حضرت زینب، دختر امام علی و حضرت فاطمه.
زینب که با نام زینب کبری نیز شناخته میشود، سومین فرزند علی بن ابیطالب و فاطمه زهرا است. جدّ او حضرت محمد، نام زینب را بر وی نهاد که بهمعنای زینت پدر است. بیشترین گزارشهای تاریخی دربارهٔ زینب، مربوط به همراهی او با برادرش، امام حسین، از مدینه تا مکه و از آنجا تا کربلا است که در رویدادهای پرشمار عاشورا در کربلا، از جمله به میدان فرستادن فرزندان و بردباری بر شهادت آنها و نیز شهادت برادران و برادرزادگان، نام و یاد او پرتکرار است. عبارت «خدایا این قربانی را از ما بپذیر» منتسب به زینب هنگام شهادت امام حسین است. در پایان واقعه کربلا، زینب به همراه بازماندگان کاروان امام حسین به اسارت لشکریان یزید درآمد و ابتدا به کوفه و کاخ ابنزیاد و سپس به شام و کاخ یزید منتقل شد. زینب در کوفه و شام با افشاگری و سخنان حماسی، طعم پیروزی را در کام یزید و ابنزیاد تلخ کرد و با تکمیل هدف امام حسین در صیانت از دین اسلام و پایداری مقابل حکومت ظالم، به نماد مقاومت و پایداری، صبر، فداکاری و شجاعت در فرهنگ شیعیان تبدیل شد.
زندگینامه حضرت زینب
زینب، دختر علی و فاطمه،[۱] در پنجم جمادیالاُولی[۲] از سال پنجم[۳] یا ششم[۴] یا نهم هجری،[۵] در مدینه به دنیا آمد.[۶] پیامبر خدا، به دلیل علاقهاش به زینب، دخترِ وفاتیافتهٔ خود، نام زینب را بر وی نهاد.[۷] زینب، از دو کلمهٔ «زین» و «أب»، به معنی زینت پدر، تشکیل شده است.[۸] کنیه او، اُمّکُلثوم و اُمّالحسن،[۹] و القاب او، عقیلهٔ بنیهاشم، عالمه، عابده، کامله و فاضله است.[۱۰]
زینب در سایهسار پیامبر، علی و فاطمه رشد کرد و بالید.[۱۱] او لحظات شیرینی را در کنار حسنین، با دیدن پیامبر و در آغوش کشیدهشدن توسط او، تجربه کرد.[۱۲] وی در سن پنج[۱۳] یا ششسالگی[۱۴] شاهد مرگ جانسوز پدربزرگش بود.[۱۵] او در این سنّ، شاهد نزاع مهاجر و انصار، بر سر تصاحب قدرت بود، در حالی که هنوز پیکر پیامبر خدا بر روی زمین مانده بود و امام علی (ع) با اندکی از یاران خویش، متکفل کفن و دفن آن حضرت شده بود.[۱۶] زینب، مادرش فاطمه را نیز ۷۵ یا ۹۵ روز پس از رحلت پیامبر، از دست داد.[۱۷]
کودکی و نوجوانی زینب، در کنار پدر گذشت. او در زمان حیات پدر، شاهد حوادث، اتفاقات و تحولات بسیار در جامعه مسلمان بود.[۱۸] زینب، هنگام شهادت پدر، ۳۵ ساله بود.[۱۹] وی، طی ۱۰ سال امامتِ برادر خود، حسن، شاهد خیانت امرای سپاه، صلح او با معاویه و مسمومیت او، توسط جَعده، همسرش بود.[۲۰]
او ۱۰ سال آخر عمر خود را با برادرش، حسین گذراند.[۲۱] زینب با امام حسین عازم کربلا شد و پس از آن، در ۵۵سالگی، به عنوان شاهد و بازماندهٔ حادثهٔ عاشورا، سرپرستی کاروان اسیران را تا کوفه و شام برعهده گرفت.[۲۲] این دوران، پرحادثهترین و رنجبارترین دوران برای زینب بود.[۲۳] وی در ۵۶سالگی، با سینهای مالامال از درد و رنجِ شهادت تمامی عزیزان و نزدیکانش، چشم از جهان فروبست.[۲۴]
ازدواج حضرت زینب
زینب در سال ۱۷ یا ۱۹ هجری، در سن ۱۱ یا ۱۳ سالگی، با پسرعمویش، عبدالله بن جعفر ازدواج کرد،[۲۵] که حاصل آن، ۴ یا ۵ فرزند بوده است که مورِّخان با اختلاف در ثبتِ اسامی،[۲۶] از نامهای علی، عون، جعفر، محمد، عباس و اُمّکلثوم،[۲۷] یاد کردهاند. عون و محمد، از پسران زینب، در کربلا به شهادت رسیدند.[۲۸]
مجالس علمی حضرت زینب
زینب، پس از انعقاد صلح بین امام حسن و معاویه، از کوفه به مدینه آمد و به مدت بیست سال، تا زمان مرگ معاویه، در مدینه ماند.[۲۹] وی در این مدت، محل رجوع علمی و دینی مردم بوده[۳۰] و جلسات تفسیر قرآن برای زنان تشکیل داده بود.[۳۱] او از طرف برادرزادهاش، امام سجاد، نیابت خاصّه داشت تا احکام دین را برای مردم تبیین کند و خانهاش همواره محل مراجعه مردم، جهت کسب معارف دینی بود.[۳۲]
فضایل و کرامات حضرت زینب
زینب همانند مادرش فاطمه (س)، از بانوان تاریخساز جهان اسلام بود که پایههای حق و عدالت را برافراشت و دژهای ظلم و ستم را ویران ساخت. او زمانی که حقایق، در سایهٔ تبلیغات دروغین امویان، دور از دسترس مردم مانده بود، بستر بیداری سیاسی و دینی را فراهم ساخت.[۳۳]
تبلور صفات نیکو و خصال برازنده در زینب، او را به باشکوهترین الگوی شرافت و پاکدامنی و کرامت[۳۴] و افتخارِ زن، در دنیای اسلام مُبَدَّل ساخت.[۳۵] شخصیت قوی، ارادهٔ محکم و ایمان راسخ زینب[۳۶] مورد ستایش تاریخپژوهان قرار گرفته است.[۳۷] او برخوردار از علم و دانش،[۳۸] زهد،[۳۹] عبادت و پرستش،[۴۰] شجاعت،[۴۱] شکیبایی،[۴۲] وصایت و نیابت،[۴۳] استجابت دعا[۴۴] و حمایت از ولیّ امر خویش[۴۵] بود. زینب در لطف و صفا، مانند مادرش، زهرا و در دانش و سخنوری، همچون پدرش، علی بود.[۴۶]
سفرهای حضرت زینب
زینب، به همراه پدر، از مدینه به کوفه،[۴۷] به همراه برادرش، حسن، از کوفه به مدینه،[۴۸] به همراه برادرش، حسین، از مدینه به مکه و سپس به سمت عراق و سرزمین کربلا[۴۹] و به همراه برادرزادهاش، امام سجاد، از کربلا به کوفه و از آنجا به شامات و از آنجا به مدینه[۵۰] و در نهایت، در سفرِ آخرِ خود، از مدینه به شام بازگشت.[۵۱]
زینب در کربلا
حضرت زینب در سفر کربلا، برادرش، حسین را در همهٔ مراحل، همراهی کرد.[۵۲] چهار زن، او را در این سفر همراهی میکردند: فضّه نوبیه (خادمهٔ حضرت زهرا) و روضه (خادمهٔ پیامبر) و ملیکه (خادمهٔ جعفر بن أبیطالب در حبشه) و سَلمی.[۵۳]
شب عاشورا، امام حسین، خواهرش، زینب را دعوت به شکیبایی کرد.[۵۴] زینب، هنگامی که زمزمهٔ «یا دهر! اُفّ لک من خلیل …» را از برادرش شنید، خطاب به او گفت گوئیا امروز، جدّم، پدرم، مادرم و برادرم را از دست رفته میبینم.[۵۵] او، درعین حال، در معرکهٔ جنگ، چونان دستیاری زبردست برای برادرش عمل کرده و علی اصغر را برای وداع امام با فرزندش آورد.[۵۶] همچنین، هنگامی که عبدالله بن حسن به سمت قتلگاه دوان شد، برای توقف او تلاش کرد، گرچه موفق نشد![۵۷] هنگام وداع امام حسین با اهل حرم نیز، پیراهن کهنهای را که امام طلب کرده بود، به وی داد.[۵۸]
زینب، وظیفهٔ اصلی خود را حفظ جان امام سجاد، به عنوان امامِ پس از امام حسین، میدانست، که به بهترین نحو انجام داد.[۵۹] هنگام شهادت امام حسین، بر بالای تلّ زینبیه ایستاد و خطاب به عمر بن سعد فریاد برآورد که ایستادهای و حسین را میکشند؟[۶۰] و در نهایت، پس از شهادت امام و یارانش، به همراه اهل حرم، بر بالین شهدا حضور یافته و برای آنها اقامهٔ عزا کردند.[۶۱] اقامهٔ عزا و ماتم برای کشتگان کربلا،[۶۲] مراقبت از امام سجاد و دلداریِ او،[۶۳] شِکوِه به پیشگاه خداوند و درد دل با پیامبر، از آخرین اقدامات حضرت زینب در کربلا بود.[۶۴]
زینب در کوفه
زینب در دارالإمارة کوفه، با سخنان کوبنده و آتشین خود، مردم را به آنچه اتفاق افتاده بود، آگاه و عبیدالله بن زیاد را خوار و رسوا ساخت.[۶۵] جملهٔ ماندگار «ما رأیتُ إلا جمیلاً بهمعنای: جز زیبایی، از خدا ندیدم» در همین مجلس بازگو شده است.[۶۶] سخنان او، برای کوفیان، تداعی سخنان پدرش، علی بود. گویی زبان علی در کام زینب بود.[۶۷] همچنین، از قتل امام سجاد (ع) توسط عبیدالله، ممانعت به عمل آورد.[۶۸] در نهایت، اسرا توسط عُمّال حکومت، از بین مردم عبور داده شدند و به زندان انتقال یافتند.[۶۹]
زینب در شام
با حضور اسرا در شام و جسارتهای یزید به سرِ مقدس امام حسین (ع) و سخنان ناشایست او در انکار رسالت و وحی[۷۰] و نیز به خاندان پیامبر، زینب سکوت را جایز ندانسته و با سخنان غَرّای خود، هم پاسخ اهانتهای یزید را داد و هم مردم ناآگاه شام را، که اسلام را فقط از زاویهٔ نگاه معاویه شناخته بودند، نسبت به خاندان رسالت، آگاه ساخت.[۷۱]
با سخنان زینب، که تا امروز در تاریخ ادیان و تاریخ انقلابها، مورد تمجید نویسندگان واقع شده است،[۷۲] یزید رسماً مفتضح گشته[۷۳] و در موضع انفعال قرار گرفت و علاوه برانداختن مسئولیت این جنایت بزرگ بر گردن عبیدالله بن زیاد،[۷۴] اولاً دستور داد شرایط رفاهی در شأن خاندان پیامبر تدارک دیده شود و ثانیاً اجازه داد در مدت حضور اسرا در شام، به مدت سه[۷۵] تا هفت روز، مراسم عزا در سوگ شهیدان کربلا برپا شود.[۷۶] زینب، همچنین، مقابل برخی دستاندازیها و سوءاستفادهها جانانه ایستادگی و دست خباثت و خیانت را قطع کرد.[۷۷]
بازگشت کاروان اسیران به مدینه
یزید به نُعمان بن بشیر دستور داد اسیران کربلا را در نهایت احترام به مَوطِن خود، مدینه بازگرداند.[۷۸] هنگام حرکت کاروان اسرا، به دستور زینب، محملها، سیاهپوش شدند، تا مردم بدانند آنها مصیبتزده و سوگوارِ سرور و سالار شهیدان و سایر شهدای کربلا هستند.[۷۹] برخی معتقدند کاروان اسیران، ابتدا به کربلا رفته و سپس به مدینه بازگشتهاند![۸۰] گرچه دیگران چنین عقیدهای نداشته و با توجه به طول مسیر و سفر و توقف طولانیمدت در شام، بعید دانستهاند که در اولین اربعین، در مسیر بازگشت، کاروان اسیران به کربلا رفته باشند.[۸۱]
زینب، پس از سفری هفتماهه، به شهر و خانهٔ خود بازگشت.[۸۲] او در هر کجا فرصتی مییافت، برای مردم، ماجرای حادثهٔ کربلا را شرح میداد[۸۳] و با برشماری جنایات یزید و عُمّالش، مردم را به قیام و شورش علیه یزید فرا میخواند.[۸۴] در این سفر، به پیشنهاد فاطمه، دختر علی و موافقت زینب، به نعمان بن بشیر، به پاس خوشرفتاری او با اسرا، در طول سفر، زیورآلاتی هدیه داده شد.[۸۵]
وفات و آرامگاه زینب
دربارهٔ تاریخ وفات حضرت زینب در منابع تاریخی تا سدهٔ هشتم هجری، اطلاعات دقیقی وجود ندارد؛ اما مشهور این است که زینب، در ۱۴ یا ۱۵ رجب سال ۶۲ هجری،[۸۶] در سن ۵۷ سالگی، دار فانی را وداع گفت.[۸۷]
دربارهٔ مدفن حضرت زینب، اختلاف نظر وجود دارد. برخی بر این باور هستند که او در مدینه مدفون است.[۸۸]
بر اساس دیدگاه دیگر، او در زینبیهٔ مصر مدفون است؛[۸۹] برخی، این قول را قویترین احتمال دانستهاند.[۹۰] اما عدّهای، در ردّ این ادعا، دلایلی آوردهاند، از جمله کتاب «أخبار الزینبیات» در قرن ششم، این قول را فاقد اعتبار دانسته است.[۹۱] همچنین، هیچیک از مورّخان بزرگ مصری، از قرن سوم تا نهم هجری، از جمله ابنزَیّات (متوفای ۷۱۴ق)، در کتابهای خود، ذکری از آرامگاه زینب در مصر به میان نیاوردهاند.[۹۲] در آثار دوران حکومت فاطمیان نیز، که از قرن سوم تا هفتم هجری، به مدت ۲۷۰ سال بر مصر حکومت کردند، نامی از مقبرهٔ زینب کبری به میان نیامده است.[۹۳] از سوی دیگر بر اساس پژوهشهای موجود، در مصر چندین زینب مدفون است (حدود ۱۵ نفر)، اما هیچکدام زینب بنت علی نیستند[۹۴] و زینبیهٔ مصر، متعلق به زینب بنت یحیی بن حسن بن زید بن حسن بن علی بن أبیطالب است، نه زینب بنت علی بن أبیطالب.[۹۵]
دیدگاه سوم آن است که حضرت زینب، در زینبیهٔ شام مدفون است.[۹۶]
نویسندهٔ کتاب الحسین و بطلة کربلا گفته است از آنجا که علمای مورد اعتماد، مانند کلینی، شیخ صدوق، شیخ مفید و شیخ طوسی، محل دفن حضرت زینب را بیان نکردهاند، از این جهت، نمیتوان هیچیک از اقوال سهگانه را بر دیگری ترجیح داده و با اطمینان محل دفن او را بیان کرد.[۹۷]
زینب در نگاه دیگران
امام سجاد، عمهاش زینب را «عالمهٔ بدون معلم» و دانشمندی معرفی کرده که دانش خود را از دیگری نیاموخته است.[۹۸]
از منظر اندیشمندان و تاریخپژوهان مسلمان، زینب دوشادوش مردان، تاریخسازی کرد (شهرستانی)؛[۹۹] بانویی عاقل، خردمند،[۱۰۰] مقاوم و هوشمند بود (ابنأثیر و فرید وجدی)؛[۱۰۱] جرأت، فصاحت و بلاغتش بیش از سایر اهلبیت بود (عمر ابونصر)؛[۱۰۲] دشمنِ ستمگران و حامی مردان خدا بود و در شجاعت، گوی سبقت را از مردان ربوده بود (محمدعلی احمد).[۱۰۳]
پانویس
- ↑ ابناثیر، أسدالغابة، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۱۳۲؛ نقدی، حیاة السیدة زینب، ۱۴۲۱ق، ص۲۲.
- ↑ دخیل، اعلام النساء، ۱۴۱۲ق، ص۲۶۹؛ قزوینی، زینب الکبری من المهد الی اللحد، ۱۴۲۴ق، ص۳۱.
- ↑ دخیل، اعلام النساء، ۱۴۱۲ق، ص۲۶۹؛ نقدی، حیاة السیدة زینب، ۱۴۲۱ق، ص۲۲؛ مغنیه، الحسین (ع) و بطلة کربلاء، ۱۴۲۶ق، ص۲۸۵.
- ↑ شرفالدین، عقیلة الوحی، ص۴۱؛ قزوینی، زینب الکبری من المهد الی اللحد، ۱۴۲۴ق، ص۳۱.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص57.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص16 و 327.
- ↑ بنتالشاطی، بانوی کربلا، حضرت زینب، 1390ش، ص29؛ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص56؛ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص17.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص17.
- ↑ قرشی، السیده زینب، ۱۴۲۲ق، ص۳۹؛ قزوینی، زینب الکبری من المهد الی اللحد، ۱۴۲۴ق، ص۳۸.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص56؛ جزائری، الخصائص الزینبیة، ۱۴۲۵ق، ص۵۲–۵۳؛ ربانی خلخالی، چهره درخشان عقیله بنیهاشم زینب کبری، ۱۳۸۷ش، ص۱۶–۱۹.
- ↑ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص21.
- ↑ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص20.
- ↑ بنتالشاطی، بانوی کربلا، حضرت زینب، 1390ش، ص43؛ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص102؛ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص28.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص51.
- ↑ بنتالشاطی، بانوی کربلا، حضرت زینب، 1390ش، ص43؛ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص94.
- ↑ ص45-46. بنتالشاطی، بانوی کربلا، حضرت زینب، 1390ش،
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص121؛ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص54.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص62-65.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص63. قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص176-186.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص68-69. قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص201-203.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص293-296.
- ↑ 13 صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص70.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص69.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص70-71.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص61؛ ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۳۴۰؛ ابنالاثیر، أسد الغابة، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۱۳۳؛ طبرسی، اِعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۹۶.
- ↑ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص37 و 41.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص66؛ ابنسعد، الطبقات الکبری، ۱۴۱۰ق، ج۸، ص۳۴۰؛ ابنالاثیر، أسد الغابة، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۱۳۳؛ کحّاله، أعلام النساء، ۲۰۰۸، ج۲، ص۹۲؛ دخیل، اعلام النساء، ۱۴۱۲ق، ص۲۷۰؛ قرشی، السیدة زینب، ۱۴۲۲ق، ص۴۸
- ↑ مفید، الارشاد، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۱۲۵؛ طبری، کامل بهائی، ۱۳۸۳ش، ص۶۴۷؛ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبین، ۱۴۱۶ق، ص۹۵.
- ↑ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص71.
- ↑ اللجنة العلمیة فی مؤسسة الإمام الصادق (ع)، موسوعة طبقات الفقهاء، ۱۴۱۸ق، ج۱، ص361.
- ↑ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص71؛ محلاتی، ریاحین الشریعة، ۱۳۴۹ش، ج۳، ص۵۷.
- ↑ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص345.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص19.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص74.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص20.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص70.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص26.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص91-96؛ کحّاله، أعلام النساء، ۲۰۰۸، ج۲، ص۹۲–۹۷.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص77.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص96-99.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص75.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص72.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص99.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص104-108.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص101-104.
- ↑ . طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۳۰۴؛ مامقانی، تنقیح المقال، نجف، ج۳، بخش ۲، ص۷۹؛ جزائری، الخصائص الزینبیة، ۱۴۲۵ق، ص۹۶و۹۸؛ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص288
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص111-112.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص112-113.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص113-116.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص116-120.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص120.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص130؛ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص25.
- ↑ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص161.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص137؛ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص226.
- ↑ مفید، الارشاد، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۹۳–۹۴؛ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص145؛ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص225-226.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص163؛ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص267.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص165.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص167-168.
- ↑ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۵، ص۱۱۷؛ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص299-300؛ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص166؛ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص277.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص172-173؛ مفید، الارشاد، ۱۳۷۲ش، ج۲، ص۱۱۲.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص176؛ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص296-298؛ مغنیه، الحسین (ع) و بطلة کربلاء، ۱۴۲۶ق، ص۴۳۳؛ فیضالاسلام، خاتون دوسرا، ۱۳۶۶ش، ص۱۸۵.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص188-189.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص193-194؛ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص301.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص195.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص212-223 و 231-234؛ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص29؛ طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۱۳.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص317.
- ↑ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص295 و 345؛ طبرسی، الاحتجاج، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۱۰۹.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص235. قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص299-300 و 318؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج ۴۵، ص۱۱۷.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص239-241.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص328-336؛ محمّدی اشتهاردی، حضرت زینب فروغ تابان کوثر، ۱۳۷۹ش، ص۲۴۸.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص283-284 و 296-302.
- ↑ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص321.
- ↑ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص316؛ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص29.
- ↑ الهی، زینب کبری عقیله بنی هاشم، ۱۳۷۵ش، ص۲۴۴؛ سیوطی، تاریخ الخلفاء، ۱۴۲۵ق، ص۱۵۸.
- ↑ ابو مخنف، وقعة الطف، ۱۴۲۷ق، ص۳۱۱.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص305-307؛ عمادالدین طبری، کامل بهایی، ۱۳۸۳ش، ص۶۴۴.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص338-340؛ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص285؛ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص322.
- ↑ عمادالدین طبری، کامل بهایی، ۱۳۸۳ش، ص۶۴۵.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص309-315.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص346(به نقل از حیاة الإمام الحسین422:3)
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ج1، 1371ش، ص817-818.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص326.
- ↑ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص344 و 347.
- ↑ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص348-349.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص320.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص354؛ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص353؛ قزوینی، زینب الکبری من المهد الی اللحد، ۱۴۲۴ق، ص۵۹۱.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص327 و 331.
- ↑ امین، اعیان الشیعة، ۱۴۰۶ق، ج۷، ص۱۴۰–۱۴۱؛ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص332-334؛ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص354.
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص356؛ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص334-342(به نقل از کتاب أخبار الزینبات عُبَیدلی، ص116-122)؛ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص352.
- ↑ قزوینی، زینب الکبری من المهد الی اللحد، ۱۴۲۴ق، ص۶۱۰–۶۱۸.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص336؛ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص355.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص336-338.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص339.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص338-339.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص341(به نقل از أعیان الشیعة147:7).
- ↑ قرشی، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، 1395ش، ص355؛ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص342-349(به نقل از کتاب پژوهشی پیرامون بارگاه حضرت زینب، محمد حسنین سابقی).
- ↑ مغنیه، الحسین (ع) و بطلة کربلا، ۱۴۲۶ق، ص۳۹۷؛ گروهی از تاریخپژوهان، تاریخ قیام و مقتل جامع سیدالشهداء، ۳۹۱ش، ج۲، ص۵۹۶–۶۰۳.
- ↑ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص347.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص328.
- ↑ مهاجرانی، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، 1383ش، ص72.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص329.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص329.
- ↑ صادقی اردستانی، زینب قهرمان، دختر علی، 1402ش، ص330.
منابع
- ابناثیر جزری، علی بن محمد، أسدالغابة فی معرفة الصحابة، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹ق.
- ابنسعد، محمد بن سعد، الطبقات الکبری، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
- ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل الطالبیین، قم، شریف الرضی، ۱۴۱۶ق.
- ابومخنف، لوط بن یحیی، وقعةالطف، تحقیق محمّدهادی یوسفی غروی، قم، مجمع العالمی لاهل البیت، ۱۴۲۷ق.
- الهی، حسن، زینب کبری عقیله بنی هاشم، تهران، آفرینه، ۱۳۷۵ش.
- امین، سید محسن، اعیان الشیعة، تحقیق حسن الامین، بیروت، دارالتعارف، ۱۴۰۶ق.
- بنتالشاطی، عایشه، بانوی کربلا، حضرت زینب، ترجمه سیدرضا صدر، قم، بوستان کتاب، ۱۳۹۰ش.
- جزائری، سید نورالدین، الخصائص الزینبیه، قم، المکتبة الحیدریة، ۱۴۲۵ق.
- دخیل، علی محمد علی، اعلام النساء، لبنان، الدار الاسلامیه، ۱۴۱۲ق.
- ربانی خلخالی، علی، چهره درخشان عقیله بنیهاشم زینب کبری، قم، مکتب الحسین (ع)، ۱۳۸۷ش.
- سابقی، محمد حسنین، پژوهشی پیرامون بارگاه حضرت زینب (مرقد العقیلة زینب)، ترجمه عیسی سلیمپور، قم، دفتر نشر نوید اسلام، ۱۳۸۷ش.
- سبط بن جوزی، یوسف بن قزاوغلی، تذکرة الخواص، تهران، مکتبة نینوی الحدیثة، بیتا.
- سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر، تاریخ الخلفاء، محقق حمدی الدمرداش، ریاض، مکتبة نزار مصطفی الباز، ۱۴۲۵ق.
- شرفالدین، سید عبدالحسین، عقیلة الوحی الصدیقة الصغری الحوراء الکبری زینب (س): بنت أمیرالمؤمنین علی بن أبیطالب (ع)، تحقیق محمدرضا مامقانی، بیجا، بینا، بیتا.
- صادقی اردستانی، احمد، زینب قهرمان، دختر علی، تهران، مطهر، ۱۴۰۲ش.
- طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، تحقیق الشیخ ابراهیم البهادری، قم، اسوه، ۱۴۱۳ق.
- طبری، عمادالدین حسن بن علی، کامل بهایی، تحقیق و تصحیح اکبر صفدری قزوینی، تهران، مرتضوی، ۱۳۸۳ش.
- فیضالاسلام، سید علینقی، خاتون دوسرا سیدتنا زینب الکبری، تهران، نشر آثار فیض الاسلام، ۱۳۶۶ش.
- قرشی، باقرشریف، السیدة زینب بطلة التاریخ و رائدة الجهاد فی الاسلام، بیروت، دارالمحجة البیضاء، ۱۴۲۲ق.
- قرشی، باقرشریف، تاریخ و سیرهٔ حضرت زینب، ترجمه ابوالفضل هادیمنش، قم، سُرور، ۱۳۹۵ش.
- قزوینی، سید محمدکاظم، زینب الکبری (س) من المهد الی اللحد، قم، دار الغدیر، ۱۴۲۴ق.
- قمی، عباس، منتهی الآمال، قم، هجرت، ۱۳۷۱ش.
- کحّاله، عمر رضا، أعلام النساء فی عالمی العرب و الاسلام، بیروت، موسسة الرسالة، ۲۰۰۸م.
- گروهی از تاریخپژوهان، تاریخ قیام و مقتل جامع سیدالشهدا، بیجا، بینا، ۱۳۹۱ش.
- اللجنة العلمیة فی مؤسسة الإمام الصادق (ع)، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، مؤسسه امام صادق (ع)، ۱۴۱۸ق.
- مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، نجف، بینا، بیتا.
- مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، موسسة الوفاء، ۱۴۰۳ق.
- محلاتی، ذبیحالله، ریاحین الشریعة در ترجمه بانوان دانشمند شیعه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۴۹ش.
- محمّدی اشتهاردی، محمد، حضرت زینب فروغ تابان کوثر، تهران، برهان، ۱۳۷۹ش.
- مغنیه، محمدجواد، الحسین (ع) و بطلة کربلا، بیجا، دارالکتب الاسلامی، ۱۴۲۶ق.
- مفید، محمد بن نعمان، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
- مهاجرانی، عطاءالله، بررسی سیر زندگی، اندیشه و جهاد زینب کبری، تهران، اطلاعات، ۱۳۸۳ش.
- نقدی، جعفر، حیاة السیدة زینب بنت الامام امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (ع)، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۹ق.