جز ویکی سازی و تمیزکاری |
|||
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۳۱: | خط ۳۱: | ||
'''{{درشت|جزیره ابوموسی؛}}''' جنوبیترین جزیرهٔ ایرانی در خلیج فارس. | '''{{درشت|جزیره ابوموسی؛}}''' جنوبیترین جزیرهٔ ایرانی در خلیج فارس. | ||
جزیره ابوموسی جنوبیترین [[جزایر ایرانی خلیج فارس|جزیره ایران]] در [[خلیج فارس]]، نزدیک به خط استوا و بین [[بندر لنگه]] و [[دبی]] واقع شده است. [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]] بزرگترین و مهمترین جزیره از [[ | جزیره ابوموسی جنوبیترین [[جزایر ایرانی خلیج فارس|جزیره ایران]] در [[خلیج فارس]]، نزدیک به خط استوا و بین [[بندر لنگه]] و [[دبی]] واقع شده است. [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]] بزرگترین و مهمترین جزیره از [[جزایر سهگانه خلیجفارس]] است. حاکمیت بر این جزیره و کنترل راهبردی آن، امکان نظارت بر [[تنگه هرمز]] و مسیر نفتکشها و شناورهای دریایی را در ورودی خلیج فارس فراهم میکند. بوموسی از این منظر بهعنوان خط مقدم دفاعی [[ایران]] در آبهای سرزمینی آن در جنوب کشور عمل میکند. جمعیت جزیره بوموسی، ترکیبی از ایرانیان بومی و غیربومی و اقلیتی [[امارات متحده عربی|اماراتی]] بوده و [[معیشت]] اصلی ساکنان بومی، با [[ماهیگیری]] تأمین میشود. جزیره دارای ذخایر معدنی خاک سرخ و نفت مرغوب بوده و از پایگاههای مهم نظامی ایران محسوب میشود. | ||
== موقعیت جغرافیایی == | == موقعیت جغرافیایی == | ||
| خط ۴۴: | خط ۴۴: | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
[[پرونده:جزیره ابوموسی۱.jpg|جایگزین=جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک در نقشهٔ ایران و تورانِ دورهٔ قاجار|بندانگشتی|جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک در نقشهٔ ایران و تورانِ دورهٔ قاجار، ترسیمشده توسط آدولف اشتیلر؛ رنگآمیزی جزایر، نشانهٔ تعلق آنها به ایران.]] | [[پرونده:جزیره ابوموسی۱.jpg|جایگزین=جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک در نقشهٔ ایران و تورانِ دورهٔ قاجار|بندانگشتی|جزایر ابوموسی، [[تنب بزرگ]] و [[تنب کوچک]] در نقشهٔ ایران و تورانِ دورهٔ قاجار، ترسیمشده توسط آدولف اشتیلر؛ رنگآمیزی جزایر، نشانهٔ تعلق آنها به ایران.]] | ||
جزیره ابوموسی از هزارهٔ اول پیش از میلاد و در ادوار مختلف باستانی نظیر [[تمدن ایلام|عیلامیان]]، [[ | جزیره ابوموسی از هزارهٔ اول پیش از میلاد و در ادوار مختلف باستانی نظیر [[تمدن ایلام|عیلامیان]]، [[مادها]]، [[اشکانیان]] و [[ساسانیان]] در قلمرو ایران قرار داشته است. در [[تاریخ ایران اسلامی|دوران اسلامی]] ادارهٔ این جزیره در اختیار نمایندگان [[بنیامیه|خلفای اموی]] و [[بنیعباس|عباسی]] و سپس حکومتهای مستقر در ایران از جمله [[آلبویه]]، [[سلجوقیان]] کرمان و [[تیموریان]] بود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/990012/بو-مو-سو-بهشتی-در-ایران «بوموسو بهشتی در ایران»، 1391ش، ص1.]</ref> | ||
پس از تسلط موقت پرتغالیها در [[ | پس از تسلط موقت پرتغالیها در دوره [[صفویان]]، حاکمیت ایران در عصر [[دوران زندیه|زندیه]] و [[دوره قاجار|قاجار]] مجدداً بر این جزیره اعمال شد. در اواخر قرن نوزدهم میلادی، [[بریتانیا]] با مداخلهٔ نظامی در [[خلیج فارس]] مانع تحرکات دریایی ایران شد و در همین مقطع، شیوخ شارجه تحت حمایت بریتانیا ادعای مالکیت جزیره را مطرح کردند. در نهایت، در سال ۱۹۷۱م و همزمان با خروج بریتانیا و پیش از تأسیس [[امارات متحده عربی]]، بر اساس توافقات انجامشده، کنترل جزیره رسماً به ایران بازگشت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/990012/بو-مو-سو-بهشتی-در-ایران «بوموسو بهشتی در ایران»، 1391ش، ص1.]</ref> با استقرار نیروهای نظامی ایران در سال ۱۹۷۱م، این جزیره در تقسیمات کشوری ایران ادغام شد. مؤلفههای اعمال حاکمیت ایران بر ابوموسی در دهههای اخیر شامل موارد زیر است: | ||
* '''سیاسی و اداری:''' بازدید مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران از جمله سفر ریاستجمهوری در سال ۱۳۹۱ش، ممانعت از نصب پرچم امارات و الزام دریافت مجوز برای فرود بالگردهای امارات. | * '''سیاسی و اداری:''' بازدید مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران از جمله سفر ریاستجمهوری در سال ۱۳۹۱ش، ممانعت از نصب پرچم امارات و الزام دریافت مجوز برای فرود بالگردهای امارات. | ||
* '''امنیتی و حقوقی:''' نظارت بر تردد شناورهای مسافری، باری و سوخترسان مرتبط با شارجه و برخورد با ورود غیرمجاز اتباع خارجی نظیر بازداشت و اخراج سه آمریکایی. | * '''امنیتی و حقوقی:''' نظارت بر تردد شناورهای مسافری، باری و سوخترسان مرتبط با شارجه و برخورد با ورود غیرمجاز اتباع خارجی نظیر بازداشت و اخراج سه آمریکایی. | ||
| خط ۵۵: | خط ۵۵: | ||
جایگاه ژئوپلیتیک و نقـش راهبردی جزیره ابوموسی آن را به نگهبان خاموش [[خلیج فارس|خلیج]] [[خلیج فارس|فارس]] تبدیل کرده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/86060043/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 «فیلم| ایران جان، بوموسی؛ نگهبان خاموش خلیج فارس»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | جایگاه ژئوپلیتیک و نقـش راهبردی جزیره ابوموسی آن را به نگهبان خاموش [[خلیج فارس|خلیج]] [[خلیج فارس|فارس]] تبدیل کرده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/86060043/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 «فیلم| ایران جان، بوموسی؛ نگهبان خاموش خلیج فارس»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | ||
'''اهمیت سیاسی و حاکمیتی:''' جزیره ابوموسی از جایگاه سیاسی و راهبردی برجستهای در منطقه برخوردار است و نقش مهمی در تحکیم حاکمیت ایران بر فلات قاره ایفا کرده است. حفظ این موقعیت برای پاسداری از حاکمیت ملی ضروری شمرده شده است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960043-10357-99-62.pdf جالینوسی و رستمی، «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سهگانة تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی»، 1395ش، ص78.]</ref> | '''اهمیت سیاسی و حاکمیتی:''' جزیره ابوموسی از جایگاه سیاسی و راهبردی برجستهای در منطقه برخوردار است و نقش مهمی در تحکیم حاکمیت ایران بر فلات قاره ایفا کرده است. حفظ این موقعیت برای پاسداری از حاکمیت ملی ضروری شمرده شده است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1615960043-10357-99-62.pdf جالینوسی و رستمی، «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای [[امارات متحده عربی]] و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سهگانة تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی»، 1395ش، ص78.]</ref> | ||
[[پرونده:جزیره ابوموسی۲.png|جایگزین=قایقهای تندروی نیروی سپاه -رزمایش در اطراف جزیره ابوموسی|بندانگشتی|قایقهای تندروی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در حال حرکت در طول یک رزمایش در اطراف جزیره ابوموسی، ۱۱ مرداد ۱۴۰۲.]] | [[پرونده:جزیره ابوموسی۲.png|جایگزین=قایقهای تندروی نیروی سپاه -رزمایش در اطراف جزیره ابوموسی|بندانگشتی|قایقهای تندروی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در حال حرکت در طول یک رزمایش در اطراف جزیره ابوموسی، ۱۱ مرداد ۱۴۰۲.]] | ||
'''اهمیت دفاعی و نظارتی:''' این جزیره، بهعنوان آخرین حلقهٔ دفاعی ایران در دهانهٔ خلیج فارس،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1092481/تاثیر-چالش-ژیوپلیتیک-بر-همبستگی-ملی-مطالعه-موردی-جزایر-سه-گانه حیدری موصلو و کاویانیراد، «تأثیر چالش ژئوپلیتیک بر همبستگی ملی (مطالعه موردی: جزایر سهگانه)»، 1393ش، ص69.]</ref> امکان کنترل و نظارت بر تنگه هرمز و مسیر تردد نفتکشها را فراهم میکند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1688451/نقش-جزایر-سه-گانه-در-سیادت-دریایی-ایران-در-خلیج-فارس امیری و نادری، «نقش جزایر سهگانه در سیادت دریایی ایران در خلیج فارس»، 1399ش، ص166.]</ref> بلندترین نقطهٔ آن، کوه حلوا، یک راهنمای طبیعی برای دریانوردان محسوب میشود.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1735632765-6773a77d4c7d7-10173-14-5.pdf فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، 1401ش، ص212.]</ref> | '''اهمیت دفاعی و نظارتی:''' این جزیره، بهعنوان آخرین حلقهٔ دفاعی ایران در دهانهٔ خلیج فارس،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1092481/تاثیر-چالش-ژیوپلیتیک-بر-همبستگی-ملی-مطالعه-موردی-جزایر-سه-گانه حیدری موصلو و کاویانیراد، «تأثیر چالش ژئوپلیتیک بر همبستگی ملی (مطالعه موردی: جزایر سهگانه)»، 1393ش، ص69.]</ref> امکان کنترل و نظارت بر تنگه هرمز و مسیر تردد نفتکشها را فراهم میکند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1688451/نقش-جزایر-سه-گانه-در-سیادت-دریایی-ایران-در-خلیج-فارس امیری و نادری، «نقش جزایر سهگانه در سیادت دریایی ایران در خلیج فارس»، 1399ش، ص166.]</ref> بلندترین نقطهٔ آن، کوه حلوا، یک راهنمای طبیعی برای دریانوردان محسوب میشود.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1735632765-6773a77d4c7d7-10173-14-5.pdf فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، 1401ش، ص212.]</ref> | ||
| خط ۶۶: | خط ۶۶: | ||
== بخشهای جزیره و امکانات آن == | == بخشهای جزیره و امکانات آن == | ||
از نظر قلمرو سرزمینی، جزیره به دو بخش تقسیم میشود: | از نظر قلمرو سرزمینی، جزیره به دو بخش تقسیم میشود: | ||
[[پرونده:تنب کوچک۱.jpg|جایگزین=دیوارنگاره میدان ولیعصر - تمبر پستی جزایر سهگانه ایران (ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک)|بندانگشتی|دیوارنگارهای که تصویر تمبر پستی جزایر سهگانه ایران (ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک) روی آن نقش بسته است، تهران، میدان ولیعصر - ۵ آبان ۱۴۰۳.]] | |||
بخش اصلی که تحت کنترل ایران است و شهر ابوموسی در آن قرار دارد. در این بخش ساختمانها و تأسیسات متعددی با کاربریهای اداری، نظامی، خدماتی، اقتصادی و آموزشی احداث شده که بزرگترین آنها دو شهرک مسکونی فرمانداری و صیادان هستند. بسیاری از این سازهها در دههٔ هفتاد شمسی ساخته شدهاند. | بخش اصلی که تحت کنترل ایران است و شهر ابوموسی در آن قرار دارد. در این بخش ساختمانها و تأسیسات متعددی با کاربریهای اداری، نظامی، خدماتی، اقتصادی و آموزشی احداث شده که بزرگترین آنها دو شهرک مسکونی فرمانداری و صیادان هستند. بسیاری از این سازهها در دههٔ هفتاد شمسی ساخته شدهاند. | ||
بخش دوم، منطقهٔ کوچکی است که در اختیار امارات | بخش دوم، منطقهٔ کوچکی است که در اختیار [[امارات متحده عربی]] قرار دارد و امکانات محدودی دارد. ساکنان این بخش پیشتر تبعهٔ شارجه بودند و امروز شهروند امارات محسوب میشوند. | ||
نیروهای نظامی و امنیتی ایران کنترل کامل جزیره را در دست دارند و اتباع امارات مجاز به تردد در دیگر نقاط جزیره نیستند. ارتباط بین دو بخش بسیار اندک است و تنها به موارد اضطراری محدود میشود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120326120618-1155-64.pdf قالیباف و میرزاده کوهشاهی، «علل و موانع توسعه جزیره ابوموسی»، 1388ش، ص10.]</ref> | نیروهای نظامی و امنیتی ایران کنترل کامل جزیره را در دست دارند و اتباع امارات مجاز به تردد در دیگر نقاط جزیره نیستند. ارتباط بین دو بخش بسیار اندک است و تنها به موارد اضطراری محدود میشود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120326120618-1155-64.pdf قالیباف و میرزاده کوهشاهی، «علل و موانع توسعه جزیره ابوموسی»، 1388ش، ص10.]</ref> | ||
| خط ۸۶: | خط ۸۶: | ||
== جمعیتشناسی == | == جمعیتشناسی == | ||
بر پایهٔ [[سرشماری عمومی نفوس و مسکن]] در سال ۱۳۹۵ش، جمعیت کل جزیرهٔ ابوموسی ۴۲۱۳ نفر، شامل ۸۵۷ خانوار گزارش شده است.<ref>[https://amar.org.ir/population-and-housing-census «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن-نتایج سال ۱۳۹۵ش»، وبسایت مرکز آمار ایران.]</ref> جمعیت ساکن در این جزیره ترکیبی از ایرانیان با اصالت بندر لنگه ساکن در جنوب غربی جزیره و عربهای عضو قبیله سودان در شارجه هستند. ایرانیان غیربومی اغلب برای ارائهٔ خدمات نظامی، عمرانی و دولتی به این جزیره ساکن شدهاند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1735632765-6773a77d4c7d7-10173-14-5.pdf فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، 1401ش، ص212-213.]</ref> مقامات شارجه در سال ۲۰۱۳م اعلام کرده بودند که حدود ۳۰۰ اماراتی در این جزیره سکونت دارند؛ اما بر اساس سرشماری سال ۲۰۱۵م امارت، تعداد اماراتیهای ساکن ابوموسی ۴۱ نفر گزارش شده است.<ref>[http://igapg.khu.ac.ir/files/site1/user_files_0fbb30/m_ayyami-A-10-42-2-ff3cc62.pdf ایامی و دیگران، «بررسی الگوهای توسعه شهری و اسکان در جزایر ایران (مورد مطالعه: جزیره بوموسی)»، 1404ش، ص358.]</ref> | بر پایهٔ [[سرشماری عمومی نفوس و مسکن]] در سال ۱۳۹۵ش، جمعیت کل جزیرهٔ ابوموسی ۴۲۱۳ نفر، شامل ۸۵۷ خانوار گزارش شده است.<ref>[https://amar.org.ir/population-and-housing-census «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن-نتایج سال ۱۳۹۵ش»، وبسایت مرکز آمار ایران.]</ref> جمعیت ساکن در این جزیره ترکیبی از ایرانیان با اصالت بندر لنگه ساکن در جنوب غربی جزیره و عربهای عضو قبیله سودان در شارجه هستند. ایرانیان غیربومی اغلب برای ارائهٔ خدمات نظامی، عمرانی و دولتی به این جزیره ساکن شدهاند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1735632765-6773a77d4c7d7-10173-14-5.pdf فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، 1401ش، ص212-213.]</ref> مقامات شارجه در سال ۲۰۱۳م اعلام کرده بودند که حدود ۳۰۰ [[امارات متحده عربی|اماراتی]] در این جزیره سکونت دارند؛ اما بر اساس سرشماری سال ۲۰۱۵م امارت، تعداد اماراتیهای ساکن ابوموسی ۴۱ نفر گزارش شده است.<ref>[http://igapg.khu.ac.ir/files/site1/user_files_0fbb30/m_ayyami-A-10-42-2-ff3cc62.pdf ایامی و دیگران، «بررسی الگوهای توسعه شهری و اسکان در جزایر ایران (مورد مطالعه: جزیره بوموسی)»، 1404ش، ص358.]</ref> | ||
== شرایط طبیعی و زیستی == | == شرایط طبیعی و زیستی == | ||
