حضرت زینب: تفاوت میان نسخه‌ها

زینب که با نام زینب کبری نیز شناخته می‌شود، سومین فرزند [[امام علی|علی بن ابی‌طالب]] و فاطمه زهرا است. جدّ او حضرت محمد، نام زینب را بر وی نهاد که به‌معنای زینت پدر است. بیشترین گزارش‌های تاریخی دربارهٔ زینب، مربوط به همراهی او با برادرش، امام حسین، از مدینه تا مکه و از آنجا تا کربلا است که در رویدادهای پرشمار عاشورا در کربلا، از جمله به میدان فرستادن فرزندان و بردباری بر شهادت آنها و نیز شهادت برادران و برادرزادگان، نام و یاد او پرتکرار است. عبارت «خدایا این قربانی را از ما بپذیر» منتسب به زینب هنگام شهادت امام حسین است. در پایان واقعه کربلا، زینب به همراه بازماندگان کاروان امام حسین به اسارت لشکریان یزید درآمد و ابتدا به کوفه و کاخ ابن‌زیاد و سپس به شام و کاخ یزید منتقل شد. زینب در کوفه و شام با افشاگری و سخنان حماسی، طعم پیروزی را در کام یزید و ابن‌زیاد تلخ کرد و با تکمیل هدف امام حسین در صیانت از دین اسلام و پایداری مقابل حکومت ظالم، به نماد مقاومت و پایداری، صبر، فداکاری و شجاعت در فرهنگ شیعیان تبدیل شد.

زینب، دختر علی و فاطمه،<ref>ابن‌اثیر، أسدالغابة، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۱۳۲؛ نقدی، حیاة السیدة زینب، ۱۴۲۱ق، ص۲۲.</ref> در پنجم جمادی‌الاُولی<ref>دخیل، اعلام النساء، ۱۴۱۲ق، ص۲۶۹؛ قزوینی، زینب الکبری من المهد الی اللحد، ۱۴۲۴ق، ص۳۱.</ref> از سال پنجم<ref>دخیل، اعلام النساء، ۱۴۱۲ق، ص۲۶۹؛ نقدی، حیاة السیدة زینب، ۱۴۲۱ق، ص۲۲؛ مغنیه، الحسین (ع) و بطلة کربلاء، ۱۴۲۶ق، ص۲۸۵.</ref> یا ششم<ref>شرف‌الدین، عقیلة الوحی، ص۴۱؛ قزوینی، زینب الکبری من المهد الی اللحد، ۱۴۲۴ق، ص۳۱.</ref> یا نهم هجری،<ref>قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص57.</ref> در مدینه به دنیا آمد.<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص16 و 327.</ref> پیامبر خدا، به دلیل علاقه‌اش به زینب، دخترِ وفات‌یافتهٔ خود، نام زینب را بر وی نهاد.<ref>بنت‌الشاطی، بانوی کربلا، حضرت زینب، 1390ش، ص29؛ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص56؛ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص17.</ref> زینب، از دو کلمهٔ «زین» و «أب»، به معنی زینت پدر، تشکیل شده است.<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص17.</ref> کنیه او، اُم‌ّکُلثوم و اُم‌ّالحسن،<ref>قرشی، السیده زینب، ۱۴۲۲ق، ص۳۹؛ قزوینی، زینب الکبری من المهد الی اللحد، ۱۴۲۴ق، ص۳۸.</ref> و القاب او، عقیلهٔ بنی‌هاشم، عالمه، عابده، کامله و فاضله است.<ref>قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص56؛ جزائری، الخصائص الزینبیة، ۱۴۲۵ق، ص۵۲–۵۳؛ ربانی خلخالی، چهره درخشان عقیله بنی‌هاشم زینب کبری، ۱۳۸۷ش، ص۱۶–۱۹.</ref>

زینب، پس از انعقاد صلح بین امام حسن و معاویه، از کوفه به مدینه آمد و به مدت بیست سال، تا زمان مرگ معاویه، در مدینه ماند.<ref>مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص71.</ref> وی در این مدت، محل رجوع علمی و دینی مردم بوده<ref>اللجنة العلمیة فی مؤسسة الإمام الصادق (ع)، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص361.</ref> و جلسات تفسیر قرآن برای زنان تشکیل داده بود.<ref>مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص71؛ محلاتی، ریاحین الشریعة، ۱۳۴۹ش، ج۳، ص۵۷.</ref> او از طرف برادرزاده‌اش، امام سجاد، نیابت خاصّه داشت تا احکام دین را برای مردم تبیین کند و خانه‌اش همواره محل مراجعه مردم، جهت کسب معارف دینی بود.<ref>مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص345.</ref>

زینب همانند مادرش فاطمه (س)، از بانوان تاریخ‌ساز جهان اسلام بود که پایه‌های حق و عدالت را برافراشت و دژهای ظلم و ستم را ویران ساخت. او زمانی که حقایق، در سایهٔ تبلیغات دروغین امویان، دور از دسترس مردم مانده بود، بستر بیداری سیاسی و دینی را فراهم ساخت.<ref>قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص19.</ref>

تبلور صفات نیکو و خصال برازنده در زینب، او را به باشکوه‌ترین الگوی شرافت و پاک‌دامنی و کرامت<ref>قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص74.</ref> و افتخارِ زن، در دنیای اسلام مُبَدَّل ساخت.<ref>قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص20.</ref> شخصیت قوی، ارادهٔ محکم و ایمان راسخ زینب<ref>قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص70.</ref> مورد ستایش تاریخ‌پژوهان قرار گرفته است.<ref>قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص26.</ref> او برخوردار از علم و دانش،<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص91-96؛ کحّاله، أعلام النساء، ۲۰۰۸، ج۲، ص۹۲–۹۷.</ref> زهد،<ref>قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص77.</ref> عبادت و پرستش،<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص96-99.</ref> شجاعت،<ref>قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص75.</ref> شکیبایی،<ref>قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص72.</ref> وصایت و نیابت،<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص99.</ref> استجابت دعا<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص104-108.</ref> و حمایت از ولیّ امر خویش<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص101-104.</ref> بود. زینب در لطف و صفا، مانند مادرش، زهرا و در دانش و سخنوری'''،''' همچون پدرش، علی بود.<ref>. طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۳۰۴؛ مامقانی، تنقیح المقال، نجف، ج۳، بخش ۲، ص۷۹؛ جزائری، الخصائص الزینبیة، ۱۴۲۵ق، ص۹۶و۹۸؛ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص288</ref>

زینب، به همراه پدر، از مدینه به کوفه،<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص111-112.</ref> به همراه برادرش، حسن، از کوفه به مدینه،<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص112-113.</ref> به همراه برادرش، حسین، از مدینه به مکه و سپس به سمت عراق و سرزمین کربلا<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص113-116.</ref> و به همراه برادرزاده‌اش، امام سجاد، از کربلا به کوفه و از آنجا به شامات و از آنجا به مدینه<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص116-120.</ref> و در نهایت، در سفرِ آخرِ خود، از مدینه به شام بازگشت.<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص120.</ref>

شب عاشورا، امام حسین، خواهرش، زینب را دعوت به شکیبایی کرد.<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص137؛ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص226.</ref> زینب، هنگامی که زمزمهٔ «یا دهر! اُفّ لک من خلیل …» را از برادرش شنید، خطاب به او گفت گوئیا امروز، جدّم، پدرم، مادرم و برادرم را از دست رفته می‌بینم.<ref>مفید، الارشاد، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۹۳–۹۴؛ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص145؛ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص225-226.</ref> او، درعین حال، در معرکهٔ جنگ، چونان دستیاری زبردست برای برادرش عمل کرده و علی اصغر را برای وداع امام با فرزندش آورد.<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص163؛ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص267.</ref> همچنین، هنگامی که عبدالله بن حسن به سمت قتل‌گاه دوان شد، برای توقف او تلاش کرد، گرچه موفق نشد!<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص165.</ref> هنگام وداع امام حسین با اهل حرم نیز، پیراهن کهنه‌ای را که امام طلب کرده بود، به وی داد.<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص167-168.</ref>

زینب، وظیفهٔ اصلی خود را حفظ جان امام سجاد، به عنوان امامِ پس از امام حسین، می‌دانست، که به بهترین نحو انجام داد.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۵، ص۱۱۷؛ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص299-300؛ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص166؛ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص277.</ref> هنگام شهادت امام حسین، بر بالای تلّ زینبیه ایستاد و خطاب به عمر بن سعد فریاد برآورد که ایستاده‌ای و حسین را می‌کشند؟<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص172-173؛ مفید، الارشاد، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۱۱۲.</ref> و در نهایت، پس از شهادت امام و یارانش، به همراه اهل حرم، بر بالین شهدا حضور یافته و برای آنها اقامهٔ عزا کردند.<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص176؛ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص296-298؛ مغنیه، الحسین (ع) و بطلة کربلاء، ۱۴۲۶ق، ص۴۳۳؛ فیض‌الاسلام، خاتون دوسرا، ۱۳۶۶ش، ص۱۸۵.</ref> اقامهٔ عزا و ماتم برای کشتگان کربلا،<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص188-189.</ref> مراقبت از امام سجاد و دلداریِ او،<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص193-194؛ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص301.</ref> شِکوِه به پیشگاه خداوند و درد دل با پیامبر، از آخرین اقدامات حضرت زینب در کربلا بود.<ref>صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص195.</ref>

امام سجاد، عمه‌اش زینب را «عالمهٔ بدون معلم» و دانشمندی معرفی کرده که دانش خود را از دیگری نیاموخته است.<ref>مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص347.</ref>