تاریخ بیهقی: تفاوت میان نسخه‌ها

{{درشت|'''تاریخ بیهقی،'''}} نام کتابی از «ابوالفضل بیهقی»، تاریخ‌نگار مشهور ایرانی.

تاریخ بیهقی، کتابی به [[زبان فارسی]] است که اطلاعات سودمندی دربارهٔ قواعد حکومت‌داری، هنر، شهرسازی، قشرهای اجتماعی، وضعیت دربار، عرف و سنت‌های رایج در جامعه، ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری مردم [[ایران]] در سدهٔ پنجم هجری را روایت می‌کند و جامعهٔ امروز را به هویت فرهنگی و تمدنی آن در گذشته، پیوند می‌دهد.

حقیقت‌پژوهی، رعایت اعتدال و انصاف در اظهارنظرها، مشاهده، دقت‌نظر و باریک‌بینی، بیان مطالب حکمت‌آمیز و نکته‌های اخلاقی، قدرت استنباط و تبیین علل رویدادها، معرفی منبع روایات و نقل اسناد مهم، از ویژگی‌های تاریخ بیهقی است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/7215 مصطفوی سبزواری، «تاریخ بیهقی»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> همچنین تاریخ بیهقی از نظر زبانی، گنجینه‌ای از واژگان، اصطلاحات، تعبیرها و مثل‌های شیرین زبان فارسی است که این کتاب را در جایگاه والای بلاغ در بین متون منثور فارسی قرار می‌دهد.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/news/762/ارزش-های-کتاب-تاریخ-بیهقی بازوبند، «ارزش‌های کتاب تاریخ بیهقی» وب‌سایت وزارت آموزش و پرورش.]</ref>

موضوع اصلی این اثر ۳۰ جلدی، رویدادهای ۴۲ سال، پادشاهی غزنویان بوده است؛ اما [[تاریخ بیهقی]] موجود، چگونگی به قدرت رسیدن مسعود غزنوی و رویدادهای زمان حکومت او را بیان می‌کند. این کتاب، از نامهٔ ارکان دولت مسعودی به امیرمسعود آغاز می‌شود و پس از ذکر رویدادهای گوناگون دورهٔ حکومت مسعود غزنوی، با قصد رفتن مسعود به هند پایان می‌یابد. همچین در این کتاب، مطالب بسیار مفیدی دربارهٔ تاریخ غزنویان، پیش از مسعود غزنوی، صفاریان، [[سامانیان]] و [[سلجوقیان]] وجود دارد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/7215 مصطفوی سبزواری، «تاریخ بیهقی»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> تألیف بیهقی، در سال ۴۴۸ق آغاز شده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/7215 مصطفوی سبزواری، «تاریخ بیهقی»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

جشن‌های ملی [[ایران]] (نوروز، سده و مهرگان)، آذین بستن شهر، مراسم عروسی و سوگواری، اعیاد مذهبی، رسم پیشواز و نثار، خطبه‌خوانی، بهای [[نان]] و [[گندم]] و زمین، رسوم و تشریفات درباری، آیین خلعت‌پوشی، بزم‌های شاهانه، ساختمان کاخ‌ها، آداب جنگ و شکار، نامه‌نگاری‌های میان پادشاهان، جاسوسی و جاسوس‌گماری و زدوبندهای درباری در این اثر آمده است که می‌تواند سبک‌زندگی رایج آن دوره را به‌خوبی نشان دهد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239600/تاریخ-بیهقی اکبری بیرق، «تاریخ بیهقی»، وب‌سایت مرکز دائرة المعارف اسلامی.]</ref>

تأثیر تاریخ بیهقی بر ادبیات فارسی در شواهد لغت‌نامهٔ دهخدا به خوبی نمایان است. دهخدا در شواهد شعری، از شاهنامه استفاده می‌کند و در نثر از تاریخ بیهقی بهره می‌گیرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/267628/%C2«ØªØ§Ø±ÛŒØ®-بیهقی%C2»Ø›-تاریخ-یا-ادبیات؟ «تاریخ بیهقی؛ تاریخ یا ادبیات؟»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>