حق رأی زنان: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۹: / خط ۹: @@
 در بسیاری از جوامع بشری، مردم در گزینش فرمانروایان، نقش چندانی نداشتند.<ref>قاضی، بایسته‌های حقوق اساسی، 1384ش، ص291.</ref> در دوران معاصر، برگزیدن حاکمان و متصدیان، امری اجتماعی و مردمی دانسته شد اما مشارکت زنان همچنان با محدودیت‌های بسیار روبرو بود و زنان، فاقد صلاحیت سیاسی انگاشته می‌شدند.<ref>[http://kms.bou.ac.ir/wp-content/uploads/2019/08/حق-‌رأی-زنان-در-نظام-سیاسی-اسلام-بررسی-پیشینه-و-مبانی.pdf . علویان و همکاران، «حق رأی زنان در نظام سیاسی اسلام  (بررسی پیشینه و مبانی)»، 1396ش، ص72.]</ref> با گسترش دموکراسی در چند دهه اخیر، زنان دارای حق رأی شدند.<ref>[http://kms.bou.ac.ir/wp-content/uploads/2019/08/حق-‌رأی-زنان-در-نظام-سیاسی-اسلام-بررسی-پیشینه-و-مبانی.pdf . علویان و همکاران، «حق رأی زنان در نظام سیاسی اسلام  (بررسی پیشینه و مبانی)»، 1396ش، ص69.]</ref> ۲۱ اکتبر سال ۱۹۴۴ میلادی (۲۹ مهرماه ۱۳۲۳ش)، سالروز اعطای حق رأی به زنان در فرانسه است.<ref>[https://vista.ir/m/a/g18eg/حق-رای-برای-زنان-در-جوامع-غربی-و-شرقی . «حق رأی برای زنان در جوامع غربی و شرقی»، وب‌سایت مجله ویستا، تاریخ بازدید: 2 آذر 1401ش.]</ref>
-== حق رأی زنان در نظام سیاسی اسلام ==
+== حق رأی زنان در اسلام ==
 بسیاری از جوامع مدافع حقوق زنان، حق رأی زنان را پدیده‌ای نوظهور دانسته‌اند که در طول تاریخ و در همهٔ ادیان و مذاهب، از زنان سلب شده است.<ref>[http://kms.bou.ac.ir/wp-content/uploads/2019/08/حق-‌رأی-زنان-در-نظام-سیاسی-اسلام-بررسی-پیشینه-و-مبانی.pdf . علویان و همکاران، «حق رأی زنان در نظام سیاسی اسلام  (بررسی پیشینه و مبانی)»، 1396ش، ص69.]</ref> آموزه‌های اسلامی، زنان را به‌عنوان نیمی از جمعیت اثرگذار بر تصمیم‌های اجتماعی مورد توجه قرار داده است.<ref>[http://kms.bou.ac.ir/wp-content/uploads/2019/08/حق-‌رأی-زنان-در-نظام-سیاسی-اسلام-بررسی-پیشینه-و-مبانی.pdf . علویان و همکاران، «حق رأی زنان در نظام سیاسی اسلام  (بررسی پیشینه و مبانی)»، 1396ش، ص70.]</ref> بر اساس استنادات تاریخی در نظام سیاسی اسلامی، زنان برای مشارکت در امور سیاسی و اجتماعی نقش به‌سزایی داشته‌اند. بیعت زنان با پیامبر اکرم و دیگر پیشوایان دینی مانند بیعت عقبهٔ اول (بیعت النساء)، دوم<ref>. ابن هشام، السیره النبویه، بی تا، ج2، ص107.</ref> و همچنین بیعت زنان و مردان در واقعهٔ غدیر، نشانهٔ حق رأی زنان و مشارکت آنها در مسائل سیاسی و اجتماعی، در اسلام است.<ref>امینی، الغدیر، 1378ش، ج1، ص271.</ref>
+احادیثی که برای اثبات ممنوعیت شرعی زنان از حق رأی مورد استناد قرار گرفته‌اند، در سه دسته جای می‌گیرند: روایاتی که از نقصان عقل زنان سخن گفته‌اند،<ref>وسائل الشيعه؛ ج۲، باب ۳۹ از ابواب الحيض، ص۵۸۷ و ج۱۴، باب ۴ از ابواب مقدمات النكاح، ص۱۲ و ج۱۸، باب ۱۶ از ابواب الشهادات، ص۲۴۵.</ref> روایاتی که مردان را از مشورت با زنان برحذر داشته‌اند<ref>همان؛ ج۸، باب ۲۵ از ابواب احكام العشرة، ص۴۲۹ و ج۱۴، باب‌های ۲۴، ۹۶ و ۱۲۳ از ابواب مقدمات النكاح، ص۴۱، ۱۳۱ و ۱۶۲.</ref> و روایاتی که به مدارا با زنان و خودداری از واگذاری امور فراتر از قلمرو شخصی به آنان توصیه کرده‌اند.<ref>همان؛ ج۱۴، باب ۸۷ از ابواب مقدمات النكاح، ص۱۲۰.</ref> در تحلیل این روایات گفته شده است که احادیث مربوط به نقصان عقل، در مقام بیان یک ویژگی تکوینی‌اند و تنها در باب شهادت به حکم تشریعی منجر شده‌اند؛ ازاین‌رو نمی‌توان از آنها ممنوعیت حق رأی زنان را استنباط کرد. همچنین روایات نهی از مشورت با زنان، افزون بر آنکه بیش از کراهت را اثبات نمی‌کنند، با روایات توصیه‌کننده به مشورت با افراد عاقل و باتجربه<ref>محمدی ری‌شهری؛ ''میزان الحکمة''؛ ج۵، ص۲۱۵.</ref> نسبت عموم و خصوص من وجه دارند و در نتیجه، جواز و حتی رجحان مشورت با زنان خردمند و کارآزموده قابل اثبات دانسته شده است. در تأیید این برداشت، به روایتی که زنان برخوردار از کمال عقل را از نهی عام استثنا کرده استناد شده است<ref>«إیاک و مشاورة النساء إلا من جربت بکمال عقل» (بحارالأنوار؛ ج۱۰۳، ص۲۵۳).</ref> و همچنین تأکید قرآن بر لزوم مشورت با مادر در موضوع از شیر گرفتن کودک، نشانه‌ای بر آن دانسته شده که نهی از مشورت با زنان ناظر به شرایط اجتماعی و کم‌تجربگی آنان در برخی عرصه‌ها بوده است، نه نقصان ذاتی.<ref>بقره، ۲۳۳.</ref><ref group="پانویس">این کم‌تجربگی لزوماً جنبه منفی ندارد؛ زیرا در واقع ناشی از تمرکز زنان بر مسئولیت‌های خانوادگی است، همان‌گونه که متخصصان نیز خارج از حوزه تخصص خود ممکن است فاقد صلاحیت مشورتی باشند.</ref>
+در بررسی روایات مربوط به عدم واگذاری مسئولیت‌های غیرشخصی به زنان، به عبارت منسوب به امام علی(ع) در نامه به فرزندش استناد شده است<ref group="پانویس">این نامه به سندهای متعدد در منابع شیعه و اهل سنت نقل شده است؛ ر.ک: معرفت؛ «شایستگی زنان برای قضاوت و مناصب رسمی»، ''حکومت اسلامی''؛ ش۲، ص۵۰.</ref> که در آن از سپردن امور فراتر از قلمرو شخصی به زنان نهی شده و زن «ریحانه» و نه «قهرمانه» معرفی شده است.<ref group="پانویس">واژه «قهرمانه» در متن حدیث، به معانی مختلفی چون امین دخل و خرج، متولی امور زیردستان، کارفرما و مانند آن تفسیر شده است.</ref><ref>«لا تملّك المرأة من الامر ما يجاوز نفسها ... فإن المرأة ريحانة و ليست بقهرمانة» (وسائل الشيعه؛ ج۱۴، باب ۸۷ از ابواب مقدمات النكاح، ص۱۲۰).</ref> با این حال، این روایت حمل بر ارشاد و امتنان شده و از آن ممنوعیت الزام‌آور فعالیت سیاسی یا مشارکت در انتخابات استفاده نشده است. همچنین استناد به ادله ممنوعیت تصدی ولایت عامه برای نفی حق رأی زنان، با این استدلال پاسخ داده شده که این ادله ـ بر فرض تمامیت ـ تنها ناظر به اعمال مستقیم ولایت‌اند و نه نفی حق شأنی حاکمیت؛ افزون بر آن، رأی دادن را می‌توان از مقوله وکالت دانست، نه تفویض ولایت،<ref>المنتظری؛ ''دراسات فی ولایة الفقیه''؛ ج۱، ص۵۷۵ـ۵۷۶.</ref> و حتی بر مبنای نظریه ولایت مطلقه فقیه نیز، در صورت اقتضای مصلحت نظام اسلامی، مشروعیت مشارکت سیاسی و حق رأی زنان قابل توجیه خواهد بود.
 == حق رأی زنان در ایران ==