ابوریحان بیرونی: تفاوت میان نسخه‌ها

| تصویر            =ابوریحان بیرونی.jpg|300px|thumb|left

| زیرنویس تصویر    =سردیس ابوریحیان بیرونی

| image_alt        =

| فایل پادکست      =

| حجم فایلپادکست    =

| تاریخ پادکست      =

| زیرنویس عنوان    =

 

| عنوان اصلی        =  

| عنوان انگلیسی    =  

| عنوان عربی        =  

| عنوان علمی        =  

| شاخه علمی        =  

| نوع مفهوم        =  

| معنای اصطلاحی      =  

| حوزه کاربرد      =  

| گستره جغرافیایی  =  

| منشأ تاریخی      =  

 

| نخستین کاربرد    =  

| ریشه واژه        =  

| مرتبط با          =  

| اهمیت            =  

| مبدع              =  

| مروج              =  

| مقدس برای        =  

| مورد احترام      =  

| آثار مرتبط        =  

{{درشت|'''ابوریحان بیرونی،'''}} دانشمند بزرگ ایرانی در قرن چهارم و پنجم هجری.

ابوریحان بیرونی با تألیف آثار عمیق و جامع خود، نقش بی‌بدیلی در شکل‌دهی به زیرساخت‌های فکری و علمی تمدن اسلامی ایفا کرد. آثار او نه تنها در جهان [[اسلام]] تأثیری ماندگار گذاشت، بلکه به‌عنوان میراثی علمی به تمدن جهانی انتقال یافت و پایه‌های دانش نوین را تقویت کرد. برای مثال کتاب «تحقیق ماللهند» به‌عنوان نمونه‌ای برجسته، رویکردی نظام‌مند در مطالعهٔ فرهنگ و ادیان دیگر جوامع ارائه داد که نشان‌دهندهٔ نگاه گسترده و دقیق او به پدیده‌های انسانی است. بیرونی با سبک زندگی مبتنی بر تحقیق، دقت علمی و تعهد به ثبت واقعیت‌ها، الگویی پایدار از یک دانشمند [[مسلمان]] را به نمایش گذاشت که تا امروز برای پژوهشگران و اندیشمندان الهام‌بخش است.

==نام‌گذاری به ابوریحان بیرونی==

نام این دانشمند [[مسلمان]]، «محمد»، کنیهٔ او «ابوریحان»، و به «بیرونی» ملقب است. علت لقب‌گذاری او به بیرونی را تولد وی در بیرون (خارج) از شهر خوارزم دانسته‌اند. برخی معتقدند که چون ابوریحان بیشتر عمرش را خارج از زادگاه خود گذرانده، به بیرونی مشهور شده است. از او در منابع با عناوین «ابوریحان محمد بن احمد بیرونی خوارزمی» یاد می‌شود.<ref>[http://pajoohe.ir/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C__a-31560.aspx محمدزاده، «ابوریحان بیرونی»، وب‌سایت پژوهه.]</ref>

==زندگی‌نامه ابوریحان بیرونی==

===تولید===

محمد بیرونی، در سال ۳۶۲ق در حومهٔ شهر «کاث» پایتخت «[[خوارزمشاهیان]]» متولد شد. او در [[کودکی]] یا [[نوجوانی]] [[پدر]] خود را از دست داد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3282/4762/39132/%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C مهکام، «کیمیای دانش؛ تولد ابوریحان بیرونی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref>

===تحصیلات===

بیرونی [[علم‌آموزی]] را از کودکی آغاز کرد و صرف‌ونحو، [[فقه اسلامی|فقه]]، کلام، جغرافیا، ریاضیات، نجوم، شیمی، پزشکی و دین‌شناسی را یادگرفت.  تحصیلات او در خوارزم بود و در تمام مدت تحصیل، آموخته‌های خود را با تکرار و تمرین، تثبیت می‌کرد و با قلم می‌نوشت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3282/4762/39132/%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C مهکام، «کیمیای دانش؛ تولد ابوریحان بیرونی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> «ابونصر منصور»، ریاضی‌دان بزرگ و منجم خوارزمی در پرورش و تحصیل او نقش مؤثری داشت. ابوریحان در ۱۷ سالگی با استفاده از یک حلقهٔ مدرج، ارتفاع «نصف‌النهاری» خورشید را در کاث اندازه گرفت و بر اساس آن عرض جغرافیایی زادگاه خود را محاسبه کرد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/98752/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%88?rcids=78275,2143,49961,86326,99505,99506,3175,99626,99456,99587,99540,99742,99768,99422,98778,98774,99426,105980,106044,106005,99694,99423,99024 «ابوریحان بیرونی و آثار او»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

==نقش ابوریحان بیرونی در فرهنگ و تمدن اسلامی==

بیرونی با تأکید بر مشاهده، آزمایش و استدلال منطقی، پایه‌های روش علمی مدرن را تقویت کرد. او به جای تکیه بر نظریات پیشینیان، به آزمایش‌های عملی پرداخت و تعصب و تقلید محض در غیر مسایل [[تقلید فقهی|فقهی]] را نقد کرد. این نگرش امروزه به‌عنوان اساس پژوهش‌های علمی در سراسر جهان شناخته می‌شود و سبک زندگی مبتنی بر عقلانیت و تجربه‌گرایی را ترویج می‌دهد.<ref>اشرفی خیرآبادی، «تاریخ نگاران: مردم‌شناسی در آثار ابوریحان بیرونی (با تکیه بر کتاب فی تحقیق ماللهند)»،  1387ش، ص۸۰-۸۹.</ref>

===تقویت گفت‌وگوی بین‌فرهنگی و مطالعات تطبیقی===

بیرونی در کتاب‌هایی مانند تحقیق ماللهند به مطالعهٔ تطبیقی ادیان، فرهنگ‌ها و تمدن‌های مختلف پرداخت. او با تسلط بر زبان‌های متعدد، زمینه‌ساز تعامل فرهنگی بین شرق و غرب شد. این رویکرد امروزه در حوزه‌های مردم‌شناسی و مطالعات بین‌فرهنگی الهام‌بخش است و به درک متقابل ملت‌ها و کاهش تعصبات کمک می‌کند.<ref>اشرفی خیرآبادی، «تاریخ نگاران: مردم‌شناسی در آثار ابوریحان بیرونی (با تکیه بر کتاب فی تحقیق ماللهند)»،  1387ش، ص۸۰-۸۹.</ref>

===پیشرفت در علوم دقیقه و کاربردهای عملی===

بیرونی در زمینه‌های نجوم، ریاضیات، جغرافیا و فیزیک نوآوری‌های بزرگی ارائه داد. دستاوردهای او در محاسبهٔ محیط زمین، ساخت ابزارهای دقیق رصدی و پژوهش در مورد وزن مخصوص مواد، پایه‌های علوم مدرن و فناوری‌های امروزی مانند سیستم‌های ناوبری و نقشه‌برداری را تقویت کرده است.<ref>اشرفی خیرآبادی، «تاریخ نگاران: مردم‌شناسی در آثار ابوریحان بیرونی (با تکیه بر کتاب فی تحقیق ماللهند)»،  1387ش، ص۸۰-۸۹.</ref>

==خاستگاه اندیشه‌ای ابوریحان بیرونی==

===محیط علمی و فرهنگی===

ابوریحان بیرونی در سال‌های آخر دوران نوزایی اسلامی زندگی می‌کرد که جامعهٔ علمی، متفکران اصیل و کتابخانه‌های غنی در ماوراءالنهر، خوارزم، [[خراسان]] قدیم، ری، بغداد و [[سیستان]] وجود داشت. مراکز علمی این مناطق که ابوریحان به آنجا [[مهاجرت]] و زندگی کرده است، محل بحث، تدریس و تألیف در زمینه‌های علوم عقلی، نقلی و تجربی بود. در آن زمان، خراسان، سیستان، ری و بغداد به لحاظ علمی و فرهنگی جدای از هم نبودند و اندیشه‌ها به آسانی از یک نقطه به محل دیگر منتقل می‌شد.<ref>[https://ahmadiamin.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C/ احمدی، «ابوریحان بیرونی و انسان گرایی»، وب‌سایت محمدامین احمدی.]</ref>

خراسان قدیم در عصر ابوریحان، تحت نفوذ علمی و فرهنگی مکتب عقل‌گرای [[بلخ]] بود. به‌همین دلیل دربار سامانیان در [[بخارا]]، و دربار آل‌عراق و آل‌مأمون در خوارزم، محل تجمع دانشمندان علوم عقلی بود و کتاب‌های ارزشمندی در رشته‌های گوناگون در [[کتابخانه|کتابخانه‌های]] دربار وجود داشت.<ref>[https://ahmadiamin.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C/ احمدی، «ابوریحان بیرونی و انسان گرایی»، وب‌سایت محمدامین احمدی.]</ref>

بیرونی در [[مسافرت|مسافرت‌های]] خود با دانشمندان بزرگی مانند کوشیار گیلانی، [[ابومحمود خجندی]]، ابوالوفای بوزجانی و [[ابن‌سینا]] دیدار و مباحثه کرد. این تعاملات مستقیم، بستری برای تبادل اندیشه و رشد علمی او فراهم کرد.<ref>[https://ahmadiamin.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C/ احمدی، «ابوریحان بیرونی و انسان گرایی»، وب‌سایت محمدامین احمدی.]</ref>

===مطالعات میدانی===

همراهی با لشکرکشی‌های محمود غزنوی به هند، امکان آشنایی عمیق با زبان سانسکریت، فرهنگ، ادیان و دانش هندوان را برای او فراهم کرد. این سفرها پایهٔ تألیف کتاب «[[تحقیق ماللهند]]» شد. اقامت در شهرهایی مانند ری، بخارا، جرجان و [[غزنی|غزنه]]، او را با سنت‌های علمی و فرهنگی مختلف آشنا کرد و دامنهٔ [[فرهنگ مطالعه در ایران|مطالعه]] ابوریحان را گسترش داد.<ref>بیرونی، تحدید نهایات الاماکن، ۱۹۶۲م، ج۱، ص۲۲-۲۳.</ref>

ابوریحان اهل سفر بود و مراکز مهم فرهنگی و کتابخانه‌های خوارزم و [[خراسان]] را از نزدیک دیده و در آن جاها تحقیق کرده است. وی همچنین در قلمرو آل‌بویه در ری که مرکز مهم سیاسی و فرهنگی آن زمان بود همراه با تتبع کامل دیدن کرده است.<ref>[https://ahmadiamin.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C/ احمدی، «ابوریحان بیرونی و انسان گرایی»، وب‌سایت محمدامین احمدی.]</ref>

===تسلط بر زبان‌ها و منابع متنوع===

بیرونی به زبان‌های [[زبان فارسی|فارسی]]، [[زبان عربی|عربی]]، سانسکریت و تا حدی یونانی و سریانی مسلط بود. این تسلط، امکان مطالعهٔ مستقیم آثار علمی و فلسفی فرهنگ‌های مختلف را به او داد. او از منابع یونانی، هندی، ایرانی و اسلامی بهره می‌برد و به مقایسهٔ انتقادی این منابع می‌پرداخت.<ref>اشرفی خیرآبادی، «تاریخ نگاران: مردم‌شناسی در آثار ابوریحان بیرونی (با تکیه بر کتاب فی تحقیق ماللهند)»،  1387ش، ص۸۰-۸۹.</ref>

===روش علمی تجربی و انتقادی===

بیرونی به جای تکیه بر نظریات پیشینیان، به آزمایش‌های عملی اهمیت می‌داد. این نگاه تجربی، او را از بسیاری از معاصرانش متمایز می‌کرد. او به‌شدت با تعصب و تقلید از آرای پیشینیان مخالف بود و بر استقلال فکری و پژوهشی تأکید داشت.<ref>اشرفی خیرآبادی، «تاریخ نگاران: مردم‌شناسی در آثار ابوریحان بیرونی (با تکیه بر کتاب فی تحقیق ماللهند)»،  1387ش، ص۸۰-۸۹.</ref>

===علاقه به تاریخ علم و تبادل فرهنگی===

بیرونی در آثار خود به تاریخ علم و سیر تکامل نظریات توجه ویژه‌ای داشت. او به مقایسهٔ باورها، [[آداب]] و علوم فرهنگ‌های مختلف علاقه‌مند بود و این رویکرد، زمینه‌ساز رشد مردم‌شناسی و دین‌پژوهی تطبیقی در آثار او شد.<ref>اشرفی خیرآبادی، «تاریخ نگاران: مردم‌شناسی در آثار ابوریحان بیرونی (با تکیه بر کتاب فی تحقیق ماللهند)»، 1387ش، ص۸۰-۸۹.</ref>

حاکمانی مانند قابوس بن وشمگیر و خوارزمشاهیان آل‌مأمون از تحقیقات او حمایت می‌کردند و امکان ساخت ابزارهای پژوهشی را فراهم می‌آوردند. حضور در مراکزی مانند بغداد، بخارا و غزنه، دسترسی او به کتابخانه‌های غنی و آثار نفیس را ممکن می‌ساخت.<ref>اشرفی خیرآبادی، «تاریخ نگاران: مردم‌شناسی در آثار ابوریحان بیرونی (با تکیه بر کتاب فی تحقیق ماللهند)»، 1387ش، ص۸۰-۸۹.</ref>

===جهان‌بینی باز===

بیرونی با وجود [[مسلمان]] بودن، به باورها و آداب سایر ادیان احترام می‌گذاشت و به مطالعهٔ آن‌ها می‌پرداخت. او در عین حال، به نقد منصفانهٔ باورهای غیرعلمی و [[خرافه‌گرایی|خرافات]] در همهٔ فرهنگ‌ها می‌پرداخت و بر عقلانیت و تجربه تکیه می‌کرد.<ref>بیرونی،  الآثار الباقیة، ۱۹۰۶م، ج۱، ص۲۷۸.</ref>

ابوریحان با این‌که اعتقاد راسخ به دین اسلام و قرآن داشت، به وجود نوعی [[معنویت]] مشترک میان ادیان نیز قائل بود. بر اساس این دیدگاه، ادیان با وجود تفاوت آنها در [[خداشناسی]]، شریعت و مراسم [[عبادت|عبادی]] از وحدت معنوی برخودارند که به‌صورت‌های مختلف تجلی پیدا کرده است.<ref>[https://ahmadiamin.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C/ احمدی، «ابوریحان بیرونی و انسان گرایی»، وب‌سایت محمدامین احمدی.]</ref> با توجه به نوع زندگی، آثار و فعالیت‌های علمی ابوریحان، نگاه او به انسان، فرامذهبی و فرادینی بوده است. [[دین‌داری]] مانع علاقهٔ او به آزاداندیشی و باور به انسانیت مشترک نشد.<ref>[https://ahmadiamin.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C/ احمدی، «ابوریحان بیرونی و انسان گرایی»، وب‌سایت محمدامین احمدی.]</ref>

===بخارا===

ابوریحان بیرونی، تا ۲۵ سالگی از زادگاه خود خارج نشد و قصد تکمیل کارهای علمی خود در ستاره‌شناسی و رصد را داشت، اما بر اثر جنگ‌های داخلی و ناامنی، در سال ۳۸۷ق به [[بخارا]]، پایتخت سامانیان رفت و در آنجا مورد حمایت و احترام شاه «منصورسامانی» قرار گرفت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3282/4762/39132/%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C مهکام، «کیمیای دانش؛ تولد ابوریحان بیرونی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref>

بیرونی در سفر به شهر [[ریش‌سفید|ری]] با دو ستاره‌شناس و ریاضی‌دان مشهور ایرانی دیدار کرد و کتاب «حکایة آلة المسماة بسدس فخری» را در معرفی ابزار رصد نوشت. بیرونی نزد «اسپهبد ابوالعباس مرزبان بن رستم بن شروین» رفت و کتاب «مقالید علم الهیئة» را  به‌نام این پادشاه نوشت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3282/4762/39132/%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%AA%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C مهکام، «کیمیای دانش؛ تولد ابوریحان بیرونی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref>

بیرونی در ۳۸۸ق به دربار «قابوس بن وشمگیر زیاری» در طبرستان و گرگان رفت و اولین کتاب خود «آثار الباقیه عن القرون الخالیه» مشهور به «[[آثار الباقیه|الآثار الباقیه]]» که دربارهٔ گاه‌شماری تاریخی و علمی است را در حدود ۳۹۱ق با نام شاه تدوین کرد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=13012 بازورث و دیگران، «بیرونی ابوریحان محمد بن احمد»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

بیرونی در زمان قدرت دربار «آل‌مأمون» در ۳۹۴ق به زادگاه خود در گُرگَانج خوارزم برگشت و هفت‌سال به‌عنوان مشاور «خوارزم‌شاه ابوالعباس مأمون بن مأمون» خدمت کرد و با حمایت این پادشاه، به تحقیقات علمی پرداخت. او خسوف ۱۴ [[رمضان]] ۳۹۴ق را در گرگانج رصد کرد و با کمک مالی  پادشاه توانست ابزار رصد که به‌نام «حلقهٔ شاهیه» یاد می‌شود را بسازد. او کتاب «تسطیح الصور» را نیز در خوارزم تألیف کرد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=13012 بازورث و دیگران، «بیرونی ابوریحان محمد بن احمد»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

سلطان محمود غزنوی در ۴۰۷ق گرگانج را تصرف کرد و بیرونی را با خود به [[غزنی]] برد. او حدود ۳۵ سال از بقیه عمر خود را در دربار محمود، مسعود و مودود غزنوی و جانشینان آنها سپری کرد. او در دربار غزنوی، به‌عنوان منجم و ستاره‌شناس معروف بود. بیرونی در دوران پادشاهی محمود، رابطهٔ عادی و دوستانه با سلطان نداشت و در نتیجه اوضاع روحی و اقتصادی مناسبی نیز نداشت. او حضور اجباری خود در دربار محمود را با کنایه «تقدیر بشری» دانسته است؛ اما در زمان سلطنت جانشینان محمود، بیرونی مورد احترام و تکریم شاهان غزنوی قرار گرفت و رابطهٔ آنها دوستانه شد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=13012 بازورث و دیگران، «بیرونی ابوریحان محمد بن احمد»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

===فعالیت‌های علمی  ابوریحان در غزنی===

بیشترین اقامت و فعالیت‌های علمی، تحقیقات و تألیفات بیرونی در غزنی و در جریان حملهٔ محمود غزنوی به هند صورت گرفته است که به این شرح است:

#در سال‌های اول حضور خود در غزنی تألیف کتاب «تحدید نهایات الاماکن» را شروع کرد  که در سال ۴۱۶ق به پایان رسید؛

#پس از خورشیدگرفتگی در ۴۰۹ق رصدهای مختلفی انجام داد که تا ۴۱۲ق به‌طول انجامید؛

#در تحقیقی که انجام داد، اعلام کرد که خورشید در قطب شمال غروب نمی‌کند.

#در زمان اقامت خود در قلعه «نندنه» هند، روش خود برای محاسبه قطر زمین را با اسطرلاب آزمایش کرد و مقالهٔ «فی استخراج قدر الارض برصد انحطاط الافق عن قلل الجبال» را نوشت؛

#در ۴۱۸ق، «رسالهٔ استخراج الاوتار» را به پایان رساند و در سال ۴۲۰ق کتاب «التفهیم لاوائل صناعة التنجیم» را به درخواست «ریحانه بنت حسین خوارزمی» به دو [[زبان عربی]] و [[زبان فارسی|فارسی]] نوشت؛

#در ۴۲۷ق، رساله‌ای دربارهٔ آثار «رازی» نگاشت و فهرست آثار خود را نیز در آخر آن اضافه کرد؛

#در زمان سلطنت «مودود بن مسعود» از حمایت شاه برخوردار بود و کتاب «دستور» و «الجماهیر» را به‌نام او نوشت.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=13012 بازورث و دیگران، «بیرونی ابوریحان محمد بن احمد»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

===فعالیت‌های ابوریحان علمی در هند===

ابوریحان در بیشتر جنگ‌های سلطان محمود غزنوی در هند، او را همراهی کرد و سیزده سال در هند به پژوهش پرداخت و زبان سانسکریت؛ یعنی زبان قدیم و مقدس هندوان را یادگرفت. او در مدت اقامت خود در هند، کتاب‌های مهمی دربارهٔ ریاضی، فلسفه و پزشکی را از زبان هندی به عربی ترجمه کرد. همچنین، طول و عرض جغرافیایی مناطق مختلف هند را با روش ابداعی خود به‌دست آورد. مهم‌ترین دست‌آورد ابوریحان در هند، مطالعات انسان‌شناختی او و تألیف کتاب «تحقیق‌ما للهند» است که شهرت جهانی دارد.<ref>[https://www.ibna.ir/fa/report/178838/%D8%AA%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B1-143-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%B0%D9%87%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82 «تبلور 143 کتاب ارزشمند در ذهنی خلاق»، خبرگزاری ایبنا.]</ref>

==روش تحقیق ابوریحان بیرونی==

===روش تحقیق ابوریحان در علوم تجربی===

روش ابوریحان در علوم تجربی، شباهت زیادی با روش علوم تجربی به‌شکل امروزی دارد و روش و مبانی فلسفهٔ ارسطو در علوم تجربی را با نگاه انتقادی قبول دارد. روش او به روش علم تجربی مرسوم در انقلاب علمی در غرب نزدیک است که ویژگی آن غیریقینی بودن علوم طبیعی است.<ref>صدر فراتی، «برهان انی در روش علمی ابوریحان بیرونی»، مجلهٔ تاریخ علم، 1401ش، ص121. </ref>

===روش تحقیق ابوریحان در علوم انسانی===

==آثار ابوریحان بیرونی==

 

 

 

 

 

 

 

 

 

==منابع==

*«ابوریحان بیرونی؛ دانشمندی برای تمام اعصار»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ شهریور ۱۳۹۱ش.

*«ابوریحان بیرونی و آثار او»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۳ آذر ۱۳۹۳ش.

*احمدی، محمدامین، «ابوریحان بیرونی و انسان‌گرایی»، وب‌سایت محمدامین احمدی، تاریخ درج مطلب: ۲۷ آبان ۱۳۹۹ش.

*اشرفی خیرآبادی، حمید، «تاریخ نگاران: مردم‌شناسی در آثار ابوریحان بیرونی (با تکیه بر کتاب فی تحقیق ماللهند)»، مجلهٔ کتاب ماه، شمارهٔ ۱۲۴، ۱۳۸۷ش.

*بازورث، کلیفورد ادموند و دیگران، «بیرونی ابوریحان محمدبن احمد»، وب‌سایت دانشنامهٔ جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: ۱۳۷۹ش.

*بیرونی، ابوریحان، الآثار الباقیة، به کوشش زاخاو، لایپزیگ، ۱۹۰۶م.

*بیرونی، ابوریحان، تحدید نهایات الاماکن، به کوشش بولگاکف، قاهره، ۱۹۶۲م.

*بیرونی، ابوریحان، فهرست کتب محمد بن زکریا الرازی، ج۱، ص۴۲، به کوشش پاول کراوس، پاریس، ۱۹۳۶م.

*«تبلور ۱۴۳ کتاب ارزشمند در ذهنی خلاق»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ شهریور ۱۳۹۷ش.

*جعفرنیا، فاطمه، «روش‌های پژوهش ابوریحان بیرونی در علوم انسانی»، تاریخ درج مطلب: ۲۳ آذر ۱۳۹۸ش.

*جمعی از نویسندگان، غزنی بستر تمدن شرق اسلامی، تهران، عرفان، ۱۳۹۳ش.

*«دربارهٔ ابوریحان». وب‌سایت شرکت داروسازی ابوریحان، تاریخ بازدید: ۲۷ شهریور ۱۴۰۴ش.

*صدر فراتی، محمدمهدی، «برهان انی در روش علمی ابوریحان بیرونی»، مجلهٔ تاریخ علم، دورهٔ ۲۰، شمارهٔ ۱، بهار و تابستان ۱۴۰۱ش.

*محمدزاده، محسن، «ابوریحان بیرونی»، وب‌سایت پژوهه، تاریخ درج مطلب: ۱۳ شهریور ۱۳۸۷ش.

*مهکام، رضا، «کیمیای دانش؛ تولد ابوریحان بیرونی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۲۴ بهمن ۱۴۰۱ش.

*«مهندسی که پزشک، مورخ و فقیه بود؛ نظریه تکامل به‌روایت ابوریحان بیرونی!»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۲ آذر ۱۴۰۰ش.

*«نگاهی به آثار و فعالیت‌های ابوریحان بیرونی خالق نظریه‌های ماندگار»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ شهریور ۱۳۹۵ش.

*«نوآوریهای ابوریحان بیرونی»، وب‌سایت ادارهٔ کل پژوهش‌های اسلامی رسانه، تاریخ بازدید: ۲۴ بهمن ۱۴۰۱ش.