پرش به محتوا

ازدواج به‌هنگام: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
جز ویکی سازی و تمیزکاری
 
(۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''ازدواج به‌هنگام'''</big>؛ بهترین سن ازدواج دختران و پسران.
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =
| زیرنویس تصویر    =
| image_alt        =
| فایل پادکست      =ازدواج به‌هنگام.ogg
| حجم فایلپادکست    =۹/۳۱
| تاریخ پادکست      =۱۷-۳-۱۴۰۵
| زیرنویس عنوان    =
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
{{درشت|'''ازدواج به‌هنگام'''}}؛ بهترین سن ازدواج دختران و پسران.


سن ازدواج در دوره معاصر مسئله‌ای اختلافی است و اندیشمندان با رویکردهای متنوعی سن‌های متفاوتی را برای دختر و پسر به‌عنوان بهترین سن ازدواج معرفی کرده‌اند. طولانی‌شدن دوران کودکی و فاصله میان سن بلوغ جنسی و انواع دیگری از [[بلوغ]]، بحران ارضای نیاز جنسی را به‌‌دنبال آورده است.  
[[سن ازدواج]] مسئله‌ای اختلافی است و اندیشمندان با رویکردهای متنوعی سن‌های متفاوتی را برای دختر و پسر به‌عنوان بهترین سن ازدواج معرفی کرده‌اند. طولانی‌شدن دوران کودکی و فاصله میان سن بلوغ جنسی و انواع دیگری از [[بلوغ]]، بحران ارضای نیاز جنسی را به‌دنبال آورده است.


==کودک‌همسری==
== اهمیت ==
بر اساس تعریف کودکی، از طرف نهادهای بین‌المللی، [[ازدواج]] قبل از ۱۸ سالگی، کودک‌همسری قلمداد شده و برای آن پیامدهای جسمی، روحی و اجتماعی متعددی ذکر شده است. <ref> حکیم‌پور، زنجیر مقدس، در آمدی بر چالش‌های فقهی و حقوقی پدیده کودک‌همسری، 1400ش، ص30 و 36.</ref>   برخی فقها نیز هرچند ازدواج در سن بلوغ را جايز شمرده‌اند، اما اصرار بر ازدواج زودهنگام را مناسب نمي‌دانند و ازدواج اجباری دختران کم‌سن‌وسال را تضعيف و ناديده‌گرفتن حقوق آنان دانسته‌ و معتقد به ضرورت مقابله قانونی با این پدیده هستند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=11400 «دیدار جمعی از زنان هرمزگان با رهبر انقلاب»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref> 
نیاز به [[ازدواج]] امری [[فطرت|فطری]] و درونی است که در زمان مناسب سر برآورده و طلب ارضا می‌کند. تأخیر در ارضای این نیاز یا ارضای نادرست آن، زمینه انحراف انسان و فساد جامعه را فراهم می‌کند و بنیان [[خانواده]] را به سستی می‌کشاند.<ref>احمدپناهی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص76.</ref> تعیین سن مناسب برای ازدواج به عواملی همچون [[بلوغ]] جنسی، بلوغ فکری، رشد عاطفی و توانایی اقتصادی وابسته است. ازدواج به‌هنگام، ازدواج در زمانی است که انسان واجد این مؤلفه‌های روحی و روانی شده باشد و شکاف زمانی زیادی نیز با بلوغ جنسی نداشته باشد.
==رویکردهای نظری==


===ازدواج به‌هنگام از دیدگاه روان‌شناختی===
== کودک‌همسری ==
{{اصلی|کودک‌همسری}}
بر اساس تعریف کودکی، از طرف نهادهای بین‌المللی، [[ازدواج]] قبل از ۱۸ سالگی، کودک‌همسری قلمداد شده و برای آن پیامدهای جسمی، روحی و اجتماعی متعددی ذکر شده است.<ref>حکیم‌پور، زنجیر مقدس، درآمدی بر چالش‌های فقهی و حقوقی پدیده کودک‌همسری، 1400ش، ص30 و 36.</ref> برخی فقها نیز هرچند [[ازدواج]] در سن [[بلوغ]] را جایز شمرده‌اند، اما اصرار بر ازدواج زودهنگام را مناسب نمی‌دانند و [[ازدواج‌ اجباری]] دختران کم‌سن‌وسال را تضعیف و نادیده‌گرفتن حقوق آنان دانسته و معتقد به ضرورت مقابله قانونی با این پدیده هستند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=11400 «دیدار جمعی از زنان هرمزگان با رهبر انقلاب»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.]</ref>


در نگاه متخصصان ژنتیک<ref> سروري، اصول ژنتيک پزشکي در ازدواج، 1381ش، ص28.</ref>  و روانشناختی هر دختر و پسری که بلوغ جنسی را تجربه می‌کند، با برخورداری از توان زیستی، بهره‌مندی از تعادل عاطفی و سلامت روانی، کفایت عقلانی، قدرت تشخیص، تعهد و مسئولیت‌پذیری فردی و اجتماعی، می‌تواند همسری برای خود انتخاب کند. از این منظر در جوامع امروزی بعید است افراد بتوانند در دوران رشد و تحول نوجوانی، ویژگی‌ها و قابلیت‌های لازم برای ازدواج را کسب کنند، چراکه معمولا افراد بعد از سن هجده‌سالگی شایستگی لازم برای آغاز زندگی مشترک را کسب می‌کنند. البته در بعضی شرایط محیطی، فرهنگی و اجتماعی خاص ممکن است در سنی بالاتر یا پایین‌تر از سن مذکور به رشد مناسب برسند.<ref> افروز، روانشناسی ازدواج و شکوه همسری، 1389ش، ص19.</ref>  
تجویز ازدواج کودکان در اسلام به‌معنای تجویز ارضای نیاز جنسی نبوده، بلکه به جهت تأمین پاره‌ای از کارکردهای دیگر ازدواج، مانند حمایت و مراقبت از کودک، انتقال ارث و ایجاد همبستگی بین خانواده‌ها و قبایل، صورت می‌گرفته است.<ref>بستان، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، 1398ش، ص24.</ref>


===ازدواج به‌هنگام از دیدگاه جامعه‌شناختی===
== رویکردهای نظری ==
=== ازدواج به‌هنگام از دیدگاه روان‌شناختی ===
در نگاه متخصصان ژنتیک<ref>سروری، اصول ژنتیک پزشکی در ازدواج، 1381ش، ص28.</ref> و روانشناختی هر دختر و پسری که بلوغ جنسی را تجربه می‌کند، با برخورداری از توان زیستی، بهره‌مندی از تعادل عاطفی و سلامت روانی، کفایت عقلانی، قدرت تشخیص، تعهد و [[مسئولیت‌پذیری]] فردی و اجتماعی، می‌تواند همسری برای خود انتخاب کند. از این منظر در جوامع امروزی بعید است افراد بتوانند در دوران رشد و تحول نوجوانی، ویژگی‌ها و قابلیت‌های لازم برای ازدواج را کسب کنند، چراکه معمولاً افراد بعد از سن هجده‌سالگی شایستگی لازم برای آغاز زندگی مشترک را کسب می‌کنند. البته در بعضی شرایط محیطی، فرهنگی و اجتماعی خاص ممکن است در سنی بالاتر یا پایین‌تر از سن مذکور به رشد مناسب برسند.<ref>افروز، روان‌شناسی ازدواج و شکوه همسری، 1389ش، ص19.</ref>


از منظر جامعه‌شناسان با پيچيده‌تر شدن جوامع، انتقال از دورۀ كـودكی بـه دورۀ بزرگسـالی دشـوارتر و فاصله ميـان بلـوغ جنسـی، اجتماعی و اقتصادی بیشتر شده و افزايش [[سن ازدواج]] را به‌همراه داشته است. سن ازدواج در هر جامعه‌ای برحسب شـرايط اقليمی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خاص آن جامعه تعيين می‌شود. از این منظر سن ازدواج نـه‌تنهـا در جوامع گوناگون متفاوت است، بلكه در جامعه‌ای واحد نيز در طول زمان ثابت نمانده و طبق شرايط يادشده، كم و زياد می‌شود. .<ref> بستان، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، 1398ش، ص11. </ref>  
=== ازدواج به‌هنگام از دیدگاه جامعه‌شناختی ===
از منظر جامعه‌شناسان با پیچیده‌تر شدن جوامع، انتقال از دورهٔ کودکی به دورهٔ بزرگسالی دشوارتر و فاصله میان بلوغ جنسی، اجتماعی و اقتصادی بیشتر شده و افزایش [[سن ازدواج]] را به‌همراه داشته است. سن ازدواج در هر جامعه‌ای برحسب شرایط اقلیمی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خاص آن جامعه تعیین می‌شود. از این منظر سن ازدواج نه‌تنها در جوامع گوناگون متفاوت است، بلکه در جامعه‌ای واحد نیز در طول زمان ثابت نمانده و طبق شرایط یادشده، کم و زیاد می‌شود. .<ref>بستان، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، 1398ش، ص11.</ref>


===ازدواج به‌هنگام از دیدگاه  قانونی===
یکی از پیش‌نیازهای جدی ازدواج از سوی کارشناسان، بلوغ‌های پنج‌گانه جنسی، عقلی، عاطفی، اجتماعی و اقتصادی است. بلوغ جنسی، آغاز دوره نوجوانی است. این مرحله که با تغییرات سریع و محسوس در ویژگی‌های ظاهری و روانی همراه است نوجوان را آماده ورود به عرصه بزرگ‌سالان می‌کند. ازاین‌رو کسی که می‌خواهد ازدواج کند لازم است به بلوغ جنسی رسیده باشد؛ یعنی نیاز به جنس مخالف را احساس کند.<ref>احمدپناهی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص78.</ref> بلوغ عقلی مرتبه‌ای است که در آن فرد بتواند خانواده را در حد متعارف و قابل قبولی اداره کند و آن را از هرج‌ومرج و بحران حفظ کند. مهارت‌هایی همچون فهم نظام اخلاقی و حقوقی خانواده، ارتباط مؤثر با همسر، توانایی حل مشکلات و قدرت درک هیجانات ازجمله مؤلفه‌های بلوغ عقلی محسوب می‌شوند.<ref>احمدپناهی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص79.</ref> رشد عاطفی مستلزم بروز و ظهور رفتارهای آشکاری همچون برقراری و حفظ روابط شخصی با دیگران، درگیرشدن در تعاملات عاطفی، توان درک احساسات متقابل و توسعه حس همدلی و قدرت ابراز علاقه و [[محبت در خانواده|محبت]] به همسر است.<ref>احمدپناهی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص80.</ref> رشد اجتماعی انسان در فرایند جامعه‌پذیری پدید می‌آید. این امر شامل فهم هنجارها و ارزش‌های اجتماعی و عمل بر اساس ضوابط تعیین‌شده توسط جامعه است. رسیدن به این مرحله از رشد در ازدواج به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های روابط اجتماعی اهمیت زیادی دارد.<ref>احمدپناهی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص85.</ref> منظور از توانایی اقتصادی در تعیین سن ازدواج، توانایی فرد در تأمین زندگی دونفره از نظر اقتصادی است. البته این توانایی می‌تواند بالقوه باشد؛ یعنی فرد اهل کار و تلاش بوده و بتواند نیازهای منزل را تأمین کند، گرچه در حال حاضر پس‌اندازی نداشته باشد.<ref>احمدپناهی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص85.</ref>
ازدواج به‌هنگام از نگاه حقوقی ناظر به دو قاعده است؛
قاعدۀ اول راجع به كمترين حد سن ازدواج است و به سنّي اشاره می‌کند كه افراد تا قبـل از رسيدن به آن، مجاز به داشتن همسر نيستند. اين پايه سنّی در بسياری از نظام‌های حقوقی معاصر، همزمان با بلوغ جنسی يا اندكی پيش يا پس از آن تعيين شده است. قاعدۀ دوم در مورد سـن، اهليـت كامل ازدواج است و بـه سنّ بلوغ قانوني اشاره دارد. بسياري از كشورهای خاورميانه بر اساس دو قاعدۀ مزبور، ازدواج كساني را كه كمتـرين حد سن ازدواج را دارا هستند، ولي به سن اهليت كامل نرسيده‌انـد، فقـط بـا اجـازۀ دادگـاه و اغلب به‌شرط رضايت ولیّ دختر، مجاز می‌‎دانند، اما ازدواج قبـل از بلـوغ جنسـی را مطلقـاً بـه‌رسميت نمی‌شناسند.<ref> اندرسون، تحولات حقوقي جهان اسلام، ۱۳۷۶ش، ص156.</ref>  
این‌ دو قاعده در قوانین ايران نيز لحاظ شده است. در سال ۱۳۱۴ش، حداقل سن ازدواج در ایران برای دختران ۱۵ و برای پسران ۱۸ سال تعیین شد.<ref> احمدی، طنین سکوت: پژوهشی جامع در باب ازدواج زودهنگام کودکان در ایران، ۱۳۹۶ش، ص۱۲۲. </ref> در سال ۱۳۵۳ش، حداقل سن ازدواج دختران ۱۸ و پسران به ۲۰ سال افزايش يافت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20101012161830-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%D9%8A%20%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84%20%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%20(1375%20-%201335).pdf موسوي بلادي، «بررسي تحول ازدواج در ايران»، 1378ش، ص۹.]</ref>  اکنون سن قانوني ازدواج در ايران براي دختران ۱۳ و برای پسران ۱۵ سال است. البته ازدواج قبل از سن قانونی، منوط به اذن ولی و تشخیص دادگاه صالحه است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 قانون مدنی، ماده ۱۰۴۱، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>  
===ازدواج به‌هنگام از دیدگاه فقه===
در برخی روایات، ازدواج قبل یا نهایتاً مقارن با بلوغ جنسی مورد تاکید قرار گرفته است.<ref> مجلسى، بحارالأنوار،1410ق، ج16، ص223؛ مجلسي، بحارالأنوار،1410ق، ج71، ص81.</ref>  برخی از فقها نیز بهترين سن ازدواج دختر را اندکي قبل از بلوغ جنسي<ref> بهجت گيلانى‌فومنى، استفتاءات، 1428ق، ج‌4، ص7.</ref> و برخی دیگر بلافاصله پس از بلوغ ذکر کرده‌اند.<ref> موسوى خمينى، تحرير الوسيلة، 1422ق، ج‌2، ص240؛ موسوى گلپايگانى، هداية العباد، 1413ق، ج‌2، ص304؛ فاضل لنكرانى، رساله توضيح المسائل، 1426ق، ص439؛ سبحانى تبريزى، رساله توضيح المسائل، 1429ق، ص458؛ وحيد خراسانى، توضيح المسائل، 1428ش، ص508؛ شبيرى زنجانى، رساله توضيح المسائل، 1430ق، ص530.</ref> اسلام ازدواج را يک پيوند تعهدآور و مسئوليت‌آفرين می‌داند که هر یک از دختر و پسر، ملزم به انجام وظایف عاطفی، اجتماعی و اقتصادی خود هستند. بنابراین رسیدن به رشد و نهی از ازدواج دختران در سن پايين مورد توجه قرار گرفته است.<ref> حـر عـاملی، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، 1409ق، ج20، ص104.</ref>  بعضی از علمای دین نیز نه‌تنها بلوغ جنسی، بلکه رشد عقلى و رشد جسمانى را نيز برای ازدواج لازم می‌دانند و در صورتی كه خطر آسیب جسمی وجود داشته باشد اصلا ازدواج را جايز نمی‌دانند.<ref> مكارم شيرازی، احكام بانوان، 1428ق، ص20‌.</ref>


==بحران ارضای نیاز جنسی==
=== ازدواج به‌هنگام از دیدگاه قانونی ===
برخوردار نبودن دختر و پسر از بلوغ اجتماعی، عاطفی و اقتصادی براي تشکيل خانواده و به‌تأخیر انداختن ازدواج تا رسیدن به بلوغ‌های مذکور، بحران ارضای نیاز جنسی و فزونی انحرافات جنسی را به‌دنبال دارد. از این‌رو سياست‌گذاری و برنامه‌ريزی صحيح در جهت تقويت سازوکارهای آموزشی و حمايتی برای کاهش سن انواع بلوغ اجتماعی، اقتصادی، عقلی و عاطفی و تلاش برای تقارن سن همه انواع بلوغ ضروری است.<ref> بستان، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی در نهادهای اجتماعی، 1388ش، ص13.</ref>
ازدواج به‌هنگام از نگاه حقوقی ناظر به دو قاعده است؛
==عوامل موثر بر سن ازدواج==
قاعدهٔ اول راجع به کمترین حد سن ازدواج است و به سنّی اشاره می‌کند که افراد تا قبل از رسیدن به آن، مجاز به داشتن همسر نیستند. این پایه سنّی در بسیاری از نظام‌های حقوقی معاصر، همزمان با بلوغ جنسی یا اندکی پیش یا پس از آن تعیین شده است. قاعدهٔ دوم در مورد سن، اهلیت کامل ازدواج است و به سنّ بلوغ قانونی اشاره دارد. بسیاری از کشورهای خاورمیانه بر اساس دو قاعدهٔ مزبور، ازدواج کسانی را که کمترین حد سن ازدواج را دارا هستند، ولی به سن اهلیت کامل نرسیده‌اند، فقط با اجازهٔ دادگاه و اغلب به‌شرط رضایت ولیّ دختر، مجاز می‌دانند، اما ازدواج قبل از بلوغ جنسی را مطلقاً به‌رسمیت نمی‌شناسند.<ref>اندرسون، تحولات حقوقی جهان اسلام، ۱۳۷۶ش، ص156.</ref>
این دو قاعده در قوانین ایران نیز لحاظ شده است. در سال ۱۳۱۴ش، حداقل سن ازدواج در ایران برای دختران ۱۵ و برای پسران ۱۸ سال تعیین شد.<ref>احمدی، طنین سکوت: پژوهشی جامع در باب ازدواج زودهنگام کودکان در ایران، ۱۳۹۶ش، ص۱۲۲.</ref> در سال ۱۳۵۳ش، حداقل سن ازدواج دختران ۱۸ و پسران به ۲۰ سال افزایش یافت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20101012161830-بررسي%20تحول%20ازدواج%20در%20ايران%20(1375%20-%201335).pdf موسوی بلادی، «بررسی تحول ازدواج در ایران»، 1378ش، ص۹.]</ref> اکنون سن قانونی ازدواج در ایران برای دختران ۱۳ و برای پسران ۱۵ سال است. البته ازدواج قبل از سن قانونی، منوط به اذن ولی و تشخیص دادگاه صالحه است.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 قانون مدنی، ماده ۱۰۴۱، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>


===بلوغ جنسی دختران و پسران===
=== ازدواج به‌هنگام از دیدگاه فقه ===
در برخی روایات، ازدواج قبل یا نهایتاً مقارن با بلوغ جنسی مورد تأکید قرار گرفته است.<ref>مجلسی، بحارالأنوار،1410ق، ج16، ص223؛ مجلسی، بحارالأنوار،1410ق، ج71، ص81.</ref> برخی از فقها نیز بهترین سن ازدواج دختر را اندکی قبل از بلوغ جنسی<ref>بهجت گیلانی‌فومنی، استفتاءات، 1428ق، ج4، ص7.</ref> و برخی دیگر بلافاصله پس از [[بلوغ]] ذکر کرده‌اند.<ref>موسوی خمینی، تحریر الوسیلة، 1422ق، ج2، ص240؛ موسوی گلپایگانی، هدایة العباد، 1413ق، ج2، ص304؛ فاضل لنکرانی، رساله توضیح المسائل، 1426ق، ص439؛ سبحانی تبریزی، رساله توضیح المسائل، 1429ق، ص458؛ وحید خراسانی، توضیح المسائل، 1428ش، ص508؛ شبیری زنجانی، رساله توضیح المسائل، 1430ق، ص530.</ref> اسلام ازدواج را یک پیوند تعهدآور و مسئولیت‌آفرین می‌داند که هر یک از دختر و پسر، ملزم به انجام وظایف عاطفی، اجتماعی و اقتصادی خود هستند؛ بنابراین رسیدن به رشد و نهی از ازدواج دختران در سن پایین مورد توجه قرار گرفته است.<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، 1409ق، ج20، ص104.</ref> بعضی از علمای دین نیز نه‌تنها بلوغ جنسی، بلکه رشد عقلی و رشد جسمانی را نیز برای ازدواج لازم می‌دانند و در صورتی که خطر آسیب جسمی وجود داشته باشد اصلا ازدواج را جایز نمی‌دانند.<ref>مکارم شیرازی، احکام بانوان، 1428ق، ص20.</ref>


یکی از شرایط اصلی ازدواج از نگاه دین، بلوغ جنسی است که انسان را از مرحله کودکی خارج کرده و با پدیدار شدن برخی دگرگونی‌های جسمی، وارد مرتبه زنانگی و مردانگی می‌کند. در فقه اسلامی احتلام و رویش موی زِبر در عورت دختر و پسر، رسیدن به سن نه‌سالگی در دختران و پانزده‌‌ سالگی در پسران از نشانه‌های بلوغ بیان شده است. ازدواج به‌هنگام در دختران زمانی رخ می‌دهد که توانایی پاسخگویی حداقلی به درخواست‌های جنسی شوهر را داشته باشند؛ چرا که علاوه بر مهم‌ترین وظیفه در قبال شوهر، موجب کنترل کج‌روی همسر و مانع بروز مشکلات زناشویی نیز می‌شود. لذا ازدواج به‌هنگام با نگاه به [[بلوغ  دختران|بلوغ جنسی دختران]]، یکی از حقوق دختر بر پدر<ref> کليني، الکافي، 1407ق، ج6، ص49، ح6.</ref>  و موجب خوشبختی پدر است<ref> حـر عـاملی، تفصیل وسائل¬الشیعه إلی تحصیل مسائل¬الشریعه، 1409ق، ج20، ص104.</ref>  و باعث ایمن ماندن دختران از فساد و گمراهی می‌شود.<ref> مجلسى، بحارالأنوار، 1410ق، ج16، ص223.</ref> 
== عوامل مؤثر بر سن ازدواج ==
ازدواج به‌هنگام در پسران نیز زمانی رخ می‌دهد که توانایی تأمین حداقل نیازهای جنسی همسر را به‌صورت کمی و کیفی داشته باشند. هرچند در مورد زمان ميان هر آميزش حد مشخصی تعيين نشده؛ اما تأمین نیاز جنسی همسر ملاک کلی و آمیزش جنسی حداقل هر چهار ماه یک‌بار ملاک حقوقی برای زن شمرده شده و ترک آن از سوی مرد علاوه بر معصیت،<ref> شیخ صدوق، من لا يحضره الفقيه، 1413ق، ج‏3، ص406.</ref>  مصداق بارز عسر و حرج است<ref> امامي، حقوق مدنی، 1386ش، ص 216-215.</ref>  و در این صورت دادگاه مي‌تواند شوهر را مجبور به طلاق زوجه کند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 قانون مدنی، ماده ۱۰۳۰، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
[[پرونده:ازدواج بهنگام (2).jpg|جایگزین=جشن ازدواج دانشجویی دانشگاه تهران|بندانگشتی|جشن ازدواج دانشجویی دانشگاه تهران]]
===بلوغ اجتماعی دختران و پسران===
 
رسیدن به بلوغ اجتماعی یا رُشد، از دیگر ملاک‌های ازدواج به‌هنگام است که مرحله‌ای بالاتری از عقل قرار دارد و نوعی کمال روحی به‌شمار می‎‌آید و شخص شایستگی و لیاقت اداره و نگهداری و بهره‌برداری از سرمایه‌ها و امکانات مادّی یا معنوی که به‌واسطه ازدواج به او سپرده شده را دارا می‌شود.<ref> مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، ۱۳۹۹ش، ص102.</ref>  بنابراین رشد اجتماعي فرد، در قالب ويژگي‌هايي همچون قدرت تشخيص مسئوليت‌ها، قدرت انتخاب‌گری، برخورداری از نظام ترجيحات، اعتماد به نفس، انجام کنش‌های متعارف، استقلال نسبی در انجام وظايف، مسئوليت‌پذيری، التزام آگاهانه به رعايت هنجارها و آداب اجتماعی و توان درگير شدن در روابط پيچيده اجتماعی ظهور می‌يابد.<ref> بستان و همکاران، اسلام و جامعه‌شناسي خانواده، 1385ش، ص187.</ref> 
=== بلوغ جنسی دختران و پسران ===
یکی از نشانه‌های بلوغ اجتماعی در دختران، عزیز بودن او نزد اقوام خود<ref> حـر عـاملی، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، 1409ق، ج20، ص29.</ref>  و لازمه دست‌یابی به این منزلت اجتماعی، آشنایی به وظایف خود و عدم نیاز به امر و نهی دیگران است.<ref> ابراهیمی‎‌پور، شاخص‎‌های خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، 1394ش، ص27.</ref>  برخورد منطقی با مشکلات، عدم لجاجت و آگاهی به وظایف همسری، از دیگر نشانه‌های بلوغ اجتماعی دختران است.<ref> ابراهیمی‎‌پور، شاخص‌‎های خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، 1394ش، ص35.</ref>
یکی از شرایط اصلی ازدواج از نگاه دین، بلوغ جنسی است که انسان را از مرحله کودکی خارج کرده و با پدیدار شدن برخی دگرگونی‌های جسمی، وارد مرتبه زنانگی و مردانگی می‌کند. در فقه اسلامی احتلام و رویش موی زِبر در عورت دختر و پسر، رسیدن به سن نه‌سالگی در دختران و پانزده سالگی در پسران از نشانه‌های بلوغ بیان شده است. ازدواج به‌هنگام در دختران زمانی رخ می‌دهد که توانایی پاسخگویی حداقلی به درخواست‌های جنسی شوهر را داشته باشند؛ چرا که علاوه بر مهم‌ترین وظیفه در قبال شوهر، موجب کنترل کج‌روی همسر و مانع بروز مشکلات زناشویی نیز می‌شود؛ لذا ازدواج به‌هنگام با نگاه به [[بلوغ  دختران|بلوغ جنسی دختران]]، یکی از حقوق دختر بر پدر و موجب خوشبختی پدر است و باعث ایمن ماندن دختران از فساد و گمراهی می‌شود.
آشنایی با وظایف همسری در پسران، همچون حسن معاشرت با همسر، صبر و بردباری بر آزارهای او، عدم آزار و اذیت جسمی همسر، آراستن خود برای زن، بخشش و نادیده گرفتن خطاها، تشویق به کارهای خوب و نهی از کارهای ناپسند، بلوغ اجتماعی او را می‌رساند.<ref> ابراهیمی‎‌پور، شاخص‎‌های خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، 1394ش، ص۱۲۰ـ125.</ref> 
ازدواج به‌هنگام در پسران نیز زمانی رخ می‌دهد که توانایی تأمین حداقل نیازهای جنسی همسر را به‌صورت کمی و کیفی داشته باشند. هرچند در مورد زمان میان هر آمیزش حد مشخصی تعیین نشده؛ اما تأمین نیاز جنسی همسر ملاک کلی و آمیزش جنسی حداقل هر چهار ماه یک‌بار ملاک حقوقی برای زن شمرده شده و ترک آن از سوی مرد علاوه بر معصیت، مصداق بارز عسر و حرج است و در این صورت دادگاه می‌تواند شوهر را مجبور به طلاق زوجه کند.
===بلوغ عاطفی دختران و پسران===
 
یکی از مهم‌ترین کارکردهای ازدواج، تامین نیازهای عاطفی، از ناحيه همسر است که علاوه بر توانایی بر پاسخ مناسب به این احساس،  باید خود نیز این احساس را داشته باشد. یکی از دلایل نهي از ازدواج افراد قبل از [[بلوغ]]، در متون دینی، به‌دليل عدم رابطه عاطفی و الفت‌گیری بین دختر و پسر بیان شده است.<ref> حـر عـاملی، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، 1409ق، ج20، ص104.</ref>  توانايي ابراز محبت و اظهار عشق به همسر و جلب عشق و عاطفه او به خود، از طريق خوش‌رويی، خوش رفتاری و حفظ آراستگی، حاکی از بلوغ عاطفی فرد است که الفت و ثبات را در خانواده به ارمغان می‌آورد.<ref> ابراهیمی‎‌پور، شاخص‎‌های خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، 1394ش، ص۶۳.</ref> ابراز محبت به همسر، توانايی جلب محبت همسر، نهی از بی‌توجهي به او، خوشخويی و دلبری از وی<ref> ابراهیمی‌پور، شاخص‌های خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، 1394ش، ص62.</ref>  و تامين نياز عاطفی وی از طريق آراستگی ظاهری و اظهار عشق و خوش‌زباني، از جمله شرايط بلوغ عاطفی در دختران شمرده می‌شود که الفت و ثبات را در خانواده را به همراه دارد.<ref> مجلسى، بحارالأنوار،1410ق، ج 75، ص237.</ref> 
=== بلوغ اجتماعی دختران و پسران ===
پسران زمانی به بلوغ عاطفی می‌رسند که بتوانند با سازگاری، خوشخویی و دلبری به‌وسیله آراستن خود و فراهم آوردن امکانات رفاهی برای همسر، محبت و عشق او را به خود جلب کنند.<ref> مجلسى، بحارالأنوار،1410ق، ج 75، ص237.</ref>
رسیدن به بلوغ اجتماعی یا رُشد، از دیگر ملاک‌های ازدواج به‌هنگام است که مرحله‌ای بالاتری از عقل قرار دارد و نوعی کمال روحی به‌شمار می‌آید و شخص شایستگی و لیاقت اداره و نگهداری و بهره‌برداری از سرمایه‌ها و امکانات مادّی یا معنوی که به‌واسطه ازدواج به او سپرده شده را دارا می‌شود؛ بنابراین رشد اجتماعی فرد، در قالب ویژگی‌هایی همچون قدرت تشخیص مسئولیت‌ها، قدرت انتخاب‌گری، برخورداری از نظام ترجیحات، اعتماد به نفس، انجام کنش‌های متعارف، استقلال نسبی در انجام وظایف، مسئولیت‌پذیری، التزام آگاهانه به رعایت هنجارها و آداب اجتماعی و توان درگیر شدن در روابط پیچیده اجتماعی ظهور می‌یابد.
===بلوغ اقتصادی پسران===
یکی از نشانه‌های بلوغ اجتماعی در دختران، عزیز بودن او نزد اقوام خود و لازمه دست‌یابی به این منزلت اجتماعی، آشنایی به وظایف خود و عدم نیاز به امر و نهی دیگران است. برخورد منطقی با مشکلات، عدم لجاجت و آگاهی به وظایف همسری، از دیگر نشانه‌های بلوغ اجتماعی دختران است.
یکی دیگر از شرایط ازدواج به‌هنگام، رسیدن پسران به بلوغ اقتصادی است؛ چرا که او موظف به تأمین هزینه‌های خانواده‌ تازه‌ تأسیس است که به‌وسیله عرف، شرع یا قانون بر او الزام شده است. هزینه‌هایی مثل مسکن، پوشاک، درمان، تفریح اعضای خانواده و تحصیل فرزندان. تأمین کامل چنین هزینه‌هایی در صورتی امکان‌پذیر است که مرد دارای درآمد کافی باشد و به بلوغ اقتصادی رسیده باشد که می‌تواند با حمایت والدین یا دولت انجام پذیرد. البته در صورت تأمین حداقلی امکانات مالی، نبايد با انگيزه دست‌يابی به شرايط بهتر، ازدواج را به تأخير انداخت.<ref> بستان، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، 1398ش، ص2۶.</ref>
آشنایی با وظایف همسری در پسران، همچون حسن معاشرت با همسر، صبر و بردباری بر آزارهای او، عدم آزار و اذیت جسمی همسر، آراستن خود برای زن، بخشش و نادیده گرفتن خطاها، تشویق به کارهای خوب و نهی از کارهای ناپسند، بلوغ اجتماعی او را می‌رساند.


==کارکردهای غیرجنسی ازدواج  کودکان==
=== بلوغ عاطفی دختران و پسران ===
تجـويز ازدواج كودكان در اسلام به‌معنای تجويز ارضای نياز جنسی نبـوده، بلكـه بـه جهت تأمين پاره‌ای از كاركردهای ديگر ازدواج، مانند حمايت و مراقبت از كودك، انتقال ارث و ايجاد همبستگی بين خانواده‌‎ها و قبايل، صورت می‌گرفته است.<ref> بستان، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، 1398ش، ص24.</ref> 
یکی از مهم‌ترین کارکردهای ازدواج، تأمین نیازهای عاطفی، از ناحیه همسر است که علاوه بر توانایی بر پاسخ مناسب به این احساس، باید خود نیز این احساس را داشته باشد. یکی از دلایل نهی از ازدواج افراد قبل از [[بلوغ]]، در متون دینی، به‌دلیل عدم رابطه عاطفی و الفت‌گیری بین دختر و پسر بیان شده است. توانایی ابراز محبت و اظهار عشق به همسر و جلب عشق و عاطفه او به خود، از طریق خوش‌رویی، خوش رفتاری و حفظ آراستگی، حاکی از بلوغ عاطفی فرد است که الفت و ثبات را در خانواده به ارمغان می‌آورد. ابراز محبت به همسر، توانایی جلب محبت همسر، نهی از بی‌توجهی به او، خوشخویی و دلبری از وی و تأمین نیاز عاطفی وی از طریق آراستگی ظاهری و اظهار عشق و [[خوش‌زبانی]]، از جمله شرایط بلوغ عاطفی در دختران شمرده می‌شود که الفت و ثبات را در خانواده را به همراه دارد. پسران زمانی به بلوغ عاطفی می‌رسند که بتوانند با سازگاری، خوشخویی و دلبری به‌وسیله آراستن خود و فراهم آوردن امکانات رفاهی برای همسر، محبت و عشق او را به خود جلب کنند.


==پانویس==
=== بلوغ اقتصادی پسران ===
{{پانویس}}
یکی دیگر از شرایط ازدواج به‌هنگام، رسیدن پسران به بلوغ اقتصادی است؛ چرا که او موظف به تأمین هزینه‌های خانواده تازه تأسیس است که به‌وسیله عرف، شرع یا قانون بر او الزام شده است. هزینه‌هایی مثل مسکن، پوشاک، درمان، تفریح اعضای خانواده و تحصیل فرزندان. تأمین کامل چنین هزینه‌هایی در صورتی امکان‌پذیر است که مرد دارای درآمد کافی باشد و به بلوغ اقتصادی رسیده باشد که می‌تواند با حمایت والدین یا دولت انجام پذیرد. البته در صورت تأمین حداقلی امکانات مالی، نباید با انگیزه دست‌یابی به شرایط بهتر، ازدواج را به تأخیر انداخت.


==منابع==
== آمارها ==
 
[[پرونده:نمودار.png|300px|thumb|left|تحولات میانگین سن در اولین ازدواج در ایران در بازه زمانی ۱۳۴۵–۱۳۹۵ش]]
*ابراهیمی‎‌پور، قاسم، شاخص‎‌های خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، قم، مرکز بررسی‎های راهبردی ریاست جمهوری با همکاری پژوهشگاه بین‌المللی المصطفی، 1394ش.
*احمدی، کامیل، طنین سکوت: پژوهشی جامع در باب ازدواج زودهنگام کودکان در ایران، تهران، شیرازه، ۱۳۹۶ش.
*افروز، غلامعلی، روانشناسی ازدواج و شکوه همسری، تهران، دانشگاه تهران، 1389ش.
*امامي، سیدحسن، حقوق مدنی، تهران، اسلامیه، 1386ش.
*اندرسون، نورمن، تحولات حقوقي جهان اسلام، ترجمه فضائلی، مصطفی و قنواتی، جلیل، فخرالدین اصغری، قم، بوستان کتاب، ۱۳۷۶ش.
*بستان، حسین، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی در نهادهای اجتماعی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1388ش.
*بستان، حسین، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1398ش.
*بستان، حسين و همکاران، اسلام و جامعه‌شناسي خانواده، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چ دوم، 1385ش.
*بهجت گيلانى‌فومنى، محمدتقى، استفتاءات، قم، دفتر حضرت آیه‌الله بهجت، 1428ق.
*حر عاملى، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، قم، موسسة آل‌البيت لإحياء التراث، ۱۴۱۲ق.
*حکیم‌پور، محمد، زنجیر مقدس در آمدی بر چالش‌های فقهی و حقوقی پدیده کودک‌همسری، تهران، نگاه معاصر، 1400ش.
*سبحانى تبريزى، جعفر، رساله توضيح المسائل، قم، موسسه تعلیماتی و تحقیقاتی امام صادق، چ سوم، 1429ق.
*سروری، علی‎‌اصغر، اصول ژنتيک پزشکي در ازدواج، اصفهان، جهاد دانشگاهی واحد اصفهان، 1381ش.
*شبيرى زنجانى، سيدموسى، رساله توضيح المسائل، قم، سلسبیل، 1430ق.
*شیخ صدوق، من لا يحضره الفقيه، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413ق.
*فاضل لنكرانى، محمد، رساله توضيح المسائل، قم، امیر قلم، 1426ق.
*کليني، ابوجعفر محمد بن یعقوب، الکافي، تهران، دارالکتب‌الاسلامیه، 1407ق.
*مجلسى، محمدباقر، بحارالأنوار، لبنان، بیروت، چ اول، 1410ق.
*مطهری، مرتضی، امدادهای غیبی در زندگی بشر، قم، صدرا، ۱۳۹۹ش.
*مكارم شيرازي، ناصر، احكام بانوان، قم، مدرسه امام علی، چ یازدهم، 1428ق.
*موسوى خمينى، سيد روح‌اللّه، تحرير الوسيله، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1422ق.
*موسوى گلپايگانى، سيد محمدرضا، هداية العباد، قم، دارالقرآن الکریم، 1413ق.
*موسوي بلادي، صدرالدین، بررسي تحول ازدواج در ايران، تهران، فصلنامه جمعیت، سازمان ثبت احوال، شماره 27 و 28، 1378ش.
*وحيد خراسانى، حسين، توضيح المسائل، قم، مدرسه امام باقر، چ نهم، 1428ش.
ویکی ج


[[پرونده:ازدواج بهنگام (2).jpg|جایگزین=جشن ازدواج دانشجویی دانشگاه تهران|بندانگشتی|جشن ازدواج دانشجویی دانشگاه تهران]]
=== در ایران ===
'''<big>ازدواج بهنگام</big>'''، ازدواج در وقت احساس نیاز به داشتن همسر.
در جمهوری اسلامی ایران سن قانونی ازدواج برای دختران ۱۳ سال و برای پسران ۱۵ سال تعیین‌شده است<ref>کاظمی‌پور، «تحول سن ازدواج زنان در ایران و عوامل جمعیتی مؤثر بر آن»، ص104.</ref> اما آمارهای جمعیتی کشور نشان‌دهنده افزایش سن افراد در ازدواج اول است. میانگین سن ازدواج در کل کشور در ۱۳۹۸ش برای مردان ۲۹٫۷ سال و برای زنان ۲۴٫۸ سال به ثبت رسیده که این آمار در ۳۱ استان کشور نیز یکسان نیست.<ref>«میانگین سن ازدواج زنان و مردان در ایران»، پایگاه خبری ـ تحلیلی مشرق نیوز،27 بهمن 1399.</ref> این در حالی است که در سالیان اخیر همواره سن ازدواج افزایش‌یافته است. میانگین سن در اولین ازدواج یکی از معیارهای شناخت و پیش‌بینی آینده جمعیتی در کشورها است. بر این اساس با افزایش سن در اولین ازدواج بخصوص در میان زنان، نرخ باروری و میزان موالید کشور نیز کاهش می‌یابد.<ref>[https://www.amar.org.ir/news/ID/2623/categoryId/19/تحولات-ميانگين-سن-در-اولين-ازدواج-در-ايران-با-تاكيد-بر-نتايج-سرشماري-1395 «تحولات میانگین سن در اولین ازدواج در ایران با تأکید بر نتایج سرشماری ١٣٩٥»، مرکز آمار کشور، 20 خرداد 1396.]</ref>


ازدواج بهنگام، نیاز فطری انسان را در زمان مناسب برآورده می‌کند و پایه‌های خانواده و جامعه را مستحکم می‌سازد. فرد برای ازدواج آماده است وقتی به بلوغ جنسی، عقلی، عاطفی و توان اقتصادی رسیده باشد. ازدواج مناسب آرامش روانی، پایداری زندگی مشترک، سلامت بارداری و محافظت از فرد در برابر گناه را به همراه دارد. تأخیر در ازدواج موجب افسردگی، اضطراب، تجرد قطعی و کاهش فرصت فرزندآوری می‌شود. عوامل تعلل شامل وسواس در انتخاب همسر، هزینه‌های ازدواج، شرایط اقتصادی و تغییر سبک زندگی است.
== آثار و پیامدها ==
=== مزایای ازدواج به‌هنگام ===
انسان بنا به طبیعت خود نیاز به داشتن آسایش و آرامش جسمانی و روحانی و انس و مودت دارد که فقط در کانون گرم و صمیمی خانواده پیدا می‌شود. به‌واسطه [[ازدواج]] است که [[غریزه]] سرکش شهوت آرام می‌گیرد و آسایش جسم و روح تحقق پیدا می‌کند.<ref>اسلامی‌پناه، «ازدواج‌پژوهی در آیات الهی»، ص 25.</ref>
بر اساس آمارهای ارائه‌شده از سوی سازمان ثبت‌احوال کشور ازدواج گروه‌های سنی زیر ۱۸ سال پایدارترین ازدواج‌ها است و کمترین تعداد [[طلاق]] نیز مربوط به همین گروه سنی است. این در حالی است که بر اساس همین آمارها دختران ۲۵–۲۹ سال دارای بیشترین تعداد طلاق بوده‌اند.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13960920000059/توجه-به-اولویت‌های-اساسی-به‌جای-طرح‌های-سفارشی-در-حوزه-زنان-و-خانواده راستگو، «توجه به اولویت‌های اساسی به‌جای طرح‌های سفارشی در حوزه زنان و خانواده»، خبرگزاری فارس، 21 آذر1396.]</ref>


==اهمیت و تعریف ازدواج بهنگام==
از سوی دیگر ۲۶ درصد از مرگ‌ومیر مادران در هنگام [[زایمان]] نیز مربوط به مادران گروه سنی ۳۵ به بالا بوده است، این آمارها نشان‌دهنده این نکته هست که تنها ۱ درصد از مرگ‌ومیرها مربوط به مادران گروه سنی زیر ۱۸ سال است؛<ref>«گزارش عملکرد و دستاوردهای نظام کشوری مراقبت مرگ مادری در سال 1397»، ص 9-10.</ref> همچنین احتمال [[سقط جنین|سقط‌جنین]] و خطر ناهنجاری‌های کروموزومی در میان مادران گروه سنی ۳۵ به بالا نیز افزایش می‌یابد.<ref>[https://www.darmankade.com/blog/pregnancy-older-age/ زمانیان، «بارداری بعد از 35 سالگی: مادر سالم، جنین سالم»، سایت درمانکده،13 شهریور 1400.]</ref>
نیاز به [[ازدواج]] امری [[فطرت|فطری]] و درونی است که در زمان مناسب سر برآورده و طلب ارضا می‌کند. تأخیر در ارضای این نیاز و یا ارضای نادرست آن، زمینه انحراف انسان و فساد جامعه را فراهم می‌کند و بنیان‌ [[خانواده]] را به سستی می‌کشاند.<ref>احمدپناهی، «روانشناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص76.</ref> <br>تعیین سن مناسب برای ازدواج به عواملی همچون [[بلوغ]] جنسی، بلوغ فکری، رشد عاطفی و توانایی اقتصادی وابسته است. ازدواج بهنگام، ازدواج در زمانی است که انسان واجد این مؤلفه‌های روحی و روانی شده باشد و شکاف زمانی زیادی نیز با بلوغ جنسی نداشته باشد.


==ابعاد بلوغ و پیش‌نیازهای اساسی برای ازدواج==
غریزه شهوت ازجمله غرایزی طبیعی انسان است که می‌بایست به آن در زمان مناسب و به‌صورت صحیح پاسخ داده شود. پاسخ مناسب به این غریزه و ارضای آن باید در چارچوب و محدوده تعیین‌شده توسط دین صورت گیرد. این چارچوب همان ازدواج است که موجب حفظ فرد از گناه و فساد می‌شود.<ref>اسلامی‌پناه، «ازدواج‌پژوهی در آیات الهی»، ص 26.</ref>


===بلوغ جنسی===
یکی از ثمرات ازدواج به‌هنگام، افزایش فرصت باروری و تولید نسل برای زوجین است، زیرا به نسبتی که ازدواج در سنین بالاتر رخ دهد به همان نسبت نیز سنین باروری در زنان کاهش پیدا می‌کند.<ref>اسلامی‌پناه، «ازدواج پژوهی در آیات الهی»، ص 27.</ref>
بلوغ جنسی، آغاز دوره نوجوانی است. این مرحله که با تغییرات سریع و محسوس در ویژگی‌های ظاهری و روانی همراه است نوجوان را آماده ورود به عرصه بزرگ‌سالان می‌کند. ازاین‌رو کسی که می‌خواهد ازدواج کند لازم است به بلوغ جنسی رسیده باشد؛ یعنی نیاز به جنس مخالف را احساس کند.<ref>احمدپناهی، «روانشناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص78.</ref>


===بلوغ عقلی===
=== تعلل در ازدواج به‌هنگام ===
بلوغ عقلی مرتبه‌ای است که در آن فرد بتواند خانواده را در حد متعارف و قابل قبولی اداره کند و آن را از هرج‌ومرج و بحران حفظ کند. مهارت‌هایی همچون فهم نظام اخلاقی و حقوقی خانواده، ارتباط مؤثر با همسر، توانایی حل مشکلات و قدرت درک هیجانات ازجمله مؤلفه‌های بلوغ عقلی محسوب می‌شوند.<ref>احمدپناهی، «روانشناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص79.</ref>
[[پرونده:ازدواج بهنگام (1).jpg|جایگزین=عروس و داماد دانشجو - دانشگاه تهران|بندانگشتی|عروس و داماد دانشجو جلوی سر در دانشگاه تهران]]
با افزایش سن ازدواج، جوانان از شیوه بهنجار ارضای غریزه جنسی و آثار و فواید آن محروم می‌شوند. روند رو به افزایش سن ازدواج، مشکلات فراوانی به دنبال دارد. این مشکلات عبارت‌اند از؛ [[افسردگی]] و از بین رفتن نشاط در جوانان، ابتلا به [[وسواس فکری|وسواس]] زیاد در [[معیارهای انتخاب همسر|انتخاب همسر]]، مشکل‌آفرینی فرزندان بزرگ و ازدواج‌نکرده در خانه، افزایش [[اضطراب فراگیر|اضطراب]] و نگرانی بخصوص در دختران، از دست رفتن طراوت و زیبایی، ناامیدی و تصمیم به عدم ازدواج به خاطر کاهش میل به ازدواج، بی‌دقتی در انتخاب همسر و احتمال افزایش انحرافات.<ref>رجبی، «سنّ ازدواج؛ عوامل افزایش و راهبردهای کاهش آن»، ص 143.</ref>


===رشد عاطفی===
در سال‌های اخیر به‌واسطه شرایط اقتصادی و اجتماعی تمایل به تجرد در میان بسیاری از جوانان افزایش‌یافته است. از سوی دیگر در سال ۱۴۰۰ش وجود ۹ میلیون و هشت‌صد هزار جوان مجرد و در سن ازدواج<ref>[https://www.irna.ir/news/84325760/بیش-از-۹-میلیون-جوان-در-سن-ازدواج-و-مجرد-هستند زارعی، «بیش از 9 میلیون جوان در سن ازدواج و مجرد هستند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی،21 اردیبهشت 1400.]</ref> نیز خود سبب کاهش میزان باروری در کشور شده است.
رشد عاطفی مستلزم بروز و ظهور رفتارهای آشکاری همچون برقراری و حفظ روابط شخصی با دیگران، درگیرشدن در تعاملات عاطفی، توان درک احساسات متقابل و توسعه حس همدلی و قدرت ابراز علاقه و [[محبت در خانواده|محبت]] به همسر است.<ref>احمدپناهی، «روانشناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص80.</ref>


===رشد اجتماعی===
بالا بودن سن ازدواج و تأخیر در این امر سبب تأخیر در [[فرزندآوری]] و کوتاه شدن دوران بارداری برای زنان می‌شود. تأخیر در سن ازدواج در سال‌های اخیر شدت بیشتری نیز یافته است. [[ترس]] از [[زایمان]] در سنین بالا از اثرات چنین اتفاقی در میان زنان و خانواده‌ها محسوب می‌شود.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/44517/نگاهی-به-تأثیر-افزایش-سن-ازدواج-و-بارداری-در-احتمال-ابتلا-به-بیماری‌های-جسمی-و-روحی-در-زنان متین‌نژاد، «نگاهی به تأثیر افزایش سن ازدواج و بارداری در احتمال ابتلا به بیماری‌های جسمی و روحی در زنان، شهرآرا نیوز»، 5 مهر 1399.]</ref>
رشد اجتماعی انسان در فرایند جامعه‌پذیری پدید می‌آید. این امر شامل فهم هنجارها و ارزش‌های اجتماعی و عمل بر اساس ضوابط تعیین‌شده توسط جامعه است. رسیدن به این مرحله از رشد در ازدواج به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های روابط اجتماعی اهمیت زیادی دارد.<ref>احمدپناهی، «روانشناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص85.</ref>


===توانایی اقتصادی===
== آسیب‌شناسی ==
منظور از توانایی اقتصادی در تعیین سن ازدواج، توانایی فرد در تأمین زندگی دونفره از نظر اقتصادی است. البته این توانایی می‌تواند بالقوه باشد؛ یعنی فرد اهل کار و تلاش بوده و بتواند نیازهای منزل را تأمین کند، گرچه در حال حاضر پس‌اندازی نداشته باشد.<ref>احمدپناهی، «روانشناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص85.</ref>  
در بررسی علل تعلل در ازدواج به‌هنگام، علل مختلفی گزارش شده است. عللی همچون وسواس افراد و خانواده‌ها در انتخاب همسر، سنگین کردن مخارج ازدواج، تغییر شرایط زندگی از سنتی به صنعتی، تغییر در ایده‌آل‌ها و تصورات دختران و پسران از آینده و زندگی مشترک، کاهش سطح اخلاقی جامعه، به وجود آمدن شیوه‌های جدیدی از ارضای تمایلات جنسی، به وجود آمدن سبک‌های متفاوتی از زندگی زناشویی،<ref>سبک‌هایی از قبیل ازدواج سفید، همباشی، ازدواج مدنی، ازدواج هم‌جنس‌گرایان، ازدواج با خود یا سولوگامی</ref> شرایط نامناسب اقتصادی، وضعیت اشتغال جوانان، سربازی و تحصیلات دانشگاهی از مهم‌ترین دلایل تأخیر در امر ازدواج شمرده می‌شود. در این میان غالباً از وضعیت نامناسب اقتصادی به‌عنوان مهم‌ترین عامل در تأخیر ازدواج یاد می‌شود.<ref>عباس‌زاده، «مطالعه بسترهای زمینه‌ساز تأخیر در ازدواج دختران با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی»، ص501.</ref>
==سن ازدواج و تحولات آن در سال‌های اخیر==
[[پرونده:نمودار.png|300px|thumb|left|تحولات میانگین سن در اولین ازدواج در ایران در بازه زمانی ۱۳۴۵-۱۳۹۵ش]]
در جمهوری اسلامی ایران سن قانونی ازدواج برای دختران ۱۳ سال و برای پسران ۱۵ سال تعیین‌شده است<ref>کاظمی‌پور، «تحول سن ازدواج زنان در ایران و عوامل جمعیتی مؤثر بر آن»، ص104.</ref> اما آمارهای جمعیتی کشور نشان‌دهنده افزایش سن افراد در ازدواج اول است. میانگین سن ازدواج در کل کشور در ۱۳۹۸ش برای مردان ۲۹٫۷ سال و برای زنان ۲۴٫۸ سال به ثبت رسیده که این آمار در ۳۱ استان کشور نیز یکسان نیست.<ref>«میانگین سن ازدواج زنان و مردان در ایران»، پایگاه خبری ـ تحلیلی مشرق نیوز،27 بهمن 1399. </ref> این در حالی است که در سالیان اخیر همواره سن ازدواج افزایش‌یافته است.


میانگین سن در اولین ازدواج یکی از معیارهای شناخت و پیش‌بینی آینده جمعیتی در کشورها است. بر این اساس با افزایش سن در اولین ازدواج بخصوص در میان زنان، نرخ باروری و میزان موالید کشور نیز کاهش می‌یابد.<ref>[https://www.amar.org.ir/news/ID/2623/categoryId/19/%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%8A%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%8A%D9%86-%D8%B3%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D9%84%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%A7%D9%83%D9%8A%D8%AF-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D8%AA%D8%A7%D9%8A%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%8A-1395 «تحولات ميانگين سن در اولين ازدواج در ايران با تاكيد بر نتايج سرشماري ١٣٩٥»، مرکز آمار کشور، 20 خرداد 1396.]</ref>
=== بحران ارضای نیاز جنسی ===
==اثرات ازدواج بهنگام==
برخوردار نبودن دختر و پسر از بلوغ اجتماعی، عاطفی و اقتصادی برای تشکیل خانواده و به‌تأخیر انداختن ازدواج تا رسیدن به بلوغ‌های مذکور، بحران ارضای نیاز جنسی و فزونی انحرافات جنسی را به‌دنبال دارد. از این‌رو سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی صحیح در جهت تقویت سازوکارهای آموزشی و حمایتی برای کاهش سن انواع بلوغ اجتماعی، اقتصادی، عقلی و عاطفی و تلاش برای تقارن سن همه انواع بلوغ ضروری است.<ref>بستان، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی در نهادهای اجتماعی، 1388ش، ص13.</ref>
===رسیدن به آرامش روانی===
انسان بنا به طبیعت خود نیاز به داشتن آسایش و آرامش جسمانی و روحانی و انس و مودت دارد که فقط در کانون گرم و صمیمی خانواده پیدا می‌شود. به‌واسطه [[ازدواج]] است که [[غریزه]] سرکش شهوت آرام می‌گیرد و آسایش جسم و روح تحقق پیدا می‌کند.<ref>اسلامی‌پناه، «ازدواج‌پژوهی در آیات الهی»، ص 25.</ref>
===پایداری ازدواج===  
بر اساس آمارهای ارائه‌شده از سوی سازمان ثبت‌احوال کشور ازدواج گروه‌های سنی زیر ۱۸ سال پایدارترین ازدواج‌ها است و کمترین تعداد [[طلاق]] نیز مربوط به همین گروه سنی است. این در حالی است که بر اساس همین آمارها دختران ۲۵-۲۹ سال دارای بیشترین تعداد طلاق بوده‌اند.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13960920000059/%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%88%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D8%AC%D8%A7%DB%8C-%D8%B7%D8%B1%D8%AD%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87 راستگو، «توجه به اولویت‌های اساسی به‌جای طرح‌های سفارشی در حوزه زنان و خانواده»، خبرگزاری فارس، 21 آذر1396.]</ref> 
===سلامت بارداری===
از سوی دیگر ۲۶ درصد از مرگ‌ومیر مادران در هنگام [[زایمان]] نیز مربوط به مادران گروه سنی ۳۵ به بالا بوده است، این آمارها نشان‌دهنده این نکته هست که تنها ۱ درصد از مرگ‌ومیرها مربوط به مادران گروه سنی زیر ۱۸ سال است؛<ref>«گزارش عملکرد و دستاوردهای نظام کشوری مراقبت مرگ مادری در سال 1397»، ص 9-10.</ref>  همچنین احتمال [[سقط جنین|سقط‌جنین]] و خطر ناهنجاری‌های کروموزومی در میان مادران گروه سنی ۳۵ به بالا نیز افزایش می‌یابد.<ref>[https://www.darmankade.com/blog/pregnancy-older-age/ زمانیان، «بارداری بعد از 35 سالگی: مادر سالم، جنین سالم»، سایت درمانکده،13 شهریور 1400.]</ref>
===مصونیت از گناه و فساد===
غریزه شهوت ازجمله غرایزی طبیعی انسان است که می‌بایست به آن در زمان مناسب و به‌صورت صحیح پاسخ داده شود. پاسخ مناسب به این غریزه و ارضای آن باید در چارچوب و محدوده تعیین‌شده توسط دین صورت گیرد. این چارچوب همان ازدواج است که موجب حفظ فرد از گناه و فساد می‌شود.<ref>اسلامی‌پناه، «ازدواج‌پژوهی در آیات الهی»، ص 26.</ref>
===بقای نسل===
یکی از ثمرات ازدواج بهنگام، افزایش فرصت باروری و تولید نسل برای زوجین است، زیرا به نسبتی که ازدواج در سنین بالاتر رخ دهد به همان نسبت نیز سنین باروری در زنان کاهش پیدا می‌کند.<ref>اسلامی‌پناه، «ازدواج پژوهی در آیات الهی»، ص 27.</ref>
==اثرات تعلل در ازدواج بهنگام==
[[پرونده:ازدواج بهنگام (1).jpg|جایگزین=عروس و داماد دانشجو - دانشگاه تهران|بندانگشتی|عروس و داماد دانشجو جلوی سر در دانشگاه تهران]]
با افزایش سن ازدواج، جوانان از شیوه بهنجار ارضای غریزه جنسی و آثار و فواید آن محروم می‌شوند. روند رو به افزایش سن ازدواج، مشکلات فراوانی به دنبال دارد. این مشکلات عبارت‌اند از؛ [[افسردگی]] و از بین رفتن نشاط در جوانان، ابتلا به [[وسواس فکری|وسواس]] زیاد در [[معیارهای انتخاب همسر|انتخاب همسر]]، مشکل‌آفرینی فرزندان بزرگ و ازدواج‌نکرده در خانه، افزایش [[اضطراب فراگیر|اضطراب]] و نگرانی بخصوص در دختران، از دست رفتن طراوت و زیبایی، ناامیدی و تصمیم به عدم ازدواج به خاطر کاهش میل به ازدواج، بی‌دقتی در انتخاب همسر و احتمال افزایش انحرافات. <ref>رجبی، «سنّ ازدواج; عوامل افزایش و راهبردهای کاهش آن»، ص 143.</ref>
===افزایش تجرد قطعی===
در سال‌های اخیر به‌واسطه شرایط اقتصادی و اجتماعی تمایل به تجرد در میان بسیاری از جوانان افزایش‌یافته است. از سوی دیگر در سال ۱۴۰۰ش وجود ۹ میلیون و هشت‌صد هزار جوان مجرد و در سن ازدواج<ref>[https://www.irna.ir/news/84325760/%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%B9-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%B1%D8%AF-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF زارعی، «بیش از 9 میلیون جوان در سن ازدواج و مجرد هستند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی،21 اردیبهشت 1400.]</ref>  نیز خود سبب کاهش میزان باروری در کشور شده است.
===ترس از زایمان===
بالا بودن سن ازدواج و تأخیر در این امر سبب تأخیر در [[فرزندآوری]] و کوتاه شدن دوران بارداری برای زنان می‌شود. تأخیر در سن ازدواج در سال‌های اخیر شدت بیشتری نیز یافته است. [[ترس]] از [[زایمان]] در سنین بالا از اثرات چنین اتفاقی در میان زنان و خانواده‌ها محسوب می‌شود.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/44517/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A3%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%B3%D9%86-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%AD%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86 متین‌نژاد، «نگاهی به تاثیر افزایش سن ازدواج و بارداری در احتمال ابتلا به بیماری‌های جسمی و روحی در زنان، شهرآرا نیوز»، 5 مهر 1399.] </ref>
==دلایل تعلل در ازدواج بهنگام==
عللی همچون وسواس افراد و خانواده‌ها در انتخاب همسر، سنگین کردن مخارج ازدواج، تغییر شرایط زندگی از سنتی به صنعتی، تغییر در ایده‌آل‌ها و تصورات دختران و پسران از آینده و زندگی مشترک، کاهش سطح اخلاقی جامعه، به وجود آمدن شیوه‌های جدیدی از ارضای تمایلات جنسی، به وجود آمدن سبک‌های متفاوتی از زندگی زناشویی،<ref>سبک‌هایی از قبیل ازدواج سفید، همباشی، ازدواج مدنی، ازدواج هم‌جنس‌گرایان، ازدواج با خود یا سولوگامی</ref>  


شرایط نامناسب اقتصادی، وضعیت اشتغال جوانان، سربازی و تحصیلات دانشگاهی از مهم‌ترین دلایل تأخیر در امر ازدواج شمرده می‌شود. در این میان غالباً از وضعیت نامناسب اقتصادی به‌عنوان مهم‌ترین عامل در تأخیر ازدواج یاد می‌شود.<ref>عباس‌زاده، «مطالعه بسترهای زمینه‌ساز تأخیر در ازدواج دختران با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی»، ص501.</ref>
== پانویس ==
==پانویس==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
==منابع==
 
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
*«آثار و پیامدهای کاهش جمعیت»، خبرگزاری صدا و سیما»، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
* «آثار و پیامدهای کاهش جمعیت»، خبرگزاری صدا و سیما»، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
*احمدپناهی، علی، «روانشناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، در مجله مکاتبه و اندیشه، شماره ۴۰، پاییز ۱۳۹۰ش.
* «تحولات میانگین سن در اولین ازدواج در ایران با تأکید بر نتایج سرشماری ۱۳۹۵»، مرکز آمار کشور، ۲۰ خرداد ۱۳۹۶ش.
*اسلامی‌پناه، هادی، «ازدواج پژوهی در آیات الهی»، در مجله مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۷، بهار ۱۳۸۴ش.
* «گزارش عملکرد و دستاوردهای نظام کشوری مراقبت مرگ مادری در سال ۱۳۹۷»، دفتر سلامت جمعیت خانواده و مدارس، اداره سلامت مادران، ۱۳۹۷ش.
*«تحولات ميانگين سن در اولين ازدواج در ايران با تاكيد بر نتايج سرشماري ۱۳۹۵»، مرکز آمار کشور، ۲۰ خرداد ۱۳۹۶ش.
* «میانگین سن ازدواج زنان و مردان در ایران»، پایگاه خبری-تحلیلی مشرق نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۷ بهمن ۱۳۹۹ش.
*راستگو، حامد، «توجه به اولویت‌های اساسی به‌جای طرح‌های سفارشی در حوزه زنان و خانواده»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آذر۱۳۹۶ش.
* «وضعیت نرخ باروری در ایران، گزارش جامع»، مؤسسه ملی تحقیقات سلامت جمهوری اسلامی ایران، بهار ۱۳۹۸ش.
*رجبی، عباس، «سنّ ازدواج; عوامل افزایش و راهبردهای کاهش آن»، در مجله معرفت، شماره ۱۱۲، فروردین ۱۳۸۶ش.
* ابراهیمی‌پور، قاسم، شاخص‌های خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، قم، مرکز بررسی‌های راهبردی ریاست جمهوری با همکاری پژوهشگاه بین‌المللی المصطفی، ۱۳۹۴ش.
*زارعی، فاطمه، «بیش از ۹ میلیون جوان در سن ازدواج و مجرد هستند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی،۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
* احمدپناهی، علی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، در مجله مکاتبه و اندیشه، شماره ۴۰، پاییز ۱۳۹۰ش.
*زمانیان، امیرسینا، «بارداری بعد از ۳۵ سالگی: مادر سالم، جنین سالم»، سایت درمانکده، تاریخ بازدید: ۱۳ شهریور ۱۴۰۰ش.
* احمدی، کامیل، طنین سکوت: پژوهشی جامع در باب ازدواج زودهنگام کودکان در ایران، تهران، شیرازه، ۱۳۹۶ش.
*سلامت‌بخش، فرزانه، «میزان باروری در ایران به پایین‌ترین نرخ در ۸ سال اخیر رسید»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آبان ۱۳۹۹ش.
* اسلامی‌پناه، هادی، «ازدواج پژوهی در آیات الهی»، در مجله مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۷، بهار ۱۳۸۴ش.
*عباس‌زاده، محمد و نیکدل، نرمین، «مطالعه بسترهای زمینه‌ساز تأخیر در ازدواج دختران با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی»، در مجله زن در فرهنگ و هنر، شماره ۴، زمستان ۱۳۹۵ش.
* افروز، غلامعلی، روان‌شناسی ازدواج و شکوه همسری، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۹ش.
*علوی‌وفا، سعید، «واکاوی علّی لایه‌ای رشد جمعیت در ایران و رهیافت‌های رسانه‌ای آن»، در فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی، شماره ۱۰۴، زمستان ۱۳۹۹ش.
* امامی، سیدحسن، حقوق مدنی، تهران، اسلامیه، ۱۳۸۶ش.
*کاظمی‌پور، شهلا، «تحول سن ازدواج زنان در ایران و عوامل جمعیتی مؤثر بر آن»، در مجله زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، شماره ۳، پاییز ۱۳۸۳ش.
* اندرسون، نورمن، تحولات حقوقی جهان اسلام، ترجمه فضائلی، مصطفی و قنواتی، جلیل، فخرالدین اصغری، قم، بوستان کتاب، ۱۳۷۶ش.
*«گزارش عملکرد و دستاوردهای نظام کشوری مراقبت مرگ مادری در سال ۱۳۹۷»، دفتر سلامت جمعیت خانواده و مدارس، اداره سلامت مادران،۱۳۹۷ش.
* بستان، حسین و همکاران، اسلام و جامعه‌شناسی خانواده، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چ دوم، ۱۳۸۵ش.
*متین‌نژاد، معصومه، «نگاهی به تاثیر افزایش سن ازدواج و بارداری در احتمال ابتلا به بیماریهای جسمی و روحی در زنان»، شهرآرا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ مهر ۱۳۹۹ش.
* بستان، حسین، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی در نهادهای اجتماعی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۸ش.
*«میانگین سن ازدواج زنان و مردان در ایران»، پایگاه خبری-تحلیلی مشرق نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۷ بهمن ۱۳۹۹ش .
* بستان، حسین، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۸ش.
*«وضعیت نرخ باروری در ایران، گزارش جامع»، موسسه ملی تحقیقات سلامت جمهوری اسلامی ایران، بهار ۱۳۹۸ش.
* بهجت گیلانی‌فومنی، محمدتقی، استفتاءات، قم، دفتر حضرت آیه‌الله بهجت، ۱۴۲۸ق.
*Fertility rate, total (births per woman) - Iran, Islamic Rep, web: worldbank.org, 2020.
* حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، قم، موسسة آل‌البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۲ق.
*Family Choices: Fertility and infertility around the world web: globalfertilitymap.com, 2021.
* حکیم‌پور، محمد، زنجیر مقدس درآمدی بر چالش‌های فقهی و حقوقی پدیده کودک‌همسری، تهران، نگاه معاصر، ۱۴۰۰ش.
* راستگو، حامد، «توجه به اولویت‌های اساسی به‌جای طرح‌های سفارشی در حوزه زنان و خانواده»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آذر۱۳۹۶ش.
* رجبی، عباس، «سنّ ازدواج؛ عوامل افزایش و راهبردهای کاهش آن»، در مجله معرفت، شماره ۱۱۲، فروردین ۱۳۸۶ش.
* زارعی، فاطمه، «بیش از ۹ میلیون جوان در سن ازدواج و مجرد هستند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
* زمانیان، امیرسینا، «بارداری بعد از ۳۵ سالگی: مادر سالم، جنین سالم»، سایت درمانکده، تاریخ بازدید: ۱۳ شهریور ۱۴۰۰ش.
* سبحانی تبریزی، جعفر، رساله توضیح المسائل، قم، مؤسسه تعلیماتی و تحقیقاتی امام صادق، چ سوم، ۱۴۲۹ق.
* سروری، علی‌اصغر، اصول ژنتیک پزشکی در ازدواج، اصفهان، جهاد دانشگاهی واحد اصفهان، ۱۳۸۱ش.
* سلامت‌بخش، فرزانه، «میزان باروری در ایران به پایین‌ترین نرخ در ۸ سال اخیر رسید»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آبان ۱۳۹۹ش.
* شبیری زنجانی، سیدموسی، رساله توضیح المسائل، قم، سلسبیل، ۱۴۳۰ق.
* شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
* عباس‌زاده، محمد و نیکدل، نرمین، «مطالعه بسترهای زمینه‌ساز تأخیر در ازدواج دختران با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی»، در مجله زن در فرهنگ و هنر، شماره ۴، زمستان ۱۳۹۵ش.
* علوی‌وفا، سعید، «واکاوی علّی لایه‌ای رشد جمعیت در ایران و رهیافت‌های رسانه‌ای آن»، در فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی، شماره ۱۰۴، زمستان ۱۳۹۹ش.
* فاضل لنکرانی، محمد، رساله توضیح المسائل، قم، امیر قلم، ۱۴۲۶ق.
* کاظمی‌پور، شهلا، «تحول سن ازدواج زنان در ایران و عوامل جمعیتی مؤثر بر آن»، در مجله زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، شماره ۳، پاییز ۱۳۸۳ش.
* کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب‌الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
* متین‌نژاد، معصومه، «نگاهی به تأثیر افزایش سن ازدواج و بارداری در احتمال ابتلا به بیماریهای جسمی و روحی در زنان»، شهرآرا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ مهر ۱۳۹۹ش.
* مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، لبنان، بیروت، چ اول، ۱۴۱۰ق.
* مطهری، مرتضی، امدادهای غیبی در زندگی بشر، قم، صدرا، ۱۳۹۹ش.
* مکارم شیرازی، ناصر، احکام بانوان، قم، مدرسه امام علی، چ یازدهم، ۱۴۲۸ق.
* موسوی بلادی، صدرالدین، بررسی تحول ازدواج در ایران، تهران، فصلنامه جمعیت، سازمان ثبت احوال، شماره ۲۷ و ۲۸، ۱۳۷۸ش.
* موسوی خمینی، سید روح‌اللّه، تحریر الوسیله، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۲۲ق.
* موسوی گلپایگانی، سید محمدرضا، هدایة العباد، قم، دارالقرآن الکریم، ۱۴۱۳ق.
* وحید خراسانی، حسین، توضیح المسائل، قم، مدرسه امام باقر، چ نهم، ۱۴۲۸ش.
{{آغاز چپ‌چین}}
* Fertility rate, total (births per woman) - Iran, Islamic Rep, web: worldbank.org, 2020.
* Family Choices: Fertility and infertility around the world web: globalfertilitymap.com, 2021.
{{پایان چپ‌چین}}
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}
ویکی ز

نسخهٔ کنونی تا ۲۵ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۲۸

ازدواج به‌هنگام


ازدواج به‌هنگام؛ بهترین سن ازدواج دختران و پسران.

سن ازدواج مسئله‌ای اختلافی است و اندیشمندان با رویکردهای متنوعی سن‌های متفاوتی را برای دختر و پسر به‌عنوان بهترین سن ازدواج معرفی کرده‌اند. طولانی‌شدن دوران کودکی و فاصله میان سن بلوغ جنسی و انواع دیگری از بلوغ، بحران ارضای نیاز جنسی را به‌دنبال آورده است.

اهمیت

نیاز به ازدواج امری فطری و درونی است که در زمان مناسب سر برآورده و طلب ارضا می‌کند. تأخیر در ارضای این نیاز یا ارضای نادرست آن، زمینه انحراف انسان و فساد جامعه را فراهم می‌کند و بنیان خانواده را به سستی می‌کشاند.[۱] تعیین سن مناسب برای ازدواج به عواملی همچون بلوغ جنسی، بلوغ فکری، رشد عاطفی و توانایی اقتصادی وابسته است. ازدواج به‌هنگام، ازدواج در زمانی است که انسان واجد این مؤلفه‌های روحی و روانی شده باشد و شکاف زمانی زیادی نیز با بلوغ جنسی نداشته باشد.

کودک‌همسری

نوشتار اصلی: کودک‌همسری

بر اساس تعریف کودکی، از طرف نهادهای بین‌المللی، ازدواج قبل از ۱۸ سالگی، کودک‌همسری قلمداد شده و برای آن پیامدهای جسمی، روحی و اجتماعی متعددی ذکر شده است.[۲] برخی فقها نیز هرچند ازدواج در سن بلوغ را جایز شمرده‌اند، اما اصرار بر ازدواج زودهنگام را مناسب نمی‌دانند و ازدواج‌ اجباری دختران کم‌سن‌وسال را تضعیف و نادیده‌گرفتن حقوق آنان دانسته و معتقد به ضرورت مقابله قانونی با این پدیده هستند.[۳]

تجویز ازدواج کودکان در اسلام به‌معنای تجویز ارضای نیاز جنسی نبوده، بلکه به جهت تأمین پاره‌ای از کارکردهای دیگر ازدواج، مانند حمایت و مراقبت از کودک، انتقال ارث و ایجاد همبستگی بین خانواده‌ها و قبایل، صورت می‌گرفته است.[۴]

رویکردهای نظری

ازدواج به‌هنگام از دیدگاه روان‌شناختی

در نگاه متخصصان ژنتیک[۵] و روانشناختی هر دختر و پسری که بلوغ جنسی را تجربه می‌کند، با برخورداری از توان زیستی، بهره‌مندی از تعادل عاطفی و سلامت روانی، کفایت عقلانی، قدرت تشخیص، تعهد و مسئولیت‌پذیری فردی و اجتماعی، می‌تواند همسری برای خود انتخاب کند. از این منظر در جوامع امروزی بعید است افراد بتوانند در دوران رشد و تحول نوجوانی، ویژگی‌ها و قابلیت‌های لازم برای ازدواج را کسب کنند، چراکه معمولاً افراد بعد از سن هجده‌سالگی شایستگی لازم برای آغاز زندگی مشترک را کسب می‌کنند. البته در بعضی شرایط محیطی، فرهنگی و اجتماعی خاص ممکن است در سنی بالاتر یا پایین‌تر از سن مذکور به رشد مناسب برسند.[۶]

ازدواج به‌هنگام از دیدگاه جامعه‌شناختی

از منظر جامعه‌شناسان با پیچیده‌تر شدن جوامع، انتقال از دورهٔ کودکی به دورهٔ بزرگسالی دشوارتر و فاصله میان بلوغ جنسی، اجتماعی و اقتصادی بیشتر شده و افزایش سن ازدواج را به‌همراه داشته است. سن ازدواج در هر جامعه‌ای برحسب شرایط اقلیمی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی خاص آن جامعه تعیین می‌شود. از این منظر سن ازدواج نه‌تنها در جوامع گوناگون متفاوت است، بلکه در جامعه‌ای واحد نیز در طول زمان ثابت نمانده و طبق شرایط یادشده، کم و زیاد می‌شود. .[۷]

یکی از پیش‌نیازهای جدی ازدواج از سوی کارشناسان، بلوغ‌های پنج‌گانه جنسی، عقلی، عاطفی، اجتماعی و اقتصادی است. بلوغ جنسی، آغاز دوره نوجوانی است. این مرحله که با تغییرات سریع و محسوس در ویژگی‌های ظاهری و روانی همراه است نوجوان را آماده ورود به عرصه بزرگ‌سالان می‌کند. ازاین‌رو کسی که می‌خواهد ازدواج کند لازم است به بلوغ جنسی رسیده باشد؛ یعنی نیاز به جنس مخالف را احساس کند.[۸] بلوغ عقلی مرتبه‌ای است که در آن فرد بتواند خانواده را در حد متعارف و قابل قبولی اداره کند و آن را از هرج‌ومرج و بحران حفظ کند. مهارت‌هایی همچون فهم نظام اخلاقی و حقوقی خانواده، ارتباط مؤثر با همسر، توانایی حل مشکلات و قدرت درک هیجانات ازجمله مؤلفه‌های بلوغ عقلی محسوب می‌شوند.[۹] رشد عاطفی مستلزم بروز و ظهور رفتارهای آشکاری همچون برقراری و حفظ روابط شخصی با دیگران، درگیرشدن در تعاملات عاطفی، توان درک احساسات متقابل و توسعه حس همدلی و قدرت ابراز علاقه و محبت به همسر است.[۱۰] رشد اجتماعی انسان در فرایند جامعه‌پذیری پدید می‌آید. این امر شامل فهم هنجارها و ارزش‌های اجتماعی و عمل بر اساس ضوابط تعیین‌شده توسط جامعه است. رسیدن به این مرحله از رشد در ازدواج به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های روابط اجتماعی اهمیت زیادی دارد.[۱۱] منظور از توانایی اقتصادی در تعیین سن ازدواج، توانایی فرد در تأمین زندگی دونفره از نظر اقتصادی است. البته این توانایی می‌تواند بالقوه باشد؛ یعنی فرد اهل کار و تلاش بوده و بتواند نیازهای منزل را تأمین کند، گرچه در حال حاضر پس‌اندازی نداشته باشد.[۱۲]

ازدواج به‌هنگام از دیدگاه قانونی

ازدواج به‌هنگام از نگاه حقوقی ناظر به دو قاعده است؛ قاعدهٔ اول راجع به کمترین حد سن ازدواج است و به سنّی اشاره می‌کند که افراد تا قبل از رسیدن به آن، مجاز به داشتن همسر نیستند. این پایه سنّی در بسیاری از نظام‌های حقوقی معاصر، همزمان با بلوغ جنسی یا اندکی پیش یا پس از آن تعیین شده است. قاعدهٔ دوم در مورد سن، اهلیت کامل ازدواج است و به سنّ بلوغ قانونی اشاره دارد. بسیاری از کشورهای خاورمیانه بر اساس دو قاعدهٔ مزبور، ازدواج کسانی را که کمترین حد سن ازدواج را دارا هستند، ولی به سن اهلیت کامل نرسیده‌اند، فقط با اجازهٔ دادگاه و اغلب به‌شرط رضایت ولیّ دختر، مجاز می‌دانند، اما ازدواج قبل از بلوغ جنسی را مطلقاً به‌رسمیت نمی‌شناسند.[۱۳] این دو قاعده در قوانین ایران نیز لحاظ شده است. در سال ۱۳۱۴ش، حداقل سن ازدواج در ایران برای دختران ۱۵ و برای پسران ۱۸ سال تعیین شد.[۱۴] در سال ۱۳۵۳ش، حداقل سن ازدواج دختران ۱۸ و پسران به ۲۰ سال افزایش یافت.[۱۵] اکنون سن قانونی ازدواج در ایران برای دختران ۱۳ و برای پسران ۱۵ سال است. البته ازدواج قبل از سن قانونی، منوط به اذن ولی و تشخیص دادگاه صالحه است.[۱۶]

ازدواج به‌هنگام از دیدگاه فقه

در برخی روایات، ازدواج قبل یا نهایتاً مقارن با بلوغ جنسی مورد تأکید قرار گرفته است.[۱۷] برخی از فقها نیز بهترین سن ازدواج دختر را اندکی قبل از بلوغ جنسی[۱۸] و برخی دیگر بلافاصله پس از بلوغ ذکر کرده‌اند.[۱۹] اسلام ازدواج را یک پیوند تعهدآور و مسئولیت‌آفرین می‌داند که هر یک از دختر و پسر، ملزم به انجام وظایف عاطفی، اجتماعی و اقتصادی خود هستند؛ بنابراین رسیدن به رشد و نهی از ازدواج دختران در سن پایین مورد توجه قرار گرفته است.[۲۰] بعضی از علمای دین نیز نه‌تنها بلوغ جنسی، بلکه رشد عقلی و رشد جسمانی را نیز برای ازدواج لازم می‌دانند و در صورتی که خطر آسیب جسمی وجود داشته باشد اصلا ازدواج را جایز نمی‌دانند.[۲۱]

عوامل مؤثر بر سن ازدواج

جشن ازدواج دانشجویی دانشگاه تهران
جشن ازدواج دانشجویی دانشگاه تهران

بلوغ جنسی دختران و پسران

یکی از شرایط اصلی ازدواج از نگاه دین، بلوغ جنسی است که انسان را از مرحله کودکی خارج کرده و با پدیدار شدن برخی دگرگونی‌های جسمی، وارد مرتبه زنانگی و مردانگی می‌کند. در فقه اسلامی احتلام و رویش موی زِبر در عورت دختر و پسر، رسیدن به سن نه‌سالگی در دختران و پانزده سالگی در پسران از نشانه‌های بلوغ بیان شده است. ازدواج به‌هنگام در دختران زمانی رخ می‌دهد که توانایی پاسخگویی حداقلی به درخواست‌های جنسی شوهر را داشته باشند؛ چرا که علاوه بر مهم‌ترین وظیفه در قبال شوهر، موجب کنترل کج‌روی همسر و مانع بروز مشکلات زناشویی نیز می‌شود؛ لذا ازدواج به‌هنگام با نگاه به بلوغ جنسی دختران، یکی از حقوق دختر بر پدر و موجب خوشبختی پدر است و باعث ایمن ماندن دختران از فساد و گمراهی می‌شود. ازدواج به‌هنگام در پسران نیز زمانی رخ می‌دهد که توانایی تأمین حداقل نیازهای جنسی همسر را به‌صورت کمی و کیفی داشته باشند. هرچند در مورد زمان میان هر آمیزش حد مشخصی تعیین نشده؛ اما تأمین نیاز جنسی همسر ملاک کلی و آمیزش جنسی حداقل هر چهار ماه یک‌بار ملاک حقوقی برای زن شمرده شده و ترک آن از سوی مرد علاوه بر معصیت، مصداق بارز عسر و حرج است و در این صورت دادگاه می‌تواند شوهر را مجبور به طلاق زوجه کند.

بلوغ اجتماعی دختران و پسران

رسیدن به بلوغ اجتماعی یا رُشد، از دیگر ملاک‌های ازدواج به‌هنگام است که مرحله‌ای بالاتری از عقل قرار دارد و نوعی کمال روحی به‌شمار می‌آید و شخص شایستگی و لیاقت اداره و نگهداری و بهره‌برداری از سرمایه‌ها و امکانات مادّی یا معنوی که به‌واسطه ازدواج به او سپرده شده را دارا می‌شود؛ بنابراین رشد اجتماعی فرد، در قالب ویژگی‌هایی همچون قدرت تشخیص مسئولیت‌ها، قدرت انتخاب‌گری، برخورداری از نظام ترجیحات، اعتماد به نفس، انجام کنش‌های متعارف، استقلال نسبی در انجام وظایف، مسئولیت‌پذیری، التزام آگاهانه به رعایت هنجارها و آداب اجتماعی و توان درگیر شدن در روابط پیچیده اجتماعی ظهور می‌یابد. یکی از نشانه‌های بلوغ اجتماعی در دختران، عزیز بودن او نزد اقوام خود و لازمه دست‌یابی به این منزلت اجتماعی، آشنایی به وظایف خود و عدم نیاز به امر و نهی دیگران است. برخورد منطقی با مشکلات، عدم لجاجت و آگاهی به وظایف همسری، از دیگر نشانه‌های بلوغ اجتماعی دختران است. آشنایی با وظایف همسری در پسران، همچون حسن معاشرت با همسر، صبر و بردباری بر آزارهای او، عدم آزار و اذیت جسمی همسر، آراستن خود برای زن، بخشش و نادیده گرفتن خطاها، تشویق به کارهای خوب و نهی از کارهای ناپسند، بلوغ اجتماعی او را می‌رساند.

بلوغ عاطفی دختران و پسران

یکی از مهم‌ترین کارکردهای ازدواج، تأمین نیازهای عاطفی، از ناحیه همسر است که علاوه بر توانایی بر پاسخ مناسب به این احساس، باید خود نیز این احساس را داشته باشد. یکی از دلایل نهی از ازدواج افراد قبل از بلوغ، در متون دینی، به‌دلیل عدم رابطه عاطفی و الفت‌گیری بین دختر و پسر بیان شده است. توانایی ابراز محبت و اظهار عشق به همسر و جلب عشق و عاطفه او به خود، از طریق خوش‌رویی، خوش رفتاری و حفظ آراستگی، حاکی از بلوغ عاطفی فرد است که الفت و ثبات را در خانواده به ارمغان می‌آورد. ابراز محبت به همسر، توانایی جلب محبت همسر، نهی از بی‌توجهی به او، خوشخویی و دلبری از وی و تأمین نیاز عاطفی وی از طریق آراستگی ظاهری و اظهار عشق و خوش‌زبانی، از جمله شرایط بلوغ عاطفی در دختران شمرده می‌شود که الفت و ثبات را در خانواده را به همراه دارد. پسران زمانی به بلوغ عاطفی می‌رسند که بتوانند با سازگاری، خوشخویی و دلبری به‌وسیله آراستن خود و فراهم آوردن امکانات رفاهی برای همسر، محبت و عشق او را به خود جلب کنند.

بلوغ اقتصادی پسران

یکی دیگر از شرایط ازدواج به‌هنگام، رسیدن پسران به بلوغ اقتصادی است؛ چرا که او موظف به تأمین هزینه‌های خانواده تازه تأسیس است که به‌وسیله عرف، شرع یا قانون بر او الزام شده است. هزینه‌هایی مثل مسکن، پوشاک، درمان، تفریح اعضای خانواده و تحصیل فرزندان. تأمین کامل چنین هزینه‌هایی در صورتی امکان‌پذیر است که مرد دارای درآمد کافی باشد و به بلوغ اقتصادی رسیده باشد که می‌تواند با حمایت والدین یا دولت انجام پذیرد. البته در صورت تأمین حداقلی امکانات مالی، نباید با انگیزه دست‌یابی به شرایط بهتر، ازدواج را به تأخیر انداخت.

آمارها

پرونده:نمودار.png
تحولات میانگین سن در اولین ازدواج در ایران در بازه زمانی ۱۳۴۵–۱۳۹۵ش

در ایران

در جمهوری اسلامی ایران سن قانونی ازدواج برای دختران ۱۳ سال و برای پسران ۱۵ سال تعیین‌شده است[۲۲] اما آمارهای جمعیتی کشور نشان‌دهنده افزایش سن افراد در ازدواج اول است. میانگین سن ازدواج در کل کشور در ۱۳۹۸ش برای مردان ۲۹٫۷ سال و برای زنان ۲۴٫۸ سال به ثبت رسیده که این آمار در ۳۱ استان کشور نیز یکسان نیست.[۲۳] این در حالی است که در سالیان اخیر همواره سن ازدواج افزایش‌یافته است. میانگین سن در اولین ازدواج یکی از معیارهای شناخت و پیش‌بینی آینده جمعیتی در کشورها است. بر این اساس با افزایش سن در اولین ازدواج بخصوص در میان زنان، نرخ باروری و میزان موالید کشور نیز کاهش می‌یابد.[۲۴]

آثار و پیامدها

مزایای ازدواج به‌هنگام

انسان بنا به طبیعت خود نیاز به داشتن آسایش و آرامش جسمانی و روحانی و انس و مودت دارد که فقط در کانون گرم و صمیمی خانواده پیدا می‌شود. به‌واسطه ازدواج است که غریزه سرکش شهوت آرام می‌گیرد و آسایش جسم و روح تحقق پیدا می‌کند.[۲۵] بر اساس آمارهای ارائه‌شده از سوی سازمان ثبت‌احوال کشور ازدواج گروه‌های سنی زیر ۱۸ سال پایدارترین ازدواج‌ها است و کمترین تعداد طلاق نیز مربوط به همین گروه سنی است. این در حالی است که بر اساس همین آمارها دختران ۲۵–۲۹ سال دارای بیشترین تعداد طلاق بوده‌اند.[۲۶]

از سوی دیگر ۲۶ درصد از مرگ‌ومیر مادران در هنگام زایمان نیز مربوط به مادران گروه سنی ۳۵ به بالا بوده است، این آمارها نشان‌دهنده این نکته هست که تنها ۱ درصد از مرگ‌ومیرها مربوط به مادران گروه سنی زیر ۱۸ سال است؛[۲۷] همچنین احتمال سقط‌جنین و خطر ناهنجاری‌های کروموزومی در میان مادران گروه سنی ۳۵ به بالا نیز افزایش می‌یابد.[۲۸]

غریزه شهوت ازجمله غرایزی طبیعی انسان است که می‌بایست به آن در زمان مناسب و به‌صورت صحیح پاسخ داده شود. پاسخ مناسب به این غریزه و ارضای آن باید در چارچوب و محدوده تعیین‌شده توسط دین صورت گیرد. این چارچوب همان ازدواج است که موجب حفظ فرد از گناه و فساد می‌شود.[۲۹]

یکی از ثمرات ازدواج به‌هنگام، افزایش فرصت باروری و تولید نسل برای زوجین است، زیرا به نسبتی که ازدواج در سنین بالاتر رخ دهد به همان نسبت نیز سنین باروری در زنان کاهش پیدا می‌کند.[۳۰]

تعلل در ازدواج به‌هنگام

عروس و داماد دانشجو - دانشگاه تهران
عروس و داماد دانشجو جلوی سر در دانشگاه تهران

با افزایش سن ازدواج، جوانان از شیوه بهنجار ارضای غریزه جنسی و آثار و فواید آن محروم می‌شوند. روند رو به افزایش سن ازدواج، مشکلات فراوانی به دنبال دارد. این مشکلات عبارت‌اند از؛ افسردگی و از بین رفتن نشاط در جوانان، ابتلا به وسواس زیاد در انتخاب همسر، مشکل‌آفرینی فرزندان بزرگ و ازدواج‌نکرده در خانه، افزایش اضطراب و نگرانی بخصوص در دختران، از دست رفتن طراوت و زیبایی، ناامیدی و تصمیم به عدم ازدواج به خاطر کاهش میل به ازدواج، بی‌دقتی در انتخاب همسر و احتمال افزایش انحرافات.[۳۱]

در سال‌های اخیر به‌واسطه شرایط اقتصادی و اجتماعی تمایل به تجرد در میان بسیاری از جوانان افزایش‌یافته است. از سوی دیگر در سال ۱۴۰۰ش وجود ۹ میلیون و هشت‌صد هزار جوان مجرد و در سن ازدواج[۳۲] نیز خود سبب کاهش میزان باروری در کشور شده است.

بالا بودن سن ازدواج و تأخیر در این امر سبب تأخیر در فرزندآوری و کوتاه شدن دوران بارداری برای زنان می‌شود. تأخیر در سن ازدواج در سال‌های اخیر شدت بیشتری نیز یافته است. ترس از زایمان در سنین بالا از اثرات چنین اتفاقی در میان زنان و خانواده‌ها محسوب می‌شود.[۳۳]

آسیب‌شناسی

در بررسی علل تعلل در ازدواج به‌هنگام، علل مختلفی گزارش شده است. عللی همچون وسواس افراد و خانواده‌ها در انتخاب همسر، سنگین کردن مخارج ازدواج، تغییر شرایط زندگی از سنتی به صنعتی، تغییر در ایده‌آل‌ها و تصورات دختران و پسران از آینده و زندگی مشترک، کاهش سطح اخلاقی جامعه، به وجود آمدن شیوه‌های جدیدی از ارضای تمایلات جنسی، به وجود آمدن سبک‌های متفاوتی از زندگی زناشویی،[۳۴] شرایط نامناسب اقتصادی، وضعیت اشتغال جوانان، سربازی و تحصیلات دانشگاهی از مهم‌ترین دلایل تأخیر در امر ازدواج شمرده می‌شود. در این میان غالباً از وضعیت نامناسب اقتصادی به‌عنوان مهم‌ترین عامل در تأخیر ازدواج یاد می‌شود.[۳۵]

بحران ارضای نیاز جنسی

برخوردار نبودن دختر و پسر از بلوغ اجتماعی، عاطفی و اقتصادی برای تشکیل خانواده و به‌تأخیر انداختن ازدواج تا رسیدن به بلوغ‌های مذکور، بحران ارضای نیاز جنسی و فزونی انحرافات جنسی را به‌دنبال دارد. از این‌رو سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی صحیح در جهت تقویت سازوکارهای آموزشی و حمایتی برای کاهش سن انواع بلوغ اجتماعی، اقتصادی، عقلی و عاطفی و تلاش برای تقارن سن همه انواع بلوغ ضروری است.[۳۶]

پانویس

  1. ↑ احمدپناهی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص76.
  2. ↑ حکیم‌پور، زنجیر مقدس، درآمدی بر چالش‌های فقهی و حقوقی پدیده کودک‌همسری، 1400ش، ص30 و 36.
  3. ↑ «دیدار جمعی از زنان هرمزگان با رهبر انقلاب»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  4. ↑ بستان، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، 1398ش، ص24.
  5. ↑ سروری، اصول ژنتیک پزشکی در ازدواج، 1381ش، ص28.
  6. ↑ افروز، روان‌شناسی ازدواج و شکوه همسری، 1389ش، ص19.
  7. ↑ بستان، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، 1398ش، ص11.
  8. ↑ احمدپناهی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص78.
  9. ↑ احمدپناهی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص79.
  10. ↑ احمدپناهی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص80.
  11. ↑ احمدپناهی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص85.
  12. ↑ احمدپناهی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، ص85.
  13. ↑ اندرسون، تحولات حقوقی جهان اسلام، ۱۳۷۶ش، ص156.
  14. ↑ احمدی، طنین سکوت: پژوهشی جامع در باب ازدواج زودهنگام کودکان در ایران، ۱۳۹۶ش، ص۱۲۲.
  15. ↑ موسوی بلادی، «بررسی تحول ازدواج در ایران»، 1378ش، ص۹.
  16. ↑ قانون مدنی، ماده ۱۰۴۱، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
  17. ↑ مجلسی، بحارالأنوار،1410ق، ج16، ص223؛ مجلسی، بحارالأنوار،1410ق، ج71، ص81.
  18. ↑ بهجت گیلانی‌فومنی، استفتاءات، 1428ق، ج4، ص7.
  19. ↑ موسوی خمینی، تحریر الوسیلة، 1422ق، ج2، ص240؛ موسوی گلپایگانی، هدایة العباد، 1413ق، ج2، ص304؛ فاضل لنکرانی، رساله توضیح المسائل، 1426ق، ص439؛ سبحانی تبریزی، رساله توضیح المسائل، 1429ق، ص458؛ وحید خراسانی، توضیح المسائل، 1428ش، ص508؛ شبیری زنجانی، رساله توضیح المسائل، 1430ق، ص530.
  20. ↑ حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، 1409ق، ج20، ص104.
  21. ↑ مکارم شیرازی، احکام بانوان، 1428ق، ص20.
  22. ↑ کاظمی‌پور، «تحول سن ازدواج زنان در ایران و عوامل جمعیتی مؤثر بر آن»، ص104.
  23. ↑ «میانگین سن ازدواج زنان و مردان در ایران»، پایگاه خبری ـ تحلیلی مشرق نیوز،27 بهمن 1399.
  24. ↑ «تحولات میانگین سن در اولین ازدواج در ایران با تأکید بر نتایج سرشماری ١٣٩٥»، مرکز آمار کشور، 20 خرداد 1396.
  25. ↑ اسلامی‌پناه، «ازدواج‌پژوهی در آیات الهی»، ص 25.
  26. ↑ راستگو، «توجه به اولویت‌های اساسی به‌جای طرح‌های سفارشی در حوزه زنان و خانواده»، خبرگزاری فارس، 21 آذر1396.
  27. ↑ «گزارش عملکرد و دستاوردهای نظام کشوری مراقبت مرگ مادری در سال 1397»، ص 9-10.
  28. ↑ زمانیان، «بارداری بعد از 35 سالگی: مادر سالم، جنین سالم»، سایت درمانکده،13 شهریور 1400.
  29. ↑ اسلامی‌پناه، «ازدواج‌پژوهی در آیات الهی»، ص 26.
  30. ↑ اسلامی‌پناه، «ازدواج پژوهی در آیات الهی»، ص 27.
  31. ↑ رجبی، «سنّ ازدواج؛ عوامل افزایش و راهبردهای کاهش آن»، ص 143.
  32. ↑ زارعی، «بیش از 9 میلیون جوان در سن ازدواج و مجرد هستند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی،21 اردیبهشت 1400.
  33. ↑ متین‌نژاد، «نگاهی به تأثیر افزایش سن ازدواج و بارداری در احتمال ابتلا به بیماری‌های جسمی و روحی در زنان، شهرآرا نیوز»، 5 مهر 1399.
  34. ↑ سبک‌هایی از قبیل ازدواج سفید، همباشی، ازدواج مدنی، ازدواج هم‌جنس‌گرایان، ازدواج با خود یا سولوگامی
  35. ↑ عباس‌زاده، «مطالعه بسترهای زمینه‌ساز تأخیر در ازدواج دختران با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی»، ص501.
  36. ↑ بستان، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی در نهادهای اجتماعی، 1388ش، ص13.

منابع

  • «آثار و پیامدهای کاهش جمعیت»، خبرگزاری صدا و سیما»، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
  • «تحولات میانگین سن در اولین ازدواج در ایران با تأکید بر نتایج سرشماری ۱۳۹۵»، مرکز آمار کشور، ۲۰ خرداد ۱۳۹۶ش.
  • «گزارش عملکرد و دستاوردهای نظام کشوری مراقبت مرگ مادری در سال ۱۳۹۷»، دفتر سلامت جمعیت خانواده و مدارس، اداره سلامت مادران، ۱۳۹۷ش.
  • «میانگین سن ازدواج زنان و مردان در ایران»، پایگاه خبری-تحلیلی مشرق نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۷ بهمن ۱۳۹۹ش.
  • «وضعیت نرخ باروری در ایران، گزارش جامع»، مؤسسه ملی تحقیقات سلامت جمهوری اسلامی ایران، بهار ۱۳۹۸ش.
  • ابراهیمی‌پور، قاسم، شاخص‌های خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، قم، مرکز بررسی‌های راهبردی ریاست جمهوری با همکاری پژوهشگاه بین‌المللی المصطفی، ۱۳۹۴ش.
  • احمدپناهی، علی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، در مجله مکاتبه و اندیشه، شماره ۴۰، پاییز ۱۳۹۰ش.
  • احمدی، کامیل، طنین سکوت: پژوهشی جامع در باب ازدواج زودهنگام کودکان در ایران، تهران، شیرازه، ۱۳۹۶ش.
  • اسلامی‌پناه، هادی، «ازدواج پژوهی در آیات الهی»، در مجله مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۷، بهار ۱۳۸۴ش.
  • افروز، غلامعلی، روان‌شناسی ازدواج و شکوه همسری، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۹ش.
  • امامی، سیدحسن، حقوق مدنی، تهران، اسلامیه، ۱۳۸۶ش.
  • اندرسون، نورمن، تحولات حقوقی جهان اسلام، ترجمه فضائلی، مصطفی و قنواتی، جلیل، فخرالدین اصغری، قم، بوستان کتاب، ۱۳۷۶ش.
  • بستان، حسین و همکاران، اسلام و جامعه‌شناسی خانواده، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چ دوم، ۱۳۸۵ش.
  • بستان، حسین، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی در نهادهای اجتماعی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۸ش.
  • بستان، حسین، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۸ش.
  • بهجت گیلانی‌فومنی، محمدتقی، استفتاءات، قم، دفتر حضرت آیه‌الله بهجت، ۱۴۲۸ق.
  • حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، قم، موسسة آل‌البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۲ق.
  • حکیم‌پور، محمد، زنجیر مقدس درآمدی بر چالش‌های فقهی و حقوقی پدیده کودک‌همسری، تهران، نگاه معاصر، ۱۴۰۰ش.
  • راستگو، حامد، «توجه به اولویت‌های اساسی به‌جای طرح‌های سفارشی در حوزه زنان و خانواده»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آذر۱۳۹۶ش.
  • رجبی، عباس، «سنّ ازدواج؛ عوامل افزایش و راهبردهای کاهش آن»، در مجله معرفت، شماره ۱۱۲، فروردین ۱۳۸۶ش.
  • زارعی، فاطمه، «بیش از ۹ میلیون جوان در سن ازدواج و مجرد هستند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
  • زمانیان، امیرسینا، «بارداری بعد از ۳۵ سالگی: مادر سالم، جنین سالم»، سایت درمانکده، تاریخ بازدید: ۱۳ شهریور ۱۴۰۰ش.
  • سبحانی تبریزی، جعفر، رساله توضیح المسائل، قم، مؤسسه تعلیماتی و تحقیقاتی امام صادق، چ سوم، ۱۴۲۹ق.
  • سروری، علی‌اصغر، اصول ژنتیک پزشکی در ازدواج، اصفهان، جهاد دانشگاهی واحد اصفهان، ۱۳۸۱ش.
  • سلامت‌بخش، فرزانه، «میزان باروری در ایران به پایین‌ترین نرخ در ۸ سال اخیر رسید»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آبان ۱۳۹۹ش.
  • شبیری زنجانی، سیدموسی، رساله توضیح المسائل، قم، سلسبیل، ۱۴۳۰ق.
  • شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
  • عباس‌زاده، محمد و نیکدل، نرمین، «مطالعه بسترهای زمینه‌ساز تأخیر در ازدواج دختران با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی»، در مجله زن در فرهنگ و هنر، شماره ۴، زمستان ۱۳۹۵ش.
  • علوی‌وفا، سعید، «واکاوی علّی لایه‌ای رشد جمعیت در ایران و رهیافت‌های رسانه‌ای آن»، در فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی، شماره ۱۰۴، زمستان ۱۳۹۹ش.
  • فاضل لنکرانی، محمد، رساله توضیح المسائل، قم، امیر قلم، ۱۴۲۶ق.
  • کاظمی‌پور، شهلا، «تحول سن ازدواج زنان در ایران و عوامل جمعیتی مؤثر بر آن»، در مجله زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، شماره ۳، پاییز ۱۳۸۳ش.
  • کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب‌الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
  • متین‌نژاد، معصومه، «نگاهی به تأثیر افزایش سن ازدواج و بارداری در احتمال ابتلا به بیماریهای جسمی و روحی در زنان»، شهرآرا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ مهر ۱۳۹۹ش.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، لبنان، بیروت، چ اول، ۱۴۱۰ق.
  • مطهری، مرتضی، امدادهای غیبی در زندگی بشر، قم، صدرا، ۱۳۹۹ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، احکام بانوان، قم، مدرسه امام علی، چ یازدهم، ۱۴۲۸ق.
  • موسوی بلادی، صدرالدین، بررسی تحول ازدواج در ایران، تهران، فصلنامه جمعیت، سازمان ثبت احوال، شماره ۲۷ و ۲۸، ۱۳۷۸ش.
  • موسوی خمینی، سید روح‌اللّه، تحریر الوسیله، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۲۲ق.
  • موسوی گلپایگانی، سید محمدرضا، هدایة العباد، قم، دارالقرآن الکریم، ۱۴۱۳ق.
  • وحید خراسانی، حسین، توضیح المسائل، قم، مدرسه امام باقر، چ نهم، ۱۴۲۸ش.
  • Fertility rate, total (births per woman) - Iran, Islamic Rep, web: worldbank.org, 2020.
  • Family Choices: Fertility and infertility around the world web: globalfertilitymap.com, 2021.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=ازدواج_به‌هنگام&oldid=64064»