع ثابت می‌شود.<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، 1385ش، ج11، ص297-309.</ref>
== پانویس ==
 
{{پانویس}}
==عده (مدت انتظار) در طلاق رجعی==
 
مدت زمانی که زن بعد از طلاق باید منتظر باشد و مرد حق رجوع دارد، در حقوق اسلامی «عده» و در ادبیات فقهی «سه طُهْرْ» (سه دوره پاک‌شدن از عادت ماهانه) نامیده شده است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، 1404ق، ج32، ص219؛ .</ref> براساس مادۀ 1150 قانون مدنی ایران، عده مدتی است که عقد ازدواج منحل شده، اما زن نمی‌تواند شوهر دیگر اختیار کند.<ref>شمس، قانون مدنی و قانون مسؤلیت مدنی، 1394ش، ص260.</ref> اما برپایه دیدگاه‌های فقهی، برخی زنان در صورت جدایی عده ندارند، مانند دختر نابالغ، زن یائسه<ref>نجفی، جواهرالکلام، 1404ق، ج32، ص41.</ref> و زنی که پس از ازدواج با او آمیزش نشده است.<ref>نجفی، جواهرالکلام، 1404ق، ج32، ص211-212. .</ref>
 
==حقوق و تکالیف متقابل همسران در طلاق رجعی==
 
به‌دلیل ماهیت طلاق رجعی و فلسفۀ تشریع آن، همسران از حقوق و تکالیفی برخوردارند که به نظر کارشناسان جنبۀ بازدارندگی دارد. برای مثال زن که در عدۀ طلاق رجعی به سر می‌برد در حکم زوجه بوده و نقفۀ متعارف او بر عهدۀ شوهر است.<ref>بهجت، جامع‌المسائل، 1426ق، ج4، ص108و109.</ref> از طرف دیگر زن باید در این مدت، از شوهر تمکین کند و بدون اجازۀ او نمی‌تواند از منزل بیرون برود.<ref>بنی‌هاشمی خمینی، توضیح‌المسائل مراجع، 1424ق، ج2، ص530.</ref>
 
==ویژگی‌ها و آثار طلاق رجعی==
 
در طلاق رجعی، ویژگی‌ها و آثاری وجود دارد که آن را از طلاق بائن متمایز و زن و شوهر را به ایجاد صلح تشویق می‌کند:


#در صورت فوت یکی از زوجین، طرف مقابل از او ارث می‌برد؛ <ref>رفیعی، بررسی فقهی طلاق و آثار آن در حقوق زوجین، 1380ش، ص109-110.</ref>
== منابع ==
#در صورت فوت یکی از زوجین، امکان غسل‌دادن او توسط طرف دیگر وجود دارد؛
{{آغاز منابع}}
#زکات فطرۀ زن در طلاق رجعی بر عهدۀ شوهر است؛
* ابن‌ادریس حلی، محمد بن منصور، السرائر، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۱۰ق.
#هزینۀ کفن مطلقه رجعیه بر عهدۀ شوهر است؛
* ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۴ق.
#نزدیکی شوهر در مدت عده، رجوع محسوب می‌شود حتی اگر شوهر قصد رجوع را نداشته باشد؛
* احمدوند، خلیل‌الله و عینی، پروین، «حقوق متقابل زوجین در دوران عده طلاق رجعی»، مجلهٔ قانون‌یار، دورهٔ پنجم، شمارهٔ ۱۹، پاییز ۱۴۰۰ش.
#خواستگاری از مطلقۀ رجعیه چه با صراحت و چه با اشاره، جایز نیست؛
* بهجت فومنی، محمدتقی، جامع‌المسائل، قم، دفتر آیت‌الله بهجت، چاپ دوم، ۱۴۲۶ق.
#در صورت زنای هریک، زنای آنها محسنه است و با موجود بودن شرایط، رجم می‌شوند؛
* پروین، جلیل و دیگران، «مطالعهٔ تطبیقی طلاق در فرهنگ جاهلیت وقرآن با تکیه بر بسترهای معرفتی»، مجلهٔ پژوهشنامه قرآن و حدیث دوره ۱۴، شمارهٔ ۲۸، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش.
#قسم یادکردن مبنی بر ترک روابط زناشویی برای مطلقه رجعیه صحیح است؛
* «ثبت رجوع از طلاق»، وب‌سایت مشاروهٔ حقوقی دینا، تاریخ بازدید: ۴ مهر ۱۴۰۳ش.
#تا زمانی که مطلقه رجعیه در عده است، شوهر نمی‌تواند خواهر او را به همسری بگیرد؛
* جعفری لنگرودی، محمدجعفر، روش جدید در مقدمه عمومی علم حقوق، تهران، گنج دانش، ۱۳۸۷ش.
#زنا با مطلقۀ رجعیه در حال عده، باعث حرمت ابدی می‌شود؛
* جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، اسرا، ۱۳۸۵ش.
#اگر شوهر فوت کند، زن باید عدۀ وفات نگهدارد؛
* حقانی زنجانی، حسین، طلاق یا فاجعهٔ انحلال خانواده، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۴ش.
#برای حج مستحب اجازه شوهر برای مطلقه رجعیه شرط است اما در حج واجب اجازه شرط نیست. <ref>احمدوند و عینی، «حقوق متقابل زوجین در دوران عده طلاق رجعی»،  1400ش، ص15.</ref>
* حویزی، عبدعلی بن جمعه، نورالثقلین، قم، اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
 
* خزائی، میثم و شجاعی، راضیه، «ارزیابی نقش طلاق رجعی در حفظ کانون خانواده با نقدی بر سیاست تقنینی و قضایی»، مجلهٔ فقه و حقوق خانواده، دورهٔ ۲۳، شمارهٔ ۶۸، تیر ۱۳۹۷ش.
==شیوۀ رجوع==
* رفیعی، علی، بررسی فقهی طلاق و آثار آن در حقوق زوجین، تهران، مجمع علمی و فرهنگی مجد، ۱۳۸۰ش.
 
* شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، قم، مؤسسة المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۳ق.
شیوۀ رجوع از طلاق در فقه شیعه، به‌دلیل اهمیت نهاد خانواده و منفوربودن طلاق، آسان و بدون تشریفات خاص طراحی شده است:
* طباطبایی یزدی، سیدمحمد کاظم، تکملة العروة الوثقی، قم، داوری، ۱۴۱۴ق.
 
* طباطبایی، محمدحسین، تفسیر المیزان، قم، فرهنگ اسلامی، ۱۴۱۷ق.
#هرگونه سخن یا فعلی که به‌طور معمول به‌منظور اعلام قصد رجوع از طرف مرد انجام می‌شود: مانند بوسیدن، لمس‌کردن و هر گونه گفتاری که دلالت بر قصد رجوع کند.<ref>امام خمینی، توضیح المسائل، 1424ق، ج2، ص530-531. ‌</ref>
* «قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: ۱۰ مرداد ۱۴۰۰ش.
#برای تحقق رجوع از طلاق نیازی نیست که این قصد به زن اعلان شود. با این وجود، چون زن در اثر رجوع مرد از طلاق، دوباره تکالیفی در زندگی زناشویی خود پیدا می‌کند، زن هرگاه از رجوع مرد آگاه شود مکلف به رعایت وظایف زناشویی است.
* قوجائی خامنه، مریم، «نقش حکم رجوع پس از طلاق در حفظ نهاد خانواده در پرتو قرآن کریم»، مجلهٔ مطالعات اسلامی زنان و خانواده، شمارهٔ ۲، بهار و تابستان ۱۳۹۴ش.
#بر اساس قانون فعلی جمهوری اسلامی ایران، رجوع مرد باید ظرف مدت یک ماه از تاریخ رجوع به ثبت برسد؛ در غیر این صورت مرد ممکن است به مجازات عدم ثبت رجوع از طلاق محکوم شود.<ref> [https://www.heyvalaw.com/web/articles/view/361/%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B1%D8%AC%D9%88%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82.html «ثبت رجوع از طلاق»،  وب‌سایت مشاورۀ حقوقی دینا.]</ref>
* مرعی، حسین عبدالله، القاموس الفقهی، بیروت، ۱۴۱۳ق.
#در فقه شیعه رجوع تا طلاق دوم جایز است. پس از طلاق سوم، ازدواج دوبارۀ مرد و زن، نیاز به «محلل» دارد و آن، مردی است که با زن سه‌طلاقه، ازدواج می‌کند.<ref>طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، 1420ق، ج5، ص515.</ref> به نظر کارشناسان ضروت محلل در طلاق سوم، نوعی تدبیر برای جلوگیری از تکرار طلاق بوده و آمارها نیز نشان می‌دهد که این قانون اثر فوق‌العاده در جلوگیری از تکرار طلاق دارد.<ref>مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، بی‌تا، ص163.</ref>
* مشکینی، علی، مصطلحات الفقه و اصطلاحات الاصول، بیروت، منشورات الرضا، ۱۴۳۱ق.
#بسیاری از کارشناسان شرط واقعی رجوع و اثرگذاری آن را «قصد اصلاح» می‌دانند که در آن قصد ایجاد ضرر و بلاتکلیف‌ساختن زن، وجود نداشته باشد.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، 1374ش، ج2، ص156.</ref> علامه طباطبایی با اشاره به احکام اسلامیِ طلاق و رجوع و شرط‌بودن قصد اصلاح در طلاق رجعی، اکتفا در عمل به ظواهر دین و غفلت از روح آن را موجب ابطال مصالح شریعت می‌داند.<ref>طباطبایی، تفسیر المیزان، 1417ق، ج2، ص235.</ref>
* مطهری، مرتضی، امدادهای غیبی در زندگی بشر، تهران، صدرا، بی‌تا.
 
* مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۳۶۴ش.
==راه‌کارهای تشویق به رجوع==
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
 
* مؤسسه دایرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق با مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلام، قم، مؤسّسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۹۲ش.
در روایات اسلامی برخی از راه‌کارهای روانشناختی پیشنهاد شده که موجب رجوع مرد و ایجاد سازش می‌شود. امام محمد باقرالعلوم سفارش کرده است که زن مطلقه در دوران عده سرمه بکشد، موهای خود را رنگ و خود را معطر کند و لباس دلخواه خود را بپوشد تا خداوند گشایشی ایجاد کند و زن بار دیگر قلب مرد را تسخیر کند.<ref>حویزی، نورالثقلین، 1415ق، ج5، ص325.</ref> در خرده‌فرهنگ‌های ایرانی نیز سازوکارهای عرفی و اجتماعی شکل گرفته که مانع از جدایی دایمی زن و شوهر می‌شود؛ پادرمیانی خانواده‌ها و خویشاوندان زن و شوهر به شیوه‌های گوناگون از جملۀ این سازوکارهای عرفی است. گرچه در حال‌حاضر به‌دلیل نفوذ فرهنگ بیگانه، نقش خویشاوندان در مدیریت اختلاف زن و شوهر و جلوگیری از پدیدۀ طلاق کم‌رنگ شده است.<ref> [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/6913/83340/%D9%86%D9%82%D8%B4_%D8%AE%D9%88%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%B2_%D9%88_%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B1%D9%81%D8%B9_%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81%D8%A7%D8%AA_%D8%B2%D9%86_%D9%88_%D8%B4%D9%88%D9%87%D8%B1 «نقش خویشاوندان دلسوز و داوران خانواده در رفع اختلافات زن و شوهر»،  پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
* موسوی خمینی، سید روح‌الله، توضیح المسائل (مُحَشّی)، تحقیق سید محمدحسین بنی‌هاشمی خمینی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ هشتم، ۱۴۲۴ق.
 
* نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق.
==پیامدهای اجتماعی طلاق رجعی==
{{پایان منابع}}
 
کارشناسان معتقدند که امکان رجوع مرد به همسر مطلقۀ خود، موجب پایین‌آمدن آمار طلاق و کاهش آسیب‌های اجتماعی در جامعه می‌شود؛ زیرا بسیاری از تصمیم‌ها در امر طلاق بر اثر یک عصبانیت و اشتباه کوچک زوجین گرفته می‌شود و برگشت به زندگی زناشویی روابط آنها را بهبود می‌بخشد.<ref>قوجائی خامنه، «نقش حکم رجوع پس از طلاق در حفظ نهاد خانواده در پرتو قرآن کریم»،  1394ش، ص92.</ref> همچنین از آثار مخرب طلاق بر کودکان مانند ترس از ترک‌شدن، طردشدگی، احساس گناه، ناتوانی، بلاتکلیفی،‌اندوه، تنهایی، خشم و افسردگی جلوگیری می‌شود.<ref> [https://www.imna.ir/news/550108/%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «اثرات طلاق والدین بر روی کودکان چیست؟»،  خبرگزاری ایمنا.]</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
*قرآن کریم.
*ابن‌ادریس حلی، محمد بن منصور، السرائر، قم، موسسه النشر الاسلامی، 1410ق.
*ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دارالفکر، 1414ق.
*«اثرات طلاق والدین بر روی کودکان چیست؟»،  خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: 30 دی 1400ش.
*احمدوند، خلیل‌الله و عینی، پروین، «حقوق متقابل زوجین در دوران عده طلاق رجعی»، مجلۀ قانون‌یار، دورۀ پنجم، شمارۀ 19، پاییز 1400ش.
*امام‌‌خمینی، سیدروح‌الله، توضیح المسائل، تحقیق سید محمدحسین بنی‌هاشمی خمینی‌، قم، ‌جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1424ق. ‌
*بنی‌هاشمی خمینی، سید محمدحسین، توضیح‌المسائل مراجع مطابق با فتاوای سیزده نفر از مراجع معظم تقلید، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1424ق
*بهجت فومنی، محمدتقی، جامع‌المسائل، قم، دفتر آیت‌الله بهجت، چاپ دوم، 1426ق.
*پروین، جلیل و دیگران، «مطالعۀ تطبیقی طلاق در فرهنگ جاهلیت وقرآن با تکیه بر بسترهای معرفتی»، مجلۀ پژوهشنامه قرآن و حدیث دوره 14، شمارۀ 28، بهار و تابستان 1400ش.
*«ثبت رجوع از طلاق»، وب‌سایت مشاروۀ حقوقی دینا، تاریخ بازدید: 4 مهر 1403ش.
*جعفری لنگرودی، محمدجعفر، روش جدید در مقدمه عمومی علم حقوق، تهران، گنج دانش، 1387ش.
*جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، اسرا، 1385ش.
*خزائی، میثم و شجاعی، راضیه، «ارزیابی نقش طلاق رجعی در حفظ کانون خانواده با نقدی بر سیاست تقنینی و قضایی»، مجلۀ فقه و حقوق خانواده، دورۀ 23، شمارۀ 68، تیر 1397ش.
*حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسۀ آل البیت، 1409ق.
*حقانی زنجانی، حسین، طلاق یا فاجعۀ انحلال خانواده، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1374ش.
*حویزی، عبدعلی بن جمعه، نورالثقلین، قم، اسماعیلیان، 1415ق.
*رفیعی، علی، بررسی فقهی طلاق و آثار آن در حقوق زوجین، تهران، مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1380ش.
*شمس، عبدالله، قانون مدنی ایران و قانون مسؤلیت مدنی، تهران، دراک، 1394ش.
*شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، قم، مؤسسة المعارف الاسلامیة، 1413ق.
*طاهری، حبیب‌الله، حقوق مدنی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1392ش.
*طباطبایی، محمدحسین، تفسیر المیزان، قم، فرهنگ اسلامی، 1417ق.
*طباطبایی یزدی، سیدمحمد کاظم، تکملة العروة الوثقی، قم، داوری، 1414ق.
*قوجائی خامنه، مریم، «نقش حکم رجوع پس از طلاق در حفظ نهاد خانواده در پرتو قرآن کریم»، مجلۀ مطالعات اسلامی زنان و خانواده، شمارۀ 2، بهار و تابستان 1394ش.
*مرعی، حسین عبدالله، القاموس الفقهی، بیروت، 1413ق.
*مطهری، مرتضی، امدادهای غیبی در زندگی بشر، تهران، صدرا، بی‌تا.
*مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، 1364ش.
*مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1374ش.
*مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق با مذهب اهل‌بیت، قم، 1392ش.
*نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1404ق.
*«نقش خویشاوندان دلسوز و داوران خانواده در رفع اختلافات زن و شوهر»،  پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.

نسخهٔ کنونی تا ۱۱ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۲۵

طلاق رجعی؛ نوعی طلاق در فقه اسلامی و حقوق ایران با امکان بازگشت مرد به زندگی زناشویی بدون نیاز به عقد.

طلاق رجعی نوعی طلاق در فقه اسلامی و حقوق ایران است که در آن شوهر می‌تواند در مدت عده، بدون عقد جدید، به همسر خود رجوع کند. این نوع طلاق در برابر طلاق بائن قرار دارد و در آن، تا پایان عده برخی آثار و احکام زوجیت همچنان برقرار است. طلاق رجعی از اقسام اصلی طلاق در فقه اسلامی به‌شمار می‌رود و احکام مربوط به رجوع، حقوق و تکالیف زوجین در دوران عده و شرایط تحقق رجوع، از مهم‌ترین مباحث آن است.

مفهوم‌شناسی

طلاق در لغت از ریشه طلق به‌معنای رهایی و ترک‌کردن است[۱] و در اصطلاح فقهی و حقوقی، به‌معنای پایان‌دادن به پیوند زناشویی با اجرای صیغه مخصوص طلاق است.[۲] رجوع نیز در لغت به‌معنای بازگشتن[۳] و در اصطلاح شرعی به معنای بازگشت مرد به زندگی زناشویی با همسر مطلقه خود در مدت عده است.[۴] در این چارچوب، طلاق رجعی نوعی از طلاق است که در آن مرد می‌تواند در مدت عده، بدون نیاز به عقد جدید، به همسر خود رجوع کند.[۵] این نوع طلاق در مقابل طلاق بائن قرار دارد که در آن مرد حق بازگشت به همسر خود را در مدت عده ندارد.[۶][۷]

اهمیت

پیش از اسلام، در برخی جوامع عربی دوره جاهلیت، اختیار گسترده مرد در طلاق و رجوع، گاه موجب آسیب به حقوق زنان می‌شد. مرد می‌توانست زن خود را چندین‌بار طلاق دهد و پیش از پایان عده به او بازگردد، بدون آنکه محدودیت مشخصی برای این امر وجود داشته باشد.[۸] برخی محققان، آیات قرآن دربارهٔ طلاق را در جهت اصلاح این وضعیت و محدودکردن رجوع‌های مکرر دانسته‌اند. بر اساس آیه ۲۲۹ سوره بقره، طلاق رجعی به دو مرتبه محدود شد و پس از آن شرایط جدیدی برای ادامه زندگی مشترک تعیین گردید.[۹][۱۰]

در آموزه‌های اسلامی، خانواده از نهادهای مهم اجتماعی شمرده شده و احکام طلاق به‌گونه‌ای تنظیم شده است که ضمن پذیرش امکان جدایی در شرایط دشوار،[۱۱][۱۲] از فروپاشی شتاب‌زده خانواده جلوگیری شود.[۱۳] احکام مربوط به طلاق رجعی نیز زمینه‌ای برای اصلاح روابط خانوادگی و جلوگیری از جدایی نهایی دانسته شده است.[۱۴][۱۵] طلاق رجعی با ایجاد فرصت برای بازگشت مرد به زندگی مشترک در دوران عده، به زوجین امکان دهد پس از کاهش تنش‌های ناشی از اختلاف، دربارهٔ ادامه زندگی مشترک دوباره تصمیم‌گیری کنند.[۱۶]

در فقه اسلامی، طلاق رجعی از اقسام اصلی طلاق به‌شمار می‌رود و اصل بر رجعی بودن طلاق است؛ مگر در مواردی که به‌صراحت در شمار طلاق‌های بائن قرار گرفته باشد.[۱۷] در حقوق ایران نیز قانون مدنی بیشتر به بیان موارد طلاق بائن پرداخته و سایر طلاق‌ها را رجعی دانسته است. مطابق ماده ۱۱۴۸ قانون مدنی، در طلاق رجعی شوهر در مدت عده حق رجوع دارد.[۱۸]

حق رجوع

در طلاق رجعی، حق بازگشت به زندگی مشترک در مدت عده برای مرد پیش‌بینی شده است تا شوهر بدون نیاز به عقد ازدواج جدید به زندگی مشترک بازگردد.[۱۹] بر اساس نظرات فقیهان، رجوع تنها در زمان عده امکان‌پذیر است.[۲۰] همچنین، در برخی انواع طلاق مانند طلاق خلع و مبارات، مرد به‌طور معمول حق رجوع ندارد؛ مگر آنکه شرایط خاص فقهی، مانند رجوع زن از بخشش خود، تحقق یابد.[۲۱][۲۲] برخی فقیهان تأکید کرده‌اند که رجوع باید با هدف اصلاح زندگی مشترک انجام شود و استفاده از این حق برای زیان‌رساندن یا بلاتکلیف گذاشتن زن، با فلسفه تشریع طلاق رجعی سازگار نیست.[۲۳][۲۴] در فقه اسلامی تنها دو مرتبه امکان رجوع پیش‌بینی شده است. پس از طلاق سوم، ازدواج دوبارهٔ مرد و زن، نیاز به محلل دارد و آن، مردی است که با زن سه‌طلاقه، ازدواج می‌کند.[۲۵] به نظر کارشناسان ضروت محلل در طلاق سوم، نوعی تدبیر برای جلوگیری از تکرار طلاق بوده و آمارها نیز نشان می‌دهد که این قانون در جلوگیری از تکرار طلاق اثر دارد.[۲۶]

حقوق و تکالیف زوجین در دوران عده

به دلیل امکان رجوع در طلاق رجعی، زن در دوران عده در بسیاری از احکام همچنان در حکم همسر محسوب می‌شود. ازاین‌رو، برخی حقوق و تکالیف زوجیت در این دوره باقی است؛ از جمله اینکه نفقه زن بر عهده شوهر قرار دارد[۲۷] و زن نیز موظف به رعایت تکالیف زناشویی در چارچوب احکام شرعی و قانونی است.[۲۸][۲۹] همچنین در صورت فوت یکی از زوجین در مدت عده، طرف مقابل از او ارث می‌برد.[۳۰]

از دیگر آثار فقهی و حقوقی طلاق رجعی می‌توان به استمرار برخی احکام زوجیت در دوران عده اشاره کرد؛ از جمله امکان غسل‌دادن متقابل زوجین در صورت فوت یکی از آنان، تعلق زکات فطره زن به عهده شوهر، مسئولیت شوهر در تأمین هزینه کفن زن، ممنوعیت خواستگاری صریح یا کنایی از زن مطلقه رجعیه و استمرار ممنوعیت ازدواج با خواهر زن. همچنین در صورت فوت شوهر در دوران عده، زن باید عده وفات نگه دارد و برخی احکام مربوط به اجازه شوهر برای اعمالی مانند حج مستحب نیز در این دوره همچنان مطرح است.[۳۱]

شیوه تحقق رجوع

رجوع می‌تواند با گفتار یا رفتار انجام شود. در رجوع قولی، مرد با عباراتی که نشان‌دهنده قصد بازگشت به زندگی مشترک باشد، رجوع خود را اعلام می‌کند و در رجوع فعلی، هر رفتاری که بر ادامه رابطه زوجیت دلالت کند، موجب تحقق رجوع می‌شود؛ مانند: بوسیدن، لمس‌کردن همسر یا رابطه جنسی با او.[۳۲][۳۳] برای تحقق رجوع از طلاق نیازی نیست که این قصد به زن اعلان شود. با این وجود، چون زن در اثر رجوع مرد از طلاق، دوباره تکالیفی در زندگی زناشویی خود پیدا می‌کند، زن هرگاه از رجوع مرد آگاه شود مکلف به رعایت وظایف زناشویی است. در نظام حقوقی ایران نیز ثبت رجوع برای تعیین وضعیت رسمی زوجین الزامی است.[۳۴]

در روایات اسلامی برخی از راه‌کارهای روان‌شناختی پیشنهاد شده که موجب رجوع مرد و ایجاد سازش می‌شود. امام محمد باقر سفارش کرده است که زن مطلقه در دوران عده سرمه بکشد، موهای خود را رنگ و خود را معطر کند و لباس دلخواه خود را بپوشد تا خداوند گشایشی ایجاد کند و زن بار دیگر قلب مرد را تسخیر کند.[۳۵]

پانویس

  1. ↑ مرعی، القاموس الفقهی، 1413ق، ج1، ص134.
  2. ↑ شهید ثانی، مسالک الافهام، 1413ق، ج9، ص9.
  3. ↑ ابن‌منظور، لسان العرب، 1414ق، ج8، ص114.
  4. ↑ شهید ثانی، مسالک الافهام، 1413ق، ج9، ص312.
  5. ↑ مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، 1392ش، ج5، ص202.
  6. ↑ ابن‌ادریس حلی، السرائر، 1410ق، ص667.
  7. ↑ مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، 1392ش، ج5، ص202.
  8. ↑ پروین و دیگران، «مطالعهٔ تطبیقی طلاق در فرهنگ جاهلیت وقرآن با تکیه بر بسترهای معرفتی»، 1400ش، ص51.
  9. ↑ حقانی زنجانی، طلاق یا فاجعهٔ انحلال خانواده، 1374، ص34.
  10. ↑ موسوی خمینی، توضیح المسائل (مُحَشّی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص532.
  11. ↑ مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، 1364ش، ص253.
  12. ↑ طباطبایی، تفسر المیزان، قم، 1417ق، ج2، ص278.
  13. ↑ حقانی زنجانی، طلاق یا فاجعهٔ انحلال خانواده، 1374، ص67.
  14. ↑ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، تهران، 1374، ج22، ص252.
  15. ↑ خزائی و شجاعی، «ارزیابی نقش طلاق رجعی در حفظ کانون خانواده با نقدی بر سیاست تقنینی و قضایی»، 1397ش، ص87.
  16. ↑ قوجائی خامنه، «نقش حکم رجوع پس از طلاق در حفظ نهاد خانواده در پرتو قرآن کریم»، 1394ش، ص92.
  17. ↑ جعفری لنگرودی، روش جدید در مقدمه عمومی علم حقوق، 1387ش، ص58.
  18. ↑ «قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران، ماده 1148.
  19. ↑ نجفی، جواهر الکلام، 1404ق، ج32، ص5.
  20. ↑ مشکینی، مصطلحات الفقه و اصطلاحات الاصول، ۱۴۳۱ق، ص۳۵۷.
  21. ↑ جوادی آملی، تفسیر تسنیم، 1385ش، ج11، ص297-309.
  22. ↑ [۱]موسوی خمینی، توضیح المسائل (مُحَشّی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص532.
  23. ↑ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، 1374ش، ج2، ص156.
  24. ↑ طباطبایی، تفسیر المیزان، 1417ق، ج2، ص235.
  25. ↑ طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، 1420ق، ج5، ص515.
  26. ↑ مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، بی‌تا، ص163.
  27. ↑ بهجت، جامع‌المسائل، 1426ق، ج4، ص108و109.
  28. ↑ موسوی خمینی، توضیح المسائل (مُحَشّی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص532.
  29. ↑ مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۹۲ش، ج۵، ص203.
  30. ↑ رفیعی، بررسی فقهی طلاق و آثار آن در حقوق زوجین، 1380ش، ص109-110.
  31. ↑ احمدوند و عینی، «حقوق متقابل زوجین در دوران عده طلاق رجعی»، 1400ش، ص15.
  32. ↑ مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۹۲ش، ج۴، ص67.
  33. ↑ موسوی خمینی، توضیح المسائل (مُحَشّی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص532.
  34. ↑ «ثبت رجوع از طلاق»، وب‌سایت مشاورۀ حقوقی دینا.
  35. ↑ حویزی، نورالثقلین، 1415ق، ج5، ص325.

منابع

  • ابن‌ادریس حلی، محمد بن منصور، السرائر، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۱۰ق.
  • ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۴ق.
  • احمدوند، خلیل‌الله و عینی، پروین، «حقوق متقابل زوجین در دوران عده طلاق رجعی»، مجلهٔ قانون‌یار، دورهٔ پنجم، شمارهٔ ۱۹، پاییز ۱۴۰۰ش.
  • بهجت فومنی، محمدتقی، جامع‌المسائل، قم، دفتر آیت‌الله بهجت، چاپ دوم، ۱۴۲۶ق.
  • پروین، جلیل و دیگران، «مطالعهٔ تطبیقی طلاق در فرهنگ جاهلیت وقرآن با تکیه بر بسترهای معرفتی»، مجلهٔ پژوهشنامه قرآن و حدیث دوره ۱۴، شمارهٔ ۲۸، بهار و تابستان ۱۴۰۰ش.
  • «ثبت رجوع از طلاق»، وب‌سایت مشاروهٔ حقوقی دینا، تاریخ بازدید: ۴ مهر ۱۴۰۳ش.
  • جعفری لنگرودی، محمدجعفر، روش جدید در مقدمه عمومی علم حقوق، تهران، گنج دانش، ۱۳۸۷ش.
  • جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم، اسرا، ۱۳۸۵ش.
  • حقانی زنجانی، حسین، طلاق یا فاجعهٔ انحلال خانواده، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۴ش.
  • حویزی، عبدعلی بن جمعه، نورالثقلین، قم، اسماعیلیان، ۱۴۱۵ق.
  • خزائی، میثم و شجاعی، راضیه، «ارزیابی نقش طلاق رجعی در حفظ کانون خانواده با نقدی بر سیاست تقنینی و قضایی»، مجلهٔ فقه و حقوق خانواده، دورهٔ ۲۳، شمارهٔ ۶۸، تیر ۱۳۹۷ش.
  • رفیعی، علی، بررسی فقهی طلاق و آثار آن در حقوق زوجین، تهران، مجمع علمی و فرهنگی مجد، ۱۳۸۰ش.
  • شهید ثانی، زین الدین بن علی، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، قم، مؤسسة المعارف الاسلامیة، ۱۴۱۳ق.
  • طباطبایی یزدی، سیدمحمد کاظم، تکملة العروة الوثقی، قم، داوری، ۱۴۱۴ق.
  • طباطبایی، محمدحسین، تفسیر المیزان، قم، فرهنگ اسلامی، ۱۴۱۷ق.
  • «قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران، تاریخ بازدید: ۱۰ مرداد ۱۴۰۰ش.
  • قوجائی خامنه، مریم، «نقش حکم رجوع پس از طلاق در حفظ نهاد خانواده در پرتو قرآن کریم»، مجلهٔ مطالعات اسلامی زنان و خانواده، شمارهٔ ۲، بهار و تابستان ۱۳۹۴ش.
  • مرعی، حسین عبدالله، القاموس الفقهی، بیروت، ۱۴۱۳ق.
  • مشکینی، علی، مصطلحات الفقه و اصطلاحات الاصول، بیروت، منشورات الرضا، ۱۴۳۱ق.
  • مطهری، مرتضی، امدادهای غیبی در زندگی بشر، تهران، صدرا، بی‌تا.
  • مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، تهران، صدرا، ۱۳۶۴ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
  • مؤسسه دایرةالمعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه مطابق با مذهب اهل‌بیت علیهم‌السلام، قم، مؤسّسه دائرة المعارف فقه اسلامی، ۱۳۹۲ش.
  • موسوی خمینی، سید روح‌الله، توضیح المسائل (مُحَشّی)، تحقیق سید محمدحسین بنی‌هاشمی خمینی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ هشتم، ۱۴۲۴ق.
  • نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام فی شرح شرائع‌الاسلام، تصحیح عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۴ق.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=طلاق_رجعی&oldid=70769»